SAMYUTTA NIKAYA TƯƠNG ƯNG BỘ KINH

CHNH KINH PALI

AṬṬHAKATHĀ - SỚ GIẢI

BẢN DỊCH VIỆT

Sagāthāvaggapāḷi

Sagāthāvagga-aṭṭhakathā

Tập I - Thin C Kệ

 

Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

Saṃyuttanikāye

Sagāthāvagga-aṭṭhakathā

Ganthārambhakathā

Karuṇāsītalahadayaṃ , paāpajjotavihatamohatamaṃ;

Sanarāmaralokagaruṃ, vande sugataṃ gativimuttaṃ.

Buddhopi buddhabhāvaṃ, bhāvetvā ceva sacchikatvā ca;

Yaṃ upagato gatamalaṃ, vande tamanuttaraṃ dhammaṃ.

Sugatassa orasānaṃ, puttānaṃ mārasenamathanānaṃ;

Aṭṭhannampi samūhaṃ, sirasā vande ariyasaṅghaṃ.

Iti me pasannamatino, ratanattayavandanāmayaṃ puaṃ;

Yaṃ suvihatantarāyo, hutvā tassānubhāvena.

Saṃyuttavaggapaṭimaṇḍitassa, saṃyuttaāgamavarassa;

Buddhānubuddhasaṃvaṇṇitassa, āṇappabhedajananassa.

Atthappakāsanatthaṃ, aṭṭhakathā ādito vasisatehi;

Pacahi yā saṅgītā, anusaṅgītā ca pacchāpi.

Sīhaḷadīpaṃ pana ābhatātha, vasinā mahāmahindena;

Ṭhapitā sīhaḷabhāsāya, dīpavāsīnamatthāya.

Apanetvāna tatohaṃ, sīhaḷabhāsaṃ manoramaṃ bhāsaṃ;

Tantinayānucchavikaṃ, āropento vigatadosaṃ.

Samayaṃ avilomento, therānaṃ theravaṃsadīpānaṃ;

Sunipuṇavinicchayānaṃ, mahāvihāre nivāsīnaṃ.

Hitvā punappunāgata-matthaṃ, atthaṃ pakāsayissāmi;

Sujanassa ca tuṭṭhatthaṃ, ciraṭṭhitatthaca dhammassa.

Sāvatthipabhūtīnaṃ, nagarānaṃ vaṇṇanā katā heṭṭhā;

Saṅgītīnaṃ dvinnaṃ, yā me atthaṃ vadantena.

Vitthāravasena sudaṃ, vatthūni ca yāni tattha vuttāni;

Tesampi na idha bhiyyo, vitthārakathaṃ karissāmi.

Suttānaṃ pana atthā, na vinā vatthūhi ye pakāsanti;

Tesaṃ pakāsanatthaṃ, vatthūnipi dassayissāmi.

Sīlakathā dhutadhammā, kammaṭṭhānāni ceva sabbāni;

Cariyāvidhānasahito, jhānasamāpattivitthāro.

Sabbā ca abhiāyo, paāsaṅkalananicchayo ceva;

Khandhādhātāyatanindriyāni, ariyāni ceva cattāri.

Saccāni paccayākāradesanā, suparisuddhanipuṇanayā;

Avimuttatantimaggā, vipassanābhāvanā ceva.

Iti pana sabbaṃ yasmā, visuddhimagge mayā suparisuddhaṃ;

Vuttaṃ tasmā bhiyyo, na taṃ idha vicārayissāmi.

Majjhe visuddhimaggo, esa catunnampi āgamānahi;

Ṭhatvā pakāsayissati, tattha yathābhāsitamatthaṃ.

Icceva kato tasmā, tampi gahetvāna saddhimetāya;

 

 

1. Devatāsaṃyuttaṃ

1. Devatāsaṃyuttaṃ

Chương Một: Tương Ưng Chư Thin

1. Naḷavaggo

1. Naḷavaggo

I. Phẩm Cy Lau

1. Oghataraṇasuttaṃ

1. Oghataraṇasuttavaṇṇanā

I: Bộc Lưu (S.I,1)

1. Evaṃ me sutaṃ ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho aatarā devatā abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ jetavanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhitā kho sā devatā bhagavantaṃ etadavoca kathaṃ nu tvaṃ, mārisa, oghamatarīti? Appatiṭṭhaṃ khvāhaṃ, āvuso, anāyūhaṃ oghamatarinti. Yathā kathaṃ pana tvaṃ, mārisa, appatiṭṭhaṃ anāyūhaṃ oghamatarīti? Yadākhvāhaṃ, āvuso, santiṭṭhāmi tadāssu saṃsīdāmi ; yadākhvāhaṃ, āvuso, āyūhāmi tadāssu nibbuyhāmi [nivuyhāmi (syā. kaṃ. ka.)]. Evaṃ khvāhaṃ, āvuso, appatiṭṭhaṃ anāyūhaṃ oghamatarinti.

Cirassaṃ vata passāmi, brāhmaṇaṃ parinibbutaṃ;

Appatiṭṭhaṃ anāyūhaṃ, tiṇṇaṃ loke visattikanti.

Idamavoca sā devatā. Samanuo satthā ahosi. Atha kho sā devatā samanuo me satthāti bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā tatthevantaradhāyīti.

 

1. Yaṃ panetaṃ evaṃ me sutantiādikaṃ nidānaṃ, tattha evanti nipātapadaṃ. Metiādīni nāmapadāni. Sāvatthiyaṃ viharatīti ettha ti upasaggapadaṃ, haratīti ākhyātapadanti iminā tāva nayena padavibhāgo veditabbo.

Atthato pana evaṃsaddo tāva upamūpadesa-sampahaṃsana-garahaṇa-vacanasampaṭiggahākāranidassanāvadhāraṇādi-anekatthappabhedo. Tathā hesa evaṃ jātena maccena, kattabbaṃ kusalaṃ bahunti (dha. pa. 53) evamādīsu upamāyaṃ āgato. Evaṃ te abhikkamitabbaṃ , evaṃ te paṭikkamitabbantiādīsu (a. ni. 4.122) upadese. Evametaṃ bhagavā, evametaṃ sugatātiādīsu (a. ni. 3.66) sampahaṃsane. Evamevaṃ panāyaṃ vasalī yasmiṃ vā tasmiṃ vā tassa muṇḍakassa samaṇakassa vaṇṇaṃ bhāsatītiādīsu (saṃ. ni. 1.187) garahaṇe. Evaṃ, bhanteti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuntiādīsu (ma. ni. 1.1) vacanasampaṭiggahe. Evaṃ byā kho ahaṃ, bhante, bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmītiādīsu (ma. ni. 1.398) ākāre . Ehi tvaṃ māṇavaka, yena samaṇo ānando tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā mama vacanena samaṇaṃ ānandaṃ appābādhaṃ appātaṅkaṃ lahuṭṭhānaṃ balaṃ phāsuvihāraṃ puccha subho māṇavo todeyyaputto bhavantaṃ ānandaṃ appābādhaṃ appātaṅkaṃ lahuṭṭhānaṃ balaṃ phāsuvihāraṃ pucchatīti. Evaca vadehi sādhu kira bhavaṃ ānando yena subhassa māṇavassa todeyyaputtassa nivesanaṃ, tenupasaṅkamatu anukampaṃ upādāyātiādīsu (dī. ni. 1.445) nidassane. Taṃ kiṃ maatha kālāmā, ime dhammā kusalā vā akusalā vāti? Akusalā, bhante. Sāvajjā vā anavajjā vāti? Sāvajjā, bhante. Viugarahitā vā viuppasatthā vāti? Viugarahitā, bhante. Samattā samādinnā ahitāya dukkhāya saṃvattanti vā no vā, kathaṃ vo ettha hotīti? Samattā, bhante, samādinnā ahitāya dukkhāya saṃvattanti, evaṃ no ettha hotītiādīsu (a. ni. 3.66) avadhāraṇe. Svāyamidha ākāranidassanāvadhāraṇesu daṭṭhabbo.

Tattha ākāratthena evaṃsaddena etamatthaṃ dīpeti nānānayanipuṇaṃ anekajjhāsayasamuṭṭhānaṃ atthabyajanasampannaṃ vividhapāṭihāriyaṃ dhammatthadesanā paṭivedhagambhīraṃ sabbasattānaṃ sakasakabhāsānurūpato sotapathamāgacchantaṃ tassa bhagavato vacanaṃ sabbappakārena ko samattho viātuṃ? Sabbathāmena pana sotukāmataṃ janetvāpi evaṃ me sutaṃ, mayāpi ekenākārena sutanti.

Nidassanatthena nāhaṃ sayambhū, na mayā idaṃ sacchikatanti attānaṃ parimocento evaṃ me sutaṃ, mayāpi evaṃ sutanti idāni vattabbaṃ sakalasuttaṃ nidasseti.

Avadhāraṇatthena etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ bahussutānaṃ yadidaṃ ānando, gatimantānaṃ, satimantānaṃ, dhitimantānaṃ, upaṭṭhākānaṃ yadidaṃ ānandoti (a. ni. 1.220-223) evaṃ bhagavatā āyasmā ānando atthakusalo dhammakusalo byajanakusalo niruttikusalo pubbāparakusaloti (a. ni. 5.169) evaṃ dhammasenāpatinā ca pasatthabhāvānurūpaṃ attano dhāraṇabalaṃ dassento sattānaṃ sotukāmataṃ janeti evaṃ me sutaṃ, taca kho atthato vā byajanato vā anūnamanadhikaṃ, evameva na aathā daṭṭhabbanti.

Mesaddo tīsu atthesu dissati. Tathā hissa gāthābhigītaṃ me abhojaneyyantiādīsu (su. ni. 81) mayāti attho. Sādhu me, bhante, bhagavā saṃkhittena dhammaṃ desetū  tiādīsu (saṃ. ni. 4.88) mayhanti attho. Dhammadāyādā me, bhikkhave, bhavathātiādīsu (ma. ni. 1.29) mamāti attho. Idha pana mayā sutanti ca mama sutanti ca atthadvaye yujjati.

Sutanti ayaṃ sutasaddo saupasaggo anupasaggo ca gamana-vissuta-kilinnaupacitānuyoga-sotavieyya-sotadvārānusāraviātādianekatthappabhedo. Tathā hissa senāya pasutotiādīsu gacchantoti attho. Sutadhammassa passatotiādīsu (udā. 11) vissutadhammassāti attho. Avassutā avassutassātiādīsu (pāci. 657) kilinnākilinnassāti attho. Tumhehi puaṃ pasutaṃ anappakantiādīsu (khu. pā. 7.12) upacitanti attho. Ye jhānapasutā dhīrātiādīsu (dha. pa. 181) jhānānuyuttāti attho. Diṭṭhaṃ sutaṃ mutantiādīsu (ma. ni. 1.241) sotavieyyanti attho. Sutadharo sutasannicayotiādīsu (ma. ni. 1.339) sotadvārānusāraviātadharoti attho. Idha panassa sotadvārānusārena upadhāritanti vā upadhāraṇanti vā attho. Me-saddassa hi mayāti atthe sati evaṃ mayā sutaṃ, sotadvārānusārena upadhāritanti yujjati. Mamāti atthe sati evaṃ mama sutaṃ, sotadvārānusārena upadhāraṇanti yujjati.

Evametesu tīsu padesu evanti sotaviāṇādiviāṇakiccanidassanaṃ. Meti vuttaviāṇasamaṅgipuggalanidassanaṃ. Sutanti assavanabhāvapaṭikkhepato anūnānadhikāviparītaggahaṇanidassanaṃ. Tathā evanti tassa sotadvārānusārena pavattāya viāṇavīthiyā nānappakārena ārammaṇe pavattibhāvappakāsanaṃ. Meti attappakāsanaṃ. Sutanti dhammappakāsanaṃ. Ayahettha saṅkhepo nānappakārena ārammaṇe pavattāya viāṇavīthiyā mayā na aaṃ kataṃ, idaṃ pana kataṃ, ayaṃ dhammo sutoti.

Tathā evanti niddisitabbappakāsanaṃ. Meti puggalappakāsanaṃ. Sutanti puggalakiccappakāsanaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti yaṃ suttaṃ niddisissāmi, taṃ mayā evaṃ sutanti.

Tathā evanti yassa cittasantānassa nānākārappavattiyā nānatthabyajanagahaṇaṃ hoti, tassa nānākāraniddeso Evanti hi ayaṃ ākārapaatti. Meti kattuniddeso. Sutanti visayaniddeso. Ettāvatā nānākārappavattena cittasantānena taṃsamaṅgino kattuvisaye gahaṇasanniṭṭhānaṃ kataṃ hoti.

Atha vā evanti puggalakiccaniddeso. Sutanti viāṇakiccaniddeso. Meti ubhayakiccayuttapuggalaniddeso. Ayaṃ panettha saṅkhepo mayā savanakiccaviāṇasamaṅginā puggalena viāṇavasena laddhasavanakiccavohārena sutanti.

Tattha evanti ca meti ca saccikaṭṭhaparamatthavasena avijjamānapaatti. Kihettha taṃ paramatthato atthi, yaṃ evanti vā meti vā niddesaṃ labhetha. Sutanti vijjamānapaatti. Yahi taṃ ettha sotena upaladdhaṃ, taṃ paramatthato vijjamānanti. Tathā evanti ca meti ca taṃ taṃ upādāya vattabbato upādāpaatti. Sutanti diṭṭhādīni upanidhāya vattabbato upanidhāpaatti.

Ettha ca evanti vacanena asammohaṃ dīpeti. Na hi sammūḷho nānappakārapaṭivedhasamattho hoti. Sutanti vacanena sutassa asammosaṃ dīpeti. Yassa hi sutaṃ sammuṭṭhaṃ hoti, na so kālantarena mayā sutanti paṭijānāti. Iccassa asammohena paāsiddhi, asammosena pana satisiddhi. Tattha paāpubbaṅgamāya satiyā byajanāvadhāraṇasamatthatā, satipubbaṅgamāya paāya atthapaṭivedhasamatthatā . Tadubhayasamatthatāyogena atthabyajanasampannassa dhammakosassa anupālanasamatthato dhammabhaṇḍāgārikattasiddhi.

Aparo nayo  evanti vacanena yoniso manasikāraṃ dīpeti, ayoniso manasikaroto hi nānappakārapaṭivedhābhāvato. Sutanti vacanena avikkhepaṃ dīpeti vikkhittacittassa savanābhāvato. Tathā hi vikkhittacitto puggalo sabbasampattiyā vuccamānopi na mayā sutaṃ, puna bhaṇathāti bhaṇati. Yoniso manasikārena cettha attasammāpaṇidhiṃ pubbe ca katapuataṃ sādheti, sammā appaṇihitattassa pubbe akatapuassa vā tadabhāvato. Avikkhepena saddhammassavanaṃ sappurisūpanissayaca sādheti. Na hi vikkhittacitto sotuṃ sakkoti, na ca sappurise anupanissayamānassa savanaṃ atthīti.

Aparo nayo yasmā evanti yassa cittasantānassa nānākārappavattiyā nānatthabyajanaggahaṇaṃ hoti, tassa nānākāraniddesoti vuttaṃ, so ca evaṃ bhaddako ākāro na sammā appaṇihitattano pubbe akatapuassa vā hoti, tasmā evanti iminā bhaddakena ākārena pacchimacakkadvayasampattimattano dīpeti. Sutanti savanayogena purimacakkadvayasampattiṃ. Na hi appatirūpadese vasato sappurisūpanissayavirahitassa vā savanaṃ atthi. Iccassa pacchimacakkadvayasiddhiyā āsayasuddhi siddhā hoti, purimacakkadvayasiddhiyā payogasuddhi, tāya ca āsayasuddhiyā adhigamabyattisiddhi, payogasuddhiyā āgamabyattisiddhi. Iti payogāsayasuddhassa āgamādhigamasampannassa vacanaṃ aruṇuggaṃ viya sūriyassa udayato, yoniso manasikāro viya ca kusalakammassa, arahati bhagavato vacanassa pubbaṅgamaṃ bhavitunti ṭhāne nidānaṃ ṭhapento evaṃ me sutantiādimāha.

Aparo nayo  evanti iminā nānappakārapaṭivedhadīpakena vacanena attano atthapaṭibhānapaṭisambhidāsampattisabbhāvaṃ dīpeti. Sutanti iminā sotabbabhedapaṭivedhadīpakena dhammaniruttipaṭisambhidāsampattisabbhāvaṃ. Evanti ca idaṃ yoniso manasikāradīpakavacanaṃ bhāsamāno ete mayā dhammā manasānupekkhitā diṭṭhiyā suppaṭividdhāti dīpeti. Sutanti idaṃ savanayogadīpakavacanaṃ bhāsamāno bahū mayā dhammā sutā dhātā vacasā paricitāti dīpeti. Tadubhayenapi atthabyajanapāripūriṃ dīpento savane ādaraṃ janeti. Atthabyajanaparipuṇṇahidhammaṃ ādarena assuṇanto mahatā hitā paribāhiro hotīti ādaraṃ janetvā sakkaccaṃ dhammo sotabboti.

Evaṃme sutanti iminā pana sakalena vacanena āyasmā ānando tathāgatappaveditaṃ dhammaṃ attano adahanto asappurisabhūmiṃ atikkamati, sāvakattaṃ paṭijānanto sappurisabhūmiṃ okkamati. Tathā asaddhammā cittaṃ vuṭṭhāpeti, saddhamme cittaṃ patiṭṭhāpeti. Kevalaṃ sutamevetaṃ mayā, tasseva pana bhagavato vacananti dīpento attānaṃ parimoceti, satthāraṃ apadisati, jinavacanaṃ appeti, dhammanettiṃ patiṭṭhāpeti.

Apica evaṃ me sutanti attanā uppāditabhāvaṃ appaṭijānanto purimavacanaṃ vivaranto sammukhā paṭiggahitamidaṃ mayā tassa bhagavato catuvesārajjavisāradassa dasabaladharassa āsabhaṭṭhānaṭṭhāyino sīhanādanādino sabbasattuttamassa dhammissarassa dhammarājassa dhammādhipatino dhammadīpassa dhammasaraṇassa saddhammavaracakkavattino sammāsambuddhassa vacanaṃ, na ettha atthe vā dhamme vā pade vā byajane vā kaṅkhā vā vimati vā kattabbāti sabbadevamanussānaṃ imasmiṃ dhamme assaddhiyaṃ vināseti, saddhāsampadaṃ uppādetīti. Tenetaṃ vuccati

Vināsayati assaddhaṃ, saddhaṃ vaḍḍheti sāsane;

Evaṃ me sutamiccevaṃ, vadaṃ gotamasāvakoti.

Ekanti gaṇanaparicchedaniddeso. Samayanti paricchinnaniddeso. Ekaṃ samayanti aniyamitaparidīpanaṃ. Tattha samayasaddo

Samavāye khaṇe kāle, samūhe hetudiṭṭhisu;

Paṭilābhe pahāne ca, paṭivedhe ca dissati.

Tathā hissa appeva nāma svepi upasaṅkameyyāma kālaca samayaca upādāyāti evamādīsu (dī. ni. 1.447) samavāyo attho. Ekova kho, bhikkhave, khaṇo ca samayo ca brahmacariyavāsāyātiādīsu (a. ni. 8.29) khaṇo. Uṇhasamayo pariḷāhasamayotiādīsu (pāci. 358) kālo. Mahāsamayo pavanasmintiādīsu (dī. ni. 2.332) samūho. Samayopi kho te, bhaddāli, appaṭividdho ahosi, bhagavā kho sāvatthiyaṃ viharati, bhagavāpi maṃ jānissati bhaddāli, nāma bhikkhu satthusāsane sikkhāya aparipūrakārīti. Ayampi kho te , bhaddāli, samayo appaṭividdho ahosītiādīsu (ma. ni. 2.135) hetu. Tena kho pana samayena uggāhamāno paribbājako samaṇamuṇḍikāputto samayappavādake tindukācīre ekasālake mallikāya ārāme paṭivasatītiādīsu (ma. ni. 2.260) diṭṭhi.

Diṭṭhe dhamme ca yo attho, yo cattho samparāyiko;

Atthābhisamayā dhīro, paṇḍitoti pavuccatīti.

Ādīsu (saṃ. ni. 1.129) paṭilābho. Sammā mānābhisamayā antamakāsi dukkhassātiādīsu (ma. ni. 1.28) pahānaṃ. Dukkhassa pīḷanaṭṭho saṅkhataṭṭho santāpaṭṭho vipariṇāmaṭṭho abhisamayaṭṭhotiādīsu (paṭi. ma. 2.8) paṭivedho. Idha panassa kālo attho. Tena saṃvacchara-utu-māsaḍḍhamāsa-ratti-diva-pubbaṇha-majjhanhika-sāyanha-paṭhamamajjhimapacchimayāma-muhuttādīsu kālappabhedabhūtesu samayesu ekaṃ samayanti dīpeti.

Tattha kicāpi etesu saṃvaccharādīsu samayesu yaṃ yaṃ suttaṃ yasmiṃ yasmiṃ saṃvacchare utumhi māse pakkhe rattibhāge divasabhāge vā vuttaṃ, sabbaṃ taṃ therassa suviditaṃ suvavatthāpitaṃ paāya. Yasmā pana evaṃ me sutaṃ asukasaṃvacchare asukautumhi asukamāse asukapakkhe asukarattibhāge asukadivasabhāge vāti evaṃ vutte na sakkā sukhena dhāretuṃ vā uddisituṃ vā uddisāpetuṃ vā, bahu ca vattabbaṃ hoti, tasmā ekeneva padena tamatthaṃ samodhānetvā ekaṃ samayanti āha.

Ye vā ime gabbhokkantisamayo jātisamayo saṃvegasamayo abhinikkhamanasamayo dukkarakārikasamayo māravijayasamayo abhisambodhisamayo diṭṭhadhammasukhavihārasamayo desanāsamayo parinibbānasamayoti evamādayo bhagavato devamanussesu ativiya suppakāsā anekakālappabhedā eva samayā. Tesu samayesu desanāsamayasaṅkhātaṃ ekaṃ samayanti dīpeti. Yo cāyaṃ āṇakaruṇākiccasamayesu karuṇākiccasamayo, attahitaparahitapaṭipattisamayesu parahitapaṭipattisamayo , sannipatitānaṃ karaṇīyadvayasamayesu dhammikathāsamayo, desanāpaṭipattisamayesu desanāsamayo, tesupi samayesu aataraṃ sandhāya ekaṃ samayanti āha.

Kasmā panettha yathā abhidhamme yasmiṃ samaye kāmāvacaranti ca ito aesu suttapadesu yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu vivicceva kāmehīti ca bhummavacanena niddeso kato, vinaye ca tena samayena buddho bhagavāti karaṇavacanena, tathā akatvā ekaṃ samayanti upayogavacanena niddeso katoti. Tattha tathā, idha ca aathā atthasambhavato. Tattha hi abhidhamme ito aesu suttapadesu ca adhikaraṇattho bhāvenabhāvalakkhaṇattho ca sambhavati. Adhikaraṇahi kālattho samūhattho ca samayo, tattha vuttānaṃ phassādidhammānaṃ khaṇasamavāyahetusaṅkhātassa ca samayassa bhāvena tesaṃ bhāvo lakkhīyati. Tasmā tadatthajotanatthaṃ tattha bhummavacananiddeso kato.

Vinaye ca hetuattho karaṇattho ca sambhavati. Yo hi so sikkhāpadapaattisamayo sāriputtādīhipi dubbieyyo, tena samayena hetubhūtena karaṇabhūtena ca sikkhāpadāni paāpayanto sikkhāpadapaattihetuca apekkhamāno bhagavā tattha tattha vihāsi. Tasmā tadatthajotanatthaṃ tattha karaṇavacanena niddeso kato.

Idha pana aasmiṃ ca evaṃjātike accantasaṃyogattho sambhavati. Yahi samayaṃ bhagavā imaṃ aaṃ vā suttantaṃ desesi, accantameva taṃ samayaṃ karuṇāvihārena vihāsi. Tasmā tadatthajotanatthaṃ idha upayogavacananiddeso katoti.

Tenetaṃ vuccati

Taṃ taṃ atthamapekkhitvā, bhummena karaṇena ca;

Aatra samayo vutto, upayogena so idhāti.

Porāṇā pana vaṇṇayanti tasmiṃ samayeti vā tena samayenāti vā ekaṃ samayanti vā abhilāpamattabhedo esa, sabbattha bhummameva atthoti. Tasmā ekaṃ samayanti vuttepi ekasmiṃ samayeti attho veditabbo.

Bhagavāti garu. Garuṃ hi loke bhagavāti vadanti. Ayaca sabbaguṇavisiṭṭhatāya sabbasattānaṃ garu, tasmā bhagavāti veditabbo. Porāṇehipi vuttaṃ

Bhagavāti vacanaṃ seṭṭhaṃ, bhagavāti vacanamuttamaṃ;

Garu gāravayutto so, bhagavā tena vuccatīti. (visuddhi. 1.142);

Apica

Bhagyavā bhaggavā yutto, bhagehi ca vibhattavā;

Bhattavā vantagamano, bhavesu bhagavā tatoti.

Imissā gāthāya vasenassa padassa vitthārato attho veditabbo. So ca visuddhimagge (visuddhi. 1.144) buddhānussatiniddese vuttoyeva.

Ettāvatā cettha evaṃ me sutanti vacanena yathāsutaṃ dhammaṃ dassento bhagavato dhammasarīraṃ paccakkhaṃ karoti. Tena nayidaṃ atikkantasatthukaṃ pāvacanaṃ, ayaṃ vo satthāti satthu adassanena ukkaṇṭhitaṃ janaṃ samassāseti. Ekaṃ samayaṃ bhagavāti vacanena tasmiṃ samaye bhagavato avijjamānabhāvaṃ dassento rūpakāyaparinibbānaṃ sādheti. Tena evaṃvidhassa nāma ariyadhammassa desako dasabaladharo vajirasaṅghātasamānakāyo sopi bhagavā parinibbuto, kena aena jīvite āsā janetabbāti jīvitamadamattaṃ janaṃ saṃvejeti, saddhamme cassa ussāhaṃ janeti. Evanti ca bhaṇanto desanāsampattiṃ niddisati. Me sutanti sāvakasampattiṃ. Ekaṃ samayanti kālasampattiṃ. Bhagavāti desakasampattiṃ.

Sāvatthiyanti evaṃnāmake nagare. Samīpatthe cetaṃ bhummavacanaṃ. Viharatīti avisesena iriyāpathadibbabrahmaariyavihāresu 

aataravihārasamaṅgīparidīpanametaṃ. Idha pana ṭhānagamananisajjāsayanappabhedesu iriyāpathesu aatarairiyāpathasamāyogaparidīpanaṃ , tena ṭhitopi gacchantopi nisinnopi sayānopi bhagavā viharaticceva veditabbo. So hi ekaṃ iriyāpathabādhanaṃ aena iriyāpathena vicchinditvā aparipatantaṃ attabhāvaṃ harati pavatteti, tasmā viharatīti vuccati.

Jetavaneti jetassa rājakumārassa vane. Tahi tena ropitaṃ saṃvaḍḍhitaṃ paripālitaṃ ahosi, tasmā jetavananti saṅkhaṃ gataṃ. Tasmiṃ jetavane. Anāthapiṇḍikassa ārāmeti anāthapiṇḍikena gahapatinā catupaāsahiraakoṭipariccāgena buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa niyyātitattā anāthapiṇḍikassa ārāmoti saṅkhaṃ gate ārāme. Ayamettha saṅkhepo, vitthāro pana papacasūdaniyā majjhimaṭṭhakathāya sabbāsavasuttavaṇṇanāyaṃ (ma. ni. aṭṭha. 1.14) vutto.

Tattha siyā yadi tāva bhagavā sāvatthiyaṃ viharati, jetavaneti na vattabbaṃ. Atha tattha viharati, sāvatthiyanti na vattabbaṃ. Na hi sakkā ubhayattha ekaṃ samayaṃ viharitunti. Na kho panetaṃ evaṃ daṭṭhabbaṃ.

Nanu avocumha samīpatthe bhummavacananti. Tasmā yathā gaṅgāyamunādīnaṃ samīpe goyūthāni carantāni gaṅgāyaṃ caranti, yamunāyaṃ carantīti vuccati, evamidhāpi yadidaṃ sāvatthiyā samīpe jetavanaṃ, tattha viharanto vuccati sāvatthiyaṃ viharati jetavaneti. Gocaragāmanidassanatthaṃ hissa sāvatthivacanaṃ, pabbajitānurūpanivāsaṭṭhānanidassanatthaṃ sesavacanaṃ.

Aatarā devatāti nāmagottavasena apākaṭā ekā devatāti attho. Abhijānāti no, bhante, bhagavā ahu ātaatarassa mahesakkhassa yakkhassa saṃkhittena taṇhāsaṅkhayavimuttiṃ bhāsitāti ettha pana abhiāto sakkopi devarājā aataroti vutto. Devatāti ca idaṃ devānampi devadhītānampi sādhāraṇavacanaṃ. Imasmiṃ panatthe devo adhippeto, so ca kho rūpāvacarānaṃ devānaṃ aataro.

Abhikkantāya rattiyāti ettha abhikkanta-saddo khayasundarābhirūpaabbhānumodanādīsu dissati . Tattha abhikkantā, bhante, ratti, nikkhanto paṭhamo yāmo , ciranisinno bhikkhusaṅgho, uddisatu, bhante, bhagavā bhikkhūnaṃ pātimokkhanti evamādīsu (a. ni. 8.20; cūḷava. 383) khaye dissati. Ayaṃ imesaṃ catunnaṃ puggalānaṃ abhikkantataro ca paṇītataro cāti evamādīsu (a. ni. 4.100) sundare.

Ko me vandati pādāni, iddhiyā yasasā jalaṃ;

Abhikkantena vaṇṇena, sabbā obhāsayaṃ disāti.

Evamādīsu (vi. va. 857) abhirūpe. Abhikkantaṃ bho gotama, abhikkantaṃ bho gotamāti evamādīsu (pārā. 15) abbhānumodane. Idha pana khaye. Tena abhikkantāya rattiyā, parikkhīṇāya rattiyāti vuttaṃ hoti. Tatthāyaṃ devaputto majjhimayāmasamanantare āgatoti veditabbo. Niyāmo hi kiresa devatānaṃ yadidaṃ buddhānaṃ vā buddhasāvakānaṃ vā upaṭṭhānaṃ āgacchantā majjhimayāmasamanantareyeva āgacchanti.

Abhikkantavaṇṇāti idha abhikkanta-saddo abhirūpe, vaṇṇa-saddo pana chavithuti-kulavagga-kāraṇa-saṇṭhānappamāṇa-rūpāyatanādīsu dissati. Tattha suvaṇṇavaṇṇosi bhagavāti evamādīsu (su. ni. 553) chaviyā. Kadā saūḷhā pana te, gahapati, ime samaṇassa vaṇṇāti evamādīsu (ma. ni. 2.77) thutiyaṃ. Cattārome, bho gotama, vaṇṇāti evamādīsu (dī. ni. 3.115) kulavagge. Atha kena nu vaṇṇena, gandhathenoti vuccatīti evamādīsu (saṃ. ni. 1.234) kāraṇe. Mahantaṃ hatthirājavaṇṇaṃ abhinimminitvāti evamādīsu (saṃ. ni. 1.138) saṇṭhāne. Tayo pattassa vaṇṇāti evamādīsu (pārā. 602) pamāṇe. Vaṇṇo gandho raso ojāti evamādīsu rūpāyatane. So idha chaviyā daṭṭhabbo. Tena abhikkantavaṇṇā abhirūpacchavi, iṭṭhavaṇṇā manāpavaṇṇāti vuttaṃ hoti. Devatā hi manussalokaṃ āgacchamānā pakativaṇṇaṃ pakatiiddhiṃ jahitvā oḷārikaṃ attabhāvaṃ katvā atirekavaṇṇaṃ atirekaiddhiṃ māpetvā naṭasamajjādīni gacchantā manussā viya abhisaṅkhatena kāyena āgacchanti. Tattha kāmāvacarā anabhisaṅkhatenapi āgantuṃ sakkonti, rūpāvacarā pana na sakkonti. Tesahi atisukhumo attabhāvo, na tena iriyāpathakappanaṃ hoti. Tasmā ayaṃ devaputto abhisaṅkhateneva āgato. Tena vuttaṃ abhikkantavaṇṇāti.

Kevalakappanti ettha kevala-saddo anavasesa-yebhuyyābyāmissānatirekadaḷhatthavisaṃyogādianekattho. Tathā hissa kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyanti evamādīsu (pārā. 1) anavasesatthamattho. Kevalakappā ca aṅgamagadhā pahūtaṃ khādanīyabhojanīyaṃ ādāya upasaṅkamissantīti evamādīsu (mahāva. 43) yebhuyyatā. Kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotīti evamādīsu (vibha. 225) abyāmissatā. Kevalaṃ saddhāmattakaṃ nūna ayamāyasmāti evamādīsu (mahāva. 244) anatirekatā. Āyasmato, bhante, anuruddhassa bāhiyo nāma saddhivihāriko kevalakappaṃ saṅghabhedāya ṭhitoti evamādīsu (a. ni. 4.243) daḷhatthatā. Kevalī vusitavā uttamapurisoti vuccatīti evamādīsu (saṃ. ni. 3.57) visaṃyogo attho. Idha panassa anavasesattho adhippeto.

Kappa-saddo panāyaṃ abhisaddahana-vohāra-kāla-paatti-chedana-vikappa-lesasamantabhāvādianekattho. Tathā hissa okappaniyametaṃ bhoto gotamassa, yathā taṃ arahato sammāsambuddhassāti evamādīsu (ma. ni. 1.387) abhisaddahanamattho. Anujānāmi, bhikkhave, pacahi samaṇakappehi phalaṃ paribhujitunti evamādīsu (cūḷava. 250) vohāro. Yena sudaṃ niccakappaṃ viharāmīti evamādīsu (ma. ni. 1.387) kālo. Iccāyasmā kappoti evamādīsu paatti. Alaṅkato kappitakesamassūti evamādīsu (vi. va. 1094, 1101) chedanaṃ. Kappati dvaṅgulakappoti evamādīsu (cūḷava. 446) vikappo. Ātthi kappo nipajjitunti evamādīsu (a. ni. 8.80) leso. Kevalakappaṃ veḷuvanaṃ obhāsetvāti evamādīsu (saṃ. ni. 1.94) samantabhāvo. Idha panassa samantabhāvattho adhippeto. Tasmā kevalakappaṃ jetavananti ettha anavasesaṃ samantato jetavananti evamattho daṭṭhabbo.

Obhāsetvāti vatthālaṅkārasarīrasamuṭṭhitāya ābhāya pharitvā, candimā viya sūriyo viya ca ekobhāsaṃ ekapajjotaṃ karitvāti attho.

Yenāti bhummatthe karaṇavacanaṃ. Yena bhagavā tenupasaṅkamīti tasmā yattha bhagavā, tattha upasaṅkamīti evamettha attho daṭṭhabbo. Yena vā kāraṇena bhagavā devamanussehi upasaṅkamitabbo, tena kāraṇena upasaṅkamīti evamettha attho daṭṭhabbo. Kena ca kāraṇena bhagavā upasaṅkamitabbo? Nānappakāraguṇavisesādhigamādhippāyena, sāduphalūpabhogādhippāyena dijagaṇehi niccaphalitamahārukkho viya. Upasaṅkamīti ca gatāti vuttaṃ hoti. Upasaṅkamitvāti upasaṅkamanapariyosānadīpanaṃ. Atha vā evaṃ gatā tato āsannataraṃ ṭhānaṃ bhagavato samīpasaṅkhātaṃ gantvātipi vuttaṃ hoti.

Idāni yenatthena loke aggapuggalassa upaṭṭhānaṃ āgatā, taṃ pucchitukāmā dasanakhasamodhānasamujjalaṃ ajuliṃ sirasi patiṭṭhapetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantanti bhāvanapuṃsakaniddeso visamaṃ candimasūriyā parivattantītiādīsu (a. ni. 4.70) viya. Tasmā yathā ṭhitā ekamantaṃ ṭhitā hoti, tathā aṭṭhāsīti evamettha attho daṭṭhabbo. Bhummatthe vā etaṃ upayogavacanaṃ. Aṭṭhāsīti ṭhānaṃ kappesi. Paṇḍitā hi devamanussā garuṭṭhāniyaṃ upasaṅkamitvā āsanakusalatāya ekamantaṃ tiṭṭhanti, ayaca devo tesaṃ aataro, tasmā ekamantaṃ aṭṭhāsi.

Kathaṃ ṭhito pana ekamantaṃ ṭhito hotīti? Cha ṭhānadose vajjetvā. Seyyathidaṃ atidūraṃ, accāsannaṃ, uparivātaṃ , unnatappadesaṃ, atisammukhaṃ, atipacchāti. Atidūre ṭhito hi sace kathetukāmo hoti, uccāsaddena kathetabbaṃ hoti. Accāsanne ṭhito saṅghaṭṭanaṃ karoti. Uparivāte ṭhito sarīragandhena bādhati. Unnatappadese ṭhito agāravaṃ pakāseti. Atisammukhā ṭhito sace daṭṭhukāmo hoti, cakkhunā cakkhuṃ āhacca daṭṭhabbaṃ hoti. Atipacchā ṭhito sace daṭṭhukāmo hoti, gīvaṃ pasāretvā daṭṭhabbaṃ hoti. Tasmā ayampi ete cha ṭhānadose vajjetvā aṭṭhāsi. Tena vuttaṃ ekamantaṃ aṭṭhāsīti.

Etadavocāti etaṃ avoca. Kathaṃ nūti kāraṇapucchā. Bhagavato hi tiṇṇoghabhāvo dasasahassilokadhātuyā pākaṭo, tenimissā devatāya tattha kaṅkhā natthi, iminā pana kāraṇena tiṇṇoti na jānāti, tena sā taṃ kāraṇaṃ pucchamānā evamāha.

Mārisāti devatānaṃ piyasamudācāravacanametaṃ. Niddukkhāti vuttaṃ hoti. Yadi evaṃ yadā kho te, mārisa, saṅkunā saṅku hadaye samāgaccheyya, atha naṃ tvaṃ jāneyyāsi vassasahassaṃ me niraye paccamānassāti (ma. ni. 1.512) idaṃ virujjhati. Na hi nerayikasatto niddukkho nāma hoti. Kicāpi na niddukkho, ruḷhīsaddena pana evaṃ vuccati. Pubbe kira paṭhamakappikānaṃ niddukkhānaṃ sukhasamappitānaṃ esa vohāro, aparabhāge dukkhaṃ hotu vā mā vā, ruḷhīsaddena ayaṃ vohāro vuccateva nippadumāpi nirudakāpi vā pokkharaṇī pokkharaṇī viya.

Oghamatarīti ettha cattāro oghā, kāmogho bhavogho diṭṭhogho avijjoghoti. Tattha pacasu kāmaguṇesu chandarāgo kāmogho nāma. Rūpārūpabhavesu chandarāgo jhānanikanti ca bhavogho nāma. Dvāsaṭṭhi diṭṭhiyo diṭṭhogho nāma. Catūsu saccesu aāṇaṃ avijjogho nāma. Tattha kāmogho aṭṭhasu lobhasahagatesu cittuppādesu uppajjati, bhavogho catūsu diṭṭhigatavippayuttalobhasahagatesu cittuppādesu uppajjati, diṭṭhogho catūsu diṭṭhigatasampayuttesu cittuppādesu uppajjati, avijjogho sabbākusalesu uppajjati.

Sabbopi cesa avahananaṭṭhena rāsaṭṭhena ca oghoti veditabbo. Avahananaṭṭhenāti adhogamanaṭṭhena. Ayahi attano vasaṃ gate satte adho gameti, nirayādibhedāya duggatiyaṃyeva nibbatteti, uparibhāvaṃ vā nibbānaṃ gantuṃ adento adho tīsu bhavesu catūsu yonīsu pacasu gatīsu sattasu viāṇaṭṭhitīsu navasu sattāvāsesu ca gametītipi attho. Rāsaṭṭhenāti mahantaṭṭhena. Mahā heso kilesarāsi avīcito paṭṭhāya yāva bhavaggā patthaṭo, yadidaṃ pacasu kāmaguṇesu chandarāgo nāma. Sesesupi eseva nayo. Evamayaṃ rāsaṭṭhenāpi oghoti veditabbo. Atarīti imaṃ catubbidhampi oghaṃ kena nu tvaṃ, mārisa, kāraṇena tiṇṇoti pucchati.

Athassā bhagavā pahaṃ vissajjento appatiṭṭhaṃ khvāhantiādimāha. Tattha appatiṭṭhanti appatiṭṭhahanto. Anāyūhanti anāyūhanto, avāyamantoti attho. Iti bhagavā gūḷhaṃ paṭicchannaṃ katvā pahaṃ kathesi. Devatāpi naṃ sutvā bāhirakaṃ tāva oghaṃ tarantā nāma ṭhātabbaṭṭhāne tiṭṭhantā taritabbaṭṭhāne āyūhantā taranti, ayaṃ pana avīcito yāva bhavaggā patthaṭaṃ kilesoghaṃ kilesarāsiṃ appatiṭṭhahanto anāyūhanto atarinti āha. Kiṃ nu kho etaṃ? Kathaṃ nu kho etanti? Vimatiṃ pakkhantā pahassa atthaṃ na aāsi.

Kiṃ pana bhagavatā yathā sattā na jānanti, evaṃ kathanatthāya pāramiyo pūretvā sabbautā paṭividdhāti? Na etadatthāya paṭividdhā. Dve pana bhagavato desanā niggahamukhena ca anuggahamukhena ca. Tattha ye paṇḍitamānino honti aātepi ātasaino pacasatā brāhmaṇapabbajitā viya, tesaṃ mānaniggahatthaṃ yathā na jānanti, evaṃ mūlapariyāyādisadisaṃ dhammaṃ deseti. Ayaṃ niggahamukhena desanā. Vuttampi cetaṃ niggayha niggayhāhaṃ, ānanda, vakkhāmi, pavayha pavayha, ānanda, vakkhāmi, yo sāro, so ṭhassatīti (ma. ni. 3.196). Ye pana ujukā sikkhākāmā, tesaṃ suvieyyaṃ katvā ākaṅkheyyasuttādisadisaṃ dhammaṃ deseti, abhirama, tissa, abhirama, tissa, ahamovādena ahamanuggahena ahamanusāsaniyāti (saṃ. ni. 3.84) ca ne samassāseti. Ayaṃ anuggahamukhena desanā.

Ayaṃ pana devaputto mānatthaddho paṇḍitamānī, evaṃ kirassa ahosi ahaṃ oghaṃ jānāmi, tathāgatassa oghatiṇṇabhāvaṃ jānāmi, iminā pana kāraṇena tiṇṇoti ettakamattaṃ na jānāmi. Iti mayhaṃ ātameva bahu, appaṃ aātaṃ, tamahaṃ kathitamattameva jānissāmi. Kihi nāma taṃ bhagavā vadeyya, yassāhaṃ atthaṃ na jāneyyanti. Atha satthā ayaṃ kiliṭṭhavatthaṃ viya raṅgajātaṃ abhabbo imaṃ mānaṃ appahāya desanaṃ sampaṭicchituṃ, mānaniggahaṃ tāvassa katvā puna nīcacittena pucchantassa pakāsessāmīti paṭicchannaṃ katvā pahaṃ kathesi. Sopi nihatamāno ahosi, sā cassa nihatamānatā uttaripahapucchaneneva veditabbā. Tassa pana pahapucchanassa ayamattho kathaṃ pana tvaṃ, mārisa, appatiṭṭhaṃ anāyūhaṃ oghamatari, yathāhaṃ jānāmi, evaṃ me kathehīti.

Athassa bhagavā kathento yadāsvāhantiādimāha. Tattha yadā svāhanti yasmiṃ kāle ahaṃ. Sukāro nipātamattaṃ. Yathā ca ettha, evaṃ sabbapadesu. Saṃsīdāmīti paṭicchannaṃ katvā ataranto tattheva osīdāmi. Nibbuyhāmīti ṭhātuṃ asakkonto ativattāmi. Iti ṭhāne ca vāyāme ca dosaṃ disvā atiṭṭhanto avāyamanto oghamatarinti evaṃ bhagavatā paho kathito. Devatāyapi paṭividdho, na pana pākaṭo, tassa pākaṭīkaraṇatthaṃ satta dukā dassitā. Kilesavasena hi santiṭṭhanto saṃsīdati nāma, abhisaṅkhāravasena āyūhanto nibbuyhati nāma. Taṇhādiṭṭhīhi vā santiṭṭhanto saṃsīdati nāma, avasesakilesānaceva abhisaṅkhārānaca vasena āyūhanto nibbuyhati nāma. Taṇhāvasena vā santiṭṭhanto saṃsīdati nāma, diṭṭhivasena āyūhanto nibbuyhati nāma. Sassatadiṭṭhiyā vā santiṭṭhanto saṃsīdati nāma, ucchedadiṭṭhiyā āyūhanto nibbuyhati nāma. Olīyanābhinivesā hi bhavadiṭṭhi, atidhāvanābhinivesā vibhavadiṭṭhi . Līnavasena vā santiṭṭhanto saṃsīdati nāma, uddhaccavasena āyūhanto nibbuyhati nāma. Tathā kāmasukhallikānuyogavasena santiṭṭhanto saṃsīdati nāma, attakilamathānuyogavasena āyūhanto nibbuyhati nāma. Sabbākusalābhisaṅkhāravasena santiṭṭhanto saṃsīdati nāma, sabbalokiyakusalābhisaṅkhāravasena āyūhanto nibbuyhati nāma. Vuttampi cetaṃ seyyathāpi, cunda, ye keci akusalā dhammā, sabbe te adhobhāgaṅgamanīyā, ye keci kusalā dhammā, sabbe te uparibhāgaṅgamanīyāti (ma. ni. 1.86).

Imaṃ pahavissajjanaṃ sutvāva devatā sotāpattiphale patiṭṭhāya tuṭṭhā pasannā attano tuṭṭhica pasādaca pakāsayantī cirassaṃ vatāti gāthamāha. Tattha cirassanti cirassa kālassa accayenāti attho. Ayaṃ kira devatā kassapasammāsambuddhaṃ disvā tassa parinibbānato paṭṭhāya antarā aaṃ buddhaṃ na diṭṭhapubbā, tasmā ajja bhagavantaṃ disvā evamāha. Kiṃ panimāya devatāya ito pubbe satthā na diṭṭhapubboti. Diṭṭhapubbo vā hotu adiṭṭhapubbo vā, dassanaṃ upādāya evaṃ vattuṃ vaṭṭati. Brāhmaṇanti bāhitapāpaṃ khīṇāsavabrāhmaṇaṃ. Parinibbutanti kilesanibbānena nibbutaṃ. Loketi sattaloke. Visattikanti rūpādīsu ārammaṇesu āsattavisattatādīhi kāraṇehi visattikā vuccati taṇhā, taṃ visattikaṃ appatiṭṭhamānaṃ anāyūhamānaṃ tiṇṇaṃ nittiṇṇaṃ uttiṇṇaṃ cirassaṃ vata khīṇāsavabrāhmaṇaṃ passāmīti attho.

Samanuo satthā ahosīti tassā devatāya vacanaṃ citteneva samanumodi, ekajjhāsayo ahosi. Antaradhāyīti abhisaṅkhatakāyaṃ jahitvā attano pakatiupādiṇṇakakāyasmiṃyeva ṭhatvā laddhāsā laddhapatiṭṭhā hutvā dasabalaṃ gandhehi ca mālehi ca pūjetvā attano bhavanaṃyeva agamāsīti.

Oghataraṇasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.

 

Như vầy ti nghe.

Một thời Thế Tn ở Svatthi (X-vệ), Jetavana (Thắng Lm), tại vườn ng Anthapindika (Cấp C ộc).

Rồi một vị Thin, khi đm đ gần tn, với nhan sắc th thắng chi sng ton vng Jetavana, đi đến Thế Tn, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tn rồi đứng một bn. ứng một bn, vị Thin ấy bạch Thế Tn:

-- Thưa Tn giả, lm sao Ngi vượt khỏi bộc lưu?

-- Ny Hiền giả, khng đứng lại, khng bước tới, Ta vượt khỏi bộc lưu.

-- Thưa Tn giả, lm sao khng đứng lại, khng bước tới, Ngi vượt khỏi bộc lưu?

-- Ny Hiền giả, khi Ta đứng lại, thời Ta chm xuống. Ny Hiền giả, khi Ta bước tới, thời Ta tri giạt; do vậy, ny Hiền giả, khng đứng lại, khng bước tới, Ta vượt khỏi bộc lưu.

(Vị Thin):

Từ lu, ti mới thấy
B-la-mn tịch tịnh.
Khng đứng, khng bước tới,
Vượt chấp trước ở đời.

Vị Thin ấy ni như vậy v bậc ạo Sư chấp nhận. Vị Thin ấy biết được: "Thế Tn đ chấp nhận ta". Vị ấy đảnh lễ Thế Tn, thn pha hữu hướng về Ngi, rồi biến mất tại chỗ.

 

2. Nimokkhasuttaṃ

2. Nimokkhasuttavaṇṇanā

II. Giải Thot (Si.2)

2. Sāvatthinidānaṃ . Atha kho aatarā devatā abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ jetavanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhitā kho sā devatā bhagavantaṃ etadavoca

Jānāsi no tvaṃ, mārisa, sattānaṃ nimokkhaṃ pamokkhaṃ vivekanti?

Jānāmi khvāhaṃ, āvuso, sattānaṃ nimokkhaṃ pamokkhaṃ vivekanti.

Yathā kathaṃ pana tvaṃ, mārisa, jānāsi sattānaṃ nimokkhaṃ pamokkhaṃ vivekanti?

Nandībhavaparikkhayā [nandibhavaparikkhayā (syā. kaṃ.)], saāviāṇasaṅkhayā, vedanānaṃ nirodhā upasamā evaṃ khvāhaṃ, āvuso, jānāmi sattānaṃ nimokkhaṃ pamokkhaṃ vivekanti.

 

2. Idāni dutiyasuttato paṭṭhāya paṭhamamāgataca uttānatthaca pahāya yaṃ yaṃ anuttānaṃ, taṃ tadeva vaṇṇayissāma. Jānāsi noti jānāsi nu. Nimokkhantiādīni maggādīnaṃ nāmāni . Maggena hi sattā kilesabandhanato nimuccanti, tasmā maggo sattānaṃ nimokkhoti vutto. Phalakkhaṇe pana te kilesabandhanato pamuttā, tasmā phalaṃ sattānaṃ pamokkhoti vuttaṃ. Nibbānaṃ patvā sattānaṃ sabbadukkhaṃ viviccati, tasmā nibbānaṃ vivekoti vuttaṃ. Sabbāni vā etāni nibbānasseva nāmāni. Nibbānahi patvā sattā sabbadukkhato nimuccanti pamuccanti viviccanti, tasmā tadeva nimokkho pamokkho vivekoti vuttaṃ. Jānāmi khvāhanti jānāmi kho ahaṃ. Avadhāraṇattho khokāro . Ahaṃ jānāmiyeva. Sattānaṃ nimokkhādijānanatthameva hi mayā samatiṃsa pāramiyo pūretvā sabbautaāṇaṃ paṭividdhanti sīhanādaṃ nadati. Buddhasīhanādaṃ nāma kira etaṃ suttaṃ.

Nandībhavaparikkhayāti nandīmūlakassa kammabhavassa parikkhayena. Nandiyā ca bhavassa cātipi vaṭṭati. Tattha hi purimanaye nandībhavena tividhakammābhisaṅkhāravasena saṅkhārakkhandho gahito, saāviāṇehi taṃsampayuttā ca dve khandhā. Tehi pana tīhi khandhehi sampayuttā vedanā tesaṃ gahaṇena gahitāvāti anupādiṇṇakānaṃ catunnaṃ arūpakkhandhānaṃ appavattivasena saupādisesaṃ nibbānaṃ kathitaṃ hoti. Vedanānaṃ nirodhā upasamāti upādiṇṇakavedanānaṃ nirodhena ca upasamena ca. Tattha vedanāgahaṇena taṃsampayuttā tayo khandhā gahitāva honti, tesaṃ vatthārammaṇavasena rūpakkhandhopi. Evaṃ imesaṃ upādiṇṇakānaṃ pacannaṃ khandhānaṃ appavattivasena anupādisesaṃ nibbānaṃ kathitaṃ hoti. Dutiyanaye pana nandiggahaṇena saṅkhārakkhandho gahito, bhavaggahaṇena upapattibhavasaṅkhāto rūpakkhandho, saādīhi sarūpeneva tayo khandhā. Evaṃ imesaṃ pacannaṃ khandhānaṃ appavattivasena nibbānaṃ kathitaṃ hotīti veditabbaṃ. Imameva ca nayaṃ catunikāyikabhaṇḍikatthero roceti. Iti nibbānavaseneva bhagavā desanaṃ niṭṭhāpesīti.

Nimokkhasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.

 

... Ở Svatthi. Rồi một vị Thin, khi đm đ gần tn, với nhan sắc th thắng chi sng ton vng Jetavana, đi đến Thế Tn. Sau khi đến, vị ấy đảnh lễ Thế Tn rồi đứng một bn. ứng một bn, vị Thin ấy bạch Thế Tn:

-- Thưa Tn giả, Ngi c biết giải thot, thot ly, viễn ly cho cc chng sanh khng?

-- Ny Hiền giả, Ta c biết giải thot, thot ly, viễn ly cho cc chng sanh.

-- Thưa Tn giả, như thế no Ngi biết giải thot, thot ly, viễn ly cho cc chng sanh?

Hỷ, ti sanh đoạn tận,
Tưởng, thức được trừ diệt,
Cc thọ diệt, tịch tịnh,
Như vậy ny Hiền giả,
Ta biết sự giải thot,
Thot ly v viễn ly,
Cho cc loại chng sanh.

 

3. Upanīyasuttaṃ

3. Upanīyasuttavaṇṇanā

III. ưa ến oạn Tận - (Tạp 36.9. ại 2,262b. Biệt Tạp 8.7, ại 2,427b). (S.i,2)

3. Sāvatthinidānaṃ . Ekamantaṃ ṭhitā kho sā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi

Upanīyati jīvitamappamāyu,

Jarūpanītassa na santi tāṇā;

Etaṃ bhayaṃ maraṇe pekkhamāno,

Puāni kayirātha sukhāvahānīti.

Upanīyati jīvitamappamāyu,

Jarūpanītassa na santi tāṇā;

Etaṃ bhayaṃ maraṇe pekkhamāno,

Lokāmisaṃ pajahe santipekkhoti.

 

3. Tatiye upanīyatīti parikkhīyati nirujjhati, upagacchati vā, anupubbena maraṇaṃ upetīti attho. Yathā vā gopālena gogaṇo nīyati, evaṃ jarāya maraṇasantikaṃ upanīyatīti attho. Jīvitanti jīvitindriyaṃ. Appanti parittaṃ thokaṃ. Tassa dvīhākārehi parittatā veditabbā sarasaparittatāya ca khaṇaparittatāya ca. Sarasaparittatāyapi hi yo, bhikkhave, ciraṃ jīvati, so vassasataṃ appaṃ vā bhiyyoti (dī. ni. 2.7; saṃ. ni. 2.143) vacanato parittaṃ. Khaṇaparittatāyapi. Paramatthato hi atiparitto sattānaṃ jīvitakkhaṇo ekacittappavattimattoyeva . Yathā nāma rathacakkaṃ pavattamānampi ekeneva nemippadesena pavattati, tiṭṭhamānampi ekeneva tiṭṭhati, evamevaṃ ekacittakkhaṇikaṃ sattānaṃ jīvitaṃ, tasmiṃ citte niruddhamatte satto niruddhoti vuccati. Yathāha atīte cittakkhaṇe jīvittha na jīvati na jīvissati, anāgate cittakkhaṇe jīvissati na jīvati na jīvittha, paccuppanne cittakkhaṇe jīvati na jīvittha na jīvissati.

Jīvitaṃ attabhāvo ca, sukhadukkhā ca kevalā;

Ekacittasamāyuttā, lahuso vattate khaṇo.

Ye niruddhā marantassa, tiṭṭhamānassa vā idha;

Sabbepi sadisā khandhā, gatā appaṭisandhikā.

Anibbattena na jāto, paccuppannena jīvati;

Cittabhaṅgā mato loko, paatti paramatthiyāti. (mahāni. 10);

Jarūpanītassāti jaraṃ upagatassa, jarāya vā maraṇasantikaṃ upanītassa. Na santi tāṇāti tāṇaṃ leṇaṃ saraṇaṃ bhavituṃ samatthā nāma keci natthi. Etaṃ bhayanti etaṃ jīvitindriyassa maraṇūpagamanaṃ, āyuparittatā, jarūpanītassa tāṇābhāvoti tividhaṃ bhayaṃ bhayavatthu bhayakāraṇanti attho. Puāni kayirātha sukhāvahānīti viū puriso sukhāvahāni sukhadāyakāni puāni kareyya. Iti devatā rūpāvacarajjhānaṃ sandhāya pubbacetanaṃ aparacetanaṃ mucacetanaca gahetvā bahuvacanavasena puānīti āha. Jhānassādaṃ jhānanikantiṃ jhānasukhaca gahetvā sukhāvahānīti āha. Tassā kira devatāya sayaṃ dīghāyukaṭṭhāne brahmaloke nibbattattā heṭṭhā kāmāvacaradevesu parittāyukaṭṭhāne cavamāne upapajjamāne ca thullaphusitake vuṭṭhipātasadise satte disvā etadahosi ahovatime sattā jhānaṃ bhāvetvā aparihīnajjhānā kālaṃ katvā brahmaloke ekakappa-dvekappa-catukappa-aṭṭhakappa-soḷasakappa-dvattiṃsakappa-catusaṭṭhikappappamāṇaṃ addhānaṃ tiṭṭheyyunti. Tasmā evamāha.

Atha bhagavā ayaṃ devatā aniyyānikaṃ vaṭṭakathaṃ kathetīti vivaṭṭamassā dassento dutiyaṃ gāthamāha. Tattha lokāmisanti dve lokāmisā pariyāyena ca nippariyāyena ca. Pariyāyena tebhūmakavaṭṭaṃ lokāmisaṃ, nippariyāyena cattāro paccayā. Idha pariyāyalokāmisaṃ adhippetaṃ. Nippariyāyalokāmisampi vaṭṭatiyeva. Santipekkhoti nibbānasaṅkhātaṃ accantasantiṃ pekkhanto icchanto patthayantoti.

Upanīyasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.

 

... ứng một bn, vị Thin ấy ni ln bi kệ ny trước mặt Thế Tn:

Mạng sống bị dắt dẫn,
Tuổi thọ chẳng l bao,
Bị dẫn đến gi nua,
Khng c nơi dừng bước.
Ai đem tm qun tưởng,
Sợ hi tử vong ny,
Hy lm cc cng đức,
ưa đến chơn an lạc.

(Thế Tn):

Mạng sống bị dắt dẫn,
Tuổi thọ chẳng l bao,
Bị dẫn đến gi nua,
Khng c nơi dừng bước.
Ai đem tm qun tưởng,
Sợ hi tử vong ny,
Hy bỏ mọi thế lợi,
Tm hướng cầu tịch tịnh.

 

4. Accentisuttaṃ

4. Accentisuttavaṇṇanā

IV. Thời Gian Tri Qua (Biệt Tạp 8.8, ại 2,427b) (S.i,3)

4. Sāvatthinidānaṃ . Ekamantaṃ ṭhitā kho sā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi

Accenti kālā tarayanti rattiyo,

Vayoguṇā anupubbaṃ jahanti;

Etaṃ bhayaṃ maraṇe pekkhamāno,

Puāni kayirātha sukhāvahānīti.

Accenti kālā tarayanti rattiyo,

Vayoguṇā anupubbaṃ jahanti;

Etaṃ bhayaṃ maraṇe pekkhamāno,

Lokāmisaṃ pajahe santipekkhoti.

 

4. Catutthe accentīti atikkamanti. Kālāti purebhattādayo kālā. Tarayanti rattiyoti rattiyo atikkamamānā puggalaṃ maraṇūpagamanāya tarayanti sīghaṃ sīghaṃ gamayanti. Vayoguṇāti paṭhamamajjhimapacchimavayānaṃ guṇā, rāsayoti attho. Anujānāmi, bhikkhave, ahatānaṃ vatthānaṃ diguṇaṃ saṅghāṭinti (mahāva. 348) ettha hi paṭalaṭṭho guṇaṭṭho. Sataguṇā dakkhiṇā pāṭikaṅkhitabbāti (ma. ni. 3.379) ettha ānisaṃsaṭṭho. Antaṃ antaguṇanti ettha koṭṭhāsaṭṭho. Kayirā mālāguṇe bahūti (dha. pa. 53) ettha rāsaṭṭho. Paca kāmaguṇāti ettha bandhanaṭṭho. Idha pana rāsaṭṭho guṇaṭṭho. Tasmā vayoguṇāti vayorāsayo veditabbā. Anupubbaṃjahantīti anupaṭipāṭiyā puggalaṃ jahanti. Majjhimavaye ṭhitaṃ hi paṭhamavayo jahati, pacchimavaye ṭhitaṃ dve paṭhamamajjhimā jahanti, maraṇakkhaṇe pana tayopi vayā jahanteva. Etaṃ bhayanti etaṃ kālānaṃ atikkamanaṃ, rattidivānaṃ taritabhāvo, vayoguṇānaṃ jahanabhāvoti tividhaṃ bhayaṃ. Sesaṃ purimasadisamevāti.

Accentisuttavaṇṇanā niṭṭhitā.

 

... Nhn duyn ở (Svatthi ), đứng một bn, vị Thin ấy ni ln bi kệ ny trước mặt Thế Tn:

Thời gian lặng tri qua,
m ngy lun di động,
Tuổi tc buổi thanh xun,
Tiếp tục bỏ chng ta.
Những ai chịu qun st,
Sợ hi tử vong ny,
Hy lm cc cng đức,
ưa đến chơn an lạc.

(Thế Tn):

Thời gian lặng tri qua,
m ngy lun di động,
Tuổi tc buổi thanh xun,
Tiếp tục bỏ chng ta.
Những ai chịu qun st,
Sợ hi tử vong ny,
Hy bỏ mọi thế lợi,
Tm hướng cầu tịch tịnh.

 

5. Katichindasuttaṃ

5. Katichindasuttavaṇṇanā

V. Bao Nhiu Phải Cắt oạn. (S.i,5)

5. Sāvatthinidānaṃ . Ekamantaṃ ṭhitā kho sā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi

Kati chinde kati jahe, kati cuttari bhāvaye;

Kati saṅgātigo bhikkhu, oghatiṇṇoti vuccatīti.

Paca chinde paca jahe, paca cuttari bhāvaye;

Paca saṅgātigo bhikkhu, oghatiṇṇoti vuccatīti.

 

5. Pacame kati chindeti chindanto kati chindeyya. Sesapadesupi eseva nayo. Ettha ca chinde jaheti atthato ekaṃ. Gāthābandhassa pana maṭṭhabhāvatthaṃ ayaṃ devatā saddapunaruttiṃ vajjayantī evamāha. Kati saṅgātigoti kati saṅge atigato, atikkantoti attho. Saṅgātikotipi pāṭho, ayameva attho. Paca chindeti chindanto paca orambhāgiyasaṃyojanāni chindeyya. Paca jaheti jahanto pacuddhambhāgiyasaṃyojanāni jaheyya. Idhāpi chindanaca jahanaca atthato ekameva, bhagavā pana devatāya āropitavacanānurūpeneva evamāha. Atha vā pādesu baddhapāsasakuṇo viya pacorambhāgiyasaṃyojanāni heṭṭhā ākaḍḍhamānākārāni honti, tāni anāgāmimaggena chindeyyāti vadati. Hatthehi gahitarukkhasākhā viya pacuddhambhāgiyasaṃyojanāni upari ākaḍḍhamānākārāni honti, tāni arahattamaggena jaheyyāti vadati. Paca cuttari bhāvayeti etesaṃ saṃyojanānaṃ chindanatthāya ceva pahānatthāya ca uttari atirekaṃ visesaṃ bhāvento saddhāpacamāni indriyāni bhāveyyāti attho. Paca saṅgātigoti rāgasaṅgo dosasaṅgo mohasaṅgo mānasaṅgo diṭṭhisaṅgoti ime paca saṅge atikkanto. Oghatiṇṇoti vuccatīti caturoghatiṇṇoti kathīyati. Imāya pana gāthāya pacindriyāni lokiyalokuttarāni kathitānīti.

Katichindasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.

... ứng một bn, vị Thin ấy ni ln bi kệ ny trước mặt Thế Tn:

Phải cắt đoạn bao nhiu,
Phải từ bỏ bao nhiu,
Tu tập thm bao nhiu,
Vượt qua bao tri buộc,
ể được c danh xưng,
Tỷ-kheo vượt bộc lưu?

(Thế Tn):

Phải cắt đoạn đến năm,
Phải từ bỏ đến năm,
Tu tập thm năm php (lực),
Vượt qua năm tri buộc,
ể được c danh xưng,
Tỷ-kheo "vượt bộc lưu".

 

6. Jāgarasuttaṃ

6. Jāgarasuttavaṇṇanā

VI. Tỉnh Gic (S.i,5)

6. Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ ṭhitā kho sā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi

Kati jāgarataṃ suttā, kati suttesu jāgarā;

Katibhi [katīhi (sī.)] rajamādeti, katibhi [katīhi (sī.)] parisujjhatīti.

Paca jāgarataṃ suttā, paca suttesu jāgarā;

Pacabhi [pacahi (sī.)] rajamādeti, pacabhi [pacahi (sī.)] parisujjhatīti.

 

6. Chaṭṭhe jāgaratanti jāgarantānaṃ. Paca jāgaratanti vissajjanagāthāyaṃ pana saddhādīsu pacasu indriyesu jāgarantesu paca nīvaraṇā suttā nāma. Kasmā? Yasmā taṃsamaṅgīpuggalo yattha katthaci nisinno vā ṭhito vā aruṇaṃ uṭṭhapentopi pamādatāya akusalasamaṅgitāya sutto nāma hoti. Evaṃ suttesu pacasu nīvaraṇesu pacindriyāni jāgarāni nāma. Kasmā ? Yasmā taṃsamaṅgīpuggalo yattha katthaci nipajjitvā niddāyantopi appamādatāya kusalasamaṅgitāya jāgaro nāma hoti. Pacahi pana nīvaraṇeheva kilesarajaṃ ādiyati gaṇhāti parāmasati. Purimā hi kāmacchandādayo pacchimānaṃ paccayā hontīti pacahi indriyehi parisujjhatīti ayamattho veditabbo. Idhāpi pacindriyāni lokiyalokuttarāneva kathitānīti.

Jāgarasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.

 

... ứng một bn, vị Thin ấy ni ln bi kệ ny trước mặt Thế Tn:

C bao php m ngủ,
Khi php khc tỉnh gic?
C bao php tỉnh gic,
Khi php khc m ngủ?
C bao nhiu việc lm
ưa ta đến trần cấu?
C bao nhiu việc lm
Khiến ta được thanh tịnh?

(Thế Tn):

C năm php m ngủ,
Khi php khc tỉnh gic,
C năm php tỉnh gic,
Khi php khc m ngủ.
Chnh c năm việc lm
ưa ta đến trần cấu,
Chnh c năm việc lm
Khiến ta được thanh tịnh.

 

7. Appaṭividitasuttaṃ

7. Appaṭividitasuttavaṇṇanā

VII. Khng Liễu Tri (S.i,4)

7. Sāvatthinidānaṃ . Ekamantaṃ ṭhitā kho sā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi

Yesaṃ dhammā appaṭividitā, paravādesu nīyare [niyyare (ka.)];

Suttā te nappabujjhanti, kālo tesaṃ pabujjhitunti.

Yesaṃ dhammā suppaṭividitā, paravādesu na nīyare;

Te sambuddhā sammadaā, caranti visame samanti.

 

7. Sattame dhammāti catusaccadhammā. Appaṭividitāti āṇena appaṭividdhā. Paravādesūti dvāsaṭṭhidiṭṭhigatavādesu. Te hi ito paresaṃ titthiyānaṃ vādattā paravādā nāma. Nīyareti attano dhammatāyapi gacchanti, parenapi nīyanti. Tattha sayameva sassatādīni gaṇhantā gacchanti nāma, parassa vacanena tāni gaṇhantā nīyanti nāma. Kālo tesaṃ pabujjhitunti tesaṃ puggalānaṃ pabujjhituṃ ayaṃ kālo. Lokasmihi buddho uppanno, dhammo desiyati, saṅgho suppaṭipanno, paṭipadā bhaddikā, ime ca pana mahājanā vaṭṭe suttā nappabujjhantīti devatā āha. Sambuddhāti sammā hetunā kāraṇena buddhā. Cattāro hi buddhā sabbaubuddho, paccekabuddho, catusaccabuddho, sutabuddhoti. Tattha samatiṃsapāramiyo pūretvā sammāsambodhiṃ patto sabbaubuddho nāma. Kappasatasahassādhikāni dve asaṅkhyeyyāni pāramiyo pūretvā sayambhutaṃ patto paccekabuddho nāma. Avasesā khīṇāsavā catusaccabuddhā nāma. Bahussuto sutabuddho nāma. Imasmiṃ atthe tayopi purimā vaṭṭanti. Sammadaāti sammā hetunā kāraṇena jānitvā. Caranti visame samanti visame vā lokasannivāse visame vā sattanikāye visame vā kilesajāte samaṃ carantīti.

Appaṭividitasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.

 

... ứng một bn, vị Thin ấy ni ln bi kệ ny trước mặt Thế Tn:

Những ai với cc php,
Khng liễu tri thấu suốt,
Bị hướng dẫn lầm lạc,
Vng quanh cc dị gio.
Họ m ngủ triền min,
Họ khng c tỉnh gic,
Nay thật đ đến thời,
Họ cần phải thức tỉnh.

(Thế Tn):

Những ai với cc php,
Kho liễu tri sng suốt,
Khng bị dẫn lầm lạc,
Vng quanh cc dị gio,
Họ chứng Chnh đẳng gic.
Họ liễu tri vin mn,
Trn đường khng thăng bằng,
Họ bước thật thăng bằng.

 

8. Susammuṭṭhasuttaṃ

8. Susammuṭṭhasuttavaṇṇanā

VIII. M Loạn (Tạp 22.5, ại 2,154b. Biệt Tạp 9.5, ại 2,435c) (S.i,4)

8. Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ ṭhitā kho sā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi

Yesaṃ dhammā susammuṭṭhā, paravādesu nīyare;

Suttā te nappabujjhanti, kālo tesaṃ pabujjhitunti.

Yesaṃ dhammā asammuṭṭhā, paravādesu na nīyare;

Te sambuddhā sammadaā, caranti visame samanti.

 

8. Aṭṭhame susammuṭṭhāti paāya appaṭividdhabhāveneva sunaṭṭhā. Yathā hi dve khettāni kasitvā, ekaṃ vapitvā, bahudhaaṃ adhigatassa avāpitakhettato aladdhaṃ sandhāya bahuṃ me dhaaṃ naṭṭhanti vadanto aladdhameva naṭṭhanti vadati, evamidhāpi appaṭividitāva susammuṭṭhā nāma. Asammuṭṭhāti paāya paṭividdhabhāveneva anaṭṭhā. Sesaṃ purimasadisamevāti.

Susammuṭṭhasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.

 

... ứng một bn, vị Thin ấy ni ln bi kệ ny trước mặt Thế Tn:

Những ai đối cc php,
Qu đắm say m loạn,
Bị hướng dẫn lầm lạc,
Vng quanh cc dị gio,
Họ m ngủ triền min,
Họ khng c tỉnh gic,
Nay thật đ đến thời,
Họ cần phải thức tỉnh.

(Thế Tn):

Những ai đối cc php,
Khng đắm say m loạn,
Khng bị dẫn lầm lạc,
Vng quanh cc dị gio,
Họ chứng Chnh đẳng gic.
Họ liễu tri vin mn,
Trn đường khng thăng bằng,
Họ bước thật thăng bằng.

 

9. Mānakāmasuttaṃ

9. Mānakāmasuttavaṇṇanā

IX. Mong Muốn Kiu Mạn (Tạp 36.4, ại 2,261a. Biệt Tạp 8.2, ại 2,426a) (S.i,4)

9. Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ ṭhitā kho sā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi

Na mānakāmassa damo idhatthi,

Na monamatthi asamāhitassa;

Eko arae viharaṃ pamatto,

Na maccudheyyassa tareyya pāranti.

Mānaṃ pahāya susamāhitatto,

Sucetaso sabbadhi vippamutto;

Eko arae viharaṃ appamatto,

Sa maccudheyyassa tareyya pāranti.

 

9. Navame mānakāmassāti mānaṃ kāmentassa icchantassa. Damoti evarūpassa puggalassa samādhipakkhiko damo natthīti vadati. Saccena danto damasā upeto, vedantagū vusitabrahmacariyoti (saṃ. ni. 1.195) ettha hi indriyasaṃvaro damoti vutto. Yadi saccā damā cāgā, khantyā bhiyyodha vijjatīti (saṃ. ni. 1.246; su. ni. 191) ettha paā. Dānena damena saṃyamena saccavajjena atthi puaṃ, atthi puassa āgamoti (saṃ. ni. 4.365) ettha uposathakammaṃ. Sakkhissasi kho tvaṃ, puṇṇa, iminā damūpasamena samannāgato sunāparantasmiṃ janapade viharitunti (saṃ. ni. 4.88; ma. ni. 3.396) ettha adhivāsanakhanti. Imasmiṃ pana sutte damoti samādhipakkhikadhammānaṃ etaṃ nāmaṃ. Tenevāha na monamatthi asamāhitassāti. Tattha monanti catumaggaāṇaṃ, tahi munātīti monaṃ, catusaccadhamme jānātīti attho. Maccudheyyassāti tebhūmakavaṭṭassa. Tahi maccuno patiṭṭhānaṭṭhena maccudheyyanti vuccati. Pāranti tasseva pāraṃ nibbānaṃ. Tareyyāti paṭivijjheyya pāpuṇeyya vā. Idaṃ vuttaṃ hoti eko arae viharanto pamatto puggalo maccudheyyassa pāraṃ na tareyya na paṭivijjheyya na pāpuṇeyyāti.

Mānaṃ pahāyāti arahattamaggena navavidhamānaṃ pajahitvā. Susamāhitattoti upacārappanāsamādhīhi suṭṭhu samāhitatto. Sucetasoti āṇasampayuttatāya sundaracitto. āṇavippayuttacittena hi sucetasoti na vuccati, tasmā āṇasampayuttena sucetaso hutvāti attho. Sabbadhi vippamuttoti sabbesu khandhāyatanādīsu vippamutto hutvā. Tareyyāti ettha tebhūmakavaṭṭaṃ samatikkamanto nibbānaṃ paṭivijjhanto taratīti paṭivedhataraṇaṃ nāma vuttaṃ. Iti imāya gāthāya tisso sikkhā kathitā honti. Kathaṃ māno nāmāyaṃ sīlabhedano, tasmā mānaṃ pahāyāti iminā adhisīlasikkhā kathitā hoti. Susamāhitattoti iminā adhicittasikkhā. Sucetasoti ettha cittena paā dassitā, tasmā iminā adhipaāsikkhā kathitā. Adhisīlaca nāma sīle sati hoti, adhicittaṃ citte sati, adhipaā paāya sati. Tasmā sīlaṃ nāma pacapi dasapi sīlāni, pātimokkhasaṃvaro adhisīlaṃ nāmāti veditabbaṃ. Aṭṭha samāpattiyo cittaṃ, vipassanāpādakajjhānaṃ adhicittaṃ. Kammassakataāṇaṃ paā, vipassanā adhipaā. Anuppannepi hi buddhuppāde pavattatīti pacasīlaṃ dasasīlaṃ sīlameva, pātimokkhasaṃvarasīlaṃ buddhuppādeyeva pavattatīti adhisīlaṃ. Cittapaāsupi eseva nayo. Apica nibbānaṃ patthayantena samādinnaṃ pacasīlampi dasasīlampi adhisīlameva. Samāpannā aṭṭha samāpattiyopi adhicittameva. Sabbampi vā lokiyasīlaṃ sīlameva, lokuttaraṃ adhisīlaṃ. Cittapaāsupi eseva nayoti. Iti imāya gāthāya samodhānetvā tisso sikkhā sakalasāsanaṃ kathitaṃ hotīti.

Mānakāmasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.

 

... ứng một bn, vị Thin ấy ni ln bi kệ ny trước mặt Thế Tn:

ối vị ưa kiu mạn,
Ở đy khng điều phục,
Khng tr tuệ sng suốt,
Khng định tĩnh nhiếp tm,
ộc thn tr rừng ni,
Sống với tm phng dật,
Vị ấy khng vượt khỏi,
Sự chi phối ma lực.

(Thế Tn):

Từ bỏ mọi kiu mạn,
Tm tư kho nhiếp định,
Với tm kho tư st,
Giải thot mọi phiền trược,
ộc thn tr rừng ni (giới),
Với tm khng phng dật,
Vị ấy vượt thot khỏi,
Sự chi phối ma lực.

 

10. Araasuttaṃ

10. Araasuttavaṇṇanā

X. Rừng Ni (Tạp 36.3, ại 2,260c. Biệt Tạp 8.1, ại 2,426a) (S.i,5)

10. Sāvatthinidānaṃ . Ekamantaṃ ṭhitā kho sā devatā bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi

Arae viharantānaṃ, santānaṃ brahmacārinaṃ;

Ekabhattaṃ bhujamānānaṃ, kena vaṇṇo pasīdatīti.

Atītaṃ nānusocanti, nappajappanti nāgataṃ;

Paccuppannena yāpenti, tena vaṇṇo pasīdati.

Anāgatappajappāya, atītassānusocanā;

Etena bālā sussanti, naḷova harito lutoti.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Naḷavaggo paṭhamo.

Tassuddānaṃ

Oghaṃ nimokkhaṃ upaneyyaṃ, accenti katichindi ca;

Jāgaraṃ appaṭividitā, susammuṭṭhā mānakāminā;

Arae dasamo vutto, vaggo tena pavuccati.

10. Dasame santānanti santakilesānaṃ, paṇḍitānaṃ vā. Santo have sabbhi pavedayanti (jā. 2.21.413), dūre santo pakāsantītiādīsu (dha. pa. 304) hi paṇḍitāpi santoti vuttā. Brahmacārinanti seṭṭhacārīnaṃ maggabrahmacariyavāsaṃ vasantānaṃ. Kena vaṇṇo pasīdatīti kena kāraṇena chavivaṇṇo pasīdatīti pucchati. Kasmā panesā evaṃ pucchati? Esā kira vanasaṇḍavāsikā bhummadevatā āraake bhikkhū pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkante araaṃ pavisitvā rattiṭṭhānadivāṭṭhānesu mūlakammaṭṭhānaṃ gahetvā nisinne passati. Tesaca evaṃ nisinnānaṃ balavacittekaggatā uppajjati. Tato visabhāgasantati vūpasammati, sabhāgasantati okkamati, cittaṃ pasīdati. Citte pasanne lohitaṃ pasīdati, cittasamuṭṭhānāni upādārūpāni parisuddhāni honti, vaṇṭā pamuttatālaphalassa viya mukhassa vaṇṇo hoti. Taṃ disvā devatā cintesi sarīravaṇṇo nāmāyaṃ paṇītāni rasasampannāni bhojanāni sukhasamphassāni nivāsanapāpuraṇasayanāni utusukhe tebhūmikādibhede ca pāsāde mālāgandhavilepanādīni ca labhantānaṃ pasīdati, ime pana bhikkhū piṇḍāya caritvā missakabhattaṃ bhujanti, viraḷamacake vā phalake vā silāya vā sayanāni kappenti, rukkhamūlādīsu vā abbhokāse vā vasanti, kena nu kho kāraṇena etesaṃ vaṇṇo pasīdatīti. Tasmā pucchi.

Athassā bhagavā kāraṇaṃ kathento dutiyaṃ gāthaṃ āha. Tattha atītanti atīte asuko nāma rājā dhammiko ahosi, so amhākaṃ paṇīte paccaye adāsi. Ācariyupajjhāyā lābhino ahesuṃ. Atha mayaṃ evarūpāni bhojanāni bhujimhā, cīvarāni pārupimhāti evaṃ ekacce paccayabāhullikā viya ime bhikkhū atītaṃ nānusocanti. Nappajappanti nāgatanti anāgate dhammiko rājā bhavissati, phītā janapadā bhavissanti, bahūni sappinavanītādīni uppajjissanti, khādatha bhujathāti tattha tattha vattāro bhavissanti, tadā mayaṃ evarūpāni bhojanāni bhujissāma, cīvarāni pārupissāmāti evaṃ anāgataṃ na patthenti. Paccuppannenāti yena kenaci taṅkhaṇe laddhena yāpenti. Tenāti tena tividhenāpi kāraṇena.

Evaṃ vaṇṇasampattiṃ dassetvā idāni tasseva vaṇṇassa vināsaṃ dassento anantaraṃ gāthamāha. Tattha anāgatappajappāyāti anāgatassa patthanāya. Etenāti etena kāraṇadvayena. Naḷova harito lutoti yathā harito naḷo lāyitvā uṇhapāsāṇe pakkhitto sussati, evaṃ sussantīti.

Araasuttavaṇṇanā niṭṭhitā. Naḷavaggo paṭhamo.

 

... ứng một bn, vị Thin ấy ni ln bi kệ ny trước mặt Thế Tn:

Thường sống trong rừng ni,
Bậc Thnh sống Phạm hạnh,
Một ngy ăn một buổi,
Sao sắc họ th diệu?

(Thế Tn):

Khng than việc đ qua,
Khng mong việc sắp tới,
Sống ngay với hiện tại,
Do vậy, sắc th diệu.

Do mong việc sắp tới,
Do than việc đ qua,
Nn kẻ ngu ho mn,
Như lau xanh rời cnh.

 

 

2. Nandanavaggo

2. Nandanavaggo

II. Phẩm Vườn Hoan Hỷ

1. Nandanasuttaṃ

1. Nandanasuttavaṇṇanā

I. Vườn Hoan Hỷ (Tạp 22.1, ại 2,153c) (S.i,5) (Tăng 31.9. Tứ Lạc, ại 2,672b) (Biệt Tạp 9.1, ại 2,435a)

11. Evaṃ me sutaṃ ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi bhikkhavoti. Bhadanteti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca

Bhūtapubbaṃ, bhikkhave, aatarā tāvatiṃsakāyikā devatā nandane vane accharāsaṅghaparivutā dibbehi pacahi kāmaguṇehi samappitā samaṅgībhūtā paricāriyamānā [paricāriyamānā (syā. kaṃ. ka.)] tāyaṃ velāyaṃ imaṃ gāthaṃ abhāsi

Na te sukhaṃ pajānanti, ye na passanti nandanaṃ;

Āvāsaṃ naradevānaṃ, tidasānaṃ yasassinanti.

Evaṃ vutte, bhikkhave, aatarā devatā taṃ devataṃ gāthāya paccabhāsi

Na tvaṃ bāle pajānāsi, yathā arahataṃ vaco;

Aniccā sabbasaṅkhārā [sabbe saṅkhārā (sī. syā. kaṃ.)], uppādavayadhammino;

Uppajjitvā nirujjhanti, tesaṃ vūpasamo sukhoti.

 

11. Nandanavaggassa paṭhame tatrāti tasmiṃ ārāme. Khoti byajanasiliṭṭhatāvasena nipātamattaṃ. Bhikkhū āmantesīti parisajeṭṭhake bhikkhū jānāpesi. Bhikkhavoti tesaṃ āmantanākāradīpanaṃ. Bhadanteti pativacanadānaṃ. Te bhikkhūti ye tattha sammukhībhūtā dhammapaṭiggāhakā bhikkhū. Bhagavato paccassosunti bhagavato vacanaṃ patiassosuṃ, abhimukhā hutvā suṇiṃsu sampaṭicchiṃsūti attho. Etadavocāti etaṃ idāni vattabbaṃ bhūtapubbantiādivacanaṃ avoca. Tattha tāvatiṃsakāyikāti tāvatiṃsakāye nibbattā. Tāvatiṃsakāyo nāma dutiyadevaloko vuccati. Maghena māṇavena saddhiṃ macalagāme kālaṃ katvā tattha uppanne tettiṃsa devaputte upādāya kira tassa devalokassa ayaṃ paṇṇatti jātāti vadanti. Yasmā pana sesacakkavāḷesupi cha kāmāvacaradevalokā atthi. Vuttampi cetaṃ sahassaṃ cātumahārājikānaṃ sahassaṃ tāvatiṃsānanti (a. ni. 10.29), tasmā nāmapaṇṇattiyevesā tassa devalokassāti veditabbā. Evahi niddosaṃ padaṃ hoti.

Nandane vaneti ettha taṃ vanaṃ paviṭṭhe paviṭṭhe nandayati tosetīti nandanaṃ. Pacasu hi maraṇanimittesu uppannesu sampattiṃ pahāya cavissāmāti paridevamānā devatā sakko devānamindo mā paridevittha, abhijjanadhammā nāma saṅkhārā natthīti ovaditvā tattha pavesāpeti. Tāsaṃ aāhi devatāhi bāhāsu gahetvā pavesitānampi tassa sampattiṃ disvāva maraṇasoko vūpasammati, pītipāmojjameva uppajjati. Atha tasmiṃ kīḷamānā eva uṇhasantatto himapiṇḍo viya vilīyanti, vātāpahatadīpasikhā viya vijjhāyantīti evaṃ yaṃkici anto paviṭṭhaṃ nandayati tosetiyevāti nandanaṃ, tasmiṃ nandane. Accharāsaṅghaparivutāti accharāti devadhītānaṃ nāmaṃ, tāsaṃ samūhena parivutā.

Dibbehīti devaloke nibbattehi. Pacahi kāmaguṇehīti manāpiyarūpasaddagandharasaphoṭṭhabbasaṅkhātehi pacahi kāmabandhanehi kāmakoṭṭhāsehi vā Samappitāti upetā. Itaraṃ tasseva vevacanaṃ. Paricārayamānāti ramamānā, tesu tesu vā rūpādīsu indriyāni sacārayamānā. Tāyaṃ velāyanti tasmiṃ paricāraṇakāle. So panassa devaputtassa adhunā abhinibbattakālo veditabbo. Tassa hi paṭisandhikkhaṇeyeva rattasuvaṇṇakkhandho viya virocayamāno tigāvutappamāṇo attabhāvo nibbatti. So dibbavatthanivattho dibbālaṅkārapaṭimaṇḍito dibbamālāvilepanadharo dibbehi candanacuṇṇehi samaṃ vikiriyamāno dibbehi pacahi kāmaguṇehi ovuto nivuto pariyonaddho lobhābhibhūto hutvā lobhanissaraṇaṃ nibbānaṃ apassanto āsabhiṃ vācaṃ bhāsanto viya mahāsaddena na te sukhaṃ pajānantīti imaṃ gāthaṃ gāyamāno nandanavane vicari. Tena vuttaṃ tāyaṃ velāyaṃ imaṃ gāthaṃ abhāsīti.

Ye na passanti nandananti ye tatra pacakāmaguṇānubhavanavasena nandanavanaṃ na passanti. Naradevānanti devanarānaṃ, devapurisānanti attho. Tidasānanti tikkhattuṃ dasannaṃ. Yasassinanti parivārasaṅkhātena yasena sampannānaṃ.

Aatarā devatāti ekā ariyasāvikā devatā. Paccabhāsīti ayaṃ bāladevatā imaṃ sampattiṃ niccaṃ acalaṃ maati, nāssā chedanabhedanaviddhaṃsanadhammataṃ jānātīti adhippāyaṃ vivaṭṭetvā dassentī na tvaṃ bāleti imāya gāthāya patiabhāsi. Yathā arahataṃ vacoti yathā arahantānaṃ vacanaṃ, tathā tvaṃ na jānāsīti. Evaṃ tassā adhippāyaṃ paṭikkhipitvā idāni arahantānaṃ vacanaṃ dassentī aniccātiādimāha. Tattha aniccā vata saṅkhārāti sabbe tebhūmakasaṅkhārā hutvā abhāvatthena aniccā. Uppādavayadhamminoti uppādavayasabhāvā. Uppajjitvā nirujjhantīti idaṃ purimasseva vevacanaṃ. Yasmā vā uppajjitvā nirujjhanti, tasmā uppādavayadhamminoti. Uppādavayaggahaṇena cettha tadanantarā vemajjhaṭṭhānaṃ gahitameva hoti. Tesaṃ vūpasamo sukhoti tesaṃ saṅkhārānaṃ vūpasamasaṅkhātaṃ nibbānameva sukhaṃ. Idaṃ arahataṃ vacoti.

Nandanasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.

 

Như vậy ti nghe.

Một thời Thế Tn tr ở Svatthi (X-vệ), Jetavana (Thắng Lm), tại vườn ng Anthapindika (Cấp C ộc). Tại đấy, Thế Tn gọi cc Tỷ-kheo: "Ny cc Tỷ-kheo" -- "Thưa vng, bạch Thế Tn".

Cc Tỷ-kheo ấy vng đp Thế Tn. Thế Tn ni như sau:

-- Thuở xưa, ny cc Tỷ-kheo, c vị Thin thuộc ci trời Ba mươi ba, với chng Thin nữ vy quanh, du h ở vườn Hoan Hỷ, thọ hưởng năm thin dục cng đức. By giờ, vị Thin ấy ni ln bi kệ ny:

Chng khng biết đến lạc,
Nếu khng thấy Hoan Hỷ,
Chỗ tr cả Trời, Người,
Ci ba mươi lừng danh.

ược nghe ni vậy, ny cc Tỷ-kheo, một vị Thin khc đp vị Thin ấy với bi kệ:

Kẻ ngu, sao khng biết,
Vị Ứng cng đ ni:
"Mọi hnh l v thường,
Tự tnh phải sanh diệt,
Sau khi sanh, chng diệt,
Nhiếp chng l an lạc."

 

2. Nandatisuttaṃ

2. Nandatisuttavaṇṇanā

II. Vui Thch (Tạp 36.12,ại 2,263a) (S.i,6) (Biệt Tạp 8,11, ại 2,428a)

12. Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ ṭhitā kho sā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi

Nandati puttehi puttimā,

Gomā [gomiko (sī. syā. kaṃ. pī.)] gohi tatheva nandati;

Upadhīhi narassa nandanā,

Na hi so nandati yo nirūpadhīti.

Socati puttehi puttimā,

Gomā gohi tatheva socati;

Upadhīhi narassa socanā,

Na hi so socati yo nirūpadhīti.

 

12. Dutiye nandatīti tussati attamano hoti. Puttimāti bahuputto. Tassa hi ekacce puttā kasikammaṃ katvā dhaassa koṭṭhe pūrenti, ekacce vaṇijjaṃ katvā hiraasuvaṇṇaṃ āharanti, ekacce rājānaṃ upaṭṭhahitvā yānavāhanagāmanigamādīni labhanti. Atha tesaṃ ānubhāvasaṅkhātaṃ siriṃ anubhavamānā mātā vā pitā vā nandati. Chaṇadivasādīsu vā maṇḍitapasādhite putte sampattiṃ anubhavamāne disvā nandatīti, nandati puttehi puttimāti āha. Gohi tathevāti yathā puttimā puttehi, tathā gosāmikopi sampannaṃ gomaṇḍalaṃ disvā gāvo nissāya gorasasampattiṃ anubhavamāno gohi nandati. Upadhī hi narassa nandanāti, ettha upadhīti cattāro upadhī kāmūpadhi, khandhūpadhi, kilesūpadhi, abhisaṅkhārūpadhīti. Kāmāpi hi yaṃ paca kāmaguṇe paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ, ayaṃ kāmānaṃ assādoti (ma. ni. 1.166) evaṃ vuttassa sukhassa adhiṭṭhānabhāvato upadhiyati ettha sukhanti iminā vacanatthena upadhīti vuccati. Khandhāpi khandhamūlakassa dukkhassa adhiṭṭhānabhāvato, kilesāpi apāyadukkhassa adhiṭṭhānabhāvato, abhisaṅkhārāpi bhavadukkhassa adhiṭṭhānabhāvatoti. Idha pana kāmūpadhi adhippeto. Paca hi kāmaguṇā tebhūmikādipāsāda-uḷārasayana-vatthālaṅkāra-nāṭakaparivārādivasena paccupaṭṭhitā pītisomanassaṃ upasaṃharamānā naraṃ nandayanti. Tasmā yathā puttā ca gāvo ca, evaṃ imepi upadhī hi narassa nandanāti veditabbā. Na hi so nandati yo nirūpadhīti yo kāmaguṇasampattirahito daliddo dullabhaghāsacchādano , na hi so nandati. Evarūpo manussapeto ca manussanerayiko ca kiṃ nandissati bhagavāti āha.

Idaṃ sutvā satthā cintesi ayaṃ devatā sokavatthumeva nandavatthuṃ karoti, sokavatthubhāvamassā dīpessāmīti phalena phalaṃ pātento viya tāyeva upamāya tassā vādaṃ bhindanto tameva gāthaṃ parivattetvā socatīti āha. Tattha socati puttehīti videsagamanādivasena puttesu naṭṭhesupi nassantesupi idāni nassissantīti nāsasaṅkīpi socati, tathā matesupi marantesupi corehi rājapurisehi gahitesu vā paccatthikānaṃ hatthaṃ upagatesu vā maraṇasaṅkīpi hutvā socati. Rukkhapabbatādīhi patitvā hatthapādādīnaṃ bhedavasena bhinnesupi bhijjantesupi bhedasaṅkīpi hutvā socati. Yathā ca puttehi puttimā, gosāmikopi tatheva navahākārehi gohi socati. Upadhī hi narassa socanāti yathā ca puttagāvo, evaṃ paca kāmaguṇopadhīpi

Tassa ce kāmayānassa, chandajātassa jantuno;

Te kāmā parihāyanti, sallaviddhova ruppatīti. (su. ni. 773)

Vuttanayena naraṃ socanti. Tasmā narassa socanā sokavatthukamevāti veditabbā. Na hi so socati, yo nirūpadhīti yassa pana catubbidhāpete upadhiyo natthi, so nirupadhi mahākhīṇāsavo kiṃ socissati, na socati devateti.

Nandatisuttavaṇṇanā niṭṭhitā.

 

... ứng một bn, vị Thin ấy ni ln bi kệ ny trước mặt Thế Tn:

Cha đối con vui thch ,
Chủ với b vui thch,
Người sanh y, vui thch ,
Khng sanh y, khng vui.

(Thế Tn):

Cha đối con sầu muộn ,
Chủ với b sầu muộn,
Người sanh y, sầu muộn,
Khng sanh y, khng sầu.

 

3. Natthiputtasamasuttaṃ

3. Natthiputtasamasuttavaṇṇanā

III. Khng Ai Bằng Con (Tạp 36.14, ại 2,263b) (S.1,6) (Biệt Tạp 12.19, ại 2,458c)

13. Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ ṭhitā kho sā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi

Natthi puttasamaṃ pemaṃ, natthi gosamitaṃ dhanaṃ;

Natthi sūriyasamā [suriyasamā (sī. syā. kaṃ. pī.)] ābhā, samuddaparamā sarāti.

Natthi attasamaṃ pemaṃ, natthi dhaasamaṃ dhanaṃ;

Natthi paāsamā ābhā, vuṭṭhi ve paramā sarāti.

 

13. Tatiye natthi puttasamaṃ pemanti virūpepi hi attano puttake suvaṇṇabimbakaṃ viya maanti, mālāguḷe viya sīsādīsu katvā pariharamānā tehi ohaditāpi omuttikāpi gandhavilepanapatitā viya somanassaṃ āpajjanti. Tenāha natthi puttasamaṃ pemanti . Puttapemasamaṃ pemaṃ nāma natthīti vuttaṃ hoti. Gosamitaṃ dhananti gohi samaṃ godhanasamaṃ godhanasadisaṃ aaṃ dhanaṃ nāma natthi bhagavāti āha. Sūriyasamā ābhāti sūriyābhāya samā aā ābhā nāma natthīti dasseti. Samuddaparamāti ye keci ae sarā nāma, sabbe te samuddaparamā, samuddo tesaṃ uttamo, samuddasadisaṃ aaṃ udakanidhānaṃ nāma natthi, bhagavāti.

Yasmā pana attapemena samaṃ pemaṃ nāma natthi. Mātāpitādayo hi chaḍḍetvāpi puttadhītādayo ca aposetvāpi sattā attānameva posenti. Dhaena ca samaṃ dhanaṃ nāma natthi. (Yadā hi sattā dubbhikkhā honti), tathārūpe hi kāle hiraasuvaṇṇādīni gomahiṃsādīnipi dhaaggahaṇatthaṃ dhaasāmikānameva santikaṃ gahetvā gacchanti. Paāya ca samā ābhā nāma natthi. Sūriyādayo hi ekadesaṃyeva obhāsanti, paccuppannameva ca tamaṃ vinodenti. Paā pana dasasahassimpi lokadhātuṃ ekappajjotaṃ kātuṃ sakkoti, atītaṃsādipaṭicchādakaca tamaṃ vidhamati. Meghavuṭṭhiyā ca samo saro nāma natthi. Nadīvāpi hotu talākādīni vā, vuṭṭhisamo saro nāma natthi. Meghavuṭṭhiyā hi pacchinnāya mahāsamuddo aṅgulipabbatemanamattampi udakaṃ na hoti, vuṭṭhiyā pana pavattamānāya yāva ābhassarabhavanāpi ekodakaṃ hoti. Tasmā bhagavā devatāya paṭigāthaṃ vadanto natthi attasamaṃ pemantiādimāhāti.

Natthiputtasamasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.

 

... ứng một bn, vị Thin ấy ni ln bi kệ ny trước mặt Thế Tn:

Thương ai bằng thương con,
Của no bằng b nh,
Sng no bằng mặt trời,
Nước no hơn biển cả.

(Thế Tn):

Thương ai bằng thương mnh,
Của no bằng la gạo,
Sng no bằng tr tuệ,
Nước no hơn mưa ro.

 

4. Khattiyasuttaṃ

4. Khattiyasuttavaṇṇanā

IV. Giai Cấp St ế Lỵ (Tạp 36.15 St-lỵ, ại 2,263b) (S.i,6)

14. Khattiyo dvipadaṃ seṭṭho, balībaddo [balivaddo (sī. pī.), balibaddo (syā. kaṃ. ka.)] catuppadaṃ.

Komārī seṭṭhā bhariyānaṃ, yo ca puttāna pubbajoti.

Sambuddho dvipadaṃ seṭṭho, ājānīyo catuppadaṃ;

Sussūsā seṭṭhā bhariyānaṃ, yo ca puttānamassavoti.

 

14. Catutthe khattiyo dvipadanti dvipadānaṃ rājā seṭṭho. Komārīti kumārikāle gahitā. Ayaṃ sesabhariyānaṃ seṭṭhāti vadati. Pubbajoti paṭhamaṃ jāto kāṇo vāpi hotu kuṇiādīnaṃ vā aataro, yo paṭhamaṃ jāto, ayameva putto imissā devatāya vāde seṭṭho nāma hoti. Yasmā pana dvipadādīnaṃ buddhādayo seṭṭhā, tasmā bhagavā paṭigāthaṃ āha. Tattha kicāpi bhagavā sabbesaṃyeva apadādibhedānaṃ sattānaṃ seṭṭho, uppajjamāno panesa sabbasattaseṭṭho dvipadesuyeva uppajjati, tasmā sambuddho dvipadaṃ seṭṭhoti āha. Dvipadesu uppannassa cassa sabbasattaseṭṭhabhāvoappaṭihatova hoti. Ājānīyoti hatthī vā hotu assādīsu aataro vā, yo kāraṇaṃ jānāti, ayaṃ ājānīyova catuppadānaṃ seṭṭhoti attho. Kūṭakaṇṇarao guḷavaṇṇaasso viya. Rājā kira pācīnadvārena nikkhamitvā cetiyapabbataṃ gamissāmīti kalambanadītīraṃ sampatto, asso tīre ṭhatvā udakaṃ otarituṃ na icchati , rājā assācariyaṃ āmantetvā, aho vata tayā asso sikkhāpito udakaṃ otarituṃ na icchatīti āha. Ācariyo susikkhāpito deva asso, etassa hi cittaṃ sacāhaṃ udakaṃ otarissāmi, vālaṃ temissati, vāle tinte rao aṅge udakaṃ pāteyyāti, evaṃ tumhākaṃ sarīre udakapātanabhayena na otarati, vālaṃ gaṇhāpethāti āha. Rājā tathā kāresi. Asso vegena otaritvā pāraṃ gato. Sussūsāti sussūsamānā. Kumārikāle vā gahitā hotu pacchā vā, surūpā vā virūpā vā, yā sāmikaṃ sussūsati paricarati toseti, sā bhariyānaṃ seṭṭhā. Assavoti āsuṇamāno. Jeṭṭho vā hi hotu kaniṭṭho vā, yo mātāpitūnaṃ vacanaṃ suṇāti, sampaṭicchati, ovādapaṭikaro hoti, ayaṃ puttānaṃ seṭṭho, aehi sandhicchedakādicorehi puttehi ko attho devateti.

Khattiyasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.

 

Giữa cc hng hai chn,
St-lỵ l tối thắng,
Giữa cc loi bốn chn,
B đực l tối thắng,
Trong cc hng th thiếp,
Qu nữ l tối thắng.
Trong cc hng con trai,
Trưởng nam l tối thắng.

(Thế Tn):

Giữa cc loi hai chn,
Chnh gic l tối thắng.
Giữa cc loi bốn chn,
Thuần chủng l tối thắng.
Trong cc hng th thiếp,
Nhu thuận l tối thắng.
Trong cc hng con trai,
Trung thnh l tối thắng.

 

5. Saṇamānasuttaṃ

5. Saṇamānasuttavaṇṇanā

V. Tiếng ộng Rừng Su (hay Thn tịch tịnh) (S.i,7) (Tạp 50.II, An tr, ại 2,360b) (Biệt Tạp 16.26, ại 2,490b)

15. Ṭhite majjhanhike [majjhantike (sabbattha)] kāle, sannisīvesu pakkhisu.

Saṇateva brahāraaṃ [mahāraaṃ (ka. sī. syā. kaṃ. ka.)], taṃ bhayaṃ paṭibhāti manti.

Ṭhite majjhanhike kāle, sannisīvesu pakkhisu;

Saṇateva brahāraaṃ, sā rati paṭibhāti manti.

 

15. Pacame ṭhite majjhanhiketi ṭhitamajjhanhike. Sannisīvesūti yathā phāsukaṭṭhānaṃ upagantvā sannisinnesu vissamamānesu. Ṭhitamajjhanhikakālo nāmesa sabbasattānaṃ iriyāpathadubbalyakālo. Idha pana pakkhīnaṃyeva vasena dassito. Saṇatevāti saṇati viya mahāviravaṃ viya muccati. Saṇamānameva cettha saṇatevāti vuttaṃ. Tappaṭibhāgaṃ nāmetaṃ. Nidāghasamayasmihi ṭhitamajjhanhikakāle catuppadagaṇesu ceva pakkhīgaṇesu ca sannisinnesu vātapūritānaṃ susirarukkhānaceva chiddaveṇupabbānaca khandhena khandhaṃ sākhāya sākhaṃ saṅghaṭṭayantānaṃ pādapānaca araamajjhe mahāsaddo uppajjati . Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Taṃ bhayaṃ paṭibhāti manti taṃ evarūpe kāle mahāaraassa saṇamānaṃ mayhaṃ bhayaṃ hutvā upaṭṭhāti. Dandhapaā kiresā devatā tasmiṃ khaṇe attano nisajjaphāsukaṃ kathāphāsukaṃ dutiyakaṃ alabhantī evamāha. Yasmā pana tādise kāle piṇḍapātapaṭikkantassa vivitte araāyatane kammaṭṭhānaṃ gahetvā nisinnassa bhikkhuno anappakaṃ sukhaṃ uppajjati, yaṃ sandhāya vuttaṃ

Suāgāraṃ paviṭṭhassa, santacittassa bhikkhuno;

Amānusī ratī hoti, sammā dhammaṃ vipassatoti. (dha. pa. 373) ca,

Purato pacchato vāpi, aparo ce na vijjati;

Atīva phāsu bhavati, ekassa vasato vaneti. (theragā. 537) ca;

Tasmā bhagavā dutiyaṃ gāthamāha. Tattha sā rati paṭibhāti manti yā evarūpe kāle ekakassa nisajjā nāma, sā rati mayhaṃ upaṭṭhātīti attho. Sesaṃ tādisamevāti.

Saṇamānasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.

 

Nay l thời giữa trưa,
Loi chim nghỉ yn lặng,
Vang động tiếng rừng su,
Ta run, ta khiếp sợ.

(Thế Tn):

Nay l thời giữa trưa,
Loi chim nghỉ yn lặng,
Vang động tiếng rừng su,
Ta vui, Ta thch th.

 

6. Niddātandīsuttaṃ

6. Niddātandīsuttavaṇṇanā

VI. Ngủ Gục, Biếng Nhc (Tạp 22.23, ại 2,160a) (S.i,7) (Biệt Tạp 9.15, ại 2,437c)

16. Niddā tandī vijambhitā [tandi vijambhikā (sī. pī.)], aratī bhattasammado.

Etena nappakāsati, ariyamaggo idha pāṇinanti.

Niddaṃ tandiṃ vijambhitaṃ, aratiṃ bhattasammadaṃ;

Vīriyena [viriyena (sī. syā. kaṃ. pī.)] naṃ paṇāmetvā, ariyamaggo visujjhatīti.

 

16. Chaṭṭhe niddāti, abhijānāmahaṃ, aggivessana, gimhānaṃ pacchime māse niddaṃ okkamitāti (ma. ni. 1.387) evarūpāya abyākataniddāya pubbabhāgāparabhāgesu sekhaputhujjanānaṃ sasaṅkhārikaakusale citte uppannaṃ thinamiddhaṃ. Tandīti aticchātātisītādikālesu uppannaṃ āgantukaṃ ālasiyaṃ. Vuttampi cetaṃ tattha katamā tandī? Yā tandī tandiyanā tandimanatā ālasyaṃ ālasyāyanā ālasyāyitattaṃ, ayaṃ vuccati tandīti (vibha. 857). Vijambhitāti kāyavijambhanā. Aratīti akusalapakkhā ukkaṇṭhitatā. Bhattasammadoti bhattamucchā bhattakilamatho. Vitthāro pana tesaṃ tattha katamā vijambhitā? Yā kāyassa jambhanā vijambhanātiādinā nayena abhidhamme āgatova. Etenāti etena niddādinā upakkilesena upakkiliṭṭho nivāritapātubhāvo. Nappakāsatīti na jotati, na pātubhavatīti attho. Ariyamaggoti lokuttaramaggo. Idhāti imasmiṃ loke. Pāṇinanti sattānaṃ. Vīriyenāti maggasahajātavīriyena. Naṃ paṇāmetvāti etaṃ kilesajātaṃ nīharitvā. Ariyamaggoti lokiyalokuttaramaggo. Iti maggeneva upakkilese nīharitvā maggassa visuddhi vuttāti.

Niddātandīsuttavaṇṇanā niṭṭhitā.

 

Ngủ gục, nhc, ngp di,
Khng vui, ăn qu độ,
Ở đy, đối chng sanh,
Thnh đạo khng hiển lộ.
Ngủ gục, nhc, ngp di,
Khng vui, ăn qu độ,
Với tinh tấn, đoạn chng,
Thnh đạo được thanh tịnh.

 

7. Dukkarasuttaṃ

7. Dukkarasuttavaṇṇanā

VII. Kh Lm (hay Con ra) (Tạp 22.25, ại 2,169b) (S.i,7) (Biệt Tạp 9,14, ại 2,437b)

17. Dukkaraṃ duttitikkhaca, abyattena ca sāmaaṃ.

Bahūhi tattha sambādhā, yattha bālo visīdatīti.

Katihaṃ careyya sāmaaṃ, cittaṃ ce na nivāraye;

Pade pade visīdeyya, saṅkappānaṃ vasānugoti.

Kummova aṅgāni sake kapāle,

Samodahaṃ bhikkhu manovitakke;

Anissito aamaheṭhayāno,

Parinibbuto nūpavadeyya kacīti.

 

17. Sattame duttitikkhanti dukkhamaṃ duadhivāsiyaṃ. Abyattenāti bālena. Sāmaanti samaṇadhammo. Iminā devatā idaṃ dasseti yaṃ paṇḍitā kulaputtā dasapi vassāni vīsatipi saṭṭhipivassāni dante abhidantamādhāya jivhāya tāluṃ āhaccapi cetasā cittaṃ abhiniggaṇhitvāpi ekāsanaṃ ekabhattaṃ paṭisevamānā āpāṇakoṭikaṃ brahmacariyaṃ carantā sāmaaṃ karonti. Taṃ bhagavā bālo abyatto kātuṃ na sakkotīti. Bahū hi tattha sambādhāti tasmiṃ sāmaasaṅkhāte ariyamagge bahū sambādhā maggādhigamāya paṭipannassa pubbabhāge bahū parissayāti dasseti.

Cittace na nivārayeti yadi ayoniso uppannaṃ cittaṃ na nivāreyya, kati ahāni sāmaaṃ careyya? Ekadivasampi na careyya. Cittavasiko hi samaṇadhammaṃ kātuṃ na sakkoti. Pade padeti ārammaṇe ārammaṇe. Ārammaṇahi idha padanti adhippetaṃ. Yasmiṃ yasmiṃ hi ārammaṇe kileso uppajjati, tattha tattha bālo visīdati nāma. Iriyāpathapadampi vaṭṭati. Gamanādīsu hi yattha yattha kileso uppajjati, tattha tattheva visīdati nāma. Saṅkappānanti kāmasaṅkappādīnaṃ.

Kummo vāti kacchapo viya. Aṅgānīti gīvapacamāni aṅgāni. Samodahanti samodahanto, samodahitvā vā. Manovitakketi manamhi uppannavitakke. Ettāvatā idaṃ dasseti yathā kummo soṇḍipacamāni aṅgāni sake kapāle samodahanto siṅgālassa otāraṃ na deti, samodahitvā cassa appasayhataṃ āpajjati, evamevaṃ bhikkhu manamhi uppannavitakke sake ārammaṇakapāle samodahaṃ mārassa otāraṃ na deti, samodahitvā cassa appasayhataṃ āpajjatīti. Anissitoti taṇhādiṭṭhinissayehi anissito hutvā. Aheṭhayānoti avihiṃsamāno. Parinibbutoti kilesanibbānena parinibbuto. Nūpavadeyya kacīti yaṃkici puggalaṃ ācāravipattiādīsu yāya kāyaci maṅkuṃ kātukāmo hutvā na vadeyya, kālena vakkhāmi no akālenātiādayo pana paca dhamme ajjhattaṃ upaṭṭhapetvā ullumpanasabhāvasaṇṭhitena cittena kāruataṃ paṭicca vadeyyāti.

Dukkarasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.

 

Kh lm, kh kham nhẫn,
Thiếu tr, hnh Sa-mn,
Chỗ kẻ ngu thối đọa,
Chỗ ấy đầy chướng ngại.
Bao ngy hnh Sa-mn
Nếu tm khng chế ngự,
Mỗi bước, phải sa đọa,
N lệ cho suy tư,
Như ra rt chn cẳng,
Trong mai ra của mnh.
Vị Tỷ-kheo cũng vậy,
Thu nhiếp mọi suy tư,
Khng tham dnh vật g,
Khng lm hại người no,
Hon ton thật tịch tịnh,
Khng chỉ trch một ai.

 

8. Hirīsuttaṃ

8. Hirīsuttavaṇṇanā

VIII. Tm Qu (S.i,7)

18. Hirīnisedho puriso, koci lokasmiṃ vijjati.

Yo nindaṃ apabodhati [apabodheti (syā. kaṃ. ka.)], asso bhadro kasāmivāti.

Hirīnisedhā tanuyā, ye caranti sadā satā;

Antaṃ dukkhassa pappuyya, caranti visame samanti.

 

18. Aṭṭhame hirīnisedhoti hiriyā akusale dhamme nisedhetīti hirīnisedho. Koci lokasmiṃvijjatīti koci evarūpo vijjatīti pucchati. Yo nindaṃ apabodhatīti yo garahaṃ apaharanto bujjhati. Asso bhadro kasāmivāti yathā bhadro assājānīyo kasaṃ apaharanto bujjhati, patodacchāyaṃ disvā saṃvijjhanto viya kasāya attani nipātaṃ na deti, evameva yo bhikkhu bhūtassa dasaakkosavatthuno attani nipātaṃ adadanto nindaṃ apabodhati apaharanto bujjhati, evarūpo koci khīṇāsavo vijjatīti pucchati. Abhūtakkosena pana parimutto nāma natthi. Tanuyāti tanukā, hiriyā akusale dhamme nisedhetvā carantā khīṇāsavā nāma appakāti attho. Sadā satāti niccakālaṃ sativepullena samannāgatā. Antaṃ dukkhassa pappuyyāti vaṭṭadukkhassa koṭiṃ antabhūtaṃ nibbānaṃ pāpuṇitvā. Sesaṃ vuttanayamevāti.

Hirīsuttavaṇṇanā niṭṭhitā.

Người được tm chế ngự,
Tm được ai ở đời?
Ai biết ngăn chỉ trch,
Như ngựa hiền bng roi.
Người được tm chế ngự,
Sống thường thường chnh niệm,
Vị ấy đạt kết quả,
Khổ đau được đoạn tận,
Bước những bước thăng bằng,
Trn đường khng thăng bằng.

 

9. Kuṭikāsuttaṃ

9. Kuṭikāsuttavaṇṇanā

IX. Am Tranh (S.i.8)

19.

Kacci te kuṭikā natthi, kacci natthi kulāvakā;

Kacci santānakā natthi, kacci muttosi bandhanāti.

Taggha me kuṭikā natthi, taggha natthi kulāvakā;

Taggha santānakā natthi, taggha muttomhi bandhanāti.

Kintāhaṃ kuṭikaṃ brūmi, kiṃ te brūmi kulāvakaṃ;

Kiṃ te santānakaṃ brūmi, kintāhaṃ brūmi bandhananti.

Mātaraṃ kuṭikaṃ brūsi, bhariyaṃ brūsi kulāvakaṃ;

Putte santānake brūsi, taṇhaṃ me brūsi bandhananti.

Sāhu te kuṭikā natthi, sāhu natthi kulāvakā;

Sāhu santānakā natthi, sāhu muttosi bandhanāti.

 

19. Navame kacci te kuṭikāti ayaṃ devatā dasa māse antovasanaṭṭhānaṭṭhena mātaraṃ kuṭikaṃ katvā, yathā sakuṇā divasaṃ gocarapasutā rattiṃ kulāvakaṃ allīyanti, evamevaṃ sattā tattha tattha gantvāpi mātugāmassa santikaṃ āgacchanti, ālayavasena bhariyaṃ kulāvakaṃ katvā. Kulapaveṇiṃ santānakaṭṭhena putte santānake katvā, taṇhaṃ bandhanaṃ katvā, gāthābandhanena ime pahe samodhānetvā bhagavantaṃ pucchi, bhagavāpissā vissajjento tagghātiādimāha. Tattha tagghāti ekaṃsavacane nipāto. Natthīti pahāya pabbajitattā vaṭṭasmiṃ vā puna mātukucchivāsassa dārabharaṇassa puttanibbattiyā vā abhāvato natthi.

Devatā mayā sannāhaṃ bandhitvā guḷhā pahā pucchitā, ayaca samaṇo pucchitamatteyeva vissajjesi, jānaṃ nu kho me ajjhāsayaṃ kathesi, udāhu ajānaṃ yaṃ vā taṃ vā mukhāruḷhaṃ kathesīti cintetvā puna kintāhantiādimāha. Tattha kintāhanti kiṃ te ahaṃ. Athassā bhagavā ācikkhanto mātarantiādimāha. Sāhu teti gāthāya anumoditvā sampahaṃsitvā bhagavantaṃ vanditvā gandhamālādīhi pūjetvā attano devaṭṭhānameva gatāti.

Kuṭikāsuttavaṇṇanā niṭṭhitā.

 

Ngi khng c am tranh,
Ngi khng c tổ ấm,
Ngi khng c dy giăng,
Ngi thot khỏi hệ phược.

(Thế Tn):

Ta khng c am tranh,
Ta khng c tổ ấm,
Ta khng c dy giăng,
Ta thot khỏi hệ phược.

(Vị Thin):

Con ni am l g?
Ni tổ ấm l g?
Ni dy giăng l g?
Ni hệ phược l g?

(Thế Tn):

ng ni am l mẹ,
Ni tổ ấm l vợ,
Ni dy giăng l con,
Ni hệ phược l i.

(Vị Thin):

Lnh thay, Ngi khng am!
Lnh thay, khng tổ ấm!
Lnh thay, khng dy giăng!
Lnh thay, Ngi thot phược!

 

10. Samiddhisuttaṃ

10. Samiddhisuttavaṇṇanā

X. Samiddhi (Tạp 38.17, ại 2,281c) (S.i,8) (Biệt Tạp I.17) ại 2,379a)

20. Evaṃ me sutaṃ ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati tapodārāme. Atha kho āyasmā samiddhi rattiyā paccūsasamayaṃ paccuṭṭhāya yena tapodā tenupasaṅkami gattāni parisicituṃ. Tapode gattāni parisicitvā paccuttaritvā ekacīvaro aṭṭhāsi gattāni pubbāpayamāno. Atha kho aatarā devatā abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ tapodaṃ obhāsetvā yena āyasmā samiddhi tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā vehāsaṃ ṭhitā āyasmantaṃ samiddhiṃ gāthāya ajjhabhāsi

Abhutvā bhikkhasi bhikkhu, na hi bhutvāna bhikkhasi;

Bhutvāna bhikkhu bhikkhassu, mā taṃ kālo upaccagāti.

Kālaṃ vohaṃ na jānāmi, channo kālo na dissati;

Tasmā abhutvā bhikkhāmi, mā maṃ kālo upaccagāti.

Atha kho sā devatā pathaviyaṃ [paṭhaviyaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] patiṭṭhahitvā āyasmantaṃ samiddhiṃ etadavoca daharo tvaṃ bhikkhu, pabbajito susu kāḷakeso, bhadrena yobbanena samannāgato, paṭhamena vayasā, anikkīḷitāvī kāmesu. Bhuja, bhikkhu, mānusake kāme; mā sandiṭṭhikaṃ hitvā kālikaṃ anudhāvīti.

Na khvāhaṃ, āvuso, sandiṭṭhikaṃ hitvā kālikaṃ anudhāvāmi. Kālikaca khvāhaṃ, āvuso, hitvā sandiṭṭhikaṃ anudhāvāmi. Kālikā hi, āvuso, kāmā vuttā bhagavatā bahudukkhā bahupāyāsā; ādīnavo ettha bhiyyo. Sandiṭṭhiko ayaṃ dhammo akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viūhīti.

Kathaca, bhikkhu, kālikā kāmā vuttā bhagavatā bahudukkhā bahupāyāsā, ādīnavo ettha bhiyyo? Kathaṃ sandiṭṭhiko ayaṃ dhammo akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viūhīti?

Ahaṃ kho, āvuso, navo acirapabbajito adhunāgato imaṃ dhammavinayaṃ. Na tāhaṃ [na khvāhaṃ (sī. pī.)] sakkomi vitthārena ācikkhituṃ. Ayaṃ so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho rājagahe viharati tapodārāme. Taṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etamatthaṃ puccha. Yathā te bhagavā byākaroti tathā naṃ dhāreyyāsīti.

Na kho, bhikkhu, sukaro so bhagavā amhehi upasaṅkamituṃ , aāhi mahesakkhāhi devatāhi parivuto. Sace kho tvaṃ, bhikkhu, taṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etamatthaṃ puccheyyāsi, mayampi āgaccheyyāma dhammassavanāyāti. Evamāvusoti kho āyasmā samiddhi tassā devatāya paṭissutvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā samiddhi bhagavantaṃ etadavoca

Idhāhaṃ , bhante, rattiyā paccūsasamayaṃ paccuṭṭhāya yena tapodā tenupasaṅkamiṃ gattāni parisicituṃ. Tapode gattāni parisicitvā paccuttaritvā ekacīvaro aṭṭhāsiṃ gattāni pubbāpayamāno. Atha kho, bhante, aatarā devatā abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ tapodaṃ obhāsetvā yenāhaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā vehāsaṃ ṭhitā imāya gāthāya ajjhabhāsi

Abhutvā bhikkhasi bhikkhu, na hi bhutvāna bhikkhasi;

Bhutvāna bhikkhu bhikkhassu, mā taṃ kālo upaccagāti.

Evaṃ vutte ahaṃ, bhante, taṃ devataṃ gāthāya paccabhāsiṃ

Kālaṃ vohaṃ na jānāmi, channo kālo na dissati;

Tasmā abhutvā bhikkhāmi, mā maṃ kālo upaccagāti.

Atha kho, bhante, sā devatā pathaviyaṃ patiṭṭhahitvā maṃ etadavoca daharo tvaṃ, bhikkhu, pabbajito susu kāḷakeso, bhadrena yobbanena samannāgato, paṭhamena vayasā, anikkīḷitāvī kāmesu. Bhuja, bhikkhu, mānusake kāme; mā sandiṭṭhikaṃ hitvā kālikaṃ anudhāvīti.

Evaṃ vuttāhaṃ, bhante, taṃ devataṃ etadavocaṃ na khvāhaṃ, āvuso, sandiṭṭhikaṃ hitvā kālikaṃ anudhāvāmi; kālikaca khvāhaṃ, āvuso, hitvā sandiṭṭhikaṃ anudhāvāmi. Kālikā hi, āvuso, kāmā vuttā bhagavatā bahudukkhā bahupāyāsā; ādīnavo ettha bhiyyo. Sandiṭṭhiko ayaṃ dhammo akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viūhīti.

Evaṃ vutte, bhante, sā devatā maṃ etadavoca kathaca, bhikkhu, kālikā kāmā vuttā bhagavatā bahudukkhā bahupāyāsā; ādīnavo ettha bhiyyo? Kathaṃ sandiṭṭhiko ayaṃ dhammo akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viūhīti? Evaṃ vuttāhaṃ, bhante , taṃ devataṃ etadavocaṃ ahaṃ kho, āvuso, navo acirapabbajito adhunāgato imaṃ dhammavinayaṃ, na tāhaṃ sakkomi vitthārena ācikkhituṃ. Ayaṃ so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho rājagahe viharati tapodārāme. Taṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etamatthaṃ puccha. Yathā te bhagavā byākaroti tathā naṃ dhāreyyāsīti.

Evaṃ vutte, bhante, sā devatā maṃ etadavoca na kho, bhikkhu, sukaro so bhagavā amhehi upasaṅkamituṃ, aāhi mahesakkhāhi devatāhi parivuto. Sace kho, tvaṃ bhikkhu, taṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etamatthaṃ puccheyyāsi, mayampi āgaccheyyāma dhammassavanāyāti. Sace, bhante, tassā devatāya saccaṃ vacanaṃ, idheva sā devatā avidūreti.

Evaṃ vutte, sā devatā āyasmantaṃ samiddhiṃ etadavoca puccha, bhikkhu, puccha, bhikkhu, yamahaṃ anuppattāti.

Atha kho bhagavā taṃ devataṃ gāthāhi ajjhabhāsi

Akkheyyasaino sattā, akkheyyasmiṃ patiṭṭhitā;

Akkheyyaṃ apariāya, yogamāyanti maccuno.

Akkheyyaca pariāya, akkhātāraṃ na maati;

Tahi tassa na hotīti, yena naṃ vajjā na tassa atthi;

Sace vijānāsi vadehi yakkhāti [yakkhīti (pī. ka.)].

Na khvāhaṃ, bhante, imassa bhagavatā saṅkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṃ ājānāmi. Sādhu me, bhante, bhagavā tathā bhāsatu yathāhaṃ imassa bhagavatā saṅkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṃ jāneyyanti.

Samo visesī uda vā [athavā (sī. pī.)] nihīno,

Yo maatī so vivadetha [sopi vadetha (ka.)] tena;

Tīsu vidhāsu avikampamāno,

Samo visesīti na tassa hoti;

Sace vijānāsi vadehi yakkhāti.

Imassāpi khvāhaṃ, bhante, bhagavatā saṅkhittena bhāsitassa na vitthārena atthaṃ ājānāmi. Sādhu me, bhante, bhagavā tathā bhāsatu yathāhaṃ imassa bhagavatā saṅkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṃ jāneyyanti.

Pahāsi saṅkhaṃ na vimānamajjhagā, acchecchi [acchejji (syā. kaṃ. ka.)] taṇhaṃ idha nāmarūpe;

Taṃ chinnaganthaṃ anighaṃ nirāsaṃ, pariyesamānā nājjhagamuṃ;

Devā manussā idha vā huraṃ vā, saggesu vā sabbanivesanesu;

Sace vijānāsi vadehi yakkhāti.

Imassa khvāhaṃ, bhante, bhagavatā saṅkhittena bhāsitassa evaṃ vitthārena atthaṃ ājānāmi

Pāpaṃ na kayirā vacasā manasā,

Kāyena vā kicana sabbaloke;

Kāme pahāya satimā sampajāno,

Dukkhaṃ na sevetha anatthasaṃhitanti.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Nandanavaggo dutiyo.

Tassuddānaṃ

Nandanā nandati ceva, natthiputtasamena ca;

Khattiyo saṇamāno ca, niddātandī ca dukkaraṃ;

Hirī kuṭikā navamo, dasamo vutto samiddhināti.

20. Dasame tapodārāmeti tapodassa tattodakassa rahadassa vasena evaṃ laddhanāme ārāme. Vebhārapabbatassa kira heṭṭhā bhummaṭṭhakanāgānaṃ pacayojanasatikaṃ nāgabhavanaṃ devalokasadisaṃ maṇimayena talena ārāmuyyānehi ca samannāgataṃ. Tattha nāgānaṃ kīḷanaṭṭhāne mahāudakarahado, tato tapodā nāma nadī sandati kuthitā uṇhodakā. Kasmā panesā edisā? Rājagahaṃ kira parivāretvā mahāpetaloko tiṭṭhati, tattha dvinnaṃ mahālohakumbhinirayānaṃ antarena ayaṃ tapodā āgacchati, tasmā kuthitā sandati. Vuttampi cetaṃ

Yatāyaṃ, bhikkhave, tapodā sandati, so daho acchodako sītodako sātodako setodako suppatittho ramaṇīyo pahūtamacchakacchapo, cakkamattāni ca padumāni pupphanti. Apicāyaṃ, bhikkhave, tapodā dvinnaṃ mahānirayānaṃ antarikāya āgacchati, tenāyaṃ tapodā kuthitā sandatīti (pārā. 231).

Imassa pana ārāmassa abhimukhaṭṭhāne tato mahāudakarahado jāto, tassa vasenāyaṃ vihāro tapodārāmoti vuccati.

Samiddhīti tassa kira therassa attabhāvo samiddho abhirūpo pāsādiko, tasmā samiddhītveva saṅkhaṃ gato. Gattāni parisicitunti padhānikatthero esa, balavapaccūse uṭṭhāyāsanā sarīraṃ utuṃ gāhāpetvā bahi saṭṭhihatthamatte mahācaṅkame aparāparaṃ caṅkamitvā sedagahitehi gattehi paribhujamānaṃ senāsanaṃ kilissatīti maamāno gattāni parisicanatthaṃ sarīradhovanatthaṃ upasaṅkami. Ekacīvaro aṭṭhāsīti nivāsanaṃ nivāsetvā kāyabandhanaṃ bandhitvā cīvaraṃ hatthena gahetvā aṭṭhāsi.

Gattāni pubbāpayamānoti gattāni pubbasadisāni vodakāni kurumāno. Allasarīre pārutaṃ hi cīvaraṃ kilissati duggandhaṃ hoti, na cetaṃ vattaṃ. Thero pana vattasampanno, tasmā vatte ṭhitova nhāyitvā paccuttaritvā aṭṭhāsi. Tattha idaṃ nhānavattaṃ udakatitthaṃ gantvā yattha katthaci cīvarāni nikkhipitvā vegena ṭhitakeneva na otaritabbaṃ, sabbadisā pana oloketvā vivittabhāvaṃ atvā khāṇugumbalatādīni vavatthapetvā tikkhattuṃ ukkāsitvā avakujja ṭhitena uttarāsaṅgacīvaraṃ apanetvā pasāretabbaṃ, kāyabandhanaṃ mocetvā cīvarapiṭṭheyeva ṭhapetabbaṃ. Sace udakasāṭikā natthi, udakante ukkuṭikaṃ nisīditvā nivāsanaṃ mocetvā sace sinnaṭṭhānaṃ atthi, pasāretabbaṃ. No ce atthi, saṃharitvā ṭhapetabbaṃ. Udakaṃ otarantena saṇikaṃ nābhippamāṇamattaṃ otaritvā vīciṃ anuṭṭhāpentena saddaṃ akarontena nivattitvā āgatadisābhimukhena nimujjitabbaṃ, evaṃ cīvaraṃ rakkhitaṃ hoti. Ummujjantenapi saddaṃ akarontena saṇikaṃ ummujjitvā nhānapariyosāne udakante ukkuṭikena nisīditvā nivāsanaṃ parikkhipitvā uṭṭhāya suparimaṇḍalaṃ nivāsetvā kāyabandhanaṃ bandhitvā cīvaraṃ apārupitvāva ṭhātabbanti.

Theropi tathā nhāyitvā paccuttaritvā vigacchamānaudakaṃ kāyaṃ olokayamāno aṭṭhāsi. Tassa pakatiyāpi pāsādikassa paccūsasamaye sammā pariṇatāhārassa uṇhodakena nhātassa ativiya mukhavaṇṇo viroci, bandhanā pavuttatālaphalaṃ viya pabhāsampanno puṇṇacando viya taṅkhaṇavikasitapadumaṃ viya mukhaṃ sassirikaṃ ahosi, sarīravaṇṇopi vippasīdi. Tasmiṃ samaye vanasaṇḍe adhivatthā bhummadevatā pāsādikaṃ bhikkhuṃ olokayamānā samanaṃ niggahetuṃ asakkontī kāmapariḷāhābhibhūtā hutvā, theraṃ palobhessāmīti attabhāvaṃ uḷārena alaṅkārena alaṅkaritvā sahassavaṭṭipadīpaṃ pajjalamānā viya candaṃ uṭṭhāpayamānā viya sakalārāmaṃ ekobhāsaṃ katvā theraṃ upasaṅkamitvā avanditvāva vehāse ṭhitā gāthaṃ abhāsi. Tena vuttaṃ atha kho aatarā devatāpe ajjhabhāsīti.

Abhutvāti paca kāmaguṇe aparibhujitvā. Bhikkhasīti piṇḍāya carasi. Mā taṃ kālo upaccagāti ettha kālo nāma pacakāmaguṇapaṭisevanakkhamo daharayobbanakālo. Jarājiṇṇena hi obhaggena daṇḍaparāyaṇena pavedhamānena kāsasāsābhibhūtena na sakkā kāme paribhujituṃ. Iti imaṃ kālaṃ sandhāya devatā mā taṃ kālo upaccagāti āha. Tattha mā upaccagāti mā atikkami.

Kālaṃ vohaṃ na jānāmīti ettha voti nipātamattaṃ. Kālaṃ na jānāmīti maraṇakālaṃ sandhāya vadati. Sattānahi

Jīvitaṃ byādhi kālo ca, dehanikkhepanaṃ gati;

Pacete jīvalokasmiṃ, animittā na nāyare.

Tattha jīvitaṃ tāva ettakameva, na ito paranti vavatthānābhāvato animittaṃ. Kalalakālepi hi sattā maranti, abbuda-pesi-ghana-aḍḍhamāsa-ekamāsa-dvemāsa-temāsa-catumāsapacamāsape dasamāsakālepi, kucchito nikkhantasamayepi, tato paraṃ vassasatassa antopi bahipi marantiyeva. Byādhipi imināva byādhinā sattā maranti, na aenāti vavatthānābhāvato animitto. Cakkhurogenapi hi sattā maranti sotarogādīnaṃ aatarenapi. Kālopi, imasmiṃ yeva kāle maritabbaṃ, na aasminti evaṃ vavatthānābhāvato animitto. Pubbaṇhepi hi sattā maranti majjhanhikādīnaṃ aatarasmimpi. Dehanikkhepanampi, idheva mīyamānānaṃ dehena patitabbaṃ, na aatthāti evaṃ vavatthānābhāvato animittaṃ. Antogāme jātānahi bahigāmepi attabhāvo patati, bahigāmepi jātānaṃ antogāmepi. Tathā thalajānaṃ jale, jalajānaṃ thaleti anekappakārato vitthāretabbaṃ. Gatipi, ito cutena idha nibbattitabbanti evaṃ vavatthānābhāvato animittā. Devalokato hi cutā manussesupi nibbattanti , manussalokato cutā devalokādīnaṃ yattha katthaci nibbattantīti evaṃ yante yuttagoṇo viya gatipacake loko samparivattati. Tassevaṃ samparivattato imasmiṃ nāma kāle maraṇaṃ bhavissatīti imaṃ maraṇassa kālaṃ vohaṃ na jānāmi.

Channo kālo na dissatīti ayaṃ kālo mayhaṃ paṭicchanno avibhūto na paāyati. Tasmāti yasmā ayaṃ kālo paṭicchanno na paāyati, tasmā paca kāmaguṇe abhutvāva bhikkhāmi. Mā maṃ kālo upaccagāti ettha samaṇadhammakaraṇakālaṃ sandhāya kāloti āha. Ayahi samaṇadhammo nāma pacchime kāle tisso vayosīmā atikkantena obhaggena daṇḍaparāyaṇena pavedhamānena kāsasāsābhibhūtena na sakkā kātuṃ. Tadā hi na sakkā hoti icchiticchitaṃ buddhavacanaṃ vā gaṇhituṃ, dhutaṅgaṃ vā paribhujituṃ, araavāsaṃ vā vasituṃ, icchiticchitakkhaṇe samāpattiṃ vā samāpajjituṃ, padabhāṇa-sarabhaadhammakathā-anumodanādīni vā kātuṃ, taruṇayobbanakāle panetaṃ sabbaṃ sakkā kātunti ayaṃ samaṇadhammakaraṇassa kālo mā maṃ upaccagā, yāva maṃ nātikkamati, tāva kāme abhutvāva samaṇadhammaṃ karomīti āha.

Pathaviyaṃpatiṭṭhahitvāti sā kira devatā ayaṃ bhikkhu samaṇadhammakaraṇassa kālaṃ nāma katheti, akālaṃ nāma katheti, sahetukaṃ katheti sānisaṃsanti ettāvatāva there lajjaṃ paccupaṭṭhāpetvā mahābrahmaṃ viya aggikkhandhaṃ viya ca naṃ maamānā gāravajātā ākāsā oruyha pathaviyaṃ aṭṭhāsi, taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Kicāpi pathaviyaṃ ṭhitā, yena panatthena āgatā, punapi tameva gahetvā daharo tvantiādimāha. Tattha susūti taruṇo. Kāḷakesoti suṭṭhu kāḷakeso. Bhadrenāti bhaddakena. Ekacco hi daharopi samāno kāṇo vā hoti kuṇiādīnaṃ vā aataro, so bhadrena yobbanena samannāgato nāma na hoti. Yo pana abhirūpo hoti dassanīyo pāsādiko sabbasampattisampanno, yaṃ yadeva alaṅkāraparihāraṃ icchati, tena tena alaṅkato devaputto viya carati, ayaṃ bhadrena yobbanena samannāgato nāma hoti. Thero ca uttamarūpasampanno, tena naṃ evamāha.

Anikkīḷitāvīkāmesūti kāmesu akīḷitakīḷo abhuttāvī, akatakāmakīḷoti attho. Mā sandiṭṭhikaṃ hitvāti yebhuyyena hi tā adiṭṭhasaccā avītarāgā aparacittavidūniyo devatā bhikkhū dasapi vassāni vīsatimpipe saṭṭhimpi vassāni parisuddhaṃ akhaṇḍaṃ brahmacariyaṃ caramāne disvā ime bhikkhū mānusake paca kāmaguṇe pahāya dibbe kāme patthayantā samaṇadhammaṃ karontīti saaṃ uppādenti, ayampi tattheva uppādesi. Tasmā mānusake kāme sandiṭṭhike, dibbe ca kālike katvā evamāha.

Na kho ahaṃ, āvusoti, āvuso, ahaṃ sandiṭṭhike kāme hitvā kālike kāme na anudhāvāmi na patthemi na pihemi. Kalikaca kho ahaṃ, āvusoti ahaṃ kho, āvuso, kālikaṃ kāmaṃ hitvā sandiṭṭhikaṃ lokuttaradhammaṃ anudhāvāmi. Iti thero cittānantaraṃ aladdhabbatāya dibbepi mānusakepi paca kāmaguṇe kālikāti akāsi, cittānantaraṃ laddhabbatāya lokuttaradhammaṃ sandiṭṭhikanti. Pacakāmaguṇesu samohitesupi sampannakāmassāpi kāmino cittānantaraṃ icchiticchitārammaṇānubhavanaṃ na sampajjati. Cakkhudvāre iṭṭhārammaṇaṃ anubhavitukāmena hi cittakārapotthakārarūpakārādayo pakkosāpetvā, idaṃ nāma sajjethāti vattabbaṃ hoti. Etthantare anekakoṭisatasahassāni cittāni uppajjitvā nirujjhanti. Atha pacchā taṃ ārammaṇaṃ sampāpuṇāti . Sesadvāresupi eseva nayo. Sotāpattimaggānantaraṃ pana sotāpattiphalameva uppajjati, antarā aassa cittassa vāro natthi. Sesaphalesupi eseva nayoti.

So tamevatthaṃ gahetvā kālikā hi, āvusotiādimāha. Tattha kālikāti vuttanayena samohitasampattināpi kālantare pattabbā. Bahudukkhāti paca kāmaguṇe nissāya pattabbadukkhassa bahutāya bahudukkhā. Taṃvatthukasseva upāyāsassa bahutāya bahupāyāsā. Ādīnavo ettha bhiyyoti paca kāmaguṇe nissāya laddhabbasukhato ādīnavo bhiyyo, dukkhameva bahutaranti attho. Sandiṭṭhiko ayaṃ dhammoti ayaṃ lokuttaradhammo yena yena adhigato hoti, tena tena parasaddhāya gantabbataṃ hitvā paccavekkhaṇaāṇena sayaṃ daṭṭhabboti sandiṭṭhiko. Attano phaladānaṃ sandhāya nāssa kāloti akālo, akāloyeva akāliko. Yo ettha ariyamaggadhammo, so attano pavattisamanantarameva phalaṃ detīti attho. Ehi passa imaṃ dhammanti evaṃ pavattaṃ ehipassavidhiṃ arahatīti ehipassiko. Ādittaṃ celaṃ vā sīsaṃ vā ajjhupekkhitvāpi bhāvanāvasena attano citte upanayaṃ arahatīti opaneyyiko. Sabbehi ugghaṭitaūādīhi viūhi bhāvito me maggo, adhigataṃ phalaṃ, sacchikato nirodhoti attani attani veditabboti paccattaṃ veditabbo viūhīti. Ayamettha saṅkhepo, vitthāro pana visuddhimagge (visuddhi. 1.146 ādayo) dhammānussativaṇṇanāyaṃ vutto.

Idāni sā devatā andho viya rūpavisesaṃ therena kathitassa atthe ajānantī kathaca bhikkhūtiādimāha. Tattha kathacātipadassa kathaca bhikkhu kālikā kāmā vuttā bhagavatā, kathaṃ bahudukkhā, kathaṃ bahupāyāsāti? Evaṃ sabbapadehi sambandho veditabbo.

Navoti aparipuṇṇapacavasso hi bhikkhu navo nāma hoti, pacavassato paṭṭhāya majjhimo, dasavassato paṭṭhāya thero. Aparo nayo aparipuṇṇadasavasso navo, dasavassato paṭṭhāya majjhimo, vīsativassato paṭṭhāya thero. Tesaṃ ahaṃ navoti vadati.

Navopi ekacco sattaṭṭhavassakāle pabbajitvā dvādasaterasavassāni sāmaṇerabhāveneva atikkanto cirapabbajito hoti, ahaṃ pana acirapabbajitoti vadati. Imaṃ dhammavinayanti imaṃ dhammaca vinayaca. Ubhayampetaṃ sāsanasseva nāmaṃ. Dhammena hettha dve piṭakāni vuttāni, vinayena vinayapiṭakaṃ, iti tīhi piṭakehi pakāsitaṃ paṭipattiṃ adhunā āgatomhīti vadati.

Mahesakkhāhīti mahāparivārāhi. Ekekassa hi devarao koṭisatampi koṭisahassampi parivāro hoti, te attānaṃ mahante ṭhāne ṭhapetvā tathāgataṃ passanti. Tattha amhādisānaṃ appesakkhānaṃ mātugāmajātikānaṃ kuto okāsoti dasseti.

Mayampiāgaccheyyāmāti idaṃ sā devatā sacepi cakkavāḷaṃ pūretvā parisā nisinnā hoti, mahatiyā buddhavīthiyā satthu santikaṃ gantuṃ labhatīti atvā āha. Puccha bhikkhu, puccha bhikkhūti thirakaraṇavasena āmeḍitaṃ kataṃ.

Akkheyyasainoti ettha devo, manusso, gahaṭṭho, pabbajito, satto, puggalo, tisso, phussotiādinā nayena akkheyyato sabbesaṃ akkhānānaṃ sabbāsaṃ kathānaṃ vatthubhūtato pacakkhandhā akkheyyāti vuccanti. Satto naro poso puggalo itthī purisoti evaṃ saā etesaṃ atthīti saino, akkheyyesveva sainoti akkheyyasaino, pacasu khandhesu sattapuggalādisainoti attho. Akkheyyasmiṃ patiṭṭhitāti pacasu khandhesu aṭṭhahākārehi patiṭṭhitā. Ratto hi rāgavasena patiṭṭhito hoti, duṭṭho dosavasena, mūḷho mohavasena, parāmaṭṭho diṭṭhivasena, thāmagato anusayavasena, vinibaddho mānavasena, aniṭṭhaṅgato vicikicchāvasena, vikkhepagato uddhaccavasena patiṭṭhito hoti. Akkheyyaṃ apariāyāti pacakkhandhe tīhi pariāhi aparijānitvā. Yogamāyanti maccunoti maccuno yogaṃ payogaṃ pakkhepaṃ upakkhepaṃ upakkamaṃ abbhantaraṃ āgacchanti, maraṇavasaṃ gacchantīti attho. Evamimāya gāthāya kālikā kāmā kathitā.

Pariāyāti ātapariā, tīraṇapariā, pahānapariāti imāhi tīhi pariāhi parijānitvā. Tattha katamā ātapariā? Pacakkhandhe parijānāti ayaṃ rūpakkhandho, ayaṃ vedanākkhandho, ayaṃ saākkhandho, ayaṃ saṅkhārakkhandho, ayaṃ viāṇakkhandho, imāni tesaṃ lakkhaṇarasapaccupaṭṭhānapadaṭṭhānānīti, ayaṃ ātapariā. Katamā tīraṇapariā? Evaṃ ātaṃ katvā pacakkhandhe tīreti aniccato dukkhato rogatoti dvācattālīsāya ākārehi. Ayaṃ tīraṇapariā. Katamā pahānapariā? Evaṃ tīrayitvā aggamaggena pacasu khandhesu chandarāgaṃ pajahati. Ayaṃ pahānapariā.

Akkhātāraṃ na maatīti evaṃ tīhi pariāhi pacakkhandhe parijānitvā khīṇāsavo bhikkhu akkhātāraṃ puggalaṃ na maati. Akkhātāranti kammavasena kāraṇaṃ veditabbaṃ, akkhātabbaṃ kathetabbaṃ puggalaṃ na maati, na passatīti attho . Kinti akkhātabbanti? Tissoti vā phussoti vā evaṃ yena kenaci nāmena vā gottena vā pakāsetabbaṃ. Tahi tassa na hotīti taṃ tassa khīṇāsavassa na hoti. Yena naṃ vajjāti yena naṃ rāgena rattoti vā dosena duṭṭhoti vā mohena mūḷhoti vāti koci vadeyya, taṃ kāraṇaṃ tassa khīṇāsavassa natthi.

Sace vijānāsi vadehīti sace evarūpaṃ khīṇāsavaṃ jānāsi, jānāmīti vadehi. No ce jānāsi, atha na jānāmīti vadehi. Yakkhāti devataṃ ālapanto āha. Iti imāya gāthāya sandiṭṭhiko navavidho lokuttaradhammo kathito. Sādhūti āyācanatthe nipāto.

Yo maatīti yo attānaṃ ahaṃ samoti vā visesīti vā nihīnoti vā maati. Etena seyyohamasmītiādayo tayo mānā gahitāva. Tesu gahitesu nava mānā gahitāva honti. So vivadetha tenāti so puggalo teneva mānena yena kenaci puggalena saddhiṃ kena maṃ tvaṃ pāpuṇāsi, kiṃ jātiyā pāpuṇāsi, udāhu gottena, kulapadesena, vaṇṇapokkharatāya, bāhusaccena, dhutaguṇenāti evaṃ vivadeyya. Iti imāyapi upaḍḍhagāthāya kālikā kāmā kathitā.

Tīsu vidhāsūti tīsu mānesu. Ekavidhena rūpasaṅgahotiādīsu (dha. sa. 584) hi koṭṭhāso vidhoti vutto. Kathaṃvidhaṃ sīlavantaṃ vadanti, kathaṃvidhaṃ paavantaṃ vadantītiādīsu (saṃ. ni. 1.95) ākāro. Tisso imā, bhikkhave, vidhā. Katamā tisso ? Seyyohamasmīti vidhā, sadisohamasmīti vidhā, hīnohamasmīti vidhātiādīsu (saṃ. ni. 5.162) māno vidhāti vutto. Idhāpi mānova. Tena vuttaṃ tīsu vidhāsūti tīsu mānesūti. Avikampamānoti so puggalo etesu saṅkhepato tīsu , vitthārato navasu mānesu na kampati, na calati. Samo visesīti na tassa hotīti tassa pahīnamānassa khīṇāsavassa ahaṃ sadisoti vā seyyoti vā hīnoti vā na hotīti dasseti. Pacchimapadaṃ vuttanayameva. Iti imāyapi upaḍḍhagāthāya navavidho sandiṭṭhiko lokuttaradhammo kathito.

Pahāsisaṅkhanti, paṭisaṅkhā yoniso āhāraṃ āhāretītiādīsu (saṃ. ni. 4.120, 239) paā saṅkhāti āgatā. Atthi te koci gaṇako vā muddiko vā saṅkhāyako vā, yo pahoti gaṅgāya vālukaṃ gaṇetunti (saṃ. ni. 4.410) ettha gaṇanā. Saānidānā hi papacasaṅkhātiādīsu (su. ni. 880) koṭṭhāso. Yā tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ saṅkhā samaāti (dha. sa. 1313-1315) ettha paṇṇatti saṅkhāti āgatā. Idhāpi ayameva adhippetā. Pahāsi saṅkhanti padassa hi ayamevattho ratto duṭṭho mūḷho iti imaṃ paṇṇattiṃ khīṇāsavo pahāsi jahi pajahīti.

Na vimānamajjhagāti navabhedaṃ tividhamānaṃ na upagato. Nivāsaṭṭhena vā mātukucchi vimānanti vuccati, taṃ āyatiṃ paṭisandhivasena na upagacchītipi attho. Anāgatatthe atītavacanaṃ. Acchecchīti chindi. Chinnaganthanti cattāro ganthe chinditvā ṭhitaṃ. Anīghanti niddukkhaṃ. Nirāsanti nittaṇhaṃ. Pariyesamānāti olokayamānā. Nājjhagamunti na adhigacchanti na vindanti na passanti. Vattamānatthe atītavacanaṃ. Idha vā huraṃ vāti idhaloke vā paraloke vā. Sabbanivesanesūti tayo bhavā, catasso yoniyo, paca gatiyo, satta viāṇaṭṭhitiyo, nava sattāvāsā, iti imesupi sabbesu sattanivesanesu evarūpaṃ khīṇāsavaṃ kāyassa bhedā uppajjamānaṃ vā uppannaṃ vā na passantīti attho. Imāya gāthāya sandiṭṭhikaṃ lokuttaradhammameva kathesi.

Imaca gāthaṃ sutvā sāpi devatā atthaṃ sallakkhesi, teneva kāraṇena imassa khvāhaṃ, bhantetiādimāha. Tattha pāpaṃ na kayirāti gāthāya dasakusalakammapathavasenapi kathetuṃ vaṭṭati aṭṭhaṅgikamaggavasenapi. Dasakusalakammapathavasena tāva vacasāti catubbidhaṃ vacīsucaritaṃ gahitaṃ. Manasāti tividhaṃ manosucaritaṃ gahitaṃ. Kāyena vā kicana sabbaloketi tividhaṃ kāyasucaritaṃ gahitaṃ. Ime tāva dasakusalakammapathadhammā honti. Kāme pahāyāti iminā pana kāmasukhallikānuyogo paṭikkhitto. Satimā sampajānoti iminā dasakusalakammapathakāraṇaṃ satisampajaaṃ gahitaṃ. Dukkhaṃ na sevetha anatthasaṃhitanti iminā attakilamathānuyogo paṭisiddho. Iti devatā ubho ante vivajjetvā kāraṇehi satisampajaehi saddhiṃ dasakusalakammapathadhamme tumhehi kathite ājānāmi bhagavāti vadati.

Aṭṭhaṅgikamaggavasena pana ayaṃ nayo tasmiṃ kira ṭhāne mahatī dhammadesanā ahosi. Desanāpariyosāne devatā yathāṭhāne ṭhitāva desanānusārena āṇaṃ pesetvā sotāpattiphale patiṭṭhāya attanā adhigataṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ dassentī evamāha. Tattha vacasāti sammāvācā gahitā, mano pana aṅgaṃ na hotīti manasāti maggasampayuttakaṃ cittaṃ gahitaṃ. Kāyena vā kicana sabbaloketi sammākammanto gahito, ājīvo pana vācākammantapakkhikattā gahitova hoti. Satimāti iminā vāyāmasatisamādhayo gahitā. Sampajānotipadena sammādiṭṭhisammāsaṅkappā. Kāme pahāya, dukkhaṃ na sevethātipadadvayena antadvayavajjanaṃ. Iti ime dve ante anupagamma majjhimaṃ paṭipadaṃ tumhehi kathitaṃ, ājānāmi bhagavāti vatvā tathāgataṃ gandhamālādīhi pūjetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmīti.

Samiddhisuttavaṇṇanā niṭṭhitā.

Nandanavaggo dutiyo.

 

1) Như vầy ti nghe.

Một thời Thế Tn ở Vương X tại Tapodrma (Tịnh x Suối nước nng).

2) Tn giả Samiddhi, khi đm đ gần tn, thức dậy v đi đến suối nước nng để tắm rửa tay chn. Sau khi tắm rửa tay chn, ra khỏi suối nước nng, Tn giả đứng, đắp một tấm y để phơi tay chn cho kh.

3) Rồi một vị Thin, khi đm đ gần tn, với dung sắc th thắng, chi sng ton vng suối nước nng, đi đến Tn giả Samiddhi, sau khi đến, đứng giữa hư khng, ni ln bi kệ với Tn giả Samiddhi:

Khng hưởng, ng khất thực,
Nay khất thực, khng hưởng,
Hy hưởng rồi khất thực,
Chớ uổng ph thời gian.

(Samiddhi):

Thời ng, ta khng biết.
Thời ta, ẩn khng hiện.
Khng hưởng, ta khất thực,
Khng uổng thời gian ta.

4) Rồi vị Thin ấy đứng xuống đất v thưa với Tn giả Samiddhi:

-- Ny Tỷ-kheo, ng cn trẻ tuổi m đ xuất gia, nin thiếu, tc cn đen nhnh trong tuổi thanh xun. Trong thời trẻ thơ của tuổi đời, ng khng thọ hưởng cc i dục. Ny Tỷ-kheo, hy thọ hưởng cc i dục của người đời. Chớ c bỏ hiện tại m chạy theo những g bị thời gian chi phối.

5) -- Ny Hiền giả, ta khng bỏ hiện tại v chạy theo những g bị thời gian chi phối. V ny Hiền giả, chnh ta bỏ những g bị thời gian chi phối để chạy theo hiện tại. Ny Hiền giả, Thế Tn đ ni, cc dục bị thời gian chi phối, nhiều khổ đau, nhiều phiền no (Upys); nguy hiểm ở đấy cng nhiều hơn. Cn php ny thuộc về hiện tại, khng bị thời gian chi phối, đến để m thấy, c khả năng hướng thượng, chỉ người tr mới tự mnh gic hiểu.

6) -- V ny Tỷ-kheo, như thế no m Thế Tn đ ni cc dục bị thời gian chi phối, nhiều khổ đau, nhiều phiền no, nguy hiểm ở đấy cng nhiều hơn? Như thế no thuộc về hiện tại l php ny, khng bị thời gian chi phối, đến để m thấy, c khả năng hướng thượng, chỉ người tr mới tự mnh gic hiểu?

7) -- Ny Hiền giả, ti l người mới xuất gia, mới đến đy khng bao lu. Ti khng thể giải thch rộng ri cho ng php v luật ny. Nhưng Thế Tn, bậc A-la-hn, Chnh ẳng Gic nay ở Rjagaha (Vương X) tại tịnh x Tapoda (Suối nước nng). Hy đi đến Thế Tn v hỏi nghĩa ny. Thế Tn trả lời cho ng như thế no, hy như vậy thọ tr.

8) -- Ny Tỷ-kheo, khng dễ g cho chng ti được đến gặp bậc Thế Tn ấy, một bậc được chư Thin khc, c đại uy lực đoanh vy. Ny Tỷ-Kheo, nếu Ngi đi đến bậc Thế Tn ấy v hỏi nghĩa ny, chng ti c thể đến để nghe php.

9) -- Thưa vng, Hiền giả.

Tn giả Samiddhi vng đp vị Thin ấy, đi đến Thế Tn, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tn rồi ngồi xuống một bn. Ngồi xuống một bn, Tn giả Samiddhi bạch Thế Tn:

10) -- Ở đy, bạch Thế Tn, sau khi đm đ gần tn, con thức dậy v đi đến suối nước nng để tắm rửa tay chn. Sau khi tắm rửa tay chn, ra khỏi suối nước nng, con đứng đắp một tấm y để phơi tay chn cho kh. Bạch Thế Tn, rồi một vị Thin, sau khi đm vừa mn, với dung sắc th thắng, chi sng ton vng nước nng, đi đến con, sau khi đến, đứng giữa hư khng v ni ln bi kệ ny:

"Khng hưởng, ng khất thực,
Nay khất thực, khng hưởng,
Hy hưởng rồi khất thực,
Chớ uổng ph thời gian."

11) Khi nghe ni vậy, bạch Thế Tn, con trả lời với vị Thin ấy bằng bi kệ:

"Thời ng, ta khng biết,
Thời ta, ẩn khng hiện,
Khng hưởng, ta khất thực,
Khng uổng thời gian ta."

12) Bạch Thế Tn, rồi vị Thin ấy đứng xuống đất v thưa với con:

"-- Ny Tỷ-kheo, ng cn trẻ tuổi m đ xuất gia, nin thiếu, tc đen nhnh, trong tuổi thanh xun. Trong thời trẻ thơ của tuổi đời, ng khng thọ hưởng cc dục. Ny Tỷ-kheo, hy thọ hưởng cc dục lạc của người đời. Chớ c bỏ hiện tại để chạy theo những g bị thời gian chi phối."

13) Khi được ni vậy, bạch Thế Tn, con ni với vị Thin ấy:

"-- Ny Hiền giả, ta khng bỏ hiện tại để chạy theo những g bị thời gian chi phối. V ny Hiền giả, chnh ta bỏ những g bị thời gian chi phối để chạy theo hiện tại. Những g thuộc thời gian, ny Hiền giả, l cc dục, được ni đến l nhiều khổ đau, nhiều phiền no (upysa), nguy hiểm ở đấy lại nhiều hơn. Cn php ny thuộc hiện tại, khng bị thời gian chi phối, đến để m thấy, c khả năng hướng thượng, chỉ người tr mới tự mnh gic hiểu."

14) Khi được ni vậy, bạch Thế Tn, vị Thin ấy ni với con:

"-- V ny Tỷ-kheo, như thế no m Thế Tn đ ni cc dục bị thời gian chi phối, nhiều khổ đau, nhiều phiền no, nguy hiểm ở đy cng nhiều hơn? Như thế no thuộc về hiện tại l php ny khng bị thời gian chi phối, đến để m thấy, c khả năng hướng thượng, chỉ người tr mới tự mnh gic hiểu?"

15) Khi được ni vậy, bạch Thế Tn, con ni với vị Thin ấy:

"-- Ny Hiền giả, ti l người mới xuất gia, mới đến đy khng bao lu. Ti khng thể giải thch rộng ri cho ng về php v luật ny. Nhưng Thế Tn, bậc A-la-hn, Chnh ẳng Gic nay ở Rjagaha (Vương X), tại tịnh x Tapoda (Suối nước nng). Hy đi đến Thế Tn v hỏi nghĩa ny. Thế Tn trả lời cho ng như thế no, hy như vậy thọ tr."

16) Khi được ni vậy, bạch Thế Tn, vị Thin ấy ni với con:

" -- Ny Tỷ-kheo, khng dễ g cho chng ti được đến gặp bậc Thế Tn ấy, một bậc được cc chư Thin khc c đại uy lực đoanh vy. Ny Tỷ-kheo, nếu Ngi đi đến bậc Thế Tn v hỏi nghĩa ấy, chng ti cũng sẽ đến v nghe php."

-- Bạch Thế Tn, nếu vị Thin ấy ni sự thật, thời vị ấy ở đy, khng xa bao nhiu.

17) Khi được ni vậy, vị Thin ấy ni với Tn giả Samiddhi như sau:

-- Hy hỏi đi, Tỷ-kheo! Hy hỏi đi, Tỷ-kheo! Ti đ đến rồi.

18) Rồi Thế Tn ni ln bi kệ với vị Thin ấy:

Chng sanh được hiểu biết,
Những điều được ni ln,
V chấp trước thi độ,
Trn những điều được ni.
Nếu họ khng liễu tri
Những điều được ni ln,
Họ đi đến tri buộc.
Do thần chết chi phối,
Nếu họ liễu tri được
Những điều được ni ln,
Họ khng c tưởng tri,
Những điều được ni ra.
ối với vị như vậy,
Lỗi lầm nhất định khng.
Nếu cc ng c biết,
Hy ni ln Dạ-xoa.

19) -- Bạch Thế Tn, con khng c hiểu nghĩa một cch rộng ri những điều Thế Tn ni ln một cch vắn tắt. Lnh thay, nếu Thế Tn ni ln cho con để con c thể hiểu một cch rộng ri những điều Thế Tn ni ln một cch vắn tắt.

(Thế Tn):

20)

Bằng, thắng hay thua Ta,
Nghĩ vậy đấu tranh khởi;
Cả ba khng dao động,
Bằng, thắng khng khởi ln.
Nếu như ng c biết,
Hy ni ln, Dạ-xoa.

21) -- Bạch Thế Tn, con khng c hiểu nghĩa một cch rộng ri những điều Thế Tn ni ln một cch vắn tắt. Lnh thay, nếu Thế Tn ni ln cho con để con c thể hiểu một cch rộng ri những điều Thế Tn ni ln một cch vắn tắt.

22) (Thế Tn):

Hy từ bỏ tnh ton,
Khng chạy theo hư tưởng,
Từ bỏ mọi tham i,
ối danh sắc ở đời,
Vị ấy đoạn triền phược,
Khng lo u, khng i.
Chư Thin v loi Người,
ời ny hay đời sau,
Ở cảnh giới chư Thin,
Hay tại mọi tr xứ,
Tm cầu nhưng khng gặp,
Vết tch của vị ấy.
Nếu ng biết người ấy
Hy ni ln, Dạ-xoa.

23) -- Bạch Thế Tn, lời ni vắn tắt của Thế Tn, con hiểu nghĩa rộng ri như sau:

Khắp thế giới chớ lm,
iều c thn, miệng, ,
Từ bỏ mọi i dục,
Chnh niệm, tm tỉnh gic,
Khng khổ hạnh p xc,
V bổ, khng lợi ch.

 

 

3. Sattivaggo

3. Sattivaggo

III. Phẩm Kiếm (S.I,13)

Sāvatthinidānaṃ . Ekamantaṃ ṭhitā kho sā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi

 

... (Nhn duyn ở Svatthi). ứng một bn, vị Thin ấy ni ln bi kệ ny trước mặt Thế Tn:

1. Sattisuttaṃ

1. Sattisuttavaṇṇanā

I. Kiếm

21.

Sattiyā viya omaṭṭho, ḍayhamānova [ḍayhamāneva (sabbattha)] matthake;

Kāmarāgappahānāya, sato bhikkhu paribbajeti.

Sattiyā viya omaṭṭho, ḍayhamānova matthake;

Sakkāyadiṭṭhippahānāya, sato bhikkhu paribbajeti.

 

21. Sattivaggassa paṭhame sattiyāti desanāsīsametaṃ. Ekatokhārādinā satthenāti attho. Omaṭṭhoti pahato. Cattāro hi pahārā omaṭṭho ummaṭṭho maṭṭho vimaṭṭhoti. Tattha upari ṭhatvā adhomukhaṃ dinnapahāro omaṭṭho nāma; heṭṭhā ṭhatvā uddhaṃmukhaṃ dinno ummaṭṭho nāma; aggaḷasūci viya vinivijjhitvā gato maṭṭho nāma; seso sabbopi vimaṭṭho nāma. Imasmiṃ pana ṭhāne omaṭṭho gahito. So hi sabbadāruṇo duruddharasallo duttikiccho antodoso antopubbalohitova hoti , pubbalohitaṃ anikkhamitvā vaṇamukhaṃ pariyonandhitvā tiṭṭhati. Pubbalohitaṃ niharitukāmehi macena saddhiṃ bandhitvā adhosiro kātabbo hoti, maraṇaṃ vā maraṇamattaṃ vā dukkhaṃ pāpuṇāti. Paribbajeti vihareyya.

Imāya gāthāya kiṃ katheti? Yathā sattiyā omaṭṭho puriso sallubbahana-vaṇatikicchanānaṃ atthāya vīriyaṃ ārabhati, payogaṃ karoti parakkamati. Yathā ca ḍayhamāno matthake ādittasīso tassa nibbāpanatthāya vīriyaṃ ārabhati, payogaṃ karoti parakkamati, evameva bhikkhu kāmarāgaṃ pahānāya sato appamatto hutvā vihareyya bhagavāti kathesi.

Atha bhagavā cintesi imāya devatāya upamā tāva daḷhaṃ katvā ānītā, atthaṃ pana parittakaṃ gahetvā ṭhitā, punappunaṃ kathentīpi hesā kāmarāgassa vikkhambhanapahānameva katheyya. Yāva ca kāmarāgo maggena na samugghāṭiyati, tāva anubaddhova hoti. Iti tameva opammaṃ gahetvā paṭhamamaggavasena desanaṃ vinivaṭṭetvā desento dutiyaṃ gāthamāha. Tassattho purimānusāreneva veditabboti. Paṭhamaṃ.

 

Như kiếm đ chạm da,
Như lửa chy trn đầu,
Tỷ-kheo hy chnh niệm,
Xuất gia bỏ i dục.

(Thế Tn):

Như kiếm đ chạm da,
Như lửa chy trn đầu,
Tỷ-kheo hy chnh niệm,
Xuất gia bỏ thn kiến.

 

2. Phusatisuttaṃ

2. Phusatisuttavaṇṇanā

II. Xc Chạm

22.

Nāphusantaṃ phusati ca, phusantaca tato phuse;

Tasmā phusantaṃ phusati, appaduṭṭhapadosinanti.

Yo appaduṭṭhassa narassa dussati,

Suddhassa posassa anaṅgaṇassa;

Tameva bālaṃ pacceti pāpaṃ,

Sukhumo rajo paṭivātaṃva khittoti.

 

22. Dutiye nāphusantaṃ phusatīti kammaṃ aphusantaṃ vipāko na phusati, kammameva vā aphusantaṃ kammaṃ na phusati. Kammahi nākaroto kariyati. Phusantaca tatophuseti kammaṃ phusantaṃ vipāko phusati, kammameva vā phusati. Kammahi karoto kariyati. Tasmā phusantaṃ phusati, appaduṭṭhapadosinanti yasmā na aphusantaṃ phusati, phusantaca phusati, ayaṃ kammavipākānaṃ dhammatā, tasmā yo appaduṭṭhassa narassa dussati, suddhassa posassa anaṅgaṇassāti evaṃ vutto appaduṭṭhapadosī puggalo, taṃ puggalaṃ kammaṃ phusantameva kammaṃ phusati, vipāko vā phusati. So hi parassa upaghātaṃ kātuṃ sakkoti vā mā vā, attā panānena catūsu apāyesu ṭhapito nāma hoti. Tenāha bhagavā tameva bālaṃ pacceti pāpaṃ, sukhumo rajo paṭivātaṃva khittoti. Dutiyaṃ.

 

Khng xc, khng c chạm,
C xc, thời c chạm,
Nn hại người khng hại,
Tức c xc, c chạm,
Ai hại người khng hại,
Người tịnh, khng nhiễm,
Kẻ ngu hi quả c,
Như ngược gi tung bụi.

3. Jaṭāsuttaṃ

3. Jaṭāsuttavaṇṇanā

III. Triền Phược

23.

Anto jaṭā bahi jaṭā, jaṭāya jaṭitā pajā;

Taṃ taṃ gotama pucchāmi, ko imaṃ vijaṭaye jaṭanti.

Sīle patiṭṭhāya naro sapao, cittaṃ paaca bhāvayaṃ;

Ātāpī nipako bhikkhu, so imaṃ vijaṭaye jaṭaṃ.

Yesaṃ rāgo ca doso ca, avijjā ca virājitā;

Khīṇāsavā arahanto, tesaṃ vijaṭitā jaṭā.

Yattha nāmaca rūpaca, asesaṃ uparujjhati;

Paṭighaṃ rūpasaā ca, etthesā chijjate [vijaṭe (ka.)] jaṭāti.

 

23. Tatiye antojaṭāti gāthāyaṃ jaṭāti taṇhāya jāliniyā adhivacanaṃ. Sā hi rūpādīsu ārammaṇesu heṭṭhupariyavasena punappunaṃ uppajjanato saṃsibbanaṭṭhena veḷugumbādīnaṃ sākhājālasaṅkhātā jaṭā viyāti jaṭā. Sā panesā sakaparikkhāraparaparikkhāresu sakaattabhāva-paraattabhāvesu ajjhattikāyatana-bāhirāyatanesu ca uppajjanato antojaṭā bahijaṭāti vuccati. Tāya evaṃ uppajjamānāya jaṭāya jaṭitā pajā. Yathā nāma veḷujaṭādīhi veḷuādayo, evaṃ tāya taṇhājaṭāya sabbāpi ayaṃ sattanikāyasaṅkhātā pajā jaṭitā vinaddhā, saṃsibbitāti attho. Yasmā ca evaṃ jaṭitā, taṃ taṃ gotama pucchāmīti tasmā taṃ pucchāmi. Gotamāti bhagavantaṃ gottena ālapati. Ko imaṃ vijaṭaye jaṭanti imaṃ evaṃ tedhātukaṃ jaṭetvā ṭhitaṃ jaṭaṃ ko vijaṭeyya, vijaṭetuṃ ko samatthoti pucchati.

Athassa bhagavā tamatthaṃ vissajjento sīle patiṭṭhāyātiādimāha. Tattha sīle patiṭṭhāyāti catupārisuddhisīle ṭhatvā. Ettha ca bhagavā jaṭāvijaṭanaṃ pucchito sīlaṃ ārabhanto na aaṃ puṭṭho aaṃ kathetīti veditabbo. Jaṭāvijaṭakassa hi patiṭṭhādassanatthamettha sīlaṃ kathitaṃ.

Naroti satto. Sapaoti kammajatihetukapaṭisandhipaāya paavā. Cittaṃ paaca bhāvayanti samādhiceva vipassanaca bhāvayamāno. Cittasīsena hettha aṭṭha samāpattiyo kathitā, paānāmena vipassanā. Ātāpīti vīriyavā. Vīriyahi kilesānaṃ ātāpanaparitāpanaṭṭhena ātāpoti vuccati, tadassa atthīti ātāpī. Nipakoti nepakkaṃ vuccati paā, tāya samannāgatoti attho. Iminā padena pārihāriyapaaṃ dasseti. Pārihāriyapaā nāma ayaṃ kālo uddesassa, ayaṃ kālo paripucchāyātiādinā nayena sabbattha kārāpitā pariharitabbapaā. Imasmihi pahābyākaraṇe tikkhattuṃ paā āgatā. Tattha paṭhamā jātipaā, dutiyā vipassanāpaā, tatiyā sabbakiccapariṇāyikā pārihāriyapaā.

Soimaṃ vijaṭaye jaṭanti so imehi sīlādīhi samannāgato bhikkhu. Yathā nāma puriso pathaviyaṃ patiṭṭhāya sunisitaṃ satthaṃ ukkhipitvā mahantaṃ veḷugumbaṃ vijaṭeyya, evamevaṃ sīlepatiṭṭhāya samādhisilāyaṃ sunisitaṃ vipassanāpaāsatthaṃ vīriyabalapaggahitena pārihāriyapaāhatthena ukkhipitvā sabbampi taṃ attano santāne patitaṃ taṇhājaṭaṃ vijaṭeyya sachindeyya sampadāleyyāti.

Ettāvatā sekhabhūmiṃ kathetvā idāni jaṭaṃ vijaṭetvā ṭhitaṃ mahākhīṇāsavaṃ dassento yesantiādimāha. Evaṃ jaṭaṃ vijaṭetvā ṭhitaṃ khīṇāsavaṃ dassetvā puna jaṭāya vijaṭanokāsaṃ dassento yattha nāmacātiādimāha. Tattha nāmanti cattāro arūpino khandhā. Paṭighaṃ rūpasaā cāti ettha paṭighasaāvasena kāmabhavo gahito, rūpasaāvasena rūpabhavo. Tesu dvīsu gahitesu arūpabhavo gahitova hoti bhavasaṅkhepenāti. Etthesā chijjate jaṭāti ettha tebhūmakavaṭṭassa pariyādiyanaṭṭhāne esā jaṭā chijjati, nibbānaṃ āgamma chijjati nirujjhatīti ayaṃ attho dassito hoti. Tatiyaṃ.

 

Nội triền v ngoại triền,
Chng sanh bị triền phược,
Con hỏi Gotama,
Ai thot khỏi triền ny?

(Thế Tn):

Người tr giới c tr,
Tu tập tm v tuệ,
Nhiệt tm v thận trọng,
Tỷ-kheo ấy thot triền.
Với ai, đ từ bỏ
Tham, sn v v minh,
Bậc Lậu tận, Ứng cng,
Vị ấy thot triền phược.
Chỗ no danh v sắc,
ược đoạn tận, v dư,
oạn chướng ngại, sắc tưởng,
Chỗ ấy triền phược đoạn.

 

4. Manonivāraṇasuttaṃ

4. Manonivāraṇasuttavaṇṇanā

IV. Chế Ngự Tm (S.i,14)

24. Yato yato mano nivāraye,

Na dukkhameti naṃ tato tato;

Sa sabbato mano nivāraye,

Sa sabbato dukkhā pamuccati.

Na sabbato mano nivāraye,

Na mano saṃyatattamāgataṃ;

Yato yato ca pāpakaṃ,

Tato tato mano nivārayeti.

 

24. Catutthe yato yatoti pāpato vā kalyāṇato vā. Ayaṃ kira devatā yaṃkici kusalādibhedaṃ lokiyaṃ vā lokuttaraṃ vā mano, taṃ nivāretabbameva, na uppādetabbanti evaṃladdhikā Sa sabbatoti so sabbato. Atha bhagavā ayaṃ devatā aniyyānikakathaṃ katheti, mano nāma nivāretabbampi atthi bhāvetabbampi, vibhajitvā namassā dassessāmīti cintetvā dutiyagāthaṃ āha. Tattha na mano saṃyatattamāgatanti, yaṃ vuttaṃ na sabbato mano nivārayeti, kataraṃ taṃ mano, yaṃ taṃ sabbato na nivāretabbanti ce. Mano saṃyatattaṃ āgataṃ, yaṃ mano yattha saṃyatabhāvaṃ āgataṃ, dānaṃ dassāmi, sīlaṃ rakkhissāmītiādinā nayena uppannaṃ, etaṃ mano na nivāretabbaṃ, aadatthu brūhetabbaṃ vaḍḍhetabbaṃ. Yato yato ca pāpakanti yato yato akusalaṃ uppajjati, tato tato ca taṃ nivāretabbanti. Catutthaṃ.

Chỗ no chế ngự,
Chỗ ấy đau khổ tận.
chế ngự hon ton,
Thot đau khổ hon ton.

(Thế Tn):

Khng nn chế ngự ,
Hon ton về mọi mặt,
Chớ c chế ngự ,
Nếu tự chủ đạt được.
Chỗ no c php khởi,
Chỗ ấy chế ngự .

 

5. Arahantasuttaṃ

5. Arahantasuttavaṇṇanā

V. Vị A-La-Hn (Tạp 22.6 - 7, La-hn, ại 2,154b (S.i,14) ( Biệt Tạp 9.6, ại 2,435c)

25.

Yo hoti bhikkhu arahaṃ katāvī,

Khīṇāsavo antimadehadhārī;

Ahaṃ vadāmītipi so vadeyya,

Mamaṃ vadantītipi so vadeyyāti.

Yo hoti bhikkhu arahaṃ katāvī,

Khīṇāsavo antimadehadhārī;

Ahaṃ vadāmītipi so vadeyya,

Mamaṃ vadantītipi so vadeyya;

Loke samaaṃ kusalo viditvā,

Vohāramattena so [sa (?)] vohareyyāti.

Yo hoti bhikkhu arahaṃ katāvī,

Khīṇāsavo antimadehadhārī;

Mānaṃ nu kho so upagamma bhikkhu,

Ahaṃ vadāmītipi so vadeyya;

Mamaṃ vadantītipi so vadeyyāti.

Pahīnamānassa na santi ganthā,

Vidhūpitā mānaganthassa sabbe;

Sa vītivatto maataṃ [mānanaṃ (sī.), maītaṃ (?)] sumedho,

Ahaṃ vadāmītipi so vadeyya.

Mamaṃ vadantītipi so vadeyya;

Loke samaaṃ kusalo viditvā;

Vohāramattena so vohareyyāti.

 

25. Pacame katāvīti catūhi maggehi katakicco. Ahaṃ vadāmīti ayaṃ devatā vanasaṇḍavāsinī, sā āraakānaṃ bhikkhūnaṃ ahaṃ bhujāmi, ahaṃ nisīdāmi, mama patto, mamacīvarantiādikathāvohāraṃ sutvā cintesi ahaṃ ime bhikkhū khīṇāsavāti maāmi, khīṇāsavānaca nāma evarūpā attupaladdhinissitakathā hoti, na hoti nu khoti jānanatthaṃ evaṃ pucchati.

Sāmaanti lokaniruttiṃ lokavohāraṃ. Kusaloti khandhādīsu kusalo. Vohāramattenāti upaladdhinissitakathaṃ hitvā vohārabhedaṃ akaronto ahaṃ, mamāti vadeyya. Khandhā bhujanti, khandhā nisīdanti, khandhānaṃ patto, khandhānaṃ cīvaranti hi vutte vohārabhedo hoti, na koci jānāti. Tasmā evaṃ avatvā lokavohārena voharatīti.

Atha devatā yadi diṭṭhiyā vasena na vadati, mānavasena nu kho vadatīti cintetvā puna yo hotīti pucchi. Tattha mānaṃ nu khoti so bhikkhu mānaṃ upagantvā mānavasena vadeyya nu khoti. Atha bhagavā ayaṃ devatā khīṇāsavaṃ samānaṃ viya karotīti cintetvā, khīṇāsavassa navavidhopi māno pahīnoti dassento paṭigāthaṃ āha. Tattha vidhūpitāti vidhamitā. Mānaganthassāti mānā ca ganthā ca assa. Maatanti maanaṃ. Tividhampi taṇhā-diṭṭhi-māna-maanaṃ so vītivatto, atikkantoti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti. Pacamaṃ.

 

Vị Tỷ-kheo La-hn,
lm điều phải lm,
Cc lậu được đoạn tận,
Thn ny, thn tối hậu.
Vị ấy c thể ni:
"Chnh ti vừa ni ln"
Vị ấy c thể ni:
"Họ ni l của ti".

(Thế Tn):

Vị Tỷ-kheo La-hn,
lm điều phải lm,
Cc lậu được đoạn tận,
Thn ny, thn tối hậu.
Vị ấy c thể ni:
"Chnh ti vừa ni ln",
Vị ấy c thể ni:
"Họ ni l của ti".
Vị ấy kho biết r,
Danh xưng ở thế gian,
V chỉ l danh xưng,
Vị ấy cũng danh xưng.

(Vị Thin):

Vị Tỷ-kheo La-hn,
lm điều phải lm,
Cc lậu được đoạn tận,
Thn ny, thn tối hậu.
C phải Tỷ-kheo ấy,
i gần đến kiu mạn,
Khi vị ấy c ni:
"Chnh ti vừa ni ln".
Khi vị ấy c ni:
"Họ ni l của ti"?

(Thế Tn):

Ai đoạn tận kiu mạn,
Khng cn những buộc rng,
Mọi hệ phược kiu mạn,
ược hon ton đoạn tận.
Vị c tr sng suốt,
Vượt khỏi mọi hư tưởng,
Vị ấy c thể ni:
"Chnh ti vừa ni ln",
Vị ấy c thể ni:
"Họ ni l của ti".
Vị ấy kho biết r,
Danh xưng ở thế gian,
V chỉ l danh xưng,
Vị ấy cũng danh xưng.

 

6. Pajjotasuttaṃ

6. Pajjotasuttavaṇṇanā

VI. nh Sng (Tạp, ại 2,360b) (S.i,15) (Biệt Tạp 15.12, ại 2,478c)

26.

Kati lokasmiṃ pajjotā, yehi loko pakāsati [pabhāsati (ka. sī.)];

Bhagavantaṃ [bhavantaṃ (ka.)] puṭṭhumāgamma, kathaṃ jānemu taṃ mayanti.

Cattāro loke pajjotā, pacamettha na vijjati;

Divā tapati ādicco, rattimābhāti candimā.

Atha aggi divārattiṃ, tattha tattha pakāsati;

Sambuddho tapataṃ seṭṭho, esā ābhā anuttarāti.

 

26. Chaṭṭhe puṭṭhunti pucchituṃ. Kathaṃ jānemūti kathaṃ jāneyyāma. Divārattinti divā ca rattica. Tattha tatthāti yattha yattheva pajjalito hoti, tattha tattha. Esā ābhāti esā buddhābhā. Katamā pana sāti? āṇāloko vā hotu pītiāloko vā pasādāloko vā dhammakathāāloko vā, sabbopi buddhānaṃ pātubhāvā uppanno āloko buddhābhā nāma. Ayaṃ anuttarā sabbaseṭṭhā asadisāti. Chaṭṭhaṃ.

 

Vật g chiếu sng đời,
Do chng, đời chi sng?
Con đến hỏi Thế Tn,
Muốn biết lời giải đp.

(Thế Tn):

Bốn vật chiếu sng đời,
Thứ năm, đy khng c.
Ngy, mặt trời sng chi,
m, mặt trăng tỏ rạng,
Lửa chy đỏ đm ngy,
Chi sng khắp mọi nơi.
Chnh gic sng tối thắng,
Sng ny, sng v thượng.

 

7. Sarasuttaṃ

7. Sarasuttavaṇṇanā

VII. Nước Chảy (S.i,15)

27.

Kuto sarā nivattanti, kattha vaṭṭaṃ na vattati;

Kattha nāmaca rūpaca, asesaṃ uparujjhatīti.

Yattha āpo ca pathavī, tejo vāyo na gādhati;

Ato sarā nivattanti, ettha vaṭṭaṃ na vattati;

Ettha nāmaca rūpaca, asesaṃ uparujjhatīti.

 

27. Sattame kuto sarā nivattantīti ime saṃsārasarā kuto nivattanti, kiṃ āgamma nappavattantīti attho. Na gādhatīti na patiṭṭhāti. Atoti ato nibbānato. Sesaṃ uttānatthamevāti. Sattamaṃ.

Chỗ no nước chảy ngược?
Chỗ no nước xoy dừng?
Chỗ no danh v sắc,
ược đoạn diệt, khng dư?
Chỗ no nước v đất,
Lửa, gi khng vững tr,
Do vậy nước chảy ngược,
Chỗ ấy nước xoy dừng,
Chỗ ấy danh v sắc,
ược đoạn diệt, khng dư.

8. Mahaddhanasuttaṃ

8. Mahaddhanasuttavaṇṇanā

VIII. Giu Lớn (S.i,15)

28.

Mahaddhanā mahābhogā, raṭṭhavantopi khattiyā;

Aamaābhigijjhanti, kāmesu analaṅkatā.

Tesu ussukkajātesu, bhavasotānusārisu;

Kedha taṇhaṃ [rodhataṇhaṃ (syā. kaṃ.), gedhataṇhaṃ (ka.)] pajahiṃsu [pavāhiṃsu (syā. kaṃ. ka.)], ke lokasmiṃ anussukāti.

Hitvā agāraṃ pabbajitā, hitvā puttaṃ pasuṃ viyaṃ;

Hitvā rāgaca dosaca, avijjaca virājiya;

Khīṇāsavā arahanto, te lokasmiṃ anussukāti.

 

28. Aṭṭhame nidhānagataṃ muttasārādi mahantaṃ dhanametesanti mahaddhanā. Suvaṇṇarajatabhājanādi mahābhogo etesanti mahābhogā. Aamaābhigijjhantīti aamaaṃ abhigijjhanti patthenti pihenti. Analaṅkatāti atittā apariyattajātā. Ussukkajātesūti nānākiccajātesu anuppannānaṃ rūpādīnaṃ uppādanatthāya uppannānaṃ anubhavanatthāya ussukkesu. Bhavasotānusārīsūti vaṭṭasotaṃ anusarantesu. Anussukāti avāvaṭā. Agāranti mātugāmena saddhiṃ gehaṃ. Virājiyāti virājetvā. Sesaṃ uttānamevāti. Aṭṭhamaṃ.

St-đế-lỵ giu lớn,
Ti sản, quốc độ lớn,
Lun lun ganh tị nhau,
Hưởng dục khng biết ngn,
Giữa người sống dao động,
Tri theo dng ti sanh.
Ai bỏ tật v i,
Khng dao động giữa đời.

(Thế Tn):

Vị xuất gia bỏ nh,
Bỏ con, gia sc, thn,
Bỏ tham v bỏ sn,
V từ bỏ v minh,
Bậc Lậu tận, La-hn,
Khng dao động giữa đời.

 

9. Catucakkasuttaṃ

9. Catucakkasuttavaṇṇanā

IX. Bốn Bnh Xe (S.i,16)

29.

Catucakkaṃ navadvāraṃ, puṇṇaṃ lobhena saṃyutaṃ;

Paṅkajātaṃ mahāvīra, kathaṃ yātrā bhavissatīti.

Chetvā naddhiṃ varattaca, icchā lobhaca pāpakaṃ;

Samūlaṃ taṇhamabbuyha, evaṃ yātrā bhavissatīti.

 

29. Navame catucakkanti catuiriyāpathaṃ. Iriyāpatho hi idha cakkanti adhippeto. Navadvāranti navahi vaṇamukhehi navadvāraṃ. Puṇṇanti asucipūraṃ. Lobhena saṃyutanti taṇhāya saṃyuttaṃ. Kathaṃ yātrā bhavissatīti etassa evarūpassa sarīrassa kathaṃ niggamanaṃ bhavissati, kathaṃ mutti parimutti samatikkamo bhavissatīti pucchati. Naddhinti upanāhaṃ, pubbakāle kodho, aparakāle upanāhoti evaṃ pavattaṃ balavakodhanti attho. Varattanti chetvā naddhi varattaca, sandānaṃ sahanukkamanti gāthāya (dha. pa. 398; su. ni. 627) taṇhā varattā, diṭṭhi sandānaṃ nāma jātaṃ. Idha pana pāḷiniddiṭṭhe kilese ṭhapetvā avasesā varattāti veditabbā, iti kilesavarattaca chetvāti attho. Icchā lobhanti ekoyeva dhammo icchanaṭṭhena icchā, lubbhanaṭṭhena lobhoti vutto. Paṭhamuppattikā vā dubbalā icchā, aparāparuppattiko balavā lobho. Aladdhapatthanā vā icchā, paṭiladdhavatthumhi lobho. Samūlaṃ taṇhanti avijjāmūlena samūlakaṃ taṇhaṃ. Abbuyhāti aggamaggena uppāṭetvā. Sesaṃ uttānamevāti. Navamaṃ.

 

Bốn bnh xe, chn cửa,
ầy uế, hệ lụy tham,
Chm đắm trong bn nhơ,
i, thưa bậc ại Hng,
Sanh th người như vậy,
Tương lai sẽ thế no?

(Thế Tn):

Cắt hỷ v buộc rng,
Dục tham v t c,
i căn được đoạn tận,
Sanh th sẽ như vậy.

 

10. Eṇijaṅghasuttaṃ

10. Eṇijaṅghasuttavaṇṇanā

X. Con Sơn Dương (S.i,16)

30.

Eṇijaṅghaṃ kisaṃ vīraṃ, appāhāraṃ alolupaṃ;

Sīhaṃ vekacaraṃ nāgaṃ, kāmesu anapekkhinaṃ;

Upasaṅkamma pucchāma, kathaṃ dukkhā pamuccatīti.

Paca kāmaguṇā loke, manochaṭṭhā paveditā;

Ettha chandaṃ virājetvā, evaṃ dukkhā pamuccatīti.

 

 

Sattivaggo tatiyo.

Tassuddānaṃ

Sattiyā phusati ceva, jaṭā manonivāraṇā;

Arahantena pajjoto, sarā mahaddhanena ca;

Catucakkena navamaṃ, eṇijaṅghena te dasāti.

 

30. Dasame eṇijaṅghanti eṇimigassa viya suvaṭṭitajaṅghaṃ. Kisanti athūlaṃ samasarīraṃ. Atha vā ātapena milātaṃ mālāgandhavilepanehi anupabrūhitasarīrantipi attho. Vīranti vīriyavantaṃ. Appāhāranti bhojane mattautāya mitāhāraṃ, vikālabhojanapaṭikkhepavasena vā parittāhāraṃ. Alolupanti catūsu paccayesu loluppavirahitaṃ. Rasataṇhāpaṭikkhepo vā esa. Sīhaṃvekacaraṃ nāganti ekacaraṃ sīhaṃ viya, ekacaraṃ nāgaṃ viya. Gaṇavāsino hi pamattā honti, ekacarā appamattā, tasmā ekacarāva gahitāti. Paveditāti pakāsitā kathitā. Etthāti etasmiṃ nāmarūpe. Pacakāmaguṇavasena hi rūpaṃ gahitaṃ, manena nāmaṃ, ubhayehi pana avinibhuttadhamme gahetvā pacakkhandhādivasenapettha bhummaṃ yojetabbanti. Dasamaṃ.

Sattivaggo tatiyo.

 

Chn như chn sơn dương,
Vừa thon lại vừa mạnh,
Ăn uống c chừng mực,
Khng tham lam, say đắm,
Như sư tử, voi rừng,
ộc hnh, khng dục vọng.
Sau khi đến, con hỏi,
Lm sao thot khổ đau?

(Thế Tn):

C năm dục ở đời,
căn l thứ su,
Ở đy, từ ước muốn,
Như vậy thot khổ đau.

 

4. Satullapakāyikavaggo

4. Satullapakāyikavaggo

IV. Phẩm Quần Tin

1. Sabbhisuttaṃ

1. Sabbhisuttavaṇṇanā

I. Với Người Thiện (S.i 16)

31. Evaṃ me sutaṃ ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho sambahulā satullapakāyikā devatāyo abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ jetavanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Ekamantaṃ ṭhitā kho ekā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi

Sabbhireva samāsetha, sabbhi kubbetha [krubbetha (ka.)] santhavaṃ;

Sataṃ saddhammamaāya, seyyo hoti na pāpiyoti.

Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi

Sabbhireva samāsetha, sabbhi kubbetha santhavaṃ;

Sataṃ saddhammamaāya, paā labbhati [paaṃ labhati (syā. kaṃ.)] nāatoti.

Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi

Sabbhireva samāsetha, sabbhi kubbetha santhavaṃ;

Sataṃ saddhammamaāya, sokamajjhe na socatīti.

Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi

Sabbhireva samāsetha, sabbhi kubbetha santhavaṃ;

Sataṃ saddhammamaāya, ātimajjhe virocatīti.

Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi

Sabbhireva samāsetha, sabbhi kubbetha santhavaṃ;

Sataṃ saddhammamaāya, sattā gacchanti suggatinti.

Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi

Sabbhireva samāsetha, sabbhi kubbetha santhavaṃ;

Sataṃ saddhammamaāya, sattā tiṭṭhanti sātatanti.

Atha kho aparā devatā bhagavantaṃ etadavoca kassa nu kho, bhagavā, subhāsitanti? Sabbāsaṃ vo subhāsitaṃ pariyāyena, api ca mamapi suṇātha

Sabbhireva samāsetha, sabbhi kubbetha santhavaṃ;

Sataṃ saddhammamaāya, sabbadukkhā pamuccatīti.

Idamavoca bhagavā. Attamanā tā devatāyo bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā tatthevantaradhāyiṃsūti.

 

31. Satullapakāyikavaggassa paṭhame satullapakāyikāti sataṃ dhammaṃ samādānavasena ullapetvā sagge nibbattāti satullapakāyikā. Tatridaṃ vatthu sambahulā kira samuddavāṇijā nāvāya samuddaṃ pakkhandiṃsu. Tesaṃ khittasaravegena gacchantiyā nāvāya sattame divase samuddamajjhe mahantaṃ uppātikaṃ pātubhūtaṃ, mahāūmiyo uṭṭhahitvā nāvaṃ udakassa pūrenti. Nāvāya nimujjamānāya mahājano attano attano devatānaṃ nāmāni gahetvā āyācanādīni karonto paridevi. Tesaṃ majjhe eko puriso atthi nu kho me evarūpe bhaye patiṭṭhāti āvajjento attano parisuddhāni saraṇāni ceva sīlāni ca disvā yogī viya pallaṅkaṃ ābhujitvā nisīdi. Tamenaṃ itare sabhayakāraṇaṃ pucchiṃsu. So tesaṃ kathesi ambho ahaṃ nāvaṃ abhirūhanadivase bhikkhusaṅghassa dānaṃ datvā saraṇāni ceva sīlāni ca aggahesiṃ, tena me bhayaṃ natthīti. Kiṃ pana sāmi etāni aesampi vattantīti? Āma vattantīti tena hi amhākampi dethāti. So te manusse sataṃ sataṃ katvā satta koṭṭhāse akāsi, tato pacasīlāni adāsi. Tesu paṭhamaṃ jaṅghasataṃ gopphakamatte udake ṭhitaṃ aggahesi, dutiyaṃ jāṇumatte, tatiyaṃ kaṭimatte, catutthaṃ nābhimatte, pacamaṃ thanamatte, chaṭṭhaṃ galappamāṇe, sattamaṃ mukhena loṇodake pavisante aggahesi. So tesaṃ sīlāni datvā aaṃ tumhākaṃ paṭisaraṇaṃ natthi, sīlameva āvajjethāti ugghosesi. Tāni sattapi jaṅghasatāni tattha kālaṃ katvā āsannakāle gahitasīlaṃ nissāya tāvatiṃsabhavane nibbattiṃsu, tesaṃ ghaṭāvaseneva vimānāni nibbattiṃsu. Sabbesaṃ majjhe ācariyassa yojanasatikaṃ suvaṇṇavimānaṃ nibbatti, avasenāni tassa parivārāni hutvā sabbaheṭṭhimaṃ dvādasayojanikaṃ ahosi. Te nibbattakkhaṇeyeva kammaṃ āvajjentā ācariyaṃ nissāya sampattilābhaṃ atvā, gacchāma tāva, dasabalassa santike amhākaṃ ācariyassa vaṇṇaṃ katheyyāmāti majjhimayāmasamanantare bhagavantaṃ upasaṅkamiṃsu, tā devatā ācariyassa vaṇṇabhaṇanatthaṃ ekekaṃ gāthaṃ abhāsiṃsu.

Tattha sabbhirevāti paṇḍitehi, sappurisehi eva. Ra-kāro padasandhikaro. Samāsethāti saha nisīdeyya. Desanāsīsameva cetaṃ, sabbairiyāpathe sabbhireva saha kubbeyyāti attho. Kubbethāti kareyya. Santhavanti mittasanthavaṃ. Taṇhāsanthavo pana na kenaci saddhiṃ kātabbo, mittasanthavo buddha-paccekabuddha-buddhasāvakehi saha kātabbo. Idaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Satanti buddhādīnaṃ sappurisānaṃ. Saddhammanti pacasīladasasīlacatusatipaṭṭhānādibhedaṃ saddhammaṃ, idha pana pacasīlaṃ adhippetaṃ. Seyyo hotīti vaḍḍhi hoti. Na pāpiyoti lāmakaṃ kici na hoti. Nāatoti vālikādīhi telādīni viya aato andhabālato paā nāma na labbhati, tilādīhi pana telādīni viya sataṃ dhammaṃ atvā paṇḍitameva sevanto bhajanto labhatīti. Sokamajjheti sokavatthūnaṃ sokānugatānaṃ vā sattānaṃ majjhagato na socati bandhulamallasenāpatissa upāsikā viya, pacannaṃ corasatānaṃ majjhe dhammasenāpatissa saddhivihāriko saṃkiccasāmaṇero viya ca.

ātimajjhe virocatīti ātigaṇamajjhe saṃkiccatherassa saddhivihāriko adhimuttakasāmaṇero viya sobhati. So kira therassa bhāgineyyo hoti, atha naṃ thero āha sāmaṇera, mahallakosi jāto, gaccha, vassāni pucchitvā ehi, upasampādessāmi tanti. So sādhūti theraṃ vanditvā pattacīvaramādāya coraaṭaviyā orabhāge bhaginigāmaṃ gantvā piṇḍāya cari, taṃ bhaginī disvā vanditvā gehe nisīdāpetvā bhojesi. So katabhattakicco vassāni pucchi. Sā ahaṃ na jānāmi, mātā me jānātīti āha. Atha so tiṭṭhatha tumhe, ahaṃ mātusantikaṃ gamissāmīti aṭaviṃ otiṇṇo. Tamenaṃ dūratova corapuriso disvā corānaṃ ārocesi. Corā sāmaṇero kireko aṭaviṃ otiṇṇo, gacchatha naṃ ānethāti āṇāpetvā ekacce mārema nanti āhaṃsu, ekacce vissajjemāti. Sāmaṇero cintesi ahaṃ sekho sakaraṇīyo, imehi saddhiṃ mantetvā sotthimattānaṃ karissāmīti corajeṭṭhakaṃ āmantetvā, upamaṃ te, āvuso, karissāmīti imā gāthā abhāsi

Ahu atītamaddhānaṃ, araasmiṃ brahāvane;

Ceto kūṭāni oḍḍetvā, sasakaṃ avadhī tadā.

Sasakaca mataṃ disvā, ubbiggā migapakkhino;

Ekarattiṃ apakkāmuṃ, akiccaṃ vattate idha.

Tatheva samaṇaṃ hantvā, adhimuttaṃ akicanaṃ;

Addhikā nāgamissanti, dhanajāni bhavissatīti.

Saccaṃ kho samaṇo āha, adhimutto akicano;

Addhikā nāgamissanti, dhanajāni bhavissati.

Sace paṭipathe disvā, nārocessasi kassaci;

Tava saccamanurakkhanto, gaccha bhante yathāsukhanti.

So tehi corehi vissajjito gacchanto ātayopi disvā tesampi na ārocesi. Atha te anuppatte corā gahetvā viheṭhayiṃsu, uraṃ paharitvā paridevamānacassa mātaraṃ corā etadavocuṃ

Kiṃ te hoti adhimutto, udare vasiko asi;

Puṭṭhā me amma akkhāhi, kathaṃ jānemu taṃ mayanti.

Adhimuttassa ahaṃ mātā, ayaca janako pitā;

Bhaginī bhātaro cāpi, sabbeva idha ātayo.

Akiccakārī adhimutto, yaṃ disvā na nivāraye;

Etaṃ kho vattaṃ samaṇānaṃ, ariyānaṃ dhammajīvinaṃ.

Saccavādī adhimutto, yaṃ disvā na nivāraye;

Adhimuttassa suciṇṇena, saccavādissa bhikkhuno;

Sabbeva abhayaṃ pattā, sotthiṃ gacchantu ātayoti.

Evaṃ te corehi vissajjitā gantvā adhimuttaṃ āhaṃsu

Tava tāta suciṇṇena, saccavādissa bhikkhuno;

Sabbeva abhayaṃ pattā, sotthiṃ paccāgamamhaseti.

Tepi pacasatā corā pasādaṃ āpajjitvā adhimuttassa sāmaṇerassa santike pabbajiṃsu. So te ādāya upajjhāyassa santikaṃ gantvā paṭhamaṃ attanā upasampanno pacchā te pacasate attano antevāsike katvā upasampādesi. Te adhimuttatherassa ovāde ṭhitā sabbe aggaphalaṃ arahattaṃ pāpuṇiṃsu. Imamatthaṃ gahetvā devatā sataṃ saddhammamaāya ātimajjhe virocatīti āha.

Sātatanti satataṃ sukhaṃ vā ciraṃ tiṭṭhantīti vadati. Sabbāsaṃ voti sabbāsaṃ tumhākaṃ. Pariyāyenāti kāraṇena. Sabbadukkhā pamuccatīti, na kevalaṃ seyyova hoti, na ca kevalaṃ paaṃ labhati, sokamajjhe na socati, ātimajjhe virocati, sugatiyaṃ nibbattati, ciraṃ sukhaṃ tiṭṭhati, sakalasmā pana vaṭṭadukkhāpi muccatīti. Paṭhamaṃ.

 

1) Như vầy ti nghe.

Một thời Thế Tn ở Svatthi (X-vệ), Jetavana (Thắng Lm), tại vườn ng Anthapindika (Cấp C ộc).

2) Rồi rất nhiều quần tin Satullapa, sau khi đm đ gần mn, với dung sắc th thắng chi sng ton vng Jetavana, đi đến Thế Tn, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tn rồi đứng một bn.

3) ứng một bn, một vị Thin ni ln bi kệ ny trước mặt Thế Tn:

Hy thn với người lnh,
Hy gần gũi người thiện,
Biết diệu php người hiền,
ược tốt hơn, khng xấu.

4) Rồi một vị Thin khc lại ni ln bi kệ ny trước mặt Thế Tn:

Hy thn với người lnh,
Hy gần gũi người thiện,
Biết diệu php người hiền,
ược tuệ, khng g khc.

5) Rồi một vị Thin khc lại ni ln bi kệ ny trước mặt Thế Tn:

Hy thn với người lnh,
Hy gần gũi người thiện,
Biết diệu php người hiền,
Khng sầu, giữa sầu muộn.

6) Rồi một vị Thin khc lại ni ln bi kệ ny trước mặt Thế Tn:

Hy thn với người lnh,
Hy gần gũi người thiện,
Biết diệu php người hiền,
Chng sanh sanh thiện th.

8) Rồi một vị Thin khc lại ni ln bi kệ ny trước mặt Thế Tn:

Hy thn với người lnh,
Hy gần gũi người thiện,
Biết diệu php người hiền,
Chng sanh thường hưởng lạc.

9) Rồi một vị Thin khc bạch Thế Tn:

-- Bạch Thế Tn, trong tất cả vị ấy, ai đ ni ln một cch tốt đẹp?

-- Về vấn đề ny, tất cả cc ng đều ni ln một cch tốt đẹp. Tuy vậy, hy nghe lời Ta ni:

Hy thn với người lnh,
Hy gần gũi người thiện,
Biết diệu php người hiền,
Giải thot mọi khổ đau.

Thế Tn thuyết giảng như vậy. Quần Tin ấy hoan hỷ tn thọ lời Thế Tn dạy.

 

2. Maccharisuttaṃ

2. Maccharisuttavaṇṇanā

II. Xan Tham (Tạp, ại 2,354c) (Biệt Tạp, ại 2,473b) (S.i,18)

32. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho sambahulā satullapakāyikā devatāyo abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ jetavanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Ekamantaṃ ṭhitā kho ekā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi

Maccherā ca pamādā ca, evaṃ dānaṃ na dīyati [diyyati (ka.)];

Puaṃ ākaṅkhamānena, deyyaṃ hoti vijānatāti.

Atha kho aparā devatā bhagavato santike imā gāthāyo abhāsi

Yasseva bhīto na dadāti maccharī, tadevādadato bhayaṃ;

Jighacchā ca pipāsā ca, yassa bhāyati maccharī;

Tameva bālaṃ phusati, asmiṃ loke paramhi ca.

Tasmā vineyya maccheraṃ, dajjā dānaṃ malābhibhū;

Puāni paralokasmiṃ, patiṭṭhā honti pāṇinanti.

Atha kho aparā devatā bhagavato santike imā gāthāyo abhāsi

Te matesu na mīyanti, panthānaṃva sahabbajaṃ;

Appasmiṃ ye pavecchanti, esa dhammo sanantano.

Appasmeke pavecchanti, bahuneke na dicchare;

Appasmā dakkhiṇā dinnā, sahassena samaṃ mitāti.

Atha kho aparā devatā bhagavato santike imā gāthāyo abhāsi

Duddadaṃ dadamānānaṃ, dukkaraṃ kamma kubbataṃ;

Asanto nānukubbanti, sataṃ dhammo duranvayo [durannayo (sī.)].

Tasmā sataca asataṃ [asataca (sī. syā. kaṃ.)], nānā hoti ito gati;

Asanto nirayaṃ yanti, santo saggaparāyanāti.

Atha kho aparā devatā bhagavato santike etadavoca kassa nu kho, bhagavā, subhāsitanti?

Sabbāsaṃ vo subhāsitaṃ pariyāyena; api ca mamapi suṇātha

Dhammaṃ care yopi samujakaṃ care,

Dāraca posaṃ dadamappakasmiṃ;

Sataṃ sahassānaṃ sahassayāginaṃ,

Kalampi nāgghanti tathāvidhassa teti.

Atha kho aparā devatā bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi

Kenesa yao vipulo mahaggato,

Samena dinnassa na agghameti;

Kathaṃ [idaṃ padaṃ katthaci sīhaḷapotthake natthi] sataṃ sahassānaṃ sahassayāginaṃ,

Kalampi nāgghanti tathāvidhassa teti.

Dadanti heke visame niviṭṭhā,

Chetvā vadhitvā atha socayitvā;

Sā dakkhiṇā assumukhā sadaṇḍā,

Samena dinnassa na agghameti.

Evaṃ sataṃ sahassānaṃ sahassayāginaṃ;

Kalampi nāgghanti tathāvidhassa teti.

 

32. Dutiye maccherā ca pamādā cāti attasampattinigūhanalakkhaṇena maccherena ceva sativippavāsalakkhaṇena pamādena ca. Ekacco hi idaṃ me dentassa parikkhayaṃ gamissati, mayhaṃ vā gharamānusakānaṃ vā na bhavissatīti macchariyena dānaṃ na deti. Ekacco khiḍḍādipasutattā dānaṃ dātabbanti cittampi na uppādeti. Evaṃ dānaṃ na dīyatīti evametaṃ yasadāyakaṃ sirīdāyakaṃ sampattidāyakaṃ sukhadāyakaṃ dānaṃ nāma na dīyatītiādinā kāraṇaṃ kathesi. Puaṃ ākaṅkhamānenāti pubbacetanādibhedaṃ puaṃ icchamānena. Deyyaṃ hoti vijānatāti atthi dānassa phalanti jānantena dātabbamevāti vadati.

Tameva bālaṃ phusatīti taṃyeva bālaṃ idhalokaparalokesu jighacchā ca pipāsā ca phusati anubandhati na vijahati. Tasmāti yasmā tameva phusati, tasmā. Vineyya maccheranti maccheramalaṃ vinetvā. Dajjā dānaṃ malābhibhūti malābhibhū hutvā taṃ maccheramalaṃ abhibhavitvā dānaṃ dadeyya.

Te matesu na mīyantīti adānasīlatāya maraṇena matesu na mīyanti. Yathā hi mato samparivāretvā ṭhapite bahumhipi annapānādimhi idaṃ imassa hotu, idaṃ imassāti uṭṭhahitvā saṃvibhāgaṃ na karoti, evaṃ adānasīlopīti matakassa ca adānasīlassa ca bhogā samasamā nāma honti. Tena dānasīlā evarūpesu matesu na mīyantīti attho. Panthānaṃva saha vajaṃ, appasmiṃ ye pavecchantīti yathā addhānaṃ kantāramaggaṃ saha vajantā pathikā saha vajantānaṃ pathikānaṃ appasmiṃ pātheyye saṃvibhāgaṃ katvā pavecchanti dadantiyeva, evamevaṃ ye pana anamataggaṃ saṃsārakantāraṃ saha vajantā saha vajantānaṃ appasmimpi deyyadhamme saṃvibhāgaṃ katvā dadantiyeva, te matesu na mīyanti.

Esa dhammo sanantanoti esa porāṇako dhammo, sanantanānaṃ vā paṇḍitānaṃ esa dhammoti. Appasmeketi appasmiṃ deyyadhamme eke. Pavecchantīti dadanti. Bahuneke na dicchareti bahunāpi bhogena samannāgatā ekacce na dadanti. Sahassena samaṃ mitāti sahassena saddhiṃ mitā, sahassa dānasadisā hoti.

Duranvayoti duranugamano, duppūroti attho. Dhammaṃ careti dasakusalakammapathadhammaṃ carati. Yopi samujakacareti yo api khalamaṇḍalādisodhanapalālapoṭhanādivasena samujakacarati. Dāraca posanti dāraca posanto. Dadaṃ appakasminti appakasmiṃ paṇṇasākamattasmimpi saṃvibhāgaṃ katvā dadantova so dhammaṃ carati. Sataṃ sahassānanti sahassaṃ sahassaṃ katvā gaṇitānaṃ purisānaṃ sataṃ, satasahassanti attho. Sahassayāginanti bhikkhusahassassa vā yāgo kahāpaṇasahassena vā nibbattito yāgopi sahassayāgo. So etesaṃ atthīti sahassayāgino, tesaṃ sahassayāginaṃ. Etena dasannaṃ vā bhikkhukoṭīnaṃ dasannaṃ vā kahāpaṇakoṭīnaṃ piṇḍapāto dassito hoti. Ye ettakaṃ dadanti, te kalampi nagghanti tathāvidhassāti āha. Yvāyaṃ samujakaṃ carantopi dhammaṃ carati, dāraṃ posentopi, appakasmiṃ dadantopi, tathāvidhassa ete sahassayāgino kalampi nagghanti. Yaṃ tena daliddena ekapaṭivīsakamattampi salākabhattamattampi vā dinnaṃ, tassa dānassa sabbesampi tesaṃ dānaṃ kalaṃ nagghatīti. Kalaṃ nāma soḷasabhāgopi satabhāgopi sahassabhāgopi. Idha satabhāgo gahito. Yaṃ tena dānaṃ dinnaṃ, tasmiṃ satadhā vibhatte itaresaṃ dasakoṭisahassadānaṃ tato ekakoṭṭhāsampi nagghatīti āha.

Evaṃ tathāgate dānassa agghaṃ karonte samīpe ṭhitā devatā cintesi evaṃ bhagavā mahantaṃ dānaṃ pādena pavaṭṭetvā ratanasatike viya narake pakkhipanto idaṃ evaṃ parittakaṃ dānaṃ candamaṇḍale paharanto viya ukkhipati, kathaṃ nu kho etaṃ mahapphalataranti jānanatthaṃ gāthāya ajjhabhāsi. Tattha kenāti kena kāraṇena. Mahaggatoti mahattaṃ gato, vipulassetaṃ vevacanaṃ. Samena dinnassāti samena dinnassa dānassa. Athassā bhagavā dānaṃ vibhajitvā dassento dadanti heketiādimāha. Tattha visame niviṭṭhāti visame kāyavacīmanokamme patiṭṭhitā hutvā. Chetvāti pothetvā. Vadhitvāti māretvā. Socayitvāti paraṃ sokasamappitaṃ katvā. Assumukhāti assumukhasammissā. Paraṃ rodāpetvā dinnadānahi assumukhadānanti vuccati. Sadaṇḍāti daṇḍena tajjetvā paharitvā dinnadakkhiṇā sadaṇḍāti vuccati. Evanti nāhaṃ sammāsambuddhatāya mahādānaṃ gahetvā appaphalaṃ nāma kātuṃ sakkomi parittakadānaṃ vā mahapphalaṃ nāma. Idaṃ pana mahādānaṃ attano uppattiyā aparisuddhatāya evaṃ appaphalaṃ nāma hoti, itaraṃ parittadānaṃ attano uppattiyā parisuddhatāya evaṃ mahapphalaṃ nāmāti imamatthaṃ dassento evantiādimāhāti. Dutiyaṃ.

 

1) Một thời Thế Tn tr ở Svatthi, Jetavana, tại vườn ng Anthapindika.

2) Rồi rất nhiều quần tin Satullapa, sau khi đm đ gần mn, với dung sắc th thắng, chi sng ton vng Jetavana, đi đến Thế Tn, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tn rồi đứng một bn.

3) ứng một bn, một vị Thin ni ln bi kệ ny trước mặt Thế Tn:

V xan tham, phng dật,
Như vậy khng bố th,
Ai ước mong cng đức,
C tr nn bố th.

4) Rồi một vị Thin khc ni ln bi kệ ny trước mặt Thế Tn:

iều kẻ xan tham sợ,
Nn khng dm bố th,
Sợ ấy đến với họ,
Chnh v khng bố th.
iều kẻ xan tham sợ,
Chnh l đi v kht,
Kẻ ngu phải cảm thọ,
ời ny v đời sau.
Vậy hy chế xan tham,
Bố th, nhiếp cấu uế,
Chng sanh vững an tr,
Cng đức trong đời sau.

5) Rồi một vị Thin khc ni ln bi kệ ny trước mặt Thế Tn:

Khng chết giữa người chết,
Như thiện hữu trn đường,
San sẻ lương thực hiếm,
Thường php l như vậy.
Kẻ t, vui san sẻ,
Kẻ nhiều kh, đem cho,
Bố th từ kẻ kh,
ong được ngn đồng vng.

6) Rồi một vị Thin khc ni ln bi kệ ny trước mặt Thế Tn:

Kh thay sự đem cho,
Kh thay lm hạnh ấy.
Kẻ c kh ty thuận,
Kh thay php bậc lnh.
Do vậy kẻ hiền, c,
Sanh th phải sai khc,
Kẻ c sanh địa ngục,
Người lnh ln ci trời.

7) Rồi một vị Thin khc bạch Thế Tn:

-- Bạch Thế Tn, trong tất cả vị ấy, vị no đ ni một cch tốt đẹp?

-- Về vấn đề ny, tất cả cc ng đ ni một cch tốt đẹp. Tuy vậy hy nghe Ta:

Sở hnh vẫn chơn chnh,
Dầu phải sống vụn vặt,
Dầu phải nui vợ con,
Với đồ ăn lượm lặt,
Nhưng vẫn bố th được,
Từ vật chứa t ỏi,
Từ ngn người bố th,
Từ trăm ngn vật cho,
Trị gi khng ngang bằng,
Kẻ bố th như vậy.

8) Rồi một vị Thin khc ni ln bi kệ ny với Thế Tn:

V sao họ bố th,
Rộng lớn nhiều như vậy,
Trị gi khng ngang bằng,
Kẻ ngho, chơn bố th?
Sao ngn người bố th,
Từ trăm ngn vật cho,
Trị gi khng ngang bằng,
Kẻ bố th như vậy?

9) Rồi Thế Tn ni ln bi kệ ny với vị Thin ấy:

C những người bố th,
Một cch bất bnh thường,
Sau khi chm v giết,
Mới lm vơi nỗi sầu.
Sự bố th như vậy,
ầy nước mắt đnh đập,
Trị gi khng ngang bằng,
Kẻ ngho, chơn bố th.
Từ ngn người bố th,
Từ trăm ngn vật cho,
Trị gi khng ngang bằng,
Kẻ bố th như vậy.

 

3. Sādhusuttaṃ

3. Sādhusuttavaṇṇanā

III. Lnh Thay (S.i,20)

33. Sāvatthinidānaṃ . Atha kho sambahulā satullapakāyikā devatāyo abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ jetavanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Ekamantaṃ ṭhitā kho ekā devatā bhagavato santike imaṃ udānaṃ udānesi

Sādhu kho, mārisa, dānaṃ;

Maccherā ca pamādā ca, evaṃ dānaṃ na dīyati;

Puaṃ ākaṅkhamānena, deyyaṃ hoti vijānatāti.

Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṃ udānaṃ udānesi

Sādhu kho, mārisa, dānaṃ;

Api ca appakasmimpi sāhu dānaṃ.

Appasmeke pavecchanti, bahuneke na dicchare;

Appasmā dakkhiṇā dinnā, sahassena samaṃ mitāti.

Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṃ udānaṃ udānesi

Sādhu kho, mārisa, dānaṃ; appakasmimpi sāhu dānaṃ;

Api ca saddhāyapi sāhu dānaṃ.

Dānaca yuddhaca samānamāhu,

Appāpi santā bahuke jinanti;

Appampi ce saddahāno dadāti,

Teneva so hoti sukhī paratthāti.

Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṃ udānaṃ udānesi

Sādhu kho, mārisa, dānaṃ; appakasmimpi sāhu dānaṃ;

Saddhāyapi sāhu dānaṃ; api ca dhammaladdhassāpi sāhu dānaṃ.

Yo dhammaladdhassa dadāti dānaṃ,

Uṭṭhānavīriyādhigatassa jantu;

Atikkamma so vetaraṇiṃ yamassa,

Dibbāni ṭhānāni upeti maccoti.

Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṃ udānaṃ udānesi

Sādhu kho, mārisa, dānaṃ; appakasmimpi sāhu dānaṃ;

Saddhāyapi sāhu dānaṃ; dhammaladdhassāpi sāhu dānaṃ;

Api ca viceyya dānampi sāhu dānaṃ.

Viceyya dānaṃ sugatappasatthaṃ,

Ye dakkhiṇeyyā idha jīvaloke;

Etesu dinnāni mahapphalāni,

Bījāni vuttāni yathā sukhetteti.

Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṃ udānaṃ udānesi

Sādhu kho, mārisa, dānaṃ; appakasmimpi sāhu dānaṃ;

Saddhāyapi sāhu dānaṃ; dhammaladdhassāpi sāhu dānaṃ;

Viceyya dānampi sāhu dānaṃ; api ca pāṇesupi sādhu saṃyamo.

Yo pāṇabhūtāni [pāṇabhūtesu (sī. pī.)] aheṭhayaṃ caraṃ,

Parūpavādā na karonti pāpaṃ;

Bhīruṃ pasaṃsanti na hi tattha sūraṃ,

Bhayā hi santo na karonti pāpanti.

Atha kho aparā devatā bhagavantaṃ etadavoca kassa nu kho, bhagavā, subhāsitanti?

Sabbāsaṃ vo subhāsitaṃ pariyāyena, api ca mamapi suṇātha

Saddhā hi dānaṃ bahudhā pasatthaṃ,

Dānā ca kho dhammapadaṃva seyyo;

Pubbe ca hi pubbatare ca santo,

Nibbānamevajjhagamuṃ sapaāti.

 

33. Tatiye udānaṃ udānesīti udāhāraṃ udāhari. Yathā hi yaṃ telaṃ mānaṃ gahetuṃ na sakkoti vissanditvā gacchati, taṃ avasesakoti vuccati. Yaca jalaṃ taḷākaṃ gahetuṃ na sakkoti, ajjhottharitvā gacchati, taṃ oghoti vuccati, evamevaṃ yaṃ pītivacanaṃ hadayaṃ gahetuṃ na sakkoti, adhikaṃ hutvā anto asaṇṭhahitvā bahi nikkhamati, taṃ udānanti vuccati. Evarūpaṃ pītimayaṃ vacanaṃ nicchāresīti attho. Saddhāyapi sāhu dānanti kammaca kammaphalaca saddahitvāpi dinnadānaṃ sāhu laddhakaṃ bhaddakameva. Āhūti kathenti. Kathaṃ panetaṃ ubhayaṃ samaṃ nāma hotīti? Jīvitabhīruko hi yujjhituṃ na sakkoti, khayabhīruko dātuṃ na sakkoti. Jīvitaca rakkhissāmi yujjhissāmi cāti hi vadanto na yujjhati. Jīvite pana ālayaṃ vissajjetvā, chejjaṃ vā hotu maraṇaṃ vā, gaṇhissāmetaṃ issariyanti ussahantova yujjhati. Bhoge ca rakkhissāmi, dānaca dassāmīti vadanto na dadāti. Bhogesu pana ālayaṃ vissajjetvā mahādānaṃ dassāmīti ussahantova deti. Evaṃ dānaca yuddhaca samaṃ hoti. Kica bhiyyo? Appāpi santā bahuke jinantīti yathā ca yuddhe appakāpi vīrapurisā bahuke bhīrupurise jinanti, evaṃ saddhādisampanno appakampi dānaṃ dadanto bahumaccheraṃ maddati, bahuca dānavipākaṃ adhigacchati. Evampi dānaca yuddhaca samānaṃ. Tenevāha

Appampi ce saddahāno dadāti,

Teneva so hoti sukhī paratthāti.

Imassa ca panatthassa pakāsanatthaṃ ekasāṭakabrāhmaṇavatthu ca aṅkuravatthu ca vitthāretabbaṃ.

Dhammaladdhassāti dhammena samena laddhassa bhogassa dhammaladdhassa ca puggalassa. Ettha puggalo laddhadhammo nāma adhigatadhammo ariyapuggalo. Iti yaṃ dhammaladdhassa bhogassa dānaṃ dhammaladdhassa ariyapuggalassa dīyati, tampi sādhūti attho. Yo dhammaladdhassāti imasmimpi gāthāpade ayameva attho. Uṭṭhānavīriyādhigatassāti uṭṭhānena ca vīriyena ca adhigatassa bhogassa. Vetaraṇinti desanāsīsamattametaṃ. Yamassa pana vetaraṇimpi sajīvakāḷasuttādayopi ekatiṃsamahānirayepi sabbasova atikkamitvāti attho.

Viceyya dānanti vicinitvā dinnadānaṃ. Tattha dve vicinanā dakkhiṇāvicinanaṃ dakkhiṇeyyavicinanaca. Tesu lāmakalāmake paccaye apanetvā paṇītapaṇīte vicinitvā tesaṃ dānaṃ dakkhiṇāvicinanaṃ nāma. Vipannasīle ito bahiddhā pacanavutipāsaṇḍabhede vā dakkhiṇeyye pahāya sīlādiguṇasampannānaṃ sāsane pabbajitānaṃ dānaṃ dakkhiṇeyyavicinanaṃ nāma. Evaṃ dvīhākārehi viceyya dānaṃ. Sugatappasatthanti sugatena vaṇṇitaṃ. Tattha dakkhiṇeyyavicinanaṃ dassento ye dakkhiṇeyyātiādimāha. Bījāni vuttāni yathāti iminā pana dakkhiṇāvicinanaṃ āha. Avipannabījasadisā hi vicinitvā gahitā paṇītapaṇītā deyyadhammāti.

Pāṇesupi sādhu saṃyamoti pāṇesu saṃyatabhāvopi bhaddako. Ayaṃ devatā itarāhi kathitaṃ dānānisaṃsaṃ atikkamitvā sīlānisaṃsaṃ kathetumāraddhā. Aheṭhayaṃ caranti avihiṃsanto caramāno. Parūpavādāti parassa upavādabhayena. Bhayāti upavādabhayā. Dānā ca kho dhammapadaṃva seyyoti dānato nibbānasaṅkhātaṃ dhammapadameva seyyo. Pubbe ca hi pubbatare ca santoti pubbe ca kassapabuddhādikāle pubbatare ca koṇāgamanabuddhādikāle, sabbepi vā ete pubbe ca pubbatare ca santo nāmāti. Tatiyaṃ.

 

1) Ở Svatthi.

2) Rồi rất nhiều quần tin Satullapa, khi đm đ gần mn, với dung sắc th thắng, chi sng ton vng Jetavana, đi đến Thế Tn, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tn rồi đứng một bn.

3) ứng một bn, một vị Thin ni ln lời cảm hứng ny trước mặt Thế Tn:

Lnh thay sự bố th!
Knh thưa bậc Tn giả.
V xan tham, phng dật,
Như vậy khng bố th,
Ai ước mong cng đức,
C tr nn bố th.

4) Rồi một vị Thin khc ni ln lời cảm hứng ny trước mặt Thế Tn:

Lnh thay sự bố th,
Knh thưa bậc Tn giả!
Nhưng thật tốt lnh thay,
Bố th trong thiếu thốn!
Kẻ t, vui san sẻ,
Kẻ nhiều kh, đem cho,
Bố th từ kẻ kh,
ong được ngn đồng vng.

5) Rồi một vị Thin khc ni ln lời cảm hứng ny trước mặt Thế Tn:

Lnh thay sự bố th,
Knh thưa bậc Tn giả!
Nhưng thật tốt lnh thay,
Bố th trong thiếu thốn!
Lnh thay sự bố th,
Pht xuất từ lng tin.
Bố th v đnh nhau,
ược ni l bằng nhau,
Một số t kẻ lnh,
Thắng xa số đng người.
V dầu cho c t,
Nhưng cho với lng tin,
Do vậy được an lạc,
V lợi ch cho người.

6) Rồi một vị Thin khc ni ln lời cảm hứng ny trước mặt Thế Tn:

Lnh thay sự bố th,
Knh thưa bậc Tn giả!
Nhưng thật tốt lnh thay,
Bố th trong thiếu thốn!
Lnh thay sự bố th,
Pht xuất từ lng tin!
Lnh thay sự bố th,
Với ti sản hợp php!
Ai l người bố th,
Với tn sản hợp php,
Do nỗ lực tinh tấn,
Nhờ vậy thu hoạch được;
Vị ấy vượt dng suối,
Thần chết Dạ-ma giới,
Sau khi chết được sanh,
Chỗ tr xứ chư Thin.

7) Rồi một vị Thin khc ni ln lời cảm hứng ny trước mặt Thế Tn:

Lnh thay sự bố th,
Knh thưa bậc Tn giả!
Nhưng thật tốt lnh thay,
Bố th trong thiếu thốn!
Lnh thay sự bố th,
Pht xuất từ lng tin!
Lnh thay sự bố th,
Với ti sản hợp php!
Lnh thay sự bố th,
C suy tư sng suốt!
Bố th c suy tư,
Bậc Thiện Thệ tn thn.
Bố th cho những vị,
ng knh trọng ở đời,
Bố th những vị ấy,
ược hưởng quả phước lớn,
Như hạt giống tốt đẹp,
Gieo vo ruộng tốt lnh.

8) Rồi một vị Thin khc ni ln lời cảm hứng ny trước mặt Thế Tn:

Lnh thay sự bố th,
Knh thưa bậc Tn giả!
Nhưng thật tốt lnh thay,
Bố th trong thiếu thốn!
Lnh thay sự bố th,
Pht xuất từ lng tin!
Lnh thay sự bố th,
Với ti sản hợp php!
Lnh thay sự bố th,
C suy tư sng suốt!
Lnh thay sự tự chế,
ối với cc chng sanh!
Giữa chng sanh hữu tnh,
Ai sống khng lm hại,
Sợ người khc chỉ trch,
Khng lm c, bất thiện,
Họ khen kẻ nht nht,
Nhưng chỉ trch người hng,
Chnh sợ bị chỉ trch,
Người lnh khng lm c.

9) Rồi một vị Thin khc bạch Thế Tn:

-- Bạch Thế Tn, giữa chng con, lời ni ai được tốt lnh?

-- Về vấn đề ny, tất cả cc ng đều ni ln một cch tốt đẹp. Tuy vậy hy nghe lời của Ta:

Bố th với lng tin,
ược tn thn nhiều mặt,
C php hơn bố th,
Php ấy l Php c.
Từ xưa, từ xa xưa,
Người lnh, người chơn thiện,
Với tr tuệ sng suốt,
ạt đến cảnh Niết-bn.

 

4. Nasantisuttaṃ

4. Nasantisuttavaṇṇanā

IV. Chng Khng Phải (S.i,22)

34. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho sambahulā satullapakāyikā devatāyo abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ jetavanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Ekamantaṃ ṭhitā kho ekā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi

Na santi kāmā manujesu niccā,

Santīdha kamanīyāni yesu [kāmesu (ka.)] baddho;

Yesu pamatto apunāgamanaṃ,

Anāgantā puriso maccudheyyāti.

Chandajaṃ aghaṃ chandajaṃ dukkhaṃ;

Chandavinayā aghavinayo;

Aghavinayā dukkhavinayoti.

Na te kāmā yāni citrāni loke,

Saṅkapparāgo purisassa kāmo;

Tiṭṭhanti citrāni tatheva loke,

Athettha dhīrā vinayanti chandaṃ.

Kodhaṃ jahe vippajaheyya mānaṃ,

Saṃyojanaṃ sabbamatikkameyya;

Taṃ nāmarūpasmimasajjamānaṃ,

Akicanaṃ nānupatanti dukkhā.

Pahāsi saṅkhaṃ na vimānamajjhagā [na ca mānamajjhagā (ka. sī.), na vimānamāgā (syā. kaṃ.)],

Acchecchi taṇhaṃ idha nāmarūpe;

Taṃ chinnaganthaṃ anighaṃ nirāsaṃ,

Pariyesamānā nājjhagamuṃ;

Devā manussā idha vā huraṃ vā,

Saggesu vā sabbanivesanesūti.

Taṃ ce hi nāddakkhuṃ tathāvimuttaṃ (iccāyasmā mogharājā),

Devā manussā idha vā huraṃ vā;

Naruttamaṃ atthacaraṃ narānaṃ,

Ye taṃ namassanti pasaṃsiyā teti.

Pasaṃsiyā tepi bhavanti bhikkhū (mogharājāti bhagavā),

Ye taṃ namassanti tathāvimuttaṃ;

Aāya dhammaṃ vicikicchaṃ pahāya,

Saṅgātigā tepi bhavanti bhikkhūti.

 

34. Catutthe kamanīyānīti rūpādīni iṭṭhārammaṇāni. Apunāgamanaṃ anāgantā puriso maccudheyyāti tebhūmakavaṭṭasaṅkhātā maccudheyyā apunāgamanasaṅkhātaṃ nibbānaṃ anāgantā. Nibbānahi sattā na punāgacchanti, tasmā taṃ apunāgamananti vuccati. Taṃ kāmesu baddho ca pamatto ca anāgantā nāma hoti, so taṃ pāpuṇituṃ na sakkoti, tasmā evamāha. Chandajanti taṇhāchandato jātaṃ. Aghanti pacakkhandhadukkhaṃ. Dutiyapadaṃ tasseva vevacanaṃ. Chandavinayā aghavinayoti taṇhāvinayena pacakkhandhavinayo Aghavinayā dukkhavinayoti pacakkhandhavinayena vaṭṭadukkhaṃ vinītameva hoti. Citrānīti ārammaṇacittāni. Saṅkapparāgoti saṅkappitarāgo. Evamettha vatthukāmaṃ paṭikkhipitvā kilesakāmo kāmoti vutto. Ayaṃ panattho pasūrasuttena (su. ni. 830 ādayo) vibhāvetabbo. Pasūraparibbājako hi therena saṅkapparāgo purisassa kāmoti vutte

Na te kāmā yāni citrāni loke,

Saṅkapparāgaca vadesi kāmaṃ;

Saṅkappayaṃ akusale vitakke,

Bhikkhūpi te hehinti kāmabhogīti.

Āha. Atha naṃ thero avoca

Te ce kāmā yāni citrāni loke,

Saṅkapparāgaṃ na vadesi kāmaṃ;

Passanto rūpāni manoramāni,

Satthāpi te hehiti kāmabhogī.

Suṇanto saddāni, ghāyanto gandhāni;

Sāyanto rasāni, phusanto phassāni manoramāni;

Satthāpi te hehiti kāmabhogīti.

Athettha dhīrāti atha etesu ārammaṇesu paṇḍitā chandarāgaṃ vinayanti. Saṃyojanaṃ sabbanti dasavidhampi saṃyojanaṃ. Akicananti rāgakicanādivirahitaṃ. Nānupatanti dukkhāti vaṭṭadukkhā pana tassa upari na patanti. Iccāyasmāmogharājāti, pahāsi saṅkhanti gāthaṃ sutvā tassaṃ parisati anusandhikusalo mogharājā nāma thero imissā gāthāya attho na yathānusandhiṃ gatoti cintetvā yathānusandhiṃ ghaṭento evamāha. Tattha idha vā huraṃ vāti idhaloke vā paraloke vā. Naruttamaṃ atthacaraṃ narānanti kicāpi sabbe khīṇāsavā naruttamā ceva atthacarā ca narānaṃ, thero pana dasabalaṃ sandhāyevamāha. Ye taṃ namassanti pasaṃsiyā teti yadi tathāvimuttaṃ devamanussā namassanti, atha ye taṃ bhagavantaṃ kāyena vā vācāya vā anupaṭipattiyā vā namassanti, te kiṃ pasaṃsiyā, udāhu apasaṃsiyāti. Bhikkhūti mogharājattheraṃ ālapati. Aāya dhammanti catusaccadhammaṃ jānitvā. Saṅgātigā tepi bhavantīti ye taṃ kāyena vā vācāya vā anupaṭipattiyā vā namassanti. Te catusaccadhammaṃ aāya vicikicchaṃ pahāya saṅgātigāpi honti, pasaṃsiyāpi hontīti. Catutthaṃ.

 

1) Một thời Thế Tn tr ở Svatthi (X-vệ), Jetavana (Thắng Lm), tại vườn ng Anthapindika (Cấp C ộc).

2) Rồi rất nhiều quần tin Satullapa, sau khi đm đ gần mn, với dung sắc th thắng chi sng ton vng Jetavana, đi đến Thế Tn, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tn rồi đứng một bn.

3) ứng một bn, một vị Thin ni ln bi kệ ny trước mặt Thế Tn:

Giữa loi Người chng ta,
C cc dục v thường.
Ai hưởng chng ở đời,
Bị chng tri, chng buộc.
Phng dật đối với chng,
Kh thot ly với chng,
Người no kh thot ly,
Bị thần chết chinh phục.
Họa từ dục vọng sanh,
Khổ từ dục vọng khởi,
Dục vọng được nhiếp phục,
Nhờ vậy họa nhiếp phục,
Tai họa được nhiếp phục,
Nhờ vậy khổ nhiếp phục.
Vật sai biệt ở đời,
Chng khng phải cc dục,
Chnh tư niệm tham i,
L dục vọng con người.
Vật sai biệt tồn tại,
Như vậy ở trn đời,
Do vậy bậc Hiền tr,
iều phục cc dục vọng.
Hy từ bỏ phẫn nộ,
Hy nhiếp phục kiu mạn,
Hy vượt qua tất cả,
Mọi kiết sử tri buộc.
Chớ c qu chấp trước,
ối với danh sắc ấy,
Khổ khng thể đến được,
Với ai khng c g.
Hy từ bỏ tnh ton,
Khng chạy theo hư tưởng,
Cắt đứt mọi tham i,
Với danh sắc ở đời.
Vị ấy đoạn phiền trược,
Khng lo u, khng i;
Chư Thin v loi Người,
ời ny hay đời sau,
Ở cảnh giới chư Thin,
Hay tại mọi tr xứ,
Tm cầu nhưng khng gặp,
Vết tch của vị ấy,
Họ tm nhưng khng thấy,
Vị giải thot như vậy.

(Tn giả Mogharj ni như vầy)

Chư Thin v loi Người,
ời ny hay đời sau,
Bậc tối thượng loi Người,
Lo hạnh phc chng sanh,
Họ đảnh lễ vị ấy,
Nn tn thn họ khng?

(Bậc Thế Tn ln tiếng)

Ny Mogharj
Họ cũng nn tn thn,
Bậc giải thot như vậy.
Ny Tỷ-kheo khất sĩ,
Nếu họ biết Chnh php,
oạn trừ được nghi hoặc,
Họ trở thnh giải thot.

 

5. Ujjhānasaisuttaṃ

5. Ujjhānasaisuttavaṇṇanā

V. Hiềm Trch Thin (S.i,23)

35. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho sambahulā ujjhānasaikā devatāyo abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ jetavanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā vehāsaṃ aṭṭhaṃsu. Vehāsaṃ ṭhitā kho ekā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi

Aathā santamattānaṃ, aathā yo pavedaye;

Nikacca kitavasseva, bhuttaṃ theyyena tassa taṃ.

Yahi kayirā tahi vade, yaṃ na kayirā na taṃ vade;

Akarontaṃ bhāsamānānaṃ, parijānanti paṇḍitāti.

Na yidaṃ bhāsitamattena, ekantasavanena vā;

Anukkamitave sakkā, yāyaṃ paṭipadā daḷhā;

Yāya dhīrā pamuccanti, jhāyino mārabandhanā.

Na ve dhīrā pakubbanti, viditvā lokapariyāyaṃ;

Aāya nibbutā dhīrā, tiṇṇā loke visattikanti.

Atha kho tā devatāyo pathaviyaṃ patiṭṭhahitvā bhagavato pādesu sirasā nipatitvā bhagavantaṃ etadavocuṃ accayo no, bhante, accagamā yathābālaṃ yathāmūḷhaṃ yathāakusalaṃ [yathābālā yathāmūḷhā yathāakusalā (sabbattha)], yā mayaṃ bhagavantaṃ āsādetabbaṃ amaimhā. Tāsaṃ no, bhante, bhagavā accayaṃ accayato paṭiggaṇhātu āyatiṃ saṃvarāyāti. Atha kho bhagavā sitaṃ pātvākāsi. Atha kho tā devatāyo bhiyyosomattāya ujjhāyantiyo vehāsaṃ abbhuggachuṃ. Ekā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi

Accayaṃ desayantīnaṃ, yo ce na paṭigaṇhati;

Kopantaro dosagaru, sa veraṃ paṭimucatīti.

Accayo ce na vijjetha, nocidhāpagataṃ [nocīdha apahataṃ (syā. kaṃ.), nocidhāpakataṃ (?)] siyā;

Verāni na ca sammeyyuṃ, kenīdha [verāni ca sammeyyuṃ, tenidha (sī.)] kusalo siyāti.

Kassaccayā na vijjanti, kassa natthi apāgataṃ;

Ko na sammohamāpādi, ko ca dhīro [kodha dhīro (syā. kaṃ.)] sadā satoti.

Tathāgatassa buddhassa, sabbabhūtānukampino;

Tassaccayā na vijjanti, tassa natthi apāgataṃ;

So na sammohamāpādi, sova [sodha (syā. kaṃ.)] dhīro sadā satoti.

Accayaṃ desayantīnaṃ, yo ce na paṭigaṇhati;

Kopantaro dosagaru, sa veraṃ paṭimucati;

Taṃ veraṃ nābhinandāmi, paṭiggaṇhāmi voccayanti.

 

35. Pacame ujjhānasaikāti ujjhānasaī devaloko nāma pāṭiyekko natthi, imā pana devatā tathāgatassa catupaccayaparibhogaṃ nissāya ujjhāyamānā āgatā. Tāsaṃ kira evaṃ ahosi samaṇo gotamo bhikkhūnaṃ paṃsukūlacīvara-piṇḍiyālopa-rukkhamūlasenāsanapūtimuttabhesajjehi santosasseva pariyantakāritaṃ vaṇṇeti, sayaṃ pana pattuṇṇadukūla khomādīni paṇītacīvarāni dhāreti, rājārahaṃ uttamaṃ bhojanaṃ bhujati, devavimānakappāya gandhakuṭiyā varasayane sayati, sappinavanītādīni bhesajjāni paṭisevati, divasaṃ mahājanassa dhammaṃ deseti, vacanamassa aato gacchati, kiriyā aatoti ujjhāyamānā āgamiṃsu. Tena tāsaṃ dhammasaṅgāhakattherehi ujjhānasaikāti nāmaṃ gahitaṃ.

Aathā santanti aenākārena bhūtaṃ. Nikaccāti nikatiyā vacanāya, vacetvāti attho. Kitavassevāti kitavo vuccati sākuṇiko. So hi agumbova samāno sākhapaṇṇādipaṭicchādanena gumbavaṇṇaṃ dassetvā upagate moratittirādayo sakuṇe māretvā dārabharaṇaṃ karoti. Iti tassa kitavassa imāya vacanāya evaṃ vacetvā sakuṇamaṃsabhojanaṃ viya kuhakassāpi paṃsukūlena attānaṃ paṭicchādetvā kathāchekatāya mahājanaṃ vacetvā khādamānassa vicarato. Bhuttaṃ theyyena tassa tanti sabbopi tassa catupaccayaparibhogo theyyena paribhutto nāma hotīti devatā bhagavantaṃ sandhāya vadati. Parijānanti paṇḍitāti ayaṃ kārako vā akārako vāti paṇḍitā jānanti. Iti tā devatā tathāgatāpi mayameva paṇḍitāti maamānā evamāhaṃsu.

Atha bhagavā nayidantiādimāha. Tattha yāyaṃ paṭipadā daḷhāti ayaṃ dhammānudhammapaṭipadā daḷhā thirā. Yāya paṭipadāya dhīrā paṇḍitā ārammaṇūpanijjhānena lakkhaṇūpanijjhānena cāti dvīhi jhānehi jhāyino mārabandhanā pamuccanti, taṃ paṭipadaṃ bhāsitamattena vā savanamattena vā okkamituṃ paṭipajjituṃ na sakkāti attho. Na ve dhīrā pakubbantīti dhīrā paṇḍitā viditvā lokapariyāyaṃ saṅkhāralokassa udayabbayaṃ atvā catusaccadhammaca aāya kilesanibbānena nibbutā loke visattikaṃ tiṇṇā evaṃ na kubbanti, mayaṃ evarūpāni na kathemāti attho.

Pathaviyaṃ patiṭṭhahitvāti ayuttaṃ amhehi kataṃ, akārakameva mayaṃ kārakavādena samudācarimhāti lajjamānā mahābrahmani viya bhagavati gāravaṃ paccupaṭṭhapetvā aggikkhandhaṃ viya bhagavantaṃ durāsadaṃ katvā passamānā ākāsato otaritvā bhūmiyaṃ ṭhatvāti attho. Accayoti aparādho. No, bhante, accāgamāti amhe atikkamma abhibhavitvā pavatto. Āsādetabbanti ghaṭṭayitabbaṃ. Tā kira devatā bhagavantaṃ kāyena vācāyāti dvīhipi ghaṭṭayiṃsu. Tathāgataṃ avanditvā ākāse patiṭṭhamānā kāyena ghaṭṭayiṃsu, kitavopamaṃ āharitvā nānappakārakaṃ asabbhivādaṃ vadamānā vācāya ghaṭṭayiṃsu. Tasmā āsādetabbaṃ amaimhāti āhaṃsu. Paṭiggaṇhātūti khamatu. Āyatiṃ saṃvarāyāti anāgate saṃvaraṇatthāya, puna evarūpassa aparādhassa dosassa akaraṇatthāya.

Sitaṃpātvākāsīti aggadante dassento pahaṭṭhākāraṃ dassesi. Kasmā? Tā kira devatā na sabhāvena khamāpenti, lokiyamahājanaca sadevake loke aggapuggalaṃ tathāgataca ekasadisaṃ karonti. Atha bhagavā parato kathāya uppannāya buddhabalaṃ dīpetvā pacchā khamissāmīti sitaṃ pātvākāsi. Bhiyyoso mattāyāti atirekappamāṇena. Imaṃ gāthaṃ abhāsīti kupito esa amhākanti maamānā abhāsi.

Na paṭigaṇhatīti na khamati nādhivāseti. Kopantaroti abbhantare uppannakopo. Dosagarūti dosaṃ garuṃ katvā ādāya viharanto. Sa veraṃ paṭimucatīti so evarūpo gaṇṭhikaṃ paṭimucanto viya taṃ veraṃ attani paṭimucati ṭhapeti, na paṭinissajjatīti attho. Accayo ce na vijjethāti sace accāyikakammaṃ na bhaveyya. No cidhāpagataṃ siyāti yadi aparādho nāma na bhāveyya. Kenīdha kusalo siyāti yadi verāni na sammeyyuṃ, kena kāraṇena kusalo bhaveyya.

Kassaccayāti gāthāya kassa atikkamo natthi? Kassa aparādho natthi? Ko sammohaṃ nāpajjati? Ko niccameva paṇḍito nāmāti attho? Imaṃ kira gāthaṃ bhaṇāpanatthaṃ bhagavato sitapātukammaṃ. Tasmā idāni devatānaṃ buddhabalaṃ dīpetvā khamissāmīti tathāgatassa buddhassātiādimāha. Tattha tathāgatassāti tathā āgatoti evamādīhi kāraṇehi tathāgatassa. Buddhassāti catunnaṃ saccānaṃ buddhattādīhi kāraṇehi vimokkhantikapaṇṇattivasena evaṃ laddhanāmassa. Accayaṃ desayantīnanti yaṃ vuttaṃ tumhehi accayaṃ desayantīnaṃpe sa veraṃ paṭimucatīti, taṃ sādhu vuttaṃ, ahaṃ pana taṃ veraṃ nābhinandāmi na patthayāmīti attho. Paṭiggaṇhāmi voccayanti tumhākaṃ aparādhaṃ khamāmīti. Pacamaṃ.

 

1) Một thời Thế Tn ở Svatthi (X-vệ), Jetavana (Thắng Lm), tại vườn ng Anthapindika (Cấp C ộc).

2) Rồi rất nhiều quần tin Ujjhnasann (Hiềm trch thin), sau khi đm đ gần mn, với dung sắc th thắng, chi sng ton vng Jetavana, đi đến Thế Tn. Sau khi đến, cc vị ấy đứng giữa hư khng.

3) Rồi một vị Thin đứng giữa hư khng, ni ln bi kệ ny trước mặt Thế Tn:

Những ai ni mnh khc
Với điều họ thực c,
Thời mọi vật thọ dụng,
Xem như do trộm cắp,
Chẳng khc kẻ gian manh,
Dng lừa đảo trộm cắp.
Hy ni điều c lm,
Khng ni điều khng lm,
Khng lm ni c lm,
Kẻ tr biết r họ.

(Thế Tn):

Những ai chỉ biết ni,
Hay chỉ biết nghe thi,
Những hạng người như vậy,
Khng thể no tiến bộ.
Kh nhọc thay con đường,
Gip kẻ tr giải thot.
Nhờ Thiền định thiu chy,
Mọi tri buộc quần ma,
Kẻ tr khng lm vậy,
Sau khi biết thế tnh,
Với tr, chứng Niết-bn,
Vượt chấp trước ở đời.

4) Rồi cc quần tin ấy đứng xuống đất, ci đầu đảnh lễ chn Thế Tn, v bạch Thế Tn:

-- y l tội lỗi của chng con, bạch Thế Tn. Chng con đi đến tội lỗi, v ngu xuẩn, v m mờ, v bất thiện. Chng con nghĩ chng con c thể cng kch Thế Tn. Bạch Thế Tn, mong Thế Tn chấp nhận cho chng con, lỗi lầm l lỗi lầm để gn giữ trong tương lai.

5) Rồi Thế Tn mỉm cười.

6) Cc quần tin ấy cng tức tối thm v bay ln hư khng.

7) Một vị Thin ni bi kệ ny trước mặt Thế Tn:

Ai khng chịu chấp nhận,
Tội lỗi được pht lộ,
Nội phẫn, ưa sn hận,
Hận th cng kin chặt.
Nếu khng c tội lỗi,
Ở đy khng lầm lạc,
Hận th khng thể tiu.
Do g xem l thiện?
Với ai khng tội lỗi?
Với ai khng lầm lạc?
Ai khng bị si m?
Ai kẻ tr thường niệm?

(Thế Tn):

Như Lai, bậc Gic Ngộ,
Thương xt mọi hữu tnh,
Nơi Ngi khng tội lỗi,
Nơi Ngi khng lầm lạc.
Ngi khng bị si m,
Ngi chnh tr thường niệm.
Ai khng chịu chấp nhận,
Tội lỗi được pht lộ,
Nội phẫn, ưa sn hận,
Hận th cng kin chặt.
Ta khng thch hận th,
Ta nhận tội cc ng.

 

6. Saddhāsuttaṃ

6. Saddhāsuttavaṇṇanā

VI. Lng Tin (S.i,25), (Tạp, ại 2,354b) - (Biệt Tạp, ại 2,473a)

36. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho sambahulā satullapakāyikā devatāyo abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ jetavanaṃobhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Ekamantaṃ ṭhitā kho ekā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi

Saddhā dutiyā purisassa hoti,

No ce assaddhiyaṃ avatiṭṭhati;

Yaso ca kittī ca tatvassa hoti,

Saggaca so gacchati sarīraṃ vihāyāti.

Atha kho aparā devatā bhagavato santike imā gāthāyo abhāsi

Kodhaṃ jahe vippajaheyya mānaṃ,

Saṃyojanaṃ sabbamatikkameyya;

Taṃ nāmarūpasmimasajjamānaṃ,

Akicanaṃ nānupatanti saṅgāti.

Pamādamanuyujanti , bālā dummedhino janā;

Appamādaca medhāvī, dhanaṃ seṭṭhaṃva rakkhati.

Mā pamādamanuyujetha, mā kāmarati santhavaṃ;

Appamatto hi jhāyanto, pappoti paramaṃ sukhantntti.

 

36. Chaṭṭhe saddhā dutiyā purisassa hotīti purisassa devaloke manussaloke ceva nibbānaca gacchantassa saddhā dutiyā hoti, sahāyakiccaṃ sādheti. No ce assaddhiyaṃ avatiṭṭhatīti yadiassaddhiyaṃ na tiṭṭhati. Yasoti parivāro. Kittīti vaṇṇabhaṇanaṃ. Tatvassa hotīti tato assa hoti. Nānupatanti saṅgāti rāgasaṅgādayo paca saṅgā na anupatanti. Pamādamanuyujantīti ye pamādaṃ karonti nibbattenti, te taṃ anuyujanti nāma. Dhanaṃ seṭṭhaṃva rakkhatīti muttāmaṇisārādiuttamadhanaṃ viya rakkhati. Jhāyantoti lakkhaṇūpanijjhānena ca ārammaṇūpanijjhānena ca jhāyanto. Tattha lakkhaṇūpanijjhānaṃ nāma vipassanāmaggaphalāni. Vipassanā hi tīṇi lakkhaṇāni upanijjhāyatīti lakkhaṇūpanijjhānaṃ. Maggo vipassanāya āgatakiccaṃ sādhetīti lakkhaṇūpanijjhānaṃ. Phalaṃ tathalakkhaṇaṃ nirodhasaccaṃ upanijjhāyatīti lakkhaṇūpanijjhānaṃ. Aṭṭha samāpattiyo pana kasiṇārammaṇassa upanijjhāyanato ārammaṇūpanijjhānanti veditabbā. Paramaṃ nāma arahattasukhaṃ adhippetanti. Chaṭṭhaṃ.

 

1) Một thời, Thế Tn tr ở Svatthi (X-vệ), Jetavana (Thắng Lm) tại vườn ng Anthapindika (Cấp C ộc).

2) Rồi rất nhiều quần tin SatullapaKyik, khi đm đ gần tn, với dung sắc th thắng chi sng ton vng Jetavana, đi đến Thế Tn, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tn rồi đứng một bn.

3) ứng một bn, một vị Thin ni ln bi kệ ny trước mặt Thế Tn:

Tn l người thứ hai,
L bạn của loi Người,
Nếu khng tr bất tn,
ược danh dự, xưng tn,
Sau khi bỏ thn ny,
ược sanh ln Thin giới.
Hy từ bỏ phẫn nộ,
Hy nhiếp phục kiu mạn,
Hy vượt qua tất cả
Mọi kiết sử tri buộc.
Chớ c qu chấp trước,
ối với danh sắc ấy.
Tham khng thể đến được,
Với ai khng c g.
Kẻ ngu khng tr tuệ,
Mới đam m, phng dật,
Kẻ tr khng phng dật,
Như giữ ti vật qu.
Chớ đam m, phng dật,
Chớ đắm say i dục,
Thiền tư, khng phng dật,
ạt được tối thắng lạc.

 

7. Samayasuttaṃ

7. Samayasuttavaṇṇanā

VII. Tụ Hội (S.i,26) - (Tạp, ại 2.323a) (Biệt Tạp, ại 2.411a) (S.i,26) (D. 20 Mahsamaya, Trường, ại 1,79b - 81b)

37. Evaṃ me sutaṃ ekaṃ samayaṃ bhagavā sakkesu viharati kapilavatthusmiṃ mahāvane mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pacamattehi bhikkhusatehi sabbeheva arahantehi; dasahi ca lokadhātūhi devatā yebhuyyena sannipatitā honti bhagavantaṃ dassanāya bhikkhusaṅghaca. Atha kho catunnaṃ suddhāvāsakāyikānaṃ devatānaṃ etadahosi ayaṃ kho bhagavā sakkesu viharati kapilavatthusmiṃ mahāvane mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pacamattehi bhikkhusatehi sabbeheva arahantehi; dasahi ca lokadhātūhi devatā yebhuyyena sannipatitā honti bhagavantaṃ dassanāya bhikkhusaṅghaca. Yaṃnūna mayampi yena bhagavā tenupasaṅkameyyāma; upasaṅkamitvā bhagavato santike paccekaṃ gāthaṃ [paccekagāthaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] bhāseyyāmāti.

Atha kho tā devatā seyyathāpi nāma balavā puriso samijitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya pasāritaṃ vā bāhaṃ samijeyya. Evameva suddhāvāsesu devesu antarahitā bhagavato purato pāturahesuṃ. Atha kho tā devatā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Ekamantaṃ ṭhitā kho ekā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi

Mahāsamayo pavanasmiṃ, devakāyā samāgatā;

Āgatamha imaṃ dhammasamayaṃ, dakkhitāye aparājitasaṅghanti.

Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi

Tatra bhikkhavo samādahaṃsu, cittamattano ujukaṃ akaṃsu [ujukamakaṃsu (sī. syā. kaṃ. pī.)];

Sārathīva nettāni gahetvā, indriyāni rakkhanti paṇḍitāti.

Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi

Chetvā khīlaṃ chetvā palighaṃ, indakhīlaṃ ūhacca manejā;

Te caranti suddhā vimalā, cakkhumatā sudantā susunāgāti.

Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi

Ye keci buddhaṃ saraṇaṃ gatāse, na te gamissanti apāyabhūmiṃ;

Pahāya mānusaṃ dehaṃ, devakāyaṃ paripūressantīti.

 

37. Sattame sakkesūti sakyā vata, bho kumārāti (dī. ni. 1.267) udānaṃ paṭicca sakkāti laddhanāmānaṃ rājakumārānaṃ nivāso ekopi janapado rūḷhīsaddena sakkāti vuccati . Tasmiṃ sakkesu janapade. Mahāvaneti sayaṃjāte aropime himavantena saddhiṃ ekābaddhe mahati vane. Sabbeheva arahantehīti imaṃ suttaṃ kathitadivaseyeva pattaarahantehi.

Tatrāyaṃ anupubbikathā sākiyakoliyā hi kira kapilavatthunagarassa ca koliyanagarassa ca antare rohiṇiṃ nāma nadiṃ ekeneva āvaraṇena bandhāpetvā sassāni kārenti. Atha jeṭṭhamūlamāse sassesu milāyantesu ubhayanagaravāsīnampi kammakārā sannipatiṃsu. Tattha koliyanagaravāsino āhaṃsu idaṃ udakaṃ ubhayato āhariyamānaṃ na tumhākaṃ, na amhākaṃ pahossati , amhākaṃ pana sassaṃ ekena udakeneva nipphajjissati, idaṃ udakaṃ amhākaṃ dethāti. Kapilavatthuvāsino āhaṃsu tumhesu koṭṭhe pūretvā ṭhitesu mayaṃ rattasuvaṇṇanīlamaṇikāḷakahāpaṇe ca gahetvā pacchipasibbakādihatthā na sakkhissāma tumhākaṃ gharadvāre vicarituṃ, amhākampi sassaṃ ekeneva udakena nipphajjissati, idaṃ udakaṃ amhākaṃ dethāti. Na mayaṃ dassāmāti. Mayampi na dassāmāti. Evaṃ kathaṃ vaḍḍhetvā eko uṭṭhāya ekassa pahāraṃ adāsi, sopi aassāti evaṃ aamaaṃ paharitvā rājakulānaṃ jātiṃ ghaṭṭetvā kalahaṃ vaḍḍhayiṃsu.

Koliyakammakārā vadanti tumhe kapilavatthuvāsike gahetvā gajjatha, ye soṇasiṅgālādayo viya attano bhaginīhi saddhiṃ saṃvasiṃsu, etesaṃ hatthino ca assā ca phalakāvudhāni ca amhākaṃ kiṃ karissantīti? Sākiyakammakārā vadanti tumhe dāni kuṭṭhino dārake gahetvā gajjatha, ye anāthā niggatikā tiracchānā viya kolarukkhe vasiṃsu, etesaṃ hatthino ca assā ca phalakāvudhāni ca amhākaṃ kiṃ karissantīti? Te gantvā tasmiṃ kamme niyuttaamaccānaṃ kathesuṃ, amaccā rājakulānaṃ kathesuṃ. Tato sākiyā bhaginīhi saddhiṃ saṃvasitakānaṃ thāmaca balaca dassessāmāti yuddhasajjā nikkhamiṃsu. Koliyāpi kolarukkhavāsīnaṃ thāmaca balaca dassessāmāti yuddhasajjā nikkhamiṃsu.

Bhagavāpi rattiyā paccūsasamayeva mahākaruṇāsamāpattito uṭṭhāya lokaṃ volokento ime evaṃ yuddhasajje nikkhamante addasa. Disvā mayi gate ayaṃ kalaho vūpasammissati nu kho udāhu noti upadhārento ahamettha gantvā kalahavūpasamanatthaṃ tīṇi jātakāni kathessāmi, tato kalaho vūpasammissati. Atha sāmaggidīpanatthāya dve jātakāni kathetvā attadaṇḍasuttaṃ desessāmi. Desanaṃ sutvā ubhayanagaravāsinopi aḍḍhatiyāni aḍḍhatiyāni kumārasatāni dassanti, ahaṃ te pabbājessāmi, tadā mahāsamāgamo bhavissatīti sanniṭṭhānaṃ akāsi. Tasmā imesu yuddhasajjesu nikkhamantesu kassaci anārocetvā sayameva pattacīvaramādāya gantvā dvinnaṃ senānaṃ antare ākāse pallaṅkaṃ ābhujitvā chabbaṇṇarasmiyo vissajjetvā nisīdi.

Kapilavatthuvāsino bhagavantaṃ disvāva, amhākaṃ ātiseṭṭho satthā āgato. Diṭṭho nu kho tena amhākaṃ kalahakaraṇabhāvoti cintetvā, na kho pana sakkā bhagavati āgate amhehi parassa sarīre satthaṃ pātetuṃ. Koliyanagaravāsino amhe hanantu vā bajjhantu vāti. Āvudhāni chaḍḍetvā, bhagavantaṃ vanditvā, nisīdiṃsu. Koliyanagaravāsinopi tatheva cintetvā āvudhāni chaḍḍetvā, bhagavantaṃ vanditvā, nisīdiṃsu.

Bhagavā jānantova, kasmā āgatattha, mahārājāti pucchi? Na, bhagavā, titthakīḷāya na pabbatakīḷāya, na nadīkīḷāya, na giridassanatthaṃ, imasmiṃ pana ṭhāne saṅgāmaṃ paccupaṭṭhapetvā āgatamhāti. Kiṃ nissāya vo kalaho, mahārājāti? Udakaṃ, bhanteti. Udakaṃ kiṃ agghati, mahārājāti? Appaṃ, bhanteti. Pathavī nāma kiṃ agghati, mahārājāti? Anagghā, bhanteti. Khattiyā kiṃ agghantīti? Khattiyā nāma anagghā, bhanteti. Appamūlaṃ udakaṃ nissāya kimatthaṃ anagghe khattiye nāsetha, mahārāja, kalahe assādo nāma natthi, kalahavasena, mahārāja, aṭṭhāne veraṃ katvā ekāya rukkhadevatāya kāḷasīhena saddhiṃ baddhāghāto sakalampi imaṃ kappaṃ anuppattoyevāti vatvā phandanajātakaṃ (jā. 1.13.14 ādayo) kathesi. Tato parapattiyena nāma, mahārāja, na bhavitabbaṃ. Parapattiyā hutvā hi ekassa sasakassa kathāya tiyojanasahassavitthate himavante catuppadagaṇā mahāsamuddaṃ pakkhandino ahesuṃ. Tasmā parapattiyena na bhavitabbanti vatvā, pathavīundriyajātakaṃ kathesi. Tato kadāci, mahārāja, dubbalopi mahābalassa randhaṃ vivaraṃ passati, kadāci mahābalo dubbalassa. Laṭukikāpi hi sakuṇikā hatthināgaṃ ghātesīti laṭukikajātakaṃ (jā. 1.5.39 ādayo) kathesi. Evaṃ kalahavūpasamanatthāya tīṇi jātakāni kathetvā sāmaggiparidīpanatthāya dve jātakāni kathesi. Kathaṃ? Samaggānahi, mahārāja, koci otāraṃ nāma passituṃ na sakkotīti vatvā, rukkhadhammajātakaṃ (jā. 1.1.74) kathesi . Tato samaggānaṃ, mahārāja, koci vivaraṃ dassituṃ na sakkhi. Yadā pana aamaaṃ vivādamakaṃsu, atha te nesādaputto jīvitā voropetvā ādāya gatoti vivāde assādo nāma natthīti vatvā, vaṭṭakajātakaṃ (jā. 1.1.118) kathesi. Evaṃ imāni paca jātakāni kathetvā avasāne attadaṇḍasuttaṃ (su. ni. 941 ādayo) kathesi.

Rājāno pasannā sace satthā nāgamissa, mayaṃ sahatthā aamaaṃ vadhitvā lohitanadiṃ pavattayissāma. Amhākaṃ puttabhātaro ca gehadvāre na passeyyāma, sāsanapaṭisāsanampi no āharaṇako nābhavissa. Satthāraṃ nissāya no jīvitaṃ laddhaṃ. Sace pana satthā āgāraṃ ajjhāvasissa dīpasahassadvayaparivāraṃ catumahādīparajjamassa hatthagataṃ abhavissa, atirekasahassaṃ kho panassa puttā abhavissaṃsu, tato khattiyaparivāro avicarissa. Taṃ kho panesa sampattiṃ pahāya nikkhamitvā sambodhiṃ patto. Idānipi khattiyaparivāroyeva vicaratūti ubhayanagaravāsino aḍḍhatiyāni aḍḍhatiyāni kumārasatāni adaṃsu. Bhagavāpi te pabbājetvā mahāvanaṃ agamāsi. Tesaṃ garugāravena na attano ruciyā pabbajitānaṃ anabhirati uppajji. Purāṇadutiyikāyopi tesaṃ ayyaputtā ukkaṇṭhantu, gharāvāso na saṇṭhātītiādīni vatvā sāsanaṃ pesenti. Te ca atirekataraṃ ukkaṇṭhiṃsu.

Bhagavā āvajjento tesaṃ anabhiratibhāvaṃ atvā ime bhikkhū mādisena buddhena saddhiṃ ekato vasantā ukkaṇṭhanti, handa nesaṃ kuṇāladahassa vaṇṇaṃ kathetvā tattha netvā anabhiratiṃ vinodemīti kuṇāladahassa vaṇṇaṃ kathesi. Te taṃ daṭṭhukāmā ahesuṃ. Daṭṭhukāmattha, bhikkhave, kuṇāladahanti? Āma bhagavāti. Yadi evaṃ etha gacchāmāti. Iddhimantānaṃ bhagavā gamanaṭṭhānaṃ mayaṃ kathaṃ gamissāmāti. Tumhe gantukāmā hotha, ahaṃ mamānubhāvena gahetvā gamissāmīti. Sādhu, bhanteti. Bhagavā paca bhikkhusatāni gahetvā ākāse uppatitvā kuṇāladahe patiṭṭhāya te bhikkhū āha bhikkhave, imasmiṃ kuṇāladahe yesaṃ macchānaṃ nāmaṃ na jānātha mamaṃ pucchathāti.

Te pucchiṃsu. Bhagavā pucchitaṃ pucchitaṃ kathesi. Na kevalaca, macchānaṃyeva, tasmiṃ vanasaṇḍe rukkhānampi pabbatapāde dvipadacatuppadasakuṇānampi nāmāni pucchāpetvā kathesi. Atha dvīhi sakuṇehi mukhatuṇḍakena ḍaṃsitvā gahitadaṇḍake nisinno kuṇālasakuṇarājā purato pacchato ubhosu ca passesu sakuṇasaṅghaparivuto āgacchati. Bhikkhū taṃ disvā esa, bhante, imesaṃ sakuṇānaṃ rājā bhavissati, parivārā ete etassāti maāmāti. Evametaṃ, bhikkhave, ayampi mameva vaṃso mama paveṇīti. Idāni tāva mayaṃ, bhante, ete sakuṇe passāma. Yaṃ pana bhagavā ayampi mameva vaṃso mama paveṇīti āha, taṃ sotukāmamhāti. Sotukāmattha, bhikkhaveti? Āma bhagavāti. Tena hi suṇāthāti tīhi gāthāsatehi maṇḍetvā kuṇālajātakaṃ (jā. 2.21.kuṇālajātaka) kathento anabhiratiṃ vinodesi. Desanāpariyosāne sabbepi sotāpattiphale patiṭṭhahiṃsu, maggeneva ca nesaṃ iddhipi āgatā. Bhagavā hotu tāva ettakaṃ tesaṃ bhikkhūnanti ākāse uppatitvā mahāvanameva agamāsi. Tepi bhikkhū gamanakāle dasabalassa ānubhāvena gantvā āgamanakāle attano ānubhāvena bhagavantaṃ parivāretvā mahāvane otariṃsu.

Bhagavā paattāsane nisīditvā te bhikkhū āmantetvā etha, bhikkhave, nisīdatha. Uparimaggattayavajjhānaṃ vo kilesānaṃ kammaṭṭhānaṃ kathessāmīti kammaṭṭhānaṃ kathesi. Bhikkhū cintayiṃsu bhagavā amhākaṃ anabhiratabhāvaṃ atvā kuṇāladahaṃ netvā anabhiratiṃ vinodesi, tattha sotāpattiphalaṃ pattānaṃ no idāni idha tiṇṇaṃ maggānaṃ kammaṭṭhānaṃ adāsi, na kho pana amhehi sotāpannā mayanti vītināmetuṃ vaṭṭati, purisapurisehi no bhavituṃ vaṭṭatīti te dasabalassa pāde vanditvā uṭṭhāya nisīdanaṃ papphoṭetvā visuṃ visuṃ pabbhārarukkhamūlesu nisīdiṃsu.

Bhagavā cintesi ime bhikkhū pakatiyāpi avissaṭṭhakammaṭṭhānā, laddhupāyassa pana bhikkhuno kilamanakāraṇaṃ nāma natthi. Gacchantā gacchantā ca vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ patvā attanā paṭividdhaguṇaṃ ārocessāmāti mama santikaṃ āgamissanti. Etesu āgatesu dasasahassacakkavāḷadevatā ekacakkavāḷe sannipatissanti, mahāsamayo bhavissati, vivitte okāse mayā nisīdituṃ vaṭṭatīti tato vivitte okāse buddhāsanaṃ paāpetvā nisīdi.

Sabbapaṭhamaṃ kammaṭṭhānaṃ gahetvā gatatthero saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Tato aparo tato aparoti pacasatāpi paduminiyaṃ padumāni viya vikasiṃsu. Sabbapaṭhamaṃ arahattaṃ pattabhikkhu bhagavato ārocessāmīti pallaṅkaṃ vinibbhujitvā nisīdanaṃ papphoṭetvā uṭṭhāya dasabalābhimukho ahosi. Evaṃ aparopi aparopīti pacasatā bhattasālaṃ pavisantā viya paṭipāṭiyāva āgamiṃsu. Paṭhamaṃ āgato vanditvā nisīdanaṃ paāpetvā, ekamantaṃ nisīditvā, paṭividdhaguṇaṃ ārocetukāmo atthi nu kho ao koci? Natthīti nivattitvā āgatamaggaṃ olokento aparampi addasa aparampi addasayevāti sabbepi te āgantvā ekamantaṃ nisīditvā, ayaṃ imassa harāyamāno na kathesi, ayaṃ imassa harāyamāno na kathesi. Khīṇāsavānaṃ kira dve ākārā honti aho vata mayā paṭividdhaguṇaṃ sadevako loko khippameva paṭivijjheyyāti cittaṃ uppajjati. Paṭividdhabhāvaṃ pana nidhiladdhapuriso viya na aassa ārocetukāmā honti.

Evaṃ osaṭamatte pana tasmiṃ ariyamaṇḍale pācīnayugandharaparikkhepato abbhā mahikā dhūmo rajo rāhūti, imehi upakkilesehi vippamuttaṃ buddhuppādapaṭimaṇḍitassa lokassa rāmaṇeyyakadassanatthaṃ pācīnadisāya ukkhittarajatamayamahāādāsamaṇḍalaṃ viya, nemivaṭṭiyaṃ gahetvā, parivattiyamānarajatacakkasassirikaṃ puṇṇacandamaṇḍalaṃ ullaṅghitvā, anilapathaṃ paṭipajjittha. Iti evarūpe khaṇe laye muhutte bhagavā sakkesu viharati kapilavatthusmiṃ mahāvane mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pacamattehi bhikkhusatehi sabbeheva arahantehi.

Tattha bhagavāpi mahāsammatassa vaṃse uppanno, tepi pacasatā bhikkhū mahāsammatassa kule uppannā. Bhagavāpi khattiyagabbhe jāto, tepi khattiyagabbhe jātā. Bhagavāpi rājapabbajito, tepi rājapabbajitā. Bhagavāpi setacchattaṃ pahāya hatthagataṃ cakkavattirajjaṃ nissajjitvā pabbajito, tepi setacchattaṃ pahāya hatthagatāni rajjāni vissajjitvā pabbajitā. Iti bhagavā parisuddhe okāse, parisuddhe rattibhāge, sayaṃ parisuddho parisuddhaparivāro, vītarāgo vītarāgaparivāro, vītadoso vītadosaparivāro, vītamoho vītamohaparivāro, nittaṇho nittaṇhaparivāro, nikkileso nikkilesaparivāro, santo santaparivāro, danto dantaparivāro, mutto muttaparivāro, ativiya virocatīti. Vaṇṇabhūmi nāmesā, yattakaṃ sakkoti, tattakaṃ vattabbaṃ. Iti ime bhikkhū sandhāya vuttaṃ, pacamattehi bhikkhusatehi sabbeheva arahantehīti.

Yebhuyyenāti bahutarā sannipatitā, mandā na sannipatitā asaī arūpāvacaradevatā samāpannadevatāyo ca. Tatrāyaṃ sannipātakkamo mahāvanassa kira sāmantā devatā caliṃsu, āyāma bho! Buddhadassanaṃ nāma bahūpakāraṃ, dhammassavanaṃ bahūpakāraṃ, bhikkhusaṅghadassanaṃ bahūpakāraṃ. Āyāma āyāmāti! Mahāsaddaṃ kurumānā āgantvā bhagavantaca taṃmuhuttaṃ arahattappattakhīṇāsave ca vanditvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Eteneva upāyena tāsaṃ tāsaṃ saddaṃ sutvā saddantaraaḍḍhagāvutagāvutaaḍḍhayojanayojanādivasena tiyojanasahassavitthate himavante, tikkhattuṃ tesaṭṭhiyā nagarasahassesu, navanavutiyā doṇamukhasatasahassesu, chanavutiyā paṭṭanakoṭisatasahassesu, chapaṇṇāsāya ratanākaresūti sakalajambudīpe, pubbavidehe, aparagoyāne, uttarakurumhi, dvīsu parittadīpasahassesūti sakalacakkavāḷe, tato dutiyatatiyacakkavāḷeti evaṃ dasasahassacakkavāḷesu devatā sannipatitāti veditabbā. Dasasahassacakkavāḷahi idha dasalokadhātuyoti adhippetaṃ. Tena vuttaṃ dasahi ca lokadhātūhi devatā yebhuyyena sannipatitā hontīti.

Evaṃ sannipatitāhi devatāhi sakalacakkavāḷagabbhaṃ yāva brahmalokā sūcighare nirantaraṃ pakkhittasūcīhi viya paripuṇṇaṃ hoti. Tattha brahmalokassa evaṃ uccattanaṃ veditabbaṃ lohapāsāde kira sattakūṭāgārasamo pāsāṇo brahmaloke ṭhatvā adho khitto catūhi māsehi pathaviṃ pāpuṇāti. Evaṃ mahante okāse yathā heṭṭhā ṭhatvā khittāni pupphāni vā dhūmo vā upari gantuṃ, upari vā ṭhatvā khittasāsapā heṭṭhā otarituṃ antaraṃ na labhanti, evaṃ nirantarā devatā ahesuṃ. Yathā kho pana cakkavattirao nisinnaṭṭhānaṃ asambādhaṃ hoti, āgatāgatā mahesakkhā khattiyā okāsaṃ labhantiyeva, parato parato pana atisambādhaṃ hoti. Evameva bhagavato nisinnaṭṭhānaṃ asambādhaṃ, āgatāgatā mahesakkhā devā ca brahmāno ca okāsaṃ labhantiyeva. Api sudaṃ bhagavato āsannāsannaṭṭhāne vālagganittudanamatte padese dasapi vīsatipi devā sukhume attabhāve māpetvā aṭṭhaṃsu. Sabbaparato saṭṭhi saṭṭhi devatā aṭṭhaṃsu.

Suddhāvāsakāyikānanti suddhāvāsavāsīnaṃ. Suddhāvāsā nāma suddhānaṃ anāgāmikhīṇāsavānaṃ āvāsā paca brahmalokā. Etadahosīti kasmā ahosi? Te kira brahmāno samāpattiṃ samāpajjitvā yathā paricchedena vuṭṭhitā brahmabhavanaṃ olokentā pacchābhatte bhattagehaṃ viya suataṃ addasaṃsu. Tato kuhiṃ brahmāno gatāti āvajjantā mahāsamāgamaṃ atvā  ayaṃ samāgamo mahā, mayaṃ ohīnā, ohīnakānaṃ pana okāso dullabho hoti, tasmā gacchantā atucchahatthā hutvā ekekaṃ gāthaṃ abhisaṅkharitvā gacchāma. Tāya mahāsamāgame ca attano āgatabhāvaṃ jānāpessāma, dasabalassa ca vaṇṇaṃ bhāsissāmāti. Iti tesaṃ samāpattito uṭṭhāya āvajjitattā etadahosi.

Bhagavato purato pāturahesunti pāḷiyaṃ bhagavato santike abhimukhaṭṭhāneyeva otiṇṇā viya katvā vuttā, na kho panettha evaṃ attho veditabbo. Te pana brahmaloke ṭhitāyeva gāthā abhisaṅkharitvā eko puratthimacakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ otari, eko dakkhiṇacakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ, eko pacchimacakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ, eko uttaracakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ otari. Tato puratthimacakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ otiṇṇabrahmā nīlakasiṇaṃ samāpajjitvā nīlarasmiyo vissajjetvā dasasahassacakkavāḷadevatānaṃ maṇivammaṃ paṭimucanto viya attano āgatabhāvaṃ jānāpetvā buddhavīthi nāma kenaci uttarituṃ na sakkā, tasmā mahatiyā buddhavīthiyāva āgantvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho attanā abhisaṅkhataṃ gāthaṃ abhāsi.

Dakkhiṇacakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ otiṇṇabrahmā pītakasiṇaṃ samāpajjitvā suvaṇṇapabhaṃ mucitvā dasasahassacakkavāḷadevatānaṃ suvaṇṇapaṭaṃ pārupanto viya attano āgatabhāvaṃ jānāpetvā tatheva akāsi. Pacchimacakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ otiṇṇabrahmā lohitakasiṇaṃ samāpajjitvā lohitakarasmiyo mucitvā dasasahassacakkavāḷadevatānaṃ rattavarakambalena parikkhipanto viya attano āgatabhāvaṃ jānāpetvā tatheva akāsi. Uttaracakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ otiṇṇabrahmā odātakasiṇaṃ samāpajjitvā odātarasmiyo vissajjetvā dasasahassacakkavāḷadevatānaṃ sumanakusumapaṭaṃ pārupanto viya attano āgatabhāvaṃ jānāpetvā tatheva akāsi.

Pāḷiyaṃ pana bhagavato purato pāturahesuṃ. Atha kho tā devatā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsūti evaṃ ekakkhaṇe viya purato pātubhāvo ca abhivādetvā ekamantaṃ ṭhitabhāvo ca vutto, so iminā anukkamena ahosi, ekato katvā pana dassito. Gāthābhāsanaṃ pana pāḷiyampi visuṃ visuṃyeva vuttaṃ.

Tattha mahāsamayoti mahāsamūho. Pavanaṃ vuccati vanasaṇḍo. Ubhayenapi bhagavā imasmiṃ pana vanasaṇḍe ajja mahāsamūho sannipātoti āha. Tato yesaṃ so sannipāto, te dassetuṃ devakāyā samāgatāti āha. Tattha devakāyāti devaghaṭā. Āgatamha imaṃ dhammasamayanti evaṃ samāgate devakāye disvā mayampi imaṃ dhammasamūhaṃ āgatā. Kiṃ kāraṇā? Dakkhitāye aparājitasaṅghanti kenaci aparājitaṃ ajjeva tayo māre madditvā vijitasaṅgāmaṃ imaṃ aparājitasaṅghaṃ dassanatthāya āgatamhāti attho. So pana, brahmā, imaṃ gāthaṃ bhāsitvā, bhagavantaṃ abhivādetvā, puratthimacakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃyeva aṭṭhāsi.

Atha dutiyo vuttanayeneva āgantvā abhāsi. Tattha tatra bhikkhavoti tasmiṃ sannipātaṭṭhāne bhikkhū. Samādahaṃsūti samādhinā yojesuṃ. Cittamattano ujukaṃ akaṃsūti attano citte sabbe vaṅkakuṭilajimhabhāve haritvā ujukaṃ akariṃsu. Sārathīva nettāni gahetvāti yathā samappavattesu sindhavesu odhastapatodo sārathī sabbayottāni gahetvā acodento avārento tiṭṭhati, evaṃ chaḷaṅgupekkhāya samannāgatā guttadvārā sabbepete pacasatā bhikkhū indriyāni rakkhanti paṇḍitā, ete daṭṭhuṃ idhāgatamhā bhagavāti, sopi gantvā yathāṭhāneyeva aṭṭhāsi.

Atha tatiyo vuttanayeneva āgantvā abhāsi. Tattha chetvā khīlanti rāgadosamohakhīlaṃ chinditvā. Palighanti rāgadosamohapalighameva. Indakhīlanti rāgadosamohaindakhīlameva Ūhacca manejāti ete taṇhāejāya anejā bhikkhū indakhīlaṃ ūhacca samūhanitvā catūsu disāsu appaṭihatacārikaṃ caranti. Suddhāti nirupakkilesā. Vimalāti nimmalā. Idaṃ tasseva vevacanaṃ. Cakkhumatāti pacahi cakkhūhi cakkhumantena. Sudantāti cakkhutopi dantā sotatopi ghānatopi jivhātopi kāyatopi manatopi dantā. Susunāgāti taruṇanāgā. Tatrāyaṃ vacanattho chandādīhi na gacchantīti nāgā,tena tena maggena pahīne kilese na āgacchantīti nāgā, nānappakāraṃ āguṃ na karontīti nāgā. Ayamettha saṅkhepo, vitthāro pana mahāniddese (mahāni. 80) vuttanayeneva veditabbo.

Apica

Āguṃ na karoti kici loke,

Sabbasaṃyoga visajja bandhanāni;

Sabbattha na sajjatī vimutto,

Nāgo tādi pavuccate tathattāti.

Evamettha attho veditabbo. Susunāgāti susū nāgā, susunāgabhāvasampattiṃ pattāti attho. Te evarūpe anuttarena yoggācariyena damite taruṇanāge dassanāya āgatamha bhagavāti. Sopi gantvā yathāṭhāneyeva aṭṭhāsi.

Atha catuttho vuttanayeneva āgantvā abhāsi. Tattha gatāseti nibbematikasaraṇagamanena gatā. Sopi gantvā yathāṭhāneyeva aṭṭhāsīti. Sattamaṃ.

 

1) Như vầy ti nghe.

Một thời Thế Tn ở giữa dng họ Sakka (Thch-ca), tại Kapilavatthu (Ca-tỳ-la-vệ), ở rừng ại Lm, cng với đại chng Tỷ-kheo khoảng 500 vị, tất cả l bậc A-la-hn. V chư Thin ở mười phương thế giới phần lớn cũng thường tập hội để chim ngưỡng Thế Tn v chng Tỷ-kheo.

2) Rồi bốn vị Tịnh cư thin (Suddvs) suy nghĩ như sau: "Thế Tn nay ở giữa dn chng Sakka, thnh Kapilavatthu, rừng ại Lm, cng với đại chng Tỷ-kheo khoảng 500 vị, tất cả đều l bậc A-la-hn. V chư Thin ở mười phương thế giới, phần lớn cũng thường tập hội để chim ngưỡng Thế Tn v chng Tỷ-kheo. Vậy chng ta hy đi đến Thế Tn; sau khi đến, mỗi chng ta đọc một bi kệ dng ln Thế Tn."

3) Rồi chư Thin ấy nhanh như nh lực sĩ duỗi cnh tay đ co lại, hay co cnh tay đ duỗi ra, biến mất từ Tịnh cư thin v hiện ra trước mặt Thế Tn.

4) Chư Thin ấy đảnh lễ Thế Tn v đứng một bn. Sau khi đứng một bn, một vị Thin đọc bi kệ trước Thế Tn:

ại hội tại ại Lm,
Chư Thin đồng tụ tập,
Chng con đến Php hội,
ảnh lễ chng Bất thắng.

5) Rồi cc vị Thin khc cũng đọc ln một bi kệ trước Thế Tn:

Tại đy chng Tỷ-kheo,
Thiền định, tm chnh trực,
Như chủ xe nắm cương,
Bậc hiền hộ cc căn.

6) Lại một vị Thin khc cũng đọc ln một bi kệ trước Thế Tn:

Như kha gy, chốt tho,
Trụ bị đo, tham đoạn,
Sống thanh tịnh, v cấu,
C mắt, voi kho điều.

7) Lại một vị Thin khc cũng đọc ln một bi kệ trước mặt Thế Tn:

Những ai quy y Phật,
Sẽ khng đọa c th,
Sau khi bỏ thn Người,
Sẽ sanh lm chư Thin.

 

8. Sakalikasuttaṃ

8. Sakalikasuttavaṇṇanā

VIII. Miếng Vụn - (Tạp, ại 2,355a) - (Biệt Tạp, ại 2,473c) - (S.i,27)

38. Evaṃ me sutaṃ ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati maddakucchismiṃ migadāye. Tena kho pana samayena bhagavato pādo sakalikāya [sakkhalikāya (ka.)] khato hoti. Bhusā sudaṃ bhagavato vedanā vattanti sārīrikā vedanā dukkhā tibbā [tippā (sī. syā. kaṃ. pī.)] kharā kaṭukā asātā amanāpā; tā sudaṃ bhagavā sato sampajāno adhivāseti avihaamāno. Atha kho bhagavā catugguṇaṃ saṅghāṭiṃ paāpetvā dakkhiṇena passena sīhaseyyaṃ kappeti pāde pādaṃ accādhāya sato sampajāno.

Atha kho sattasatā satullapakāyikā devatāyo abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ maddakucchiṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Ekamantaṃ ṭhitā kho ekā devatā bhagavato santike imaṃ udānaṃ udānesi nāgo vata, bho, samaṇo gotamo; nāgavatā ca samuppannā sārīrikā vedanā dukkhā tibbā kharā kaṭukā asātā amanāpā sato sampajāno adhivāseti avihaamānoti.

Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṃ udānaṃ udānesi sīho vata, bho, samaṇo gotamo; sīhavatā ca samuppannā sārīrikā vedanā dukkhā tibbā kharā kaṭukā asātā amanāpā sato sampajāno adhivāseti avihaamānoti.

Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṃ udānaṃ udānesi ājānīyo vata, bho, samaṇo gotamo; ājānīyavatā ca samuppannā sārīrikā vedanā dukkhā tibbā kharā kaṭukā asātā amanāpā sato sampajāno adhivāseti avihaamānoti.

Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṃ udānaṃ udānesi nisabho vata, bho, samaṇo gotamo; nisabhavatā ca samuppannā sārīrikā vedanā dukkhā tibbā kharā kaṭukā asātā amanāpā sato sampajāno adhivāseti avihaamānoti.

Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṃ udānaṃ udānesi dhorayho vata, bho, samaṇo gotamo; dhorayhavatā ca samuppannā sārīrikā vedanā dukkhā tibbā kharā kaṭukā asātā amanāpā sato sampajāno adhivāseti avihaamānoti.

Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṃ udānaṃ udānesi danto vata, bho, samaṇo gotamo; dantavatā ca samuppannā sārīrikā vedanā dukkhā tibbā kharā kaṭukā asātā amanāpā sato sampajāno adhivāseti avihaamānoti.

Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṃ udānaṃ udānesi passa samādhiṃ subhāvitaṃ cittaca suvimuttaṃ, na cābhinataṃ na cāpanataṃ na ca sasaṅkhāraniggayhavāritagataṃ [sasaṅkhāraniggayhavāritavataṃ (sī. syā. kaṃ. pī.), sasaṅkhāraniggayhavārivāvataṃ (ka.)]. Yo evarūpaṃ purisanāgaṃ purisasīhaṃ purisaājānīyaṃ purisanisabhaṃ purisadhorayhaṃ purisadantaṃ atikkamitabbaṃ maeyya kimaatra adassanāti.

Pacavedā sataṃ samaṃ, tapassī brāhmaṇā caraṃ;

Cittaca nesaṃ na sammā vimuttaṃ, hīnattharūpā na pāraṅgamā te.

Taṇhādhipannā vatasīlabaddhā, lūkhaṃ tapaṃ vassasataṃ carantā;

Cittaca nesaṃ na sammā vimuttaṃ, hīnattharūpā na pāraṅgamā te.

Na mānakāmassa damo idhatthi, na monamatthi asamāhitassa;

Eko arae viharaṃ pamatto, na maccudheyyassa tareyya pāranti.

Mānaṃ pahāya susamāhitatto, sucetaso sabbadhi vippamutto;

Eko arae viharamappamatto, sa maccudheyyassa tareyya pārantntti.

 

38. Aṭṭhame maddakucchisminti evaṃnāmake uyyāne. Tahi ajātasattumhi kucchigate tassa mātarā ayaṃ mayhaṃ kucchigato gabbho rao sattu bhavissati. Kiṃ me imināti? Gabbhapātanatthaṃ kucchi maddāpitā. Tasmā maddakucchīti saṅkhaṃ gataṃ. Migānaṃ pana abhayavāsatthāya dinnattā migadāyoti vuccati.

Tena kho pana samayenāti ettha ayaṃ anupubbikathā devadatto hi ajātasattuṃ nissāya dhanuggahe ca dhanapālakaca payojetvāpi tathāgatassa jīvitantarāyaṃ kātuṃ asakkonto sahattheneva māressāmīti gijjhakūṭapabbataṃ abhiruhitvā mahantaṃ kūṭāgārappamāṇaṃ silaṃ ukkhipitvā, samaṇo gotamo cuṇṇavicuṇṇo hotūti pavijjhi. Mahāthāmavā kiresa pacannaṃ hatthīnaṃ balaṃ dhāreti. Aṭṭhānaṃ kho panetaṃ, yaṃ buddhānaṃ parūpakkamena jīvitantarāyo bhaveyyāti taṃ tathāgatassa sarīrābhimukhaṃ āgacchantaṃ ākāse aā silā uṭṭhahitvā sampaṭicchi. Dvinnaṃ silānaṃ sampahārena mahanto pāsāṇassa sakalikā uṭṭhahitvā bhagavato piṭṭhipādapariyantaṃ abhihani, pādo mahāpharasunā pahato viya samuggatalohitena lākhārasamakkhito viya ahosi. Bhagavā uddhaṃ ulloketvā devadattaṃ etadavoca bahu tayā moghapurisa, apuaṃ pasutaṃ, yo tvaṃ paduṭṭhacitto vadhakacitto tathāgatassa lohitaṃ uppādesīti. Tato paṭṭhāya bhagavato aphāsu jātaṃ. Bhikkhū cintayiṃsu ayaṃ vihāro ujjaṅgalo visamo, bahūnaṃ khattiyādīnaceva pabbajitānaca anokāsoti. Te tathāgataṃ macasivikāya ādāya maddakucchiṃ nayiṃsu. Tena vuttaṃ tena kho pana samayena bhagavato pādo sakalikāya khato hotīti.

Bhusāti balavatiyo. Sudanti nipātamattaṃ. Dukkhanti sukhapaṭikkhepo. Tibbāti bahalā. Kharāti pharusā. Kaṭukāti tikhiṇā. Asātāti amadhurā. Na tāsu mano appeti, na tā manaṃ appāyanti vaḍḍhentīti amanāpā. Sato sampajānoti vedanādhivāsanasatisampajaena samannāgato hutvā. Avihaamānoti apīḷiyamāno, samparivattasāyitāya vedanānaṃ vasaṃ agacchanto.

Sīhaseyyanti ettha kāmabhogiseyyā, petaseyyā, sīhaseyyā, tathāgataseyyāti catasso seyyā. Tattha yebhuyyena, bhikkhave, kāmabhogī sattā vāmena passena sentīti ayaṃ kāmabhogiseyyā. Tesu hi yebhuyyena dakkhiṇapassena sayāno nāma natthi. Yebhuyyena, bhikkhave, petā uttānā sentīti ayaṃ petaseyyā. Appamaṃsalohitattā hi aṭṭhisaṅghāṭajaṭitā ekena passena sayituṃ na sakkonti, uttānāva senti. Yebhuyyena, bhikkhave, sīho migarājā naṅguṭṭhaṃ antarasatthimhi anupakkhipitvā dakkhiṇena passena setīti ayaṃ sīhaseyyā. Tejussadattā hi sīho migarājā dve purimapāde ekasmiṃ, pacchimapāde ekasmiṃ ṭhāne ṭhapetvā naṅguṭṭhaṃ antarasatthimhi pakkhipitvā purimapādapacchimapādanaṅguṭṭhānaṃ ṭhitokāsaṃ sallakkhetvā dvinnaṃ purimapādānaṃ matthake sīsaṃ ṭhapetvā sayati, divasampi sayitvā pabujjhamāno na utrasanto pabujjhati, sīsaṃ pana ukkhipitvā purimapādādīnaṃ ṭhitokāsaṃ sallakkheti. Sace kici ṭhānaṃ vijahitvā ṭhitaṃ hoti, nayidaṃ tuyhaṃ jātiyā, na sūrabhāvassa anurūpanti anattamano hutvā tattheva sayati, na gocarāya pakkamati. Avijahitvā ṭhite pana tuyhaṃ jātiyā ca sūrabhāvassa ca anurūpamidanti haṭṭhatuṭṭho uṭṭhāya sīhavijambhitaṃ vijambhitvā kesarabhāraṃ vidhunitvā tikkhattuṃ sīhanādaṃ naditvā gocarāya pakkamati. Catutthajjhānaseyyā pana tathāgataseyyāti vuccati. Tāsu idha sīhaseyyā āgatā. Ayahi tejussadairiyāpathattā uttamaseyyā nāma.

Pāde pādanti dakkhiṇapāde vāmapādaṃ. Accādhāyāti atiādhāya, īsakaṃ atikkamma ṭhapetvā . Gopphakena hi gopphake jāṇunā vā jāṇumhi saṅghaṭṭiyamāne abhiṇhaṃ vedanā uppajjati, cittaṃ ekaggaṃ na hoti, seyyā aphāsukā hoti. Yathā na saṅghaṭṭeti, evaṃ atikkamma ṭhapite vedanā nuppajjati, cittaṃ ekaggaṃ hoti, seyyā phāsu hoti. Tasmā evaṃ nipajji. Sato sampajānoti sayanapariggāhakasatisampajaena samannāgato. Uṭṭhānasaanti panettha na vuttaṃ, gilānaseyyā hesā tathāgatassa.

Sattasatāti imasmiṃ sutte sabbāpi tā devatā gilānaseyyaṭṭhānaṃ āgatā. Udānaṃ udānesīti gilānaseyyaṃ āgatānaṃ domanassena bhavitabbaṃ siyā. Imāsaṃ pana tathāgatassa vedanādhivāsanaṃ disvā, aho buddhānaṃ mahānubhāvatā! Evarūpāsu nāma vedanāsu vattamānāsu vikāramattampi natthi, sirīsayane alaṅkaritvā ṭhapitasuvaṇṇarūpakaṃ viya anijamānena kāyena nipanno, idānissa adhikataraṃ mukhavaṇṇo virocati, ābhāsampanno puṇṇacando viya sampati vikasitaṃ viya ca aravindaṃ assa mukhaṃ sobhati, kāyepi vaṇṇāyatanaṃ idāni susammaṭṭhakacanaṃ viya vippasīdatīti udānaṃ udapādi.

Nāgovata bhoti, ettha bhoti dhammālapanaṃ. Balavantaṭṭhena nāgo. Nāgavatāti nāgabhāvena. Sīho vatātiādīsu asantāsanaṭṭhena sīho. Byattaparicayaṭṭhena kāraṇākāraṇajānanena vā ājānīyo. Appaṭisamaṭṭhena nisabho. Gavasatajeṭṭhako hi usabho, gavasahassajeṭṭhako vasabho, gavasatasahassajeṭṭhako nisabhoti vuccati. Bhagavā pana appaṭisamaṭṭhena āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti. Tenevatthena idha nisabhoti vutto. Dhuravāhaṭṭhena dhorayho. Nibbisevanaṭṭhena danto.

Passāti aniyamitāṇatti. Samādhinti arahattaphalasamādhiṃ. Suvimuttanti phalavimuttiyā suvimuttaṃ. Rāgānugataṃ pana cittaṃ abhinataṃ nāma hoti, dosānugataṃ apanataṃ. Tadubhayapaṭikkhepena na cābhinataṃ na cāpanatanti āha. Na ca sasaṅkhāraniggayhavāritagatanti na sasaṅkhārena sappayogena kilese niggahetvā vāritavataṃ, kilesānaṃ pana chinnattā vataṃ phalasamādhinā samāhitanti attho. Atikkamitabbanti viheṭhetabbaṃ ghaṭṭetabbaṃ. Adassanāti aāṇā. Aāṇī hi andhabālova evarūpe satthari aparajjheyyāti devadattaṃ ghaṭṭayamānā vadanti.

Pacavedāti itihāsapacamānaṃ vedānaṃ dhārakā. Sataṃ samanti vassasataṃ. Tapassīti tapanissitakā hutvā. Caranti carantā. Na sammāvimuttanti sacepi evarūpā brāhmaṇā vassasataṃ caranti, cittaca nesaṃ sammā vimuttaṃ na hoti. Hīnattarūpā na pāraṃ gamā teti hīnattasabhāvā te nibbānaṅgamā na honti. Hīnattharūpātipi pāṭho, hīnatthajātikā parihīnatthāti attho. Taṇhādhipannāti taṇhāya ajjhotthaṭā. Vatasīlabaddhāti ajavatakukkuravatādīhi ca vatehi tādiseheva ca sīlehi baddhā. Lūkhaṃ tapanti pacātapatāpanaṃ kaṇṭakaseyyādikaṃ tapaṃ. Idāni sā devatā sāsanassa niyyānikabhāvaṃ kathentī na mānakāmassātiādimāha. Taṃ vuttatthamevāti. Aṭṭhamaṃ.

 

1) Như vầy ti nghe.

Một thời Thế Tn ở tại Rjagaha (Vương X), tại vườn Nai (Maddakucchi)

2) Lc bấy giờ, chn Thế Tn bị miếng đ bể đm phải. Cảm thọ Thế Tn mnh liệt. Thn cảm thọ khổ đau, nhi đau, nhức nhối, khốc liệt, khng khoi tm, khng thch th. Nhưng Thế Tn chnh niệm tỉnh gic, nhẫn chịu, khng phiền no.

3) Rồi Thế Tn cho trải o Sanghti (Tăng-gi-l) xếp tư lại, nằm xuống pha hng bn phải như dng điệu con sư tử, chn đặt trn chn, chnh niệm tỉnh gic.

4) Rồi bảy trăm quần tin Satullapakyik, sau khi đm đ gần mn, với dung sắc th thắng chi sng ton vng Maddakucchi, đi đến Thế Tn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tn rồi đứng một bn.

5) ứng một bn, một vị Thin đọc ln lời cảm hứng ny trước mặt Thế Tn:

-- Sa-mn Gotama thật l bậc Long tượng. V với tư cch Long tượng, Ngi nhẫn chịu thn thọ khởi ln, đau khổ, nhi đau, nhức nhối, khốc liệt, khng khoi tm, khng thch th, Ngi chnh niệm tỉnh gic, nhẫn chịu, khng phiền no.

6) Rồi một vị Thin khc ni ln lời cảm hứng ny trước mặt Thế Tn:

-- Sa-mn Gotama thật l bậc Sư tử. V với tư cch Sư tử, Ngi nhẫn chịu thn thọ khởi ln, khổ đau... khng c phiền no.

7) Rồi một vị Thin khc ni ln lời cảm hứng ny trước mặt Thế Tn:

-- Sa-mn Gotama thật l Lương tuấn m. V với tư cch Lương tuấn m, Ngi nhẫn chịu thn thọ khởi ln, khổ đau... khng c phiền no.

8) Rồi một vị Thin khc ni ln lời cảm hứng ny trước mặt Thế Tn:

-- Sa-mn Gotama thật l bậc Ngưu vương. V với tư cch Ngưu vương, Ngi nhẫn chịu thn thọ khởi ln, khổ đau... khng c phiền no.

9) Rồi một vị Thin khc ni ln lời cảm hứng ny trước mặt Thế Tn:

-- Sa-mn Gotama thật l bậc Nhẫn nại Kin cường. V với tư cch bậc Nhẫn nại Kin cường, Ngi nhẫn chịu thn thọ khởi ln, khổ đau... khng c phiền no.

10) Rồi một vị Thin khc ni ln lời cảm hứng ny trước mặt Thế Tn:

-- Sa-mn Gotama thật l một bậc Kho điều phục. V với tư cch l một bậc Kho điều phục, Ngi nhẫn chịu thn thọ khởi ln, khổ đau... khng c phiền no.

11) Rồi một vị Thin khc ni ln lời cảm hứng ny trước mặt Thế Tn:

-- Hy xem tm của Ngi kho được tu tập Thiền định v giải thot, khng c nổi ln, khng c chm xuống, mọi hnh động được tc thnh, khng c ai kch thch. Ai c thể nghĩ mnh đi ngược lại một Long tượng như vậy, một bậc Sư tử như vậy, một bậc Lương tuấn m như vậy, một bậc Ngưu vương như vậy, một bậc Nhẫn nại Kin cường như vậy, một bậc Nhiếp phục như vậy, trừ phi l một người m.

Cc vị B-la-mn,
Tinh thng năm Vệ-đ,
Dầu tu tập khổ hạnh,
Cho đến hng trăm năm,
Tm họ khng c thể,
Chơn chnh được giải thot.
Tự tnh qu hạ liệt,
Khng đến bờ bn kia,
Bị kht i chi phối,
Bị giới cấm tri buộc,
Dầu tu tập khổ hạnh,
Cho đến hng trăm năm,
Tm họ khng c thể,
Chơn chnh được giải thot.
Tự tnh qu hạ liệt,
Khng đến bờ bn kia.
Ở đời khng nhiếp phục,
Kiu mạn cng cc dục,
Tm khng được an tịnh,
Khng tu tập Thiền định.
Ở trong rừng c độc,
Nhưng tm tư phng dật,
Vị ấy kh vượt khỏi,
Sự chinh phục tử thần.
Nhiếp phục được kiu mạn,
Kho tu tập Thiền định,
Tm tư kho an tịnh,
Giải thot được vin mn,
Ở trong rừng c độc,
Tm tư khng phng dật,
Vị ấy kho vượt khỏi,
Sự chinh phục tử thần.

 

9. Paṭhamapajjunnadhītusuttaṃ

9. Paṭhamapajjunnadhītusuttavaṇṇanā

IX. Con Gi Của Pajjunna (Tạp, ại 2,350a) (Biệt Tạp, 14.4, ại 2,469a) (S.i,29)

39. Evaṃ me sutaṃ ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ. Atha kho kokanadā pajjunnassa dhītā abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ mahāvanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhitā kho sā devatā kokanadā pajjunnassa dhītā bhagavato santike imā gāthāyo abhāsi

Vesāliyaṃ vane viharantaṃ, aggaṃ sattassa sambuddhaṃ;

Kokanadāhamasmi abhivande, kokanadā pajjunnassa dhītā.

Sutameva pure āsi, dhammo cakkhumatānubuddho;

Sāhaṃ dāni sakkhi jānāmi, munino desayato sugatassa.

Ye keci ariyaṃ dhammaṃ, vigarahantā caranti dummedhā;

Upenti roruvaṃ ghoraṃ, cirarattaṃ dukkhaṃ anubhavanti.

Ye ca kho ariye dhamme, khantiyā upasamena upetā;

Pahāya mānusaṃ dehaṃ, devakāya paripūressantīti.

 

39. Navame pajjunnassa dhītāti pajjunnassa nāma vassavalāhakadevarao cātumahārājikassa dhītā. Abhivandeti bhagavā tumhākaṃ pāde vandāmi. Cakkhumatāti pacahi cakkhūhi cakkhumantena tathāgatena. Dhammo anubuddhoti, idaṃ mayā pubbe paresaṃ santike kevalaṃ sutaṃyeva āsīti vadati. Sāhaṃ dānīti, sā ahaṃ idāni. Sakkhi jānāmīti, paṭivedhavasena paccakkhameva jānāmi. Vigarahantāti, hīnakkharapadabyajanoti vā aniyyānikoti vā evaṃ garahantā. Roruvanti, dve roruvā dhūmaroruvo ca jālaroruvo ca. Tattha dhūmaroruvo visuṃ hoti, jālaroruvoti pana avīcimahānirayassevetaṃ nāmaṃ. Tattha hi sattā aggimhi jalante jalante punappunaṃ ravaṃ ravanti, tasmā so roruvoti vuccati. Ghoranti dāruṇaṃ. Khantiyā upasamena upetāti ruccitvā khamāpetvā gahaṇakhantiyā ca rāgādiupasamena ca upetāti. Navamaṃ.

1) Như vầy ti nghe.

Một thời Thế Tn ở Vesli, ại Lm, tại Trng Cc giảng đường.

2) Rồi Kokanad, con gi của Pajjunna, sau khi đm vừa mn, với dung sắc th thắng chiếu sng ton vng ại Lm, đi đến Thế Tn, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tn rồi đứng một bn.

3) ứng một bn, Thin nữ Kokanad, con gi của Pajjunna, ni ln bi kệ ny trước mặt Thế Tn:

Bậc Chnh ẳng Chnh Gic,
Thượng thủ cc chng sanh,
Nay an tr ại Lm,
Tại thnh Vesli,
Hy để con đảnh lễ,
Con gi Pajjunna,
Tn Kokanad.
Từ trước con chỉ nghe,
Bậc chứng ngộ Chnh Gic.
Bậc v thượng Php Nhn,
Bậc Chnh ẳng Chnh Gic.
Ngy nay con c thể,
Biết được Chnh php ấy,
Do Thiện Thệ thuyết giảng,
Bậc Mu-ni Chnh Gic.
Những ai km tr tuệ,
Khinh bc chống Thnh php,
Sẽ rơi vo địa ngục,
Mệnh danh Roruva,
Trải thời gian lu di,
Thọ lnh nhiều thống khổ.
Những ai đối Thnh php,
Kham nhẫn, tm tịch tịnh,
Từ bỏ thn lm người,
Vin mn thn chư Thin.

 

10. Dutiyapajjunnadhītusuttaṃ

10. Dutiyapajjunnadhītusuttavaṇṇanā

X. Con Gi Của Pajjunna (Tạp, ại 2, 349c) (Biệt Tạp 14.3, ại 2, 469a) (S.i,30)

40. Evaṃ me sutaṃ ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ. Atha kho cūḷakokanadā [cullakokanadā (sī. syā. kaṃ.)] pajjunnassa dhītā abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ mahāvanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhitā kho sā devatā cūḷakokanadā pajjunnassa dhītā bhagavato santike imā gāthāyo abhāsi

Idhāgamā vijjupabhāsavaṇṇā, kokanadā pajjunnassa dhītā;

Buddhaca dhammaca namassamānā, gāthācimā atthavatī abhāsi.

Bahunāpi kho taṃ vibhajeyyaṃ, pariyāyena tādiso dhammo;

Saṃkhittamatthaṃ [saṃkhittamattaṃ (ka.)] lapayissāmi, yāvatā me manasā pariyattaṃ.

Pāpaṃ na kayirā vacasā manasā,

Kāyena vā kicana sabbaloke;

Kāme pahāya satimā sampajāno,

Dukkhaṃ na sevetha anatthasaṃhitanti.

 

Satullapakāyikavaggo catuttho.

Tassuddānaṃ

Sabbhimaccharinā sādhu, na santujjhānasaino;

Saddhā samayo sakalikaṃ, ubho pajjunnadhītaroti.

 

40. Dasame dhammacāti ca saddena saṅghaca, iti tīṇi ratanāni namassamānā idhāgatāti vadati. Atthavatīti, atthavatiyo. Bahunāpi kho tanti yaṃ dhammaṃ sā abhāsi, taṃ dhammaṃ bahunāpi pariyāyena ahaṃ vibhajeyyaṃ. Tādiso dhammoti, tādiso hi ayaṃ bhagavā dhammo, taṃsaṇṭhito tappaṭibhāgo bahūhi pariyāyehi vibhajitabbayuttakoti dasseti. Lapayissāmīti, kathayissāmi. Yāvatā me manasā pariyattanti yattakaṃ mayā manasā pariyāpuṭaṃ, tassatthaṃ divasaṃ avatvā madhupaṭalaṃ pīḷentī viya muhutteneva saṃkhittena kathessāmi. Sesaṃ uttānamevāti. Dasamaṃ.

 

 

 

 

 

 

 

Satullapakāyikavaggo catuttho.

 

1) Như vầy ti nghe.

Một thời Thế Tn tr ở Vesli, ại Lm, tại Trng Cc giảng đường.

2) Rồi Cla - Kokanad, con gi của Pajjunna, sau khi đm đ gần mn, với dung sắc th thắng chi sng ton vng ại Lm đi đến Thế Tn; sau khi đi đến, đảnh lễ Thế Tn rồi đứng một bn. ứng một bn, Cla-Kokanad, con gi của Pajjunna, ni ln bi kệ ny trước mặt Thế Tn:

Con gi Pajjunna,
Tn Kokanad.
Nhan sắc như điện quang,
Nng đ đến tại đy,
ảnh lễ Phật v Php,
Ni kệ lợi ch ny,
Dầu với nhiều php mn,
Con phn tch php ny.
Nhưng lược nghĩa con ni,
Theo con hiểu biết,
Ở đời, chớ lm c,
Cả ba: thn, khẩu, ,
Từ bỏ mọi thứ dục,
Chnh niệm, tm tỉnh gic,
Khng khổ hạnh p xc,
V bổ, khng lợi ch.

 

5. Ādittavaggo

5. Ādittavaggo

V. Phẩm Thiu Chy

Evaṃ me sutaṃ ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho aatarā devatā abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ jetavanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhitā kho sā devatā bhagavato santike imā gāthāyo abhāsi

 

 

Như vầy ti nghe.

Một thời Thế Tn ở Svatthi (X-vệ), Jetavana (Thắng Lm), tại vườn ng Anthapindika (Cấp C ộc). Rồi một vị Thin, sau khi đm đ gần mn, với dung sắc th thắng chi sng ton vng Jetavana, đi đến Thế Tn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tn rồi đứng một bn. ứng một bn, vị Thin ấy ni ln bi kệ ny trước mặt Thế Tn:

1. Ādittasuttaṃ

1. Ādittasuttavaṇṇanā

I. Thiu Chy (Biệt Tạp 5.4, ại 2,403) (S.i,31)

41.

Ādittasmiṃ agārasmiṃ, yaṃ nīharati bhājanaṃ;

Taṃ tassa hoti atthāya, no ca yaṃ tattha ḍayhati.

Evaṃ ādittako loko, jarāya maraṇena ca;

Nīharetheva dānena, dinnaṃ hoti sunīhataṃ.

Dinnaṃ sukhaphalaṃ hoti, nādinnaṃ hoti taṃ tathā;

Corā haranti rājāno, aggi ḍahati nassati.

Atha antena jahati, sarīraṃ sapariggahaṃ;

Etadaāya medhāvī, bhujetha ca dadetha ca;

Datvā ca bhutvā ca yathānubhāvaṃ;

Anindito saggamupeti ṭhānanti.

 

41. Ādittavaggassa paṭhame jarāya maraṇena cāti desanāsīsametaṃ, rāgādīhi pana ekādasahi aggīhi loko ādittova. Dānenāti dānacetanāya. Dinnaṃ hoti sunīhatanti dānapuacetanāhi dāyakasseva hoti gharasāmikassa viya nīhatabhaṇḍakaṃ, tenetaṃ vuttaṃ. Corā harantīti adinne bhoge corāpi haranti rājānopi, aggipi ḍahati, ṭhapitaṭṭhānepi nassanti. Antenāti maraṇena. Sarīraṃ sapariggahanti sarīraceva corādīnaṃ vasena avinaṭṭhabhoge ca. Saggamupetīti vessantaramahārājādayo viya sagge nibbattatīti. Paṭhamaṃ.

Trong ngi nh thiu chy,
Vật dụng đem ra ngoi,
Vật ấy c lợi ch,
Khng phải vật bị thiu.
Cũng vậy trong đời ny,
Bị gi chết thiu chy,
Hy đem ra, bằng th,
Vật th, kho đem ra.
C th, c lạc quả,
Khng th, khng như vậy.
Kẻ trộm, vua cướp đoạt,
Lửa thiu đốt hủy hoại,
Khi giờ cuối cng đến,
Bỏ thn, bỏ sở hữu.
Kẻ tr, hiểu biết vậy,
Thọ dụng v bố th,
Th xong, thọ dụng xong,
Theo lực hnh động ấy,
Khng bị ai chỉ trch,
Vị ấy được sanh Thin.

2. Kiṃdadasuttaṃ

2. Kiṃdadasuttavaṇṇanā

II. Cho G? (Tạp 36.6 Vn h đại đắc, ại 2,261b) (Biệt Tạp 8.4, ại 2,526b) (S.i,32)

42.

Kiṃdado balado hoti, kiṃdado hoti vaṇṇado;

Kiṃdado sukhado hoti, kiṃdado hoti cakkhudo;

Ko ca sabbadado hoti, taṃ me akkhāhi pucchitoti.

Annado balado hoti, vatthado hoti vaṇṇado;

Yānado sukhado hoti, dīpado hoti cakkhudo.

So ca sabbadado hoti, yo dadāti upassayaṃ;

Amataṃ dado ca so hoti, yo dhammamanusāsatīti.

 

42. Dutiye annadoti yasmā atibalavāpi dve tīṇi bhattāni abhutvā uṭṭhātuṃ na sakkoti, bhutvā pana dubbalopi hutvā balasampanno hoti, tasmā annado baladoti āha. Vatthadoti yasmā surūpopi duccoḷo vā acoḷo vā virūpo hoti ohīḷito duddasiko, vatthacchanno devaputto viya sobhati , tasmā vatthado hoti vaṇṇadoti āha. Yānadoti hatthiyānādīnaṃ dāyako. Tesu pana

Na hatthiyānaṃ samaṇassa kappati,

Na assayānaṃ, na rathena yātuṃ;

Idaca yānaṃ samaṇassa kappati,

Upāhanā rakkhato sīlakhandhanti.

Tasmā chattupāhanakattarayaṭṭhimacapīṭhānaṃ dāyako, yo ca maggaṃ sodheti, nisseṇiṃ karoti, setuṃ karoti, nāvaṃ paṭiyādeti, sabbopi yānadova hoti. Sukhado hotīti yānassa sukhāvahanato sukhado nāma hoti. Cakkhudoti andhakāre cakkhumantānampi rūpadassanābhāvato dīpado cakkhudo nāma hoti, anuruddhatthero viya dibbacakkhu sampadampi labhati.

Sabbadado hotīti sabbesaṃyeva balādīnaṃ dāyako hoti. Dve tayo gāme piṇḍāya caritvā kici aladdhā āgatassāpi sītalāya pokkharaṇiyā nhāyitvā patissayaṃ pavisitvā muhuttaṃ mace nipajjitvā uṭṭhāya nisinnassa hi kāye balaṃ āharitvā pakkhittaṃ viya hoti. Bahi vicarantassa ca kāye vaṇṇāyatanaṃ vātātapehi jhāyati, patissayaṃ pavisitvā dvāraṃ pidhāya muhuttaṃ nipannassa ca visabhāgasantati vūpasammati, sabhāgasantati okkamati, vaṇṇāyatanaṃ āharitvā pakkhittaṃ viya hoti. Bahi vicarantassa pāde kaṇṭako vijjhati, khāṇu paharati, sarīsapādiparissayo ceva corabhayaca uppajjati, patissayaṃ pavisitvā dvāraṃ pidhāya nipannassa sabbete parissayā na honti, dhammaṃ sajjhāyantassa dhammapītisukhaṃ, kammaṭṭhānaṃ manasikarontassa upasamasukhaṃ uppajjati. Tathā bahi vicarantassa ca sedā muccanti, akkhīni phandanti, senāsanaṃ pavisanakkhaṇe kūpe otiṇṇo viya hoti, macapīṭhādīni na paāyanti. Muhuttaṃ nisinnassa pana akkhipasādo āharitvā pakkhitto viya hoti, dvārakavāṭavātapānamacapīṭhādīni paāyanti. Tena vuttaṃ so ca sabbadado hoti, yo dadāti upassayanti.

Amataṃdado ca so hotīti paṇītabhojanassa pattaṃ pūrento viya amaraṇadānaṃ nāma deti. Yo dhammamanusāsatīti yo dhammaṃ anusāsati, aṭṭhakathaṃ katheti, pāḷiṃ vāceti, pucchitapahaṃ vissajjeti, kammaṭṭhānaṃ ācikkhati, dhammassavanaṃ karoti, sabbopesa dhammaṃ anusāsati nāma. Sabbadānānaca idaṃ dhammadānameva agganti veditabbaṃ. Vuttampi cetaṃ

Sabbadānaṃ dhammadānaṃ jināti,

Sabbarasaṃ dhammaraso jināti;

Sabbaratiṃ dhammarati jināti,

Taṇhakkhayo sabbadukkhaṃ jinātīti. (dha. pa. 354); Dutiyaṃ;

 

 

Cho g l cho lực?
Cho g l cho sắc?
Cho g l cho lạc?
Cho g l cho mắt?
Cho g cho tất cả?
Xin đp điều con hỏi?

(Thế Tn):

Cho ăn l cho lực,
Cho mặc l cho sắc,
Cho xe l cho lạc,
Cho đn l cho mắt.
Ai cho chỗ tr xứ,
Vị ấy cho tất cả,
Ai giảng dạy Chnh php,
Vị ấy cho bất tử.

 

3. Annasuttaṃ

3. Annasuttavaṇṇanā

III. ồ Ăn (S.i,32)

43.

Annamevābhinandanti, ubhaye devamānusā;

Atha ko nāma so yakkho, yaṃ annaṃ nābhinandatīti.

Ye naṃ dadanti saddhāya, vippasannena cetasā;

Tameva annaṃ bhajati, asmiṃ loke paramhi ca.

Tasmā vineyya maccheraṃ, dajjā dānaṃ malābhibhū;

Puāni paralokasmiṃ, patiṭṭhā honti pāṇinanti.

 

43. Tatiye abhinandantīti patthenti. Bhajatīti upagacchati, cittagahapatisīvalittherādike viya pacchato anubandhati. Tasmāti yasmā idhaloke paraloke ca annadāyakameva anugacchati, tasmā. Sesaṃ uttānamevāti. Tatiyaṃ.

Trời, Người, cả hai loi,
ều ưa thch ăn uống,
Vị Dạ-xoa tn g,
Lại khng thch ăn uống?

(Thế Tn):

Ai cho với lng tin,
Với tm tư thanh tịnh,
ược phần mn ăn ấy,
ời ny v đời sau.
Vậy hy ngừa xan tham,
Bố th, nhiếp cấu uế,
Hữu tnh vững an tr,
Cng đức trong đời sau.

 

4. Ekamūlasuttaṃ

4. Ekamūlasuttavaṇṇanā

IV. Một Căn Rễ (S.i,32)

44.

Ekamūlaṃ dvirāvaṭṭaṃ, timalaṃ pacapattharaṃ;

Samuddaṃ dvādasāvaṭṭaṃ, pātālaṃ atarī isīti.

 

44. Catutthe ekamūlanti avijjā taṇhāya mūlaṃ, taṇhā avijjāya. Idha pana taṇhā adhippetā. Dvīhi sassatucchedadiṭṭhīhi āvaṭṭatīti dvirāvaṭṭā. Sā ca rāgādīhi tīhi malehi timalā. Tatrāssā moho sahajātakoṭiyā malaṃ hoti, rāgadosā upanissayakoṭiyā. Paca pana kāmaguṇā assā pattharaṇaṭṭhānā, tesu sā pattharatīti pacapattharā. Sā ca apūraṇīyaṭṭhena samuddo. Ajjhattikabāhiresu panesā dvādasāyatanesu āvaṭṭati parivaṭṭatīti dvādasāvaṭṭā. Apatiṭṭhaṭṭhena pana pātāloti vuccatīti. Ekamūlaṃpe pātālaṃ, atari isi, uttari samatikkamīti attho. Catutthaṃ.

Một rễ, hai phương diện,
Ba uế, năm mi trường,
Biển lớn, mười hai họa,
Vực xoy bậc Thnh siu.

5. Anomasuttaṃ

5. Anomasuttavaṇṇanā

V. Bậc Hon Ton (S.i,33)

45.

Anomanāmaṃ nipuṇatthadassiṃ, paādadaṃ kāmālaye asattaṃ;

Taṃ passatha sabbaviduṃ sumedhaṃ, ariye pathe kamamānaṃ mahesinti.

 

45. Pacame anomanāmanti sabbaguṇasamannāgatattā avekallanāmaṃ, paripūranāmanti attho. Nipuṇatthadassinti bhagavā saṇhasukhume khandhantarādayo atthe passatīti nipuṇatthadassī. Paādadanti anvayapaādhigamāya paṭipadaṃ kathanavasena paāya dāyakaṃ. Kāmālaye asattanti pacakāmaguṇālaye alaggaṃ. Kamamānanti bhagavā mahābodhimaṇḍeyeva ariyamaggena gato, na idāni gacchati, atītaṃ pana upādāya idaṃ vuttaṃ. Mahesinti mahantānaṃ sīlakkhandhādīnaṃ esitāraṃ pariyesitāranti. Pacamaṃ.

Bậc vin mn ton diện,
Thấy được nghĩa b huyền,
Ban pht chn tr tuệ,
Thot ly khỏi dục tạng,
Thấy được bậc ton tr,
Bậc Thiện tuệ tr gic.
Vị ại Thnh dấn bước,
Trn con đường Thnh đạo.

6. Accharāsuttaṃ

6. Accharāsuttavaṇṇanā

VI. Thin Nữ (S.i,33)

46.

Accharāgaṇasaṅghuṭṭhaṃ, pisācagaṇasevitaṃ;

Vanantaṃ mohanaṃ nāma, kathaṃ yātrā bhavissatīti.

Ujuko nāma so maggo, abhayā nāma sā disā;

Ratho akūjano nāma, dhammacakkehi saṃyuto.

Hirī tassa apālambo, satyassa parivāraṇaṃ;

Dhammāhaṃ sārathiṃ brūmi, sammādiṭṭhipurejavaṃ.

Yassa etādisaṃ yānaṃ, itthiyā purisassa vā;

Sa ve etena yānena, nibbānasseva santiketi.

 

46. Chaṭṭhe accharāgaṇasaṅghuṭṭhanti ayaṃ kira devaputto satthusāsane pabbajitvā vattapaṭipattiṃ pūrayamāno pacavassakāle pavāretvā dvemātikaṃ paguṇaṃ katvā kammākammaṃ uggahetvā cittarucitaṃ kammaṭṭhānaṃ uggaṇhitvā sallahukavuttiko araaṃ pavisitvā yo bhagavatā majjhimayāmo sayanassa koṭṭhāsoti anuāto. Tasmimpi sampatte pamādassa bhāyāmīti macakaṃ ukkhipitvā rattica divā ca nirāhāro kammaṭṭhānameva manasākāsi.

Athassa abbhantare satthakavātā uppajjitvā jīvitaṃ pariyādiyiṃsu. So dhurasmiṃyeva kālamakāsi. Yo hi koci bhikkhu caṅkame caṅkamamāno vā ālambanatthambhaṃ nissāya ṭhito vā caṅkamakoṭiyaṃ cīvaraṃ sīse ṭhapetvā nisinno vā nipanno vā parisamajjhe alaṅkatadhammāsane dhammaṃ desento vā kālaṃ karoti, sabbo so dhurasmiṃ kālaṃ karoti nāma. Iti ayaṃ caṅkamane kālaṃ katvā upanissayamandatāya āsavakkhayaṃ appatto tāvatiṃsabhavane mahāvimānadvāre niddāyitvā pabujjhanto viya paṭisandhiṃ aggahesi. Tāvadevassa suvaṇṇatoraṇaṃ viya tigāvuto attabhāvo nibbatti.

Antovimāne sahassamattā accharā taṃ disvā, vimānasāmiko devaputto āgato, ramayissāma nanti tūriyāni gahetvā parivārayiṃsu. Devaputto na tāva cutabhāvaṃ jānāti, pabbajitasaīyeva accharā oloketvā vihāracārikaṃ āgataṃ mātugāmaṃ disvā lajjī. Paṃsukūliko viya upari ṭhitaṃ ghanadukūlaṃ ekaṃsaṃ karonto aṃsakūṭaṃ paṭicchādetvā indriyāni okkhipitvā adhomukho aṭṭhāsi. Tassa kāyavikāreneva tā devatā samaṇadevaputto ayanti atvā evamāhaṃsu ayya, devaputta, devaloko nāmāyaṃ, na samaṇadhammassa karaṇokāso, sampattiṃ anubhavanokāsoti. So tatheva aṭṭhāsi. Devatā na tāvāyaṃ sallakkhetīti tūriyāni paggaṇhiṃsu. So tathāpi anolokentova aṭṭhāsi.

Athassa sabbakāyikaṃ ādāsaṃ purato ṭhapayiṃsu. So chāyaṃ disvā cutabhāvaṃ atvā, na mayā imaṃ ṭhānaṃ patthetvā samaṇadhammo kato, uttamatthaṃ arahattaṃ patthetvā katoti sampattiyā vippaṭisārī ahosi, suvaṇṇapaṭaṃ paṭilabhissāmīti takkayitvā yuddhaṭṭhānaṃ otiṇṇamallo mūlakamuṭṭhiṃ labhitvā viya. So ayaṃ saggasampatti nāma sulabhā, buddhānaṃ pātubhāvo dullabhoti cintetvā vimānaṃ apavisitvāva asambhinneneva sīlena accharāsaṅghaparivuto dasabalassa santikaṃ āgamma abhivādetvā ekamantaṃ ṭhito imaṃ gāthaṃ abhāsi.

Tattha accharāgaṇasaṅghuṭṭhanti accharāgaṇena gītavāditasaddehi saṅghositaṃ. Pisācagaṇasevitanti tameva accharāgaṇaṃ pisācagaṇaṃ katvā vadati. Vananti nandanavanaṃ sandhāya vadati. Ayahi niyāmacittatāya attano garubhāvena devagaṇaṃ devagaṇoti vattuṃ na roceti. Pisācagaṇoti vadati. Nandanavanaca nandananti avatvā mohananti vadati Kathaṃ yātrā bhavissatīti kathaṃ niggamanaṃ bhavissati, kathaṃ atikkamo bhavissati, arahattassa me padaṭṭhānabhūtaṃ vipassanaṃ ācikkhatha bhagavāti vadati.

Atha bhagavā atisallikhateva ayaṃ devaputto, kiṃ nu kho idanti? Āvajjento attano sāsane pabbajitabhāvaṃ atvā ayaṃ accāraddhavīriyatāya kālaṃ katvā devaloke nibbatto, ajjāpissa caṅkamanasmiṃyeva attabhāvo asambhinnena sīlena āgatoti cintesi. Buddhā ca akatābhinivesassa ādikammikassa akataparikammassa antevāsino cittakāro bhittiparikammaṃ viya sīlaṃ tāva sodhehi, samādhiṃ bhāvehi, kammassakatapaaṃ ujuṃ karohīti paṭhamaṃ pubbabhāgappaṭipadaṃ ācikkhanti, kārakassa pana yuttapayuttassa arahattamaggapadaṭṭhānabhūtaṃ saṇhasukhumaṃ suatāvipassanaṃyeva ācikkhanti, ayaca devaputto kārako abhinnasīlo, eko maggo assa anāgatoti suatāvipassanaṃ ācikkhanto ujuko nāmātiādimāha.

Tattha ujukoti kāyavaṅkādīnaṃ abhāvato aṭṭhaṅgiko maggo ujuko nāma. Abhayā nāma sā disāti nibbānaṃ sandhāyāha. Tasmiṃ hi kici bhayaṃ natthi, taṃ vā pattassa bhayaṃ natthīti abhayā nāma sā disāti vuttaṃ. Ratho akūjanoti aṭṭhaṅgiko maggova adhippeto. Yathā hi pākatikaratho akkhe vā anabbhajite atirekesu vā manussesu abhiruḷhesu kūjati viravati, na evaṃ ariyamaggo. So hi ekappahārena caturāsītiyāpi pāṇasahassesu abhiruhantesu na kūjati na viravati. Tasmā akūjanoti vutto. Dhammacakkehi saṃyutoti kāyikacetasikavīriyasaṅkhātehi dhammacakkehi saṃyutto.

Hirīti ettha hiriggahaṇena ottappampi gahitameva hoti. Tassa apālamboti yathā bāhirakarathassa rathe ṭhitānaṃ yodhānaṃ apatanatthāya dārumayaṃ apālambanaṃ hoti, evaṃ imassa maggarathassa ajjhattabahiddhāsamuṭṭhānaṃ hirottappaṃ apālambanaṃ. Satyassaparivāraṇanti rathassa sīhacammādiparivāro viya imassāpi maggarathassa sampayuttā sati parivāraṇaṃ. Dhammanti lokuttaramaggaṃ Sammādiṭṭhipurejavanti vipassanāsammādiṭṭhipurejavā assa pubbayāyikāti sammādiṭṭhipurejavo, taṃ sammādiṭṭhipurejavaṃ. Yathā hi paṭhamataraṃ rājapurisehi kāṇakuṇiādīnaṃnīharaṇena magge sodhite pacchā rājā nikkhamati, evamevaṃ vipassanā sammādiṭṭhiyā aniccādivasena khandhādīsu sodhitesu pacchā bhūmiladdhavaṭṭaṃ parijānamānā maggasammādiṭṭhi uppajjati. Tena vuttaṃ dhammāhaṃ sārathiṃ brūmi, sammādiṭṭhipurejavanti.

Iti bhagavā desanaṃ niṭṭhāpetvā avasāne cattāri saccāni dīpesi. Desanāpariyosāne devaputto sotāpattiphale patiṭṭhāsi. Yathā hi rao bhojanakāle attano mukhappamāṇe kabaḷe ukkhitte aṅke nisinno putto attano mukhappamāṇeneva tato kabaḷaṃ karoti, evamevaṃ bhagavati arahattanikūṭena desanaṃ desentepi sattā attano upanissayānurūpena sotāpattiphalādīni pāpuṇanti. Ayampi devaputto sotāpattiphalaṃ patvā bhagavantaṃ gandhādīhi pūjetvā pakkāmīti. Chaṭṭhaṃ.

 

Thin nữ đon tụ hội,
Ngạ quỷ chng tới lui,
Rừng ấy danh rừng si,
Lm sao c lối thot?

(Thế Tn):

ường ấy tn chơn trực,
Phương ấy danh v y,
Cỗ xe gọi v thanh,
Với php lun kho rp,
Tm l dn xe dựa,
Niệm l trướng mn xe,
Ta ni vị đnh xe,
Tức l chơn diệu php,
V chnh chnh tri kiến,
Mau chng đi tiền phong.
Khng kể nam hay nữ,
ều dng cỗ xe ấy.
Chnh nhờ cỗ xe ấy,
Hướng tiến đến Niết-bn.

 

7. Vanaropasuttaṃ

7. Vanaropasuttavaṇṇanā

VII. Trồng Rừng (S.i,33)

47.

Kesaṃ divā ca ratto ca, sadā puaṃ pavaḍḍhati;

Dhammaṭṭhā sīlasampannā, ke janā saggagāminoti.

Ārāmaropā vanaropā, ye janā setukārakā;

Papaca udapānaca, ye dadanti upassayaṃ.

Tesaṃ divā ca ratto ca, sadā puaṃ pavaḍḍhati;

Dhammaṭṭhā sīlasampannā, te janā saggagāminoti.

 

47. Sattame dhammaṭṭhā sīlasampannāti ke dhammaṭṭhā, ke sīlasampannāti pucchati. Bhagavā imaṃ pahaṃ thāvaravatthunā dīpento ārāmaropātiādimāha. Tattha ārāmaropāti pupphārāmaphalārāmaropakā. Vanaropāti sayaṃjāte aropimavane sīmaṃ parikkhipitvā cetiyabodhicaṅkamanamaṇḍapakuṭileṇarattiṭṭhānadivāṭṭhānānaṃ kārakā chāyūpage rukkhe ropetvā dadamānāpi vanaropāyeva nāma. Setukārakāti visame setuṃ karonti, udake nāvaṃ paṭiyādenti Papanti pānīyadānasālaṃ. Udapānanti yaṃkici pokkharaṇītaḷākādiṃ. Upassayanti vāsāgāraṃ. Upāsayantipi pāṭho.

Sadā puaṃ pavaḍḍhatīti na akusalavitakkaṃ vā vitakkentassa niddāyantassa vā pavaḍḍhati. Yadā yadā pana anussarati, tadā tadā tassa vaḍḍhati. Imamatthaṃ sandhāya sadā puaṃ pavaḍḍhatīti vuttaṃ. Dhammaṭṭhā sīlasampannāti tasmiṃ dhamme ṭhitattā tenapi sīlena sampannattā dhammaṭṭhā sīlasampannā. Atha vā evarūpāni puāni karontānaṃ dasa kusalā dhammā pūrenti, tesu ṭhitattā dhammaṭṭhā. Teneva ca sīlena sampannattā sīlasampannāti. Sattamaṃ.

 

Những ai ngy lẫn đm,
Cng đức lun tăng trưởng,
Tr php, cụ tc giới,
Kẻ no sanh thin giới?
Ai trồng vườn, trồng rừng,
Ai dựng xy cầu cống,
o giếng, cho nước uống,
Những ai cho nh cửa,
Những vị ấy ngy đm,
Cng đức lun tăng trưởng,
Tr php, cụ tc giới,
Những vị ấy sanh Thin.

8. Jetavanasuttaṃ

8. Jetavanasuttavaṇṇanā

VIII. Kỳ Vin (S.i,33)

48.

Idahi taṃ jetavanaṃ, isisaṅghanisevitaṃ;

Āvutthaṃ [āvuṭṭhaṃ (ka.)] dhammarājena, pītisajananaṃ mama.

Kammaṃ vijjā ca dhammo ca, sīlaṃ jīvitamuttamaṃ;

Etena maccā sujjhanti, na gottena dhanena vā.

Tasmā hi paṇḍito poso, sampassaṃ atthamattano;

Yoniso vicine dhammaṃ, evaṃ tattha visujjhati.

Sāriputtova paāya, sīlena upasamena ca;

Yopi pāraṅgato bhikkhu, etāvaparamo siyāti.

 

48. Aṭṭhame idaṃ hi taṃ jetavananti anāthapiṇḍiko devaputto jetavanassa ceva buddhādīnaca vaṇṇabhaṇanatthaṃ āgato evamāha. Isisaṅghanisevitanti bhikkhusaṅghanisevitaṃ.

Evaṃ paṭhamagāthāya jetavanassa vaṇṇaṃ kathetvā idāni ariyamaggassa kathento kammaṃ vijjātiādimāha. Tattha kammanti maggacetanā. Vijjāti maggapaā. Dhammoti samādhipakkhikā dhammā. Sīlaṃ jīvitamuttamanti sīle patiṭṭhitassa jīvitaṃ uttamanti dasseti. Atha vā vijjāti diṭṭhisaṅkappā. Dhammoti vāyāmasatisamādhayo. Sīlanti vācākammantājīvā. Jīvitamuttamanti etasmiṃ sīle ṭhitassa jīvitaṃ nāma uttamaṃ. Etena maccā sujjhantīti etena aṭṭhaṅgikamaggena sattā visujjhanti.

Tasmāti yasmā maggena sujjhanti, na gottadhanehi, tasmā. Yoniso vicine dhammanti upāyena samādhipakkhiyadhammaṃ vicineyya. Evaṃ tattha visujjhatīti evaṃ tasmiṃ ariyamagge visujjhati. Atha vā yoniso vicine dhammanti upāyena pacakkhandhadhammaṃ vicineyya. Evaṃ tattha visujjhatīti evaṃ tesu catūsu saccesu visujjhati.

Idāni sāriputtattherassa vaṇṇaṃ kathento sāriputtovātiādimāha. Tattha sāriputtovāti avadhāraṇavacanaṃ, etehi paādīhi sāriputtova seyyoti vadati. Upasamenāti kilesaupasamena Pāraṃ gatoti nibbānaṃ gato. Yo koci nibbānaṃ patto bhikkhu, so etāvaparamo siyā, na therena uttaritaro nāma atthīti vadati. Sesaṃ uttānamevāti. Aṭṭhamaṃ.

 

y l rừng Kỳ Vin.
Chỗ tr xứ Thnh chng,
Chỗ ở đấng Php Vương,
Khiến tm con hoan hỷ.
Nghiệp minh v tm php,
Giới v tối thắng mạng,
Chnh những diệu php ấy,
Khiến chng sanh thanh tịnh,
Khng phải v dng họ,
Khng phải v ti sản.
Do vậy bậc Hiền tr,
Thấy lợi ch chnh mnh,
Chnh gic st tm php,
Như vậy được thanh tịnh.
Như ngi X-lợi-phất,
Tuệ giới v tịch tịnh,
Tỷ-kheo đến bờ gic,
Ở đy l tối thượng.

9. Maccharisuttaṃ

9. Maccharisuttavaṇṇanā

IX. Xan Tham (S.i,34)

49.

Yedha maccharino loke, kadariyā paribhāsakā;

Aesaṃ dadamānānaṃ, antarāyakarā narā.

Kīdiso tesaṃ vipāko, samparāyo ca kīdiso;

Bhagavantaṃ puṭṭhumāgamma, kathaṃ jānemu taṃ mayanti.

Yedha maccharino loke, kadariyā paribhāsakā;

Aesaṃ dadamānānaṃ, antarāyakarā narā.

Nirayaṃ tiracchānayoniṃ, yamalokaṃ upapajjare;

Sace enti manussattaṃ, dalidde jāyare kule.

Coḷaṃ piṇḍo ratī khiḍḍā, yattha kicchena labbhati;

Parato āsīsare [āsiṃsare (sī. syā. kaṃ. pī.)] bālā, tampi tesaṃ na labbhati;

Diṭṭhe dhammesa vipāko, samparāye [samparāyo (syā. kaṃ. pī.)] ca duggatīti.

Itihetaṃ vijānāma, aaṃ pucchāma gotama;

Yedha laddhā manussattaṃ, vadaū vītamaccharā.

Buddhe pasannā dhamme ca, saṅghe ca tibbagāravā;

Kīdiso tesaṃ vipāko, samparāyo ca kīdiso;

Bhagavantaṃ puṭṭhumāgamma, kathaṃ jānemu taṃ mayanti.

Yedha laddhā manussattaṃ, vadaū vītamaccharā;

Buddhe pasannā dhamme ca, saṅghe ca tibbagāravā;

Ete saggā [sagge (sī. syā. kaṃ.)] pakāsanti, yattha te upapajjare.

Sace enti manussattaṃ, aḍḍhe ājāyare kule;

Coḷaṃ piṇḍo ratī khiḍḍā, yatthākicchena labbhati.

Parasambhatesu bhogesu, vasavattīva modare;

Diṭṭhe dhammesa vipāko, samparāye ca suggatīti.

 

49. Navame maccharinoti maccherena samannāgatā. Ekacco hi attano vasanaṭṭhāne bhikkhuṃ hatthaṃ pasāretvāpi na vandati, aattha gato vihāraṃ pavisitvā sakkaccaṃ vanditvā madhurapaṭisanthāraṃ karoti bhante, amhākaṃ vasanaṭṭhānaṃ nāgacchatha, sampanno padeso, paṭibalā mayaṃ ayyānaṃ yāgubhattādīhi upaṭṭhānaṃ kātunti. Bhikkhū saddho ayaṃ upāsakoti yāgubhattādīhi saṅgaṇhanti. Atheko thero tassa gāmaṃ gantvā piṇḍāya carati. So taṃ disvā aena vā gacchati, gharaṃ vā pavisati. Sacepi sammukhībhāvaṃ āgacchati, hatthena vanditvā ayyassa bhikkhaṃ detha, ahaṃ ekena kammena gacchāmīti pakkamati. Thero sakalagāmaṃ caritvā tucchapattova nikkhamati. Idaṃ tāva mudumacchariyaṃ nāma, yena samannāgato adāyakopi dāyako viya paāyati. Idha pana thaddhamacchariyaṃ adhippetaṃ, yena samannāgato bhikkhūsu piṇḍāya paviṭṭhesu, therā ṭhitāti vutte, kiṃ mayhaṃ pādā rujjantītiādīni vatvā silāthambho viya khāṇuko viya ca thaddho hutvā tiṭṭhati, sāmīcimpi na karoti. Kadariyāti idaṃ maccharinoti padasseva vevacanaṃ. Mudukampi hi macchariyaṃ macchariyanteva vuccati, thaddhaṃ pana kadariyaṃ nāma. Paribhāsakāti bhikkhū gharadvāre ṭhite disvā, kiṃ tumhe kasitvā āgatā, vapitvā, lāyitvā? Mayaṃ attanopi na labhāma, kuto tumhākaṃ, sīghaṃ nikkhamathātiādīhi saṃtajjakā. Antarāyakarāti dāyakassa saggantarāyo, paṭiggāhakānaṃ lābhantarāyo, attano upaghātoti imesaṃ antarāyānaṃ kārakā.

Samparāyoti paraloko. Ratīti pacakāmaguṇarati. Khiḍḍāti kāyikakhiḍḍādikā tividhā khiḍḍā. Diṭṭhe dhammesa vipākoti tasmiṃ nibbattabhavane diṭṭhe dhamme esa vipāko. Samparāye ca duggatīti yamalokaṃ upapajjareti vutte samparāye ca duggati.

Vadaūti bhikkhū gharadvāre ṭhitā kicāpi tuṇhīva honti, atthato pana bhikkhaṃ dethāti vadanti nāma. Tatra ye mayaṃ pacāma, ime pana na pacanti, pacamāne patvā alabhantā kuhiṃ labhissantīti? Deyyadhammaṃ saṃvibhajanti, te vadaū nāma. Pakāsantīti vimānappabhāya jotanti. Parasambhatesūti parehi sampiṇḍitesu. Samparāye ca suggatīti, ete saggāti evaṃ vuttasamparāye sugati. Ubhinnampi vā etesaṃ tato cavitvā puna samparāyepi duggatisugatiyeva hotīti. Navamaṃ.

 

Ở đời kẻ xan tham,
Keo kiết hay khước từ,
Tạo nn những chướng ngại,
Ngăn kẻ khc bố th,
ời ny v đời sau,
Quả bo họ l g?
Chng con đến tại đy,
Chnh muốn hỏi Thế Tn,
Chng con muốn được biết,
Thế Tn đp thế no?

(Thế Tn):

Ở đời kẻ xan tham,
Keo kiết hay khước từ,
Tạo nn những chướng ngại,
Ngăn kẻ khc bố th,
Bị ti sanh địa ngục,
Bng sanh, Dạ-ma giới.
Nếu được sanh lm người,
Sanh gia đnh ngho kh,
Y, thực, dục, hỷ lạc,
Họ được rất kh khăn.
iều kẻ ngu ước vọng,
Họ khng thu hoạch được,
Quả hiện tại l vậy,
ời sau sanh c th.

(Vị Thin):

Nhờ những điều Ngi ni,
Chng con được hiểu vậy,
Tn giả Gotama,
Con xin hỏi cu khc.
Ở đy được thn người,
Từ tốn khng xan tham,
Tin Phật v Chnh php,
Cng tn trọng chng Tăng,
ời ny v đời sau,
Quả bo họ l g?
Chng con đến tại đy,
Chnh muốn hỏi Thế Tn,
Chng con muốn được biết,
Thế Tn đp thế no?

(Thế Tn):

Ở đy được thn người,
Từ tốn khng xan tham,
Tin Phật v Chnh php,
Cng tn trọng chng Tăng,
Họ chi sng chư Thin,
Tại đấy họ ti sanh.
Nếu họ sanh lm người,
Họ sanh nh ph gia,
Y, thực, dục, hỷ lạc,
Họ được khng kh khăn,
Như cc Tự tại thin,
Hn hoan được thọ hưởng,
Giữa vật dụng ti sản,
ược người khc quy tụ,
Quả hiện tại l vậy,
ời sau sanh Thin giới.

 

10. Ghaṭīkārasuttaṃ

10. Ghaṭīkārasuttavaṇṇanā

X. Thợ ồ Gốm (S.i,35) (Tạp 22.10 V phiền thin, ại 2,159b) (Biệt Tạp, 9.29, ại 2,442b)

50.

Avihaṃ upapannāse, vimuttā satta bhikkhavo;

Rāgadosaparikkhīṇā, tiṇṇā loke visattikanti.

Ke ca te ataruṃ paṅkaṃ [saṅgaṃ (sī. syā.)], maccudheyyaṃ suduttaraṃ;

Ke hitvā mānusaṃ dehaṃ, dibbayogaṃ upaccagunti.

Upako palagaṇḍo ca, pukkusāti ca te tayo;

Bhaddiyo khaṇḍadevo ca, bāhuraggi ca siṅgiyo [bahudantī ca piṅgayo (sī.)];

Te hitvā mānusaṃ dehaṃ, dibbayogaṃ upaccagunti.

Kusalī bhāsasī tesaṃ, mārapāsappahāyinaṃ;

Kassa te dhammamaāya, acchiduṃ bhavabandhananti.

Na aatra bhagavatā, nāatra tava sāsanā;

Yassa te dhammamaāya, acchiduṃ bhavabandhanaṃ.

Yattha nāmaca rūpaca, asesaṃ uparujjhati;

Taṃ te dhammaṃ idhaāya, acchiduṃ bhavabandhananti.

Gambhīraṃ bhāsasī vācaṃ, dubbijānaṃ sudubbudhaṃ;

Kassa tvaṃ dhammamaāya, vācaṃ bhāsasi īdisanti.

Kumbhakāro pure āsiṃ, vekaḷiṅge [vehaḷiṅge (sī.), vebhaḷiṅge (syā. kaṃ.)] ghaṭīkaro;

Mātāpettibharo āsiṃ, kassapassa upāsako.

Virato methunā dhammā, brahmacārī nirāmiso;

Ahuvā te sagāmeyyo, ahuvā te pure sakhā.

Sohamete pajānāmi, vimutte satta bhikkhavo;

Rāgadosaparikkhīṇe, tiṇṇe loke visattikanti.

Evametaṃ tadā āsi, yathā bhāsasi bhaggava;

Kumbhakāro pure āsi, vekaḷiṅge ghaṭīkaro;

Mātāpettibharo āsi, kassapassa upāsako.

Virato methunā dhammā, brahmacārī nirāmiso;

Ahuvā me sagāmeyyo, ahuvā me pure sakhāti.

Evametaṃ purāṇānaṃ, sahāyānaṃ ahu saṅgamo;

Ubhinnaṃ bhāvitattānaṃ, sarīrantimadhārinanti.

Ādittavaggo pacamo.

Tassuddānaṃ

Ādittaṃ kiṃdadaṃ annaṃ, ekamūlaanomiyaṃ;

Accharāvanaropajetaṃ, maccharena ghaṭīkaroti.

 

50. Dasame upapannāseti nibbattivasena upagatā. Vimuttāti avihābrahmalokasmiṃ upapattisamanantarameva arahattaphalavimuttiyā vimuttā. Mānusaṃ dehanti idha pacorambhāgiyasaṃyojanāni eva vuttāni. Dibbayoganti paca uddhambhāgiyasaṃyojanāni. Upaccagunti atikkamiṃsu. Upakotiādīni tesaṃ therānaṃ nāmāni. Kusalī bhāsasī tesanti, kusalanti idaṃ vacanaṃ imassa atthīti kusalī, tesaṃ therānaṃ tvaṃ kusalaṃ anavajjaṃ bhāsasi, thomesi pasaṃsasi , paṇḍitosi devaputtāti vadati. Taṃ te dhammaṃ idhaāyāti te therā taṃ dhammaṃ idha tumhākaṃ sāsane jānitvā. Gambhīranti gambhīratthaṃ. Brahmacārī nirāmisoti nirāmisabrahmacārī nāma anāgāmī, anāgāmī ahosinti attho. Ahuvāti ahosi. Sagāmeyyoti ekagāmavāsī. Pariyosānagāthā saṅgītikārehi ṭhapitāti. Dasamaṃ.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ādittavaggo pacamo.

 

ược sanh V phiền thin,
Bảy Tỷ-kheo giải thot,
oạn tận tham v sn,
Vượt qua đời triền phược.
Vượt bn, họ l ai,
Kho vượt lệnh thần chết,
Sau khi bỏ thn người,
Họ thot ch chư Thin?
Họ l Upaka,
Với Pukkusti,
Hợp thnh l ba vị,
V Phalaganda,
Lại thm Bhaddiya,
Với Khandadeva,
V Bhuraggi,
Cng với Pingiya,
Sau khi bỏ thn người,
Họ thot ch chư Thin.

(Thế Tn):

Người ni điều tốt lnh,
Về bảy Tỷ-kheo ấy,
Họ thot ly, đoạn trừ,
Cc cạm bẫy Ma vương,
Php họ biết, của ai,
oạn diệt hữu kiết sử?

(Ghatkra):

Khng ai ngoi Thế Tn,
Chnh thật gio l Ngi,
Họ biết php của Ngi,
oạn được hữu kiết sử.
Chỗ no danh v sắc,
ược đoạn diệt, khng dư,
Họ học được php ấy,
Ở đy từ nơi Ngi.
Nhờ vậy họ đoạn trừ,
Hữu kiết sử tri buộc.

(Thế Tn):

Lời ni người thm su,
Kh biết, kh chứng ngộ,
Php ng biết của ai,
Sao ng khng ni được?

(Ghatkra):

Thuở xưa, con thợ gốm,
Tại Vehalinga,
V con được tn gọi,
L Ghatkra.
Chnh con lo nui dưỡng,
Cả mẹ lẫn cả cha,
ối với Phật Ca-diếp,
Con đệ tử tại gia.
Con viễn ly dm dục,
Phạm hạnh, khng thế vật,
Thuở xưa con đồng hương,
Cũng l bạn của họ,
Do vậy con biết họ,
Bảy Tỷ-kheo giải thot,
oạn tận tham v sn,
Vượt qua đời triền phược.

(Thế Tn):

Vậy ny Bhaggava,
Chnh như ng vừa ni,
Thuở xưa, ng thợ gốm,
Tại Vehalinga,
V ng được tn gọi,
L Ghatkra.
Chnh ng lo nui dưỡng,
Cả mẹ lẫn cả cha,
ối với Phật Ca-diếp,
ng đệ tử tại gia.
ng viễn ly dm dục,
Phạm hạnh, khng thế vật.
Thuở xưa ng đồng hương,
Cũng l bạn của Ta,
Như vậy l hội ngộ,
Giữa những bạn thời xưa,
Cả hai kho tu tập,
Mang thn ny tối hậu.

 

 

6. Jarāvaggo

6. Jarāvaggo

VI. Phẩm Gi

1. Jarāsuttaṃ

1. Jarāsuttavaṇṇanā

I. Gi (S.i,36)

51.

Kiṃsu yāva jarā sādhu, kiṃsu sādhu patiṭṭhitaṃ;

Kiṃsu narānaṃ ratanaṃ, kiṃsu corehi dūharanti.

Sīlaṃ yāva jarā sādhu, saddhā sādhu patiṭṭhitā;

Paā narānaṃ ratanaṃ, puaṃ corehi dūharanti.

 

51. Jarāvaggassa paṭhame sādhūti laddhakaṃ bhaddakaṃ. Sīlaṃ yāva jarāti iminā idaṃ dasseti yathā muttāmaṇirattavatthādīni ābharaṇāni taruṇakāleyeva sobhanti, jarājiṇṇakāle tāni dhārento ayaṃ ajjāpi bālabhāvaṃ pattheti, ummattako maeti vattabbataṃ āpajjati , na evaṃ sīlaṃ. Sīlahi niccakālaṃ sobhati. Bālakālepi hi sīlaṃ rakkhantaṃ kiṃ imassa sīlenāti? Vattāro natthi. Majjhimakālepi mahallakakālepīti.

Saddhāsādhu patiṭṭhitāti hatthāḷavakacittagahapatiādīnaṃ viya maggena āgatā patiṭṭhitasaddhā nāma sādhu. Paā narānaṃ ratananti ettha cittīkataṭṭhādīhi ratanaṃ veditabbaṃ. Vuttahetaṃ

Yadi cittīkatanti ratanaṃ, nanu bhagavā cittīkato purisasīho, ye ca loke cittīkatā, tesaṃ cittīkato bhagavā. Yadi ratikaranti ratanaṃ, nanu bhagavā ratikaro purisasīho, tassa vacanena carantā jhānaratisukhena abhiramanti. Yadi atulyanti ratanaṃ, nanu bhagavā atulo purisasīho. Na hi sakkā tuletuṃ guṇehi guṇapāramiṃ gato. Yadi dullabhanti ratanaṃ, nanu bhagavā dullabho purisasīho. Yadi anomasattaparibhoganti ratanaṃ, nanu bhagavā anomo sīlena samādhinā paāya vimuttiyā vimuttiāṇadassanenāti.

Idha pana dullabhapātubhāvaṭṭhena paā ratananti vuttaṃ. Puanti puacetanā, sā hi arūpattā pariharituṃ na sakkāti. Paṭhamaṃ.

 

-- Vật g tốt đến gi?
Vật g tốt kin tr?
Vật g vật bu người?
Vật g cướp kh đoạt?
-- Giới l tốt đến gi,
Tn l tốt kin tr,
Tuệ, vật bu loi Người,
Cng đức, cướp kh đoạt
.

2. Ajarasāsuttaṃ

2. Ajarasāsuttavaṇṇanā

II. Khng Gi

52.

Kiṃsu ajarasā sādhu, kiṃsu sādhu adhiṭṭhitaṃ;

Kiṃsu narānaṃ ratanaṃ, kiṃsu corehyahāriyanti.

Sīlaṃ ajarasā sādhu, saddhā sādhu adhiṭṭhitā;

Paā narānaṃ ratanaṃ, puaṃ corehyahāriyanti.

 

52. Dutiye ajarasāti ajīraṇena, avipattiyāti attho. Sīlahi avipannameva sādhu hoti, vipannasīlaṃ ācariyupajjhāyādayopi na saṅgaṇhanti, gatagataṭṭhāne niddhamitabbova hotīti. Dutiyaṃ.

-- Vật g tốt khng gi?
Vật g tốt trường cửu?
Vật g vật bu người?
Vật g cướp khng đoạt?
-- Giới l tốt khng gi,
Tn l tốt trường cửu,
Tuệ, vật bu loi Người,
Cng đức, cướp khng đoạt.

 

3. Mittasuttaṃ

3. Mittasuttavaṇṇanā

III. Bạn

53.

Kiṃsu pavasato [pathavato (pī. ka.)] mittaṃ, kiṃsu mittaṃ sake ghare;

Kiṃ mittaṃ atthajātassa, kiṃ mittaṃ samparāyikanti.

Sattho pavasato mittaṃ, mātā mittaṃ sake ghare;

Sahāyo atthajātassa, hoti mittaṃ punappunaṃ;

Sayaṃkatāni puāni, taṃ mittaṃ samparāyikanti.

 

53. Tatiye satthoti saddhiṃcaro, jaṅghasattho vā sakaṭasattho vā. Mittanti roge uppanne pāṭaṅkiyā vā aena vā yānena haritvā khemantasampāpanena mittaṃ. Sake ghareti attano gehe . Tathārūpe roge jāte puttabhariyādayo jigucchanti, mātā pana asucimpi candanaṃ viya maati. Tasmā sā sake ghare mittaṃ. Sahāyo atthajātassāti uppannakiccassa yo taṃ kiccaṃ vahati nittharati, so kiccesu saha ayanabhāvena sahāyo mittaṃ, surāpānādisahāyā pana na mittā. Samparāyikanti samparāyahitaṃ. Tatiyaṃ.

-- Ai bạn kẻ đi đường?
Ai bạn người ở nh?
Ai bạn khi cần thiết?
Ai bạn cho đời sau?
Bạn đường, bạn đi đường,
--
 Bạn ở nh l mẹ,
Bạn b khi cần thiết,
Mới l bạn thường xuyn,
Cng đức tự mnh lm,
L bạn cho đời sau.

4. Vatthusuttaṃ

4. Vatthusuttavaṇṇanā

IV. Cơ Sở

54.

Kiṃsu vatthu manussānaṃ, kiṃsūdha paramo sakhā;

Kiṃsu bhūtā upajīvanti, ye pāṇā pathavissitāti [pathaviṃ sitāti (sī. syā. kaṃ. pī.)].

Puttā vatthu manussānaṃ, bhariyā ca [bhariyāva (sī.), bhariyā (syā. kaṃ.)] paramo sakhā;

Vuṭṭhiṃ bhūtā upajīvanti, ye pāṇā pathavissitāti.

 

54. Catutthe puttā vatthūti mahallakakāle paṭijagganaṭṭhena puttā patiṭṭhā. Paramoti aesaṃ akathetabbassapi guyhassa kathetabbayuttatāya bhariyā paramo sakhā nāma. Catutthaṃ.

-- Vật g, cơ sở người?
Vật g, bạn tối thượng (ở đời)?
Hữu tnh g tr mạng?
Y cứ vo địa đại?
-- Con l cơ sở người,
Vợ l bạn tối thượng,
Thần mưa l tr mạng,
Y cứ vo địa đại.

5. Paṭhamajanasuttaṃ

5-7. Paṭhamajanasuttādivaṇṇanā

V. Sanh Nhn

55.

Kiṃsu janeti purisaṃ, kiṃsu tassa vidhāvati;

Kiṃsu saṃsāramāpādi, kiṃsu tassa mahabbhayanti.

Taṇhā janeti purisaṃ, cittamassa vidhāvati;

Satto saṃsāramāpādi, dukkhamassa mahabbhayanti.

 

55. Pacame vidhāvatīti parasamuddādigamanavasena ito cito ca vidhāvati. Pacamaṃ.

-- Ci g sanh thnh người?
Ci g lun dong ruỗi?
Ci g chịu lun hồi?
Ci g người sợ hi?
-- i dục sanh thnh người,
Chnh tm lun dong ruỗi,
Chng sanh chịu lun hồi,
au khổ, người sợ hi.

6. Dutiyajanasuttaṃ

 

VI. Sanh Nhn

56.

Kiṃsu janeti purisaṃ, kiṃsu tassa vidhāvati;

Kiṃsu saṃsāramāpādi, kismā na parimuccatīti.

Taṇhā janeti purisaṃ, cittamassa vidhāvati;

Satto saṃsāramāpādi, dukkhā na parimuccatīti.

 

56. Chaṭṭhe dukkhāti vaṭṭadukkhato. Chaṭṭhaṃ.

-- Ci g sanh thnh người?
Ci g lun dong ruỗi?
Ci g chịu lun hồi?
V đu, khng giải thot?
-- i dục sanh thnh người,
Chnh tm lun dong ruỗi,
Chng sanh chịu lun hồi,
V khổ, khng giải thot.

7. Tatiyajanasuttaṃ

 

VII. Sanh Nhn

57.

Kiṃsu janeti purisaṃ, kiṃsu tassa vidhāvati;

Kiṃsu saṃsāramāpādi, kiṃsu tassa parāyananti.

Taṇhā janeti purisaṃ, cittamassa vidhāvati;

Satto saṃsāramāpādi, kammaṃ tassa parāyananti.

 

57. Sattame parāyaṇanti nipphatti avassayo. Sattamaṃ.

-- Ci g sanh thnh người?
Ci g lun dong ruỗi?
Ci g chịu lun hồi?
Ci g người nương tựa?
-- i dục sanh thnh người,
Chnh tm lun dong ruỗi,
Chng sanh chịu lun hồi,
Chnh nghiệp, người nương tựa.

8. Uppathasuttaṃ

8. Uppathasuttavaṇṇanā

VIII. Phi ạo

58.

Kiṃsu uppatho akkhāto, kiṃsu rattindivakkhayo;

Kiṃ malaṃ brahmacariyassa, kiṃ sinānamanodakanti.

Rāgo uppatho akkhāto, vayo rattindivakkhayo;

Itthī malaṃ brahmacariyassa, etthāyaṃ sajjate pajā;

Tapo ca brahmacariyaca, taṃ sinānamanodakantntti.

 

58. Aṭṭhame rāgo uppathoti sugatica nibbānaca gacchantassa amaggo. Rattindivakkhayoti rattidivehi, rattidivesu vā khīyati. Itthī malanti sesaṃ bāhiramalaṃ bhasmakhārādīhi dhovitvā sakkā sodhetuṃ, mātugāmamalena duṭṭho pana na sakkā suddho nāma kātunti itthī malanti vuttā. Etthāti ettha itthiyaṃ pajā sajjati. Tapoti indriyasaṃvaradhutaṅgaguṇavīriyadukkarakārikānaṃ nāmaṃ, idha pana ṭhapetvā dukkarakārikaṃ sabbāpi kilesasantāpikā paṭipadā vaṭṭati. Brahmacariyanti methunavirati. Aṭṭhamaṃ.

-- Ci g gọi phi đạo?
Ci g diệt ngy đm?
Ci g uế Phạm hạnh?
Ci g tắm khng nước?
-- Tham dục gọi phi đạo,
Tuổi tc diệt ngy đm,
Nữ nhn uế Phạm hạnh,
Khiến loi Người hệ lụy,
Khổ hạnh v Phạm hạnh,
L tắm khng cần nước.

9. Dutiyasuttaṃ

9. Dutiyasuttavaṇṇanā

IX. Người Bạn

59.

Kiṃsu dutiyā [dutiyaṃ (syā. kaṃ. pī.)] purisassa hoti, kiṃsu cenaṃ pasāsati;

Kissa cābhirato macco, sabbadukkhā pamuccatīti.

Saddhā dutiyā purisassa hoti, paā cenaṃ pasāsati;

Nibbānābhirato macco, sabbadukkhā pamuccatīti.

 

59. Navame kissa cābhiratoti kismiṃ abhirato. Dutiyāti sugaticeva nibbānaca gacchantassa dutiyikā. Paā cenaṃ pasāsatīti paā etaṃ purisaṃ idaṃ karohi, idaṃ mākarīti anusāsati. Navamaṃ.

-- Ci g lm người bạn?
Ci g gio ha người?
Ci g người i lạc?
Giải thot mọi khổ đau?
-- Tn thnh lm bạn người,
Tr tuệ gio ha người,
Người i lạc Niết-bn,
Giải thot mọi khổ đau.

10. Kavisuttaṃ

10. Kavisuttavaṇṇanā

X. Người Thi Sĩ

60.

Kiṃsu nidānaṃ gāthānaṃ, kiṃsu tāsaṃ viyajanaṃ;

Kiṃsu sannissitā gāthā, kiṃsu gāthānamāsayoti.

Chando nidānaṃ gāthānaṃ, akkharā tāsaṃ viyajanaṃ;

Nāmasannissitā gāthā, kavi gāthānamāsayoti.

 

Jarāvaggo chaṭṭho.

Tassuddānaṃ

Jarā ajarasā mittaṃ, vatthu tīṇi janāni ca;

Uppatho ca dutiyo ca, kavinā pūrito vaggoti.

 

60. Dasame chando nidānanti gāyattiādiko chando gāthānaṃ nidānaṃ. Pubbapaṭṭhāpanagāthā ārabhanto hi kataracchandena hotūti ārabhati Viyajananti jananaṃ. Akkharaṃ hi padaṃ janeti, padaṃ gāthaṃ janeti, gāthā atthaṃ pakāsetīti. Nāmasannissitāti samuddādipaṇṇattinissitā. Gāthā ārabhanto hi samuddaṃ vā pathaviṃ vā yaṃ kici nāmaṃ nissayitvāva ārabhati. Āsayoti patiṭṭhā. Kavito hi gāthā pavattanti. So tāsaṃ patiṭṭhā hotīti. Dasamaṃ.

Jarāvaggo chaṭṭho.

 

-- Vật g nhn kệ tụng?
Vật g lm tự c?
Vật g kệ y cứ?
Vật g kệ an tr?
-- m vận nhn kệ tụng,
Văn tự lm tự c,
Kệ cứ đề danh,
Kệ an tr thi nhn.

 

 

7. Addhavaggo

7. Addhavaggo

VII. Phẩm Thắng (S.i,39)

1. Nāmasuttaṃ

1. Nāmasuttavaṇṇanā

I. Danh (S.i,39)

61.

Kiṃsu sabbaṃ addhabhavi [anvabhavi (sī.)], kismā bhiyyo na vijjati;

Kissassu ekadhammassa, sabbeva vasamanvagūti [vasamaddhagū (ka.)].

Nāmaṃ sabbaṃ addhabhavi, nāmā bhiyyo na vijjati;

Nāmassa ekadhammassa, sabbeva vasamanvagūti.

 

61. Addhavaggassa paṭhame nāmaṃ sabbaṃ addhabhavīti nāmaṃ sabbaṃ abhibhavati anupatati. Opapātikena vā hi kittimena vā nāmena mutto satto vā saṅkhāro vā natthi. Yassapi hi rukkhassa vā pāsāṇassa vā idaṃ nāma nāmanti na jānanti, anāmakotveva tassa nāmaṃ hoti. Paṭhamaṃ.

-- Vật g thắng tất cả?
Vật g khng số hơn?
V c một php no,
Mọi vật đều ty thuộc?
-- Danh vượt thắng tất cả,
Danh khng số no hơn,
Chnh danh l một php,
Mọi vật đều ty thuộc.

2. Cittasuttaṃ

2-3. Cittasuttādivaṇṇanā

II. Tm (S.i,39)

62.

Kenassu nīyati loko, kenassu parikassati;

Kissassu ekadhammassa, sabbeva vasamanvagūti.

Cittena nīyati loko, cittena parikassati;

Cittassa ekadhammassa, sabbeva vasamanvagūti.

 

62. Dutiye sabbeva vasamanvagūti ye cittassa vasaṃ gacchanti, tesaṃyeva anavasesapariyādānametaṃ. Dutiyaṃ.

-- Vật g dắt dẫn đời?
Vật g tự no hại?
V c một php no,
Mọi vật đều ty thuộc?
-- Chnh tm dắt dẫn đời,
Chnh tm tự no hại,
Chnh tm l một php,
Mọi vật đều ty thuộc.

3. Taṇhāsuttaṃ

 

III. Kht i (S.i,39)

63.

Kenassu nīyati loko, kenassu parikassati;

Kissassu ekadhammassa, sabbeva vasamanvagūti.

Taṇhāya nīyati loko, taṇhāya parikassati;

Taṇhāya ekadhammassa, sabbeva vasamanvagūti.

 

63. Tatiyepi eseva nayo. Tatiyaṃ.

-- Vật g dẫn dắt đời?
Vật g tự no hại?
V c một php no,
Mọi vật đều ty thuộc?
-- Chnh i l một đời,
Chnh i tự no hại,
Chnh i l một php,
Mọi vật đều ty thuộc.

4. Saṃyojanasuttaṃ

4-5. Saṃyojanasuttādivaṇṇanā

IV. Kiết Sử (S.i,39)

64.

Kiṃsu saṃyojano loko, kiṃsu tassa vicāraṇaṃ;

Kissassu vippahānena, nibbānaṃ iti vuccatīti.

Nandīsaṃyojano [nandisaṃyojano (sī. syā. kaṃ.)] loko, vitakkassa vicāraṇaṃ;

Taṇhāya vippahānena, nibbānaṃ iti vuccatīti.

 

64. Catutthe kiṃ su saṃyojanoti kiṃ saṃyojano kiṃ bandhano? Vicāraṇanti vicaraṇā pādāni. Bahuvacane ekavacanaṃ kataṃ. Vitakkassa vicāraṇanti vitakko tassa pādā. Catutthaṃ.

-- Vật g tri buộc đời?
Vật g dẫn hnh đời?
Do đoạn trừ php g,
Mới được gọi Niết-bn?
-- Chnh hỷ tri buộc đời,
Tầm cầu dẫn hnh đời,
Do đoạn trừ kht i,
Mới được gọi Niết-bn.

5. Bandhanasuttaṃ

 

V. Triền Phược (S.i,39)

65.

Kiṃsu sambandhano loko, kiṃsu tassa vicāraṇaṃ;

Kissassu vippahānena, sabbaṃ chindati bandhananti.

Nandīsambandhano loko, vitakkassa vicāraṇaṃ;

Taṇhāya vippahānena, sabbaṃ chindati bandhananti.

 

65. Pacamepi eseva nayo. Pacamaṃ.

-- Vật g triền phược đời?
Vật g dẫn hnh đời?
Do đoạn trừ php g,
Mọi triền phược đoạn diệt?
-- Chnh hỷ triền phược đời,
Tầm cầu dẫn hnh đời,
Do đoạn trừ kht i,
Mọi triền phược đoạn diệt.

6. Attahatasuttaṃ

6. Attahatasuttavaṇṇanā

VI. Bị p ảo (S.i,40)

66.

Kenassubbhāhato loko, kenassu parivārito;

Kena sallena otiṇṇo, kissa dhūpāyito sadāti.

Maccunābbhāhato loko, jarāya parivārito;

Taṇhāsallena otiṇṇo, icchādhūpāyito sadāti.

 

66. Chaṭṭhe kenassubbhāhatoti kena abbhāhato. Su-kāro nipātamattaṃ. Icchādhūpāyitoti icchāya āditto. Chaṭṭhaṃ.

-- Vật g p đảo đời?
Vật g bao phủ đời?
Tn g bắn trng đời?
Bởi g thường hun tập?
-- Sự chết p đảo đời,
Gi nua bao phủ đời,
Tn i bắn trng đời,
Bởi dục, thường hun tập.

7. Uḍḍitasuttaṃ

7-9. Uḍḍitasuttādivaṇṇanā

VII. Bị Treo Cột (S.i,40)

67.

Kenassu uḍḍito loko, kenassu parivārito;

Kenassu pihito loko, kismiṃ loko patiṭṭhitoti.

Taṇhāya uḍḍito loko, jarāya parivārito;

Maccunā pihito loko, dukkhe loko patiṭṭhitoti.

 

67. Sattame taṇhāya uḍḍitoti taṇhāya ullaṅghito. Cakkhuhi taṇhārajjunā āvunitvā rūpanāgadante uḍḍitaṃ, sotādīni saddādīsūti taṇhāya uḍḍito loko. Maccunā pihitoti anantare attabhāve kataṃ kammaṃ na dūraṃ ekacittantaraṃ, balavatiyā pana māraṇantikavedanāya pabbatena viya otthaṭattā sattā taṃ na bujjhantīti maccunā pihito lokoti vuttaṃ. Sattamaṃ.

-- Vật g treo cột đời?
Vật g bao phủ đời?
Vật g đng kn đời?
Trn g đời an tr?
-- Kht i treo cột đời,
Gi nua bao phủ đời,
Sự chết đng kn đời,
Trn khổ, đời an tr.

8. Pihitasuttaṃ

 

VIII. Bị ng Kn (S.i,40)

68.

Kenassu pihito loko, kismiṃ loko patiṭṭhito;

Kenassu uḍḍito loko, kenassu parivāritoti.

Maccunā pihito loko, dukkhe loko patiṭṭhito;

Taṇhāya uḍḍito loko, jarāya parivāritoti.

 

68. Aṭṭhame sveva paho devatāya heṭṭhupariyāyavasena pucchito. Aṭṭhamaṃ.

-- Vật g đng kn đời?
Trn g đời an tr?
Vật g treo cột đời?
Vật g bao phủ đời?
-- Sự chết đng kn đời,
Trn khổ, đời an tr,
Kht i treo cột đời,
Gi nua bao phủ đời.

9. Icchāsuttaṃ

 

IX. Ước Muốn (S.i,40)

69.

Kenassu bajjhatī loko, kissa vinayāya muccati;

Kissassu vippahānena, sabbaṃ chindati bandhananti.

Icchāya bajjhatī loko, icchāvinayāya muccati;

Icchāya vippahānena, sabbaṃ chindati bandhananti.

 

69. Navame sabbaṃ uttānameva. Navamaṃ.

-- Vật g tri buộc đời?
iều phục g được thot?
Vật g được đoạn trừ,
Khiến mọi phược đoạn tận?
-- Ước muốn tri buộc đời,
iều phục dục được thot,
Ước muốn được đoạn trừ,
Mọi triền phược đoạn tận.

10. Lokasuttaṃ

10. Lokasuttavaṇṇanā

X. ời (Thế gian) (S.i,41)

70.

Kismiṃ loko samuppanno, kismiṃ kubbati santhavaṃ;

Kissa loko upādāya, kismiṃ loko vihaatīti.

Chasu loko samuppanno, chasu kubbati santhavaṃ;

Channameva upādāya, chasu loko vihaatīti.

 

Addhavaggo [anvavaggo (sī.)] sattamo.

Tassuddānaṃ

Nāmaṃ cittaca taṇhā ca, saṃyojanaca bandhanā;

Abbhāhatuḍḍito pihito, icchā lokena te dasāti.

 

70. Dasame kismiṃ loko samuppannoti kismiṃ uppanne loko uppannoti pucchati. Chasūti chasu ajjhattikesu āyatanesu uppannesu uppannoti vuccati. Chasu kubbatīti tesuyeva chasu santhavaṃ karoti. Upādāyāti tāniyeva ca upādāya āgamma paṭicca pavattati. Vihaatīti tesuyeva chasu vihaati pīḷiyati. Iti ajjhattikāyatanavasena ayaṃ paho āgato, ajjhattikabāhirānaṃ pana vasena āharituṃ vaṭṭati. Chasu hi ajjhattikāyatanesu uppannesu ayaṃ uppanno nāma hoti, chasu bāhiresu santhavaṃ karoti, channaṃ ajjhattikānaṃ upādāya chasu bāhiresu vihaatīti. Dasamaṃ.

Addhavaggo sattamo.

 

-- Trn g thế gian sanh?
Trn g được giao tiếp?
Thế gian chấp trước g?
Trn g đời khổ no?
-- Trn su, thế gian sanh,
Trn su, được giao tiếp,
Thế gian chấp trước su,
Trn su, đời khổ no.

8. Chetvāvaggo

8. Chetvāvaggo

VIII. Phẩm oạn (S.i,41)

Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ ṭhitā kho sā devatā bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi

 

 

... ứng một bn, vị Thin nhn ấy ni ln bi kệ với Thế Tn:

1. Chetvāsuttaṃ

1. Chetvāsuttavaṇṇanā

I. oạn St (S.i,41)

71.

Kiṃsu chetvā [jhatvā (sī.), ghatvā (syā. kaṃ.) evamuparipi] sukhaṃ seti, kiṃsu chetvā na socati;

Kissassu ekadhammassa, vadhaṃ rocesi gotamāti.

Kodhaṃ chetvā sukhaṃ seti, kodhaṃ chetvā na socati;

Kodhassa visamūlassa, madhuraggassa devate;

Vadhaṃ ariyā pasaṃsanti, tahi chetvā na socatīti.

 

71. Chetvāvaggassa paṭhame chetvāti vadhitvā. Sukhaṃ setīti kodhapariḷāhena aparidayhamānattā sukhaṃ sayati. Na socatīti kodhavināsena vinaṭṭhadomanassattā na socati. Visamūlassāti dukkhavipākassa Madhuraggassāti kuddhassa paṭikujjhitvā, akkuṭṭhassa paccakkositvā, pahaṭassa ca paṭipaharitvā sukhaṃ uppajjati, taṃ sandhāya madhuraggoti vutto. Imasmiṃ hi ṭhāne pariyosānaṃ agganti vuttaṃ. Ariyāti buddhādayo. Paṭhamaṃ.

St vật g được lạc?
St vật g khng sầu?
C một php loại g,
Ngi tn đồng st hại,
Tn giả Gotama?

(Thế Tn):

St phẫn nộ được lạc,
St phẫn nộ khng sầu,
Phẫn nộ với độc căn,
Với vị ngọt tối thượng,
Php ấy, bậc Thnh Hiền,
Tn đồng sự st hại.
St php ấy khng sầu,
Ny Hiền giả Thin nhn.

 

2. Rathasuttaṃ

2. Rathasuttavaṇṇanā

II. Cỗ Xe (S.i,41)

72.

Kiṃsu rathassa paāṇaṃ, kiṃsu paāṇamaggino;

Kiṃsu raṭṭhassa paāṇaṃ, kiṃsu paāṇamitthiyāti.

Dhajo rathassa paāṇaṃ, dhūmo paāṇamaggino;

Rājā raṭṭhassa paāṇaṃ, bhattā paāṇamitthiyāti.

 

72. Dutiye paāyati etenāti paāṇaṃ. Dhajo rathassāti mahantasmiṃ hi saṅgāmasīse dūratova dhajaṃ disvā asukarao nāma ayaṃ rathoti ratho pākaṭo hoti. Tena vuttaṃ dhajo rathassa paāṇanti. Aggipi dūratova dhūmena paāyati. Coḷaraṭṭhaṃ paṇḍuraṭṭhanti evaṃ raṭṭhampi raā paāyati. Cakkavattirao dhītāpi pana itthī asukassa nāma bhariyāti bhattāraṃ patvāva paāyati. Tasmā dhūmo paāṇamagginotiādi vuttaṃ. Dutiyaṃ.

-- Cỗ xe hiện tướng g?
Ngọn lửa hiện tướng g?
Vương quốc hiện tướng g?
Phụ nữ hiện tướng g?
-- Cờ hiện tướng cỗ xe,
Khi hiện tướng ngọn lửa,
Vua hiện tướng vương quốc,
Chồng hiện tướng nữ nhn.

3. Vittasuttaṃ

3. Vittasuttavaṇṇanā

III. Ti Sản (S.i,42)

73.

Kiṃsūdha vittaṃ purisassa seṭṭhaṃ, kiṃsu suciṇṇo sukhamāvahati;

Kiṃsu have sādutaraṃ [sādhutaraṃ (ka.)] rasānaṃ, kathaṃjīviṃ [kiṃsujīviṃ (ka.)] jīvitamāhu seṭṭhanti.

Saddhīdha vittaṃ purisassa seṭṭhaṃ, dhammo suciṇṇo sukhamāvahati;

Saccaṃ have sādutaraṃ rasānaṃ, paājīviṃ jīvitamāhu seṭṭhanti.

 

73. Tatiye saddhīdha vittanti yasmā saddho saddhāya muttamaṇiādīnipi vittāni labhati, tissopi kulasampadā, cha kāmasaggāni, nava brahmaloke patvā pariyosāne amatamahānibbānadassanampi labhati, tasmā maṇimuttādīhi vittehi saddhāvittameva seṭṭhaṃ. Dhammoti dasakusalakammapatho. Sukhamāvahatīti sabbampi sāsavānāsavaṃ asaṃkiliṭṭhasukhaṃ āvahati. Sādutaranti lokasmiṃ loṇambilādīnaṃ sabbarasānaṃ saccameva madhurataraṃ. Saccasmiṃ hi ṭhitā sīghavegaṃ nadimpi nivattenti, visampi nimmaddenti, aggimpi paṭibāhanti, devampi vassāpenti, tasmā taṃ sabbarasānaṃ madhurataranti vuttaṃ. Paājīviṃ jīvitamāhu seṭṭhanti yo paājīvī gahaṭṭho samāno pacasu sīlesu patiṭṭhāya salākabhattādīni paṭṭhapetvā paāya jīvati, pabbajito vā pana dhammena uppanne paccaye idamatthanti paccavekkhitvā paribhujanto kammaṭṭhānaṃ ādāya vipassanaṃ paṭṭhapetvā ariyaphalādhigamavasena paāya jīvati, taṃ paājīviṃ puggalaṃ seṭṭhaṃ jīvitaṃ jīvatīti āhu. Tatiyaṃ.

-- Ti sản g ở đời,
ối người l tối thượng?
Sự g kho tu tr,
ưa đến chơn an lạc?
Vật g ngọt tối thượng,
Trong tất cả vị ngọt?
Sống cuộc sống thế no,
ược gọi sống tối thượng?
-- Lng tin ở đời ny,
L ti sản tối thượng.
Chnh php kho tu tr,
ưa đến chơn an lạc.
Sự thật ngọt tối thượng,
Trong tất cả vị ngọt.
Sống cuộc sống tr tuệ,
ược gọi sống tối thượng.

4. Vuṭṭhisuttaṃ

4. Vuṭṭhisuttavaṇṇanā

IV. Mưa (S.i,42)

74.

Kiṃsu uppatataṃ seṭṭhaṃ, kiṃsu nipatataṃ varaṃ;

Kiṃsu pavajamānānaṃ, kiṃsu pavadataṃ varanti.

Bījaṃ uppatataṃ seṭṭhaṃ, vuṭṭhi nipatataṃ varā;

Gāvo pavajamānānaṃ, putto pavadataṃ varoti.

Vijjā uppatataṃ seṭṭhā, avijjā nipatataṃ varā;

Saṅgho pavajamānānaṃ, buddho pavadataṃ varoti.

 

74. Catutthe bījanti uppatantānaṃ sattavidhaṃ dhaabījaṃ seṭṭhaṃ. Tasmihi uggate janapado khemo hoti subhikkho. Nipatatanti nipatantānaṃ meghavuṭṭhi seṭṭhā. Meghavuṭṭhiyahi sati vividhāni sassāni uppajjanti, janapadā phītā honti khemā subhikkhā. Pavajamānānanti jaṅgamānaṃ padasā caramānānaṃ gāvo seṭṭhā. Tā nissāya hi sattā paca gorase paribhujamānā sukhaṃ viharanti. Pavadatanti rājakulamajjhādīsu vadantānaṃ putto varo. So hi mātāpitūnaṃ anatthāvahaṃ na vadati.

Vijjāuppatataṃ seṭṭhāti purimapahe kira sutvā samīpe ṭhitā ekā devatā devate, kasmā tvaṃ etaṃ pahaṃ dasabalaṃ pucchasi? Ahaṃ te kathessāmīti attano khantiyā laddhiyā pahaṃ kathesi. Atha naṃ itarā devatā āha yāva padhaṃsī vadesi devate yāva pagabbhā mukharā, ahaṃ buddhaṃ bhagavantaṃ pucchāmi. Tvaṃ mayhaṃ kasmā kathesīti? Nivattetvā tadeva pahaṃ dasabalaṃ pucchi. Athassā satthā vissajjento vijjā uppatatantiādimāha. Tattha vijjāti catumaggavijjā. Sā hi uppatamānā sabbākusaladhamme samugghāteti. Tasmā uppatataṃ seṭṭhāti vuttā. Avijjāti vaṭṭamūlakamahāavijjā. Sā hi nipatantānaṃ osīdantānaṃ varā. Pavajamānānanti padasā caramānānaṃ jaṅgamānaṃ anomapuakkhettabhūto saṅgho varo. Tahi tattha tattha disvā pasannacittā sattā sotthiṃ pāpuṇanti. Buddhoti yādiso putto vā hotu ao vā, yesaṃ kesaci vadamānānaṃ buddho varo. Tassa hi dhammadesanaṃ āgamma anekasatasahassānaṃ pāṇānaṃ bandhanamokkho hotīti. Catutthaṃ.

 

Vật g được mọc ln,
L mọc ln tối thượng?
Vật g được rơi xuống,
L rơi xuống tối thượng?
Vật g thường bộ hnh?
Vật g thuyết tối thượng?

(Một Thin nhn):

Hột giống được mọc ln,
L mọc ln tối thượng.
Cơn mưa được rơi xuống,
L rơi xuống tối thượng.
Con b thường bộ hnh,
Con trai thuyết tối thượng.

(Thế Tn):

Huệ minh được mọc ln,
L mọc ln tối thượng.
V minh được rơi xuống,
L rơi xuống tối thượng.
Tăng-gi thường bộ hnh,
ức Phật thuyết tối thượng.

 

5. Bhītāsuttaṃ

5. Bhītāsuttavaṇṇanā

V. Khủng Bố (S.i,42)

75.

Kiṃsūdha bhītā janatā anekā,

Maggo canekāyatanappavutto;

Pucchāmi taṃ gotama bhūripaa,

Kismiṃ ṭhito paralokaṃ na bhāyeti.

Vācaṃ manaca paṇidhāya sammā,

Kāyena pāpā