SAMYUTTA NIKAYA TƯƠNG ƯNG BỘ KINH

 

3. Kosalasaṃyuttaṃ

3. Kosalasaṃyuttaṃ

Chương Ba: Tương Ưng Kosala

1. Paṭhamavaggo

1. Paṭhamavaggo

I. Phẩm Thứ Nhất

1. Daharasuttaṃ

1. Daharasuttavaṇṇanā

I. Tuổi Trẻ (S.i,68)

112. Evaṃ me sutaṃ ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho rājā pasenadi kosalo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca bhavampi no gotamo anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddhoti paṭijānātīti? Yahi taṃ, mahārāja, sammā vadamāno vadeyya anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddhoti, mameva [mamaṃ (sabbattha)] taṃ sammā vadamāno vadeyya. Ahahi, mahārāja, anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddhoti.

Yepi te, bho gotama, samaṇabrāhmaṇā saṅghino gaṇino gaṇācariyā ātā yasassino titthakarā sādhusammatā bahujanassa, seyyathidaṃ pūraṇo kassapo, makkhali gosālo, nigaṇṭho nāṭaputto, sacayo belaṭṭhaputto, pakudho kaccāyano, ajito kesakambalo; tepi mayā anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddhoti paṭijānāthāti puṭṭhā samānā anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddhoti na paṭijānanti. Kiṃ pana bhavaṃ gotamo daharo ceva jātiyā navo ca pabbajjāyāti?

Cattāro kho me, mahārāja, daharāti na uātabbā, daharāti na paribhotabbā. Katame cattāro? Khattiyo kho, mahārāja, daharoti na uātabbo, daharoti na paribhotabbo. Urago kho, mahārāja, daharoti na uātabbo, daharoti na paribhotabbo. Aggi kho, mahārāja, daharoti na uātabbo, daharoti na paribhotabbo. Bhikkhu, kho, mahārāja, daharoti na uātabbo, daharoti na paribhotabbo. Ime kho, mahārāja, cattāro daharāti na uātabbā, daharāti na paribhotabbāti.

Idamavoca bhagavā. Idaṃ vatvāna sugato athāparaṃ etadavoca satthā

Khattiyaṃ jātisampannaṃ, abhijātaṃ yasassinaṃ;

Daharoti nāvajāneyya, na naṃ paribhave naro.

Ṭhānahi so manujindo, rajjaṃ laddhāna khattiyo;

So kuddho rājadaṇḍena, tasmiṃ pakkamate bhusaṃ;

Tasmā taṃ parivajjeyya, rakkhaṃ jīvitamattano.

Gāme vā yadi vā rae, yattha passe bhujaṅgamaṃ;

Daharoti nāvajāneyya, na naṃ paribhave naro.

Uccāvacehi vaṇṇehi, urago carati tejasī [tejasā (sī. ka.), tejasi (pī. ka.)];

So āsajja ḍaṃse bālaṃ, naraṃ nārica ekadā;

Tasmā taṃ parivajjeyya, rakkhaṃ jīvitamattano.

Pahūtabhakkhaṃ jālinaṃ, pāvakaṃ kaṇhavattaniṃ;

Daharoti nāvajāneyya, na naṃ paribhave naro.

Laddhā hi so upādānaṃ, mahā hutvāna pāvako;

So āsajja ḍahe [dahe] bālaṃ, naraṃ nārica ekadā;

Tasmā taṃ parivajjeyya, rakkhaṃ jīvitamattano.

Vanaṃ yadaggi ḍahati [dahati (ka.)], pāvako kaṇhavattanī;

Jāyanti tattha pārohā, ahorattānamaccaye.

Yaca kho sīlasampanno, bhikkhu ḍahati tejasā;

Na tassa puttā pasavo, dāyādā vindare dhanaṃ;

Anapaccā adāyādā, tālāvatthū bhavanti te.

Tasmā hi paṇḍito poso, sampassaṃ atthamattano;

Bhujaṅgamaṃ pāvakaca, khattiyaca yasassinaṃ;

Bhikkhuca sīlasampannaṃ, sammadeva samācareti.

Evaṃ vutte, rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca abhikkantaṃ, bhante, abhikkantaṃ, bhante! Seyyathāpi bhante, nikkujjitaṃ [nikujjitaṃ (?)] vā ukkujjeyya , paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya , andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya cakkhumanto rūpāni dakkhantīti; evamevaṃ bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṃ, bhante, bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammaca bhikkhusaṅghaca. Upāsakaṃ maṃ, bhante, bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gatanti.

112. Kosalasaṃyuttassa paṭhame bhagavatā saddhiṃ sammodīti yathā khamanīyādīni pucchanto bhagavā tena, evaṃ sopi bhagavatā saddhiṃ samappavattamodo ahosi. Sītodakaṃ viya uṇhodakena sammoditaṃ ekībhāvaṃ agamāsi. Yāya ca kacci, bho gotama, khamanīyaṃ, kacci yāpanīyaṃ, kacci bhoto ca gotamassa sāvakānaca appābādhaṃ appātaṅkaṃ lahuṭṭhānaṃ balaṃ phāsuvihārotiādikāya kathāya sammodi, taṃ pītipāmojjasaṅkhātasammodajananato sammodituṃ yuttabhāvato ca sammodanīyaṃ, atthabyajanamadhuratāya cirampi kālaṃ sāretuṃ nirantaraṃ pavattetuṃ araharūpato saritabbabhāvato ca sāraṇīyaṃ. Suyyamānasukhato ca sammodanīyaṃ, anussariyamānasukhato sāraṇīyaṃ. Tathā byajanaparisuddhatāya sammodanīyaṃ, atthaparisuddhatāya sāraṇīyanti evaṃ anekehi pariyāyehi sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā pariyosāpetvā niṭṭhapetvā ito pubbe tathāgatassa adiṭṭhattā guṇāguṇavasena gambhīrabhāvaṃ vā uttānabhāvaṃ vā ajānanto ekamantaṃ nisīdi, ekamantaṃ nisinno kho yaṃ ovaṭṭikasāraṃ katvā āgato lokanissaraṇabhavokkantipahaṃ satthu sammāsambuddhataṃ pucchituṃ bhavampi notiādimāha.

Tattha bhavampīti pi-kāro sampiṇḍanatthe nipāto, tena ca cha satthāre sampiṇḍeti. Yathā pūraṇādayo sammāsambuddhamhāti paṭijānanti, evaṃ bhavampi nu paṭijānātīti attho. Idaṃ pana rājā na attano laddhiyā, loke mahājanena gahitapaṭiāvasena pucchati. Atha bhagavā buddhasīhanādaṃ nadanto yaṃ hi taṃ mahārājātiādimāha. Tattha ahaṃ hi mahārājāti anuttaraṃ sabbaseṭṭhaṃ sabbautaāṇasaṅkhātaṃ sammāsambodhiṃ ahaṃ abhisambuddhoti attho. Samaṇabrāhmaṇāti pabbajjūpagamanena samaṇā, jātivasena brāhmaṇā. Saṅghinotiādīsu pabbajitasamūhasaṅkhāto saṅgho etesaṃ atthīti saṅghino. Sveva gaṇo etesaṃ atthīti gaṇino. Ācārasikkhāpanavasena tassa gaṇassa ācariyāti gaṇācariyā. ātāti paātā pākaṭā. Appicchā santuṭṭhā appicchatāya vatthampi na nivāsentīti evaṃ samuggato yaso etesaṃ atthīti yasassino. Titthakarāti laddhikarā. Sādhusammatāti santo sappurisāti evaṃ sammatā. Bahujanassāti assutavato andhabālaputhujjanassa. Pūraṇotiādīni tesaṃ nāmagottāni. Pūraṇoti hi nāmameva. Tathā, makkhalīti. So pana gosālāya jātattā gosāloti vutto. Nāṭaputtoti nāṭassa putto. Belaṭṭhaputtoti belaṭṭhassa putto. Kaccāyanoti pakudhassa gottaṃ. Kesakambalassa dhāraṇato ajito kesakambaloti vutto.

Tepi mayāti kappakolāhalaṃ buddhakolāhalaṃ cakkavattikolāhalanti tīṇi kolāhalāni. Tattha vassasatasahassamatthake kappuṭṭhānaṃ bhavissatīti kappakolāhalaṃ nāma hoti ito vassasatasahassamatthake loko vinassissati, mettaṃ mārisā, bhāvetha, karuṇaṃ muditaṃ upekkhanti manussappathe devatā ghosentiyo vicaranti. Vassasahassamatthake pana buddho uppajjissatīti buddhakolāhalaṃ nāma hoti ito vassasahassamatthake buddho uppajjitvā dhammānudhammapaṭipadaṃ paṭipannena saṅgharatanena parivārito dhammaṃ desento vicarissatīti devatā ugghosenti. Vassasatamatthake pana cakkavattī uppajjissatīti cakkavattikolāhalaṃ nāma hoti ito vassasatamatthake sattaratanasampanno catuddīpissaro sahassa puttaparivāro vehāsaṅgamo cakkavattirājā uppajjissatīti devatā ugghosenti.

Imesu tīsu kolāhalesu ime cha satthāro buddhakolāhalaṃ sutvā ācariye payirupāsitvā cintāmāṇivijjādīni uggaṇhitvā mayaṃ buddhamhāti paṭiaṃ katvā mahājanaparivutā janapadaṃ vicarantā anupubbena sāvatthiyaṃ pattā. Tesaṃ upaṭṭhākā rājānaṃ upasaṅkamitvā, mahārāja, pūraṇo kassapope ajito kesakambalo buddho kira sabbaū kirāti ārocesuṃ. Rājā tumheva ne nimantetvā ānethāti āha . Te gantvā tehi, rājā vo nimanteti. Rao gehe bhikkhaṃ gaṇhathāti vuttā gantuṃ na ussahanti, punappunaṃ vuccamānā upaṭṭhākānaṃ cittānurakkhaṇatthāya adhivāsetvā sabbe ekatova agamaṃsu. Rājā āsanāni paāpetvā nisīdantūti āha. Nigguṇānaṃ attabhāve rājusmā nāma pharati, te mahārahesu āsanesu nisīdituṃ asakkontā phalakesu ceva bhūmiyaṃ ca nisīdiṃsu.

Rājā ettakeneva natthi tesaṃ anto sukkadhammoti vatvā āhāraṃ adatvāva tālato patitaṃ muggarena pothento viya tumhe buddhā, na buddhāti pahaṃ pucchi. Te cintayiṃsu sace buddhamhāti vakkhāma, rājā buddhavisaye pahaṃ pucchitvā kathetuṃ asakkonte tumhe mayaṃ buddhāti mahājanaṃ vacetvā āhiṇḍathāti jivhampi chindāpeyya, aampi anatthaṃ kareyyāti sakapaṭiāya eva na mayaṃ buddhāti vadiṃsu. Atha ne rājā gehato nikaḍḍhāpesi. Te rājagharato nikkhante upaṭṭhākā pucchiṃsu kiṃ ācariyā rājā tumhe pahaṃ pucchitvā sakkārasammānaṃ akāsīti? Rājā buddhā tumheti pucchi, tato mayaṃ sace ayaṃ rājā buddhavisaye pahaṃ kathiyamānaṃ ajānanto amhesu manaṃ padosessati, bahuṃ apuaṃ pasavissatīti rao anukampāya na mayaṃ buddhāti vadimhā, mayaṃ pana buddhā eva, amhākaṃ buddhabhāvo, udakena dhovitvāpi harituṃ na sakkāti. Iti bahiddhā buddhamhāti āhaṃsu rao santike na mayaṃ buddhāti vadiṃsūti, idaṃ gahetvā rājā evamāha. Tattha kiṃ pana bhavaṃ gotamo daharo ceva jātiyā, navo ca pabbajjāyāti idaṃ attano paṭiaṃ gahetvā vadati. Tattha kinti paṭikkhepavacanaṃ. Ete jātimahallakā ca cirapabbajitā ca buddhamhāti na paṭijānanti, bhavaṃ gotamo jātiyā ca daharo pabbajjāya ca navo kiṃ paṭijānāti? Mā paṭijānāhīti attho.

Na uātabbāti na avajānitabbā. Na paribhotabbāti na paribhavitabbā. Katame cattāroti kathetukamyatāpucchā. Khattiyoti rājakumāro. Uragoti āsīviso. Aggīti aggiyeva. Bhikkhūti imasmiṃ pana pade desanākusalatāya attānaṃ abbhantaraṃ katvā sīlavantaṃ pabbajitaṃ dasseti. Ettha ca daharaṃ rājakumāraṃ disvā, ukkamitvā maggaṃ adento, pārupanaṃ anapanento, nisinnāsanato anuṭṭhahanto, hatthipiṭṭhādīhi anotaranto, heṭṭhā katvā maanavasena aampi evarūpaṃ anācāraṃ karonto khattiyaṃ avajānāti nāma. Bhaddako vatāyaṃ rājakumāro, mahākaṇḍo mahodaro kiṃ nāma yaṃkici corūpaddavaṃ vūpasametuṃ yattha katthaci ṭhāne rajjaṃ anusāsituṃ sakkhissatītiādīni vadanto paribhoti nāma. Ajanisalākamattampi āsīvisapotakaṃ kaṇṇādīsu piḷandhanto aṅgulimpi jivhampi ḍaṃsāpento uragaṃ avajānāti nāma . Bhaddako vatāyaṃ āsīviso udakadeḍḍubho viya kiṃ nāma kicideva ḍaṃsituṃ kassacideva kāye visaṃ pharituṃ sakkhissatītiādīni vadanto paribhoti nāma. Khajjopanakamattampi aggiṃ gahetvā hatthena kīḷanto bhaṇḍukkhalikāya khipanto cūḷāya vā sayanapiṭṭhasāṭakapasibbakādīsu vā ṭhapento aggiṃ avajānāti nāma. Bhaddako vatāyaṃ aggi kataraṃ nu kho yāgubhattaṃ pacissati, kataraṃ macchamaṃsaṃ, kassa sītaṃ vinodessatītiādīni vadanto paribhoti nāma. Daharasāmaṇerampi pana disvā ukkamitvā maggaṃ adentoti rājakumāre vuttaṃ anācāraṃ karonto bhikkhuṃ avajānāti nāma. Bhaddako vatāyaṃ sāmaṇero mahākaṇṭho mahodaro yaṃkici buddhavacanaṃ uggahetuṃ yaṃkici araaṃ ajjhogāhetvā vasituṃ sakkhissati, saṅghattherakāle manāpo bhavissatītiādīni vadanto paribhoti nāma. Taṃ sabbampi na kātabbanti dassento na uātabbo na paribhotabboti āha.

Etadavocāti etaṃ gāthābandhaṃ avoca. Gāthā ca nāmetā tadatthadīpanāpi honti visesatthadīpanāpi, tatrimā tadatthampi visesatthampi dīpentiyeva. Tattha khattiyanti khettānaṃ adhipatiṃ. Vuttahetaṃ khettānaṃ adhipatīti kho, vāseṭṭha, khattiyo khattiyotveva dutiyaṃ akkharaṃ upanibbattanti (dī. ni. 3.131). Jātisampannanti tāyeva khattiyajātiyā jātisampannaṃ. Abhijātanti tīṇi kulāni atikkamitvā jātaṃ.

Ṭhānaṃ hīti kāraṇaṃ vijjati. Manujindoti manussajeṭṭhako. Rājadaṇḍenāti rao uddhaṭadaṇḍena, so appako nāma na hoti, dasasahassavīsatisahassappamāṇo hotiyeva. Tasmiṃ pakkamate bhusanti tasmiṃ puggale balavaupakkamaṃ upakkamati. Rakkhaṃ jīvitamattanoti attano jīvitaṃ rakkhamāno taṃ khattiyaṃ parivajjeyya na ghaṭṭeyya.

Uccāvacehīti nānāvidhehi. Vaṇṇehīti saṇṭhānehi. Yena yena hi vaṇṇena caranto gocaraṃ labhati, yadi sappavaṇṇena, yadi deḍḍubhavaṇṇena, yadi dhamanivaṇṇena, antamaso kalandakavaṇṇenapi caratiyeva. Āsajjāti patvā. Bālanti yena bālena ghaṭṭito, taṃ bālaṃ naraṃ vā nāriṃ vā ḍaṃseyya.

Pahūtabhakkhanti bahubhakkhaṃ. Aggissa hi abhakkhaṃ nāma natthi. Jālinanti jālavantaṃ. Pāvakanti aggiṃ. Pāvagantipi pāṭho. Kaṇhavattaninti vattanīti maggo, agginā gatamaggo kaṇho hoti kāḷako, tasmā kaṇhavattanīti vuccati.

Mahā hutvānāti mahanto hutvā. Aggi hi ekadā yāvabrahmalokappamāṇopi hoti. Jāyantitattha pārohāti tattha agginā daḍḍhavane pārohā jāyanti. Pārohāti tiṇarukkhādayo vuccanti. Te hi agginā daḍḍhaṭṭhāne mūlamattepi avasiṭṭhe pādato rohanti jāyanti vaḍḍhanti, tasmā pārohāti vuccanti. Puna rohanatthena vā pārohā. Ahorattānamaccayeti rattindivānaṃ atikkame. Nidāghepi deve vuṭṭhamatte jāyanti.

Bhikkhu ḍahati tejasāti ettha akkosantaṃ paccakkosanto bhaṇḍantaṃ paṭibhaṇḍanto paharantaṃ paṭipaharanto bhikkhu nāma kici bhikkhutejasā ḍahituṃ na sakkoti. Yo pana akkosantaṃ na paccakkosati, bhaṇḍantaṃ na paṭibhaṇḍati. Paharantaṃ na paṭipaharati, tasmiṃ vippaṭipanno tassa sīlatejena ḍayhati. Tenevetaṃ vuttaṃ. Na tassa puttā pasavoti tassa puttadhītaropi gomahiṃsakukkuṭasūkarādayo pasavopi na bhavanti, vinassantīti attho. Dāyādā vindare dhananti tassa dāyādāpi dhanaṃ na vindanti. Tālāvatthū bhavanti teti te bhikkhutejasā daḍḍhā vatthumattāvasiṭṭho matthakacchinnatālo viya bhavanti, puttadhītādivasena na vaḍḍhantīti attho.

Tasmāti yasmā samaṇatejena daḍḍhā matthakacchinnatālo viya aviruḷhidhammā bhavanti, tasmā. Sammadeva samācareti sammā samācareyya. Sammā samācarantena pana kiṃ kātabbanti? Khattiyaṃ tāva nissāya laddhabbaṃ gāmanigamayānavāhanādiānisaṃsaṃ, uragaṃ nissāya tassa kīḷāpanena laddhabbaṃ vatthahiraasuvaṇṇādiānisaṃsaṃ aggiṃ nissāya tassānubhāvena pattabbaṃ yāgubhattapacanasītavinodanādiānisaṃsaṃ, bhikkhuṃ nissāya tassa vasena pattabbaṃ asutasavanasutapariyodapana-saggamaggādhigamādiānisaṃsaṃ sampassamānena ete nissāya pubbe vuttappakāro ādīnavo atthi. Kiṃ imehīti? Na sabbaso pahātabbā. Issariyatthikena pana vuttappakāraṃ avajānanaca paribhavanaca akatvā pubbuṭṭhāyipacchānipātitādīhi upāyehi khattiyakumāro tosetabbo, evaṃ tato issariyaṃ adhigamissati. Ahituṇḍikena urage vissāsaṃ akatvā nāgavijjaṃ parivattetvā ajapadena daṇḍena gīvāya gahetvā visaharena mūlena dāṭhā dhovitvā peḷāyaṃ pakkhipitvā kīḷāpentena caritabbaṃ. Evaṃ taṃ nissāya ghāsacchādanādīni labhissati. Yāgupacanādīni kattukāmena aggiṃ vissāsena bhaṇḍukkhalikādīsu apakkhipitvā hatthehi anāmasantena gomayacuṇṇādīhi jāletvā yāgupacanādīni kattabbāni, evaṃ taṃ nissāya ānisaṃsaṃ labhissati. Asutasavanādīni patthayantenapi bhikkhuṃ ativissāsena vejjakammanavakammādīsu ayojetvā catūhi paccayehi sakkaccaṃ upaṭṭhātabbo, evaṃ taṃ nissāya asutapubbaṃ buddhavacanaṃ asutapubbaṃ pahāvinicchayaṃ diṭṭhadhammikasamparāyikaṃ atthaṃ tisso kulasampattiyo cha kāmasaggāni nava ca brahmaloke patvā amatamahānibbānadassanampi labhissatīti imamatthaṃ sandhāya sammadeva samācareti āha.

Etadavocāti dhammadesanaṃ sutvā pasanno pasādaṃ āvikaronto etaṃ abhikkantantiādivacanaṃ avoca. Tattha abhikkantanti abhikantaṃ atiiṭṭhaṃ atimanāpaṃ, atisundaranti attho. Ettha ekena abhikkantasaddena desanaṃ thometi abhikkantaṃ, bhante, yadidaṃ bhagavato dhammadesanāti. Ekena attano pasādaṃ abhikkantaṃ, bhante, yadidaṃ bhagavato dhammadesanaṃ āgamma mama pasādoti.

Tato paraṃ catūhi upamāhi desanaṃyeva thometi. Tattha nikkujjitanti adhomukhaṭhapitaṃ, heṭṭhāmukhajātaṃ vā. Ukkujjeyyāti uparimukhaṃ kareyya. Paṭicchannanti tiṇapaṇṇādichāditaṃ. Vivareyyāti ugghāṭeyya. Mūḷhassāti disāmūḷhassa. Maggaṃ ācikkheyyāti hatthe gahetvā esa maggoti vadeyya. Andhakāreti kāḷapakkhacātuddasī aḍḍharattaghanavanasaṇḍa meghapaṭalehi caturaṅge tame. Idaṃ vuttaṃ hoti yathā koci nikkujjitaṃ ukkujjeyya, evaṃ saddhammavimukhaṃ asaddhamme patitaṃ maṃ asaddhammā vuṭṭhāpentena, yathā paṭicchannaṃ vivareyya, evaṃ kassapassa bhagavato sāsanantaradhānā pabhuti micchādiṭṭhigahanapaṭicchannaṃ sāsanaṃ vivarantena, yathā mūḷhassa maggaṃ ācikkheyya, evaṃ kummaggamicchāmaggapaṭipannassa me saggamokkhamaggaṃ āvikarontena, yathā andhakāre telapajjotaṃ dhāreyya, evaṃ mohandhakāre nimuggassa me buddhādiratanarūpāni apassato tappaṭicchādakamohandhakāraviddhaṃsakadesanāpajjotaṃ dhārentena mayhaṃ bhagavatā etehi pariyāyehi pakāsitattā anekapariyāyena dhammo pakāsitoti.

Evaṃ desanaṃ thometvā imāya desanāya ratanattaye pasannacitto pasannākāraṃ karonto esāhantiādimāha. Tattha esāhanti eso ahaṃ. Bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammaca bhikkhusaṅghacātibhagavantaca dhammaca bhikkhusaṅghacāti imaṃ ratanattayaṃ saraṇaṃ gacchāmi. Upāsakaṃ maṃ, bhante, bhagavā dhāretūti maṃ bhagavā upāsako ayanti evaṃ dhāretu, jānātūti attho. Ajjataggeti ajjataṃ ādiṃ katvā. Ajjadaggeti vā pāṭho, da-kāro padasandhikaro, ajja aggaṃ katvāti attho. Pāṇupetanti pāṇehi upetaṃ yāva me jīvitaṃ pavattati, tāva upetaṃ anaasatthukaṃ tīhi saraṇagamanehi saraṇaṃ gataṃ upāsakaṃ kappiyakārakaṃ maṃ bhagavā dhāretūti ayamettha saṅkhepo, vitthāro pana sumaṅgalavilāsiniyā dīghanikāyaṭṭhakathāya sāmaaphalasutte sabbākārena vuttoti. Paṭhamaṃ.

1) Như vầy ti nghe.

Một thời Thế Tn tr ở Svatthi (X-vệ), Jetavana (Thắng Lm), tại vườn ng Anthapindika (Cấp C ộc).

2) Rồi vua Pasenadi (Ba-tư-nặc) nước Kosala (Kiều-tt-la) đi đến Thế Tn, sau khi đến, ni ln với Thế Tn những lời cho đn hỏi thăm, sau khi ni ln những lời cho đn hỏi thăm thn hữu, rồi ngồi xuống một bn.

3) Ngồi xuống một bn, vua Pasenadi nước Kosala bạch Thế Tn:

-- Tn giả Gotama c tự cho mnh đ chứng V Thượng Chnh ẳng Chnh Gic khng?

4) -- Thưa ại vương, nếu c ai c thể ni một cch chơn chnh l mnh đ chứng V Thượng Chnh ẳng Chnh Gic, thời người ấy phải chnh l Ta. Thưa ại vương, Ta đ chứng V thượng Chnh đẳng Chnh gic.

5) -- Thưa Tn giả Gotama, c những vị Sa-mn, B-la-mn l vị hội chủ, vị gio trưởng, vị sư trưởng gio hội, c tiếng tốt, c danh vọng, khai tổ gio phi, được quần chng tn sng. Như ngi Purana Kassapa, Makkali Gosla, Nigantha Ntaputta, Sanjaya Belatthiputta, Kakudha Kaccyana, Ajita Kesakambala. Khi con hỏi cc vị ấy: "C tự xem l đ chứng V thượng Chnh đẳng Chnh gic khng?", thời họ đ trả lời, khng tự xem mnh đ chứng V thượng Chnh đẳng Chnh gic. Vậy lm sao Tn giả Gotama, trẻ tuổi, sanh sau đẻ muộn, v chỉ mới xuất gia lại tự cho mnh như vậy?

6) -- Thưa ại vương, c bốn loại trẻ tuổi khng nn khinh thường, hay khng nn miệt thị v họ l trẻ. Thế no l bốn?

-- Thưa ại vương, Khattiya trẻ tuổi khng nn khinh thường hay khng nn miệt thị v họ l trẻ. Thưa ại vương, con rắn trẻ tuổi khng nn khinh thường hay khng nn miệt thị v chng l trẻ. Thưa ại vương, ngọn lửa trẻ tuổi khng nn khinh thường hay khng nn miệt thị v chng l trẻ. Thưa ại vương, Tỷ-kheo trẻ tuổi khng nn khinh thường hay khng nn miệt thị v họ l trẻ.

Thưa ại vương, bốn loại trẻ tuổi ny khng nn khinh thường hay khng nn miệt thị v chng l trẻ.

7) Thế Tn ni như vậy. Ni xong, bậc Thiện Thệ lại ni thm như sau:

8)

Sanh dng St-đế-lỵ,
Thuộc qu tộc, danh xưng,
Chớ khinh thường l trẻ,
Chớ miệt thị l nhỏ.
Vị St-đế-lỵ ấy,
ến thời ln ngi vua,
Lm cha tể loi Người,
Trị v cả quốc độ.
Vị ấy nếu phẫn nộ,
Dng vương phạt gia hnh,
Ai bảo tồn mạng mnh,
Hy trnh n vị ấy.

9)

Ở lng hay l rừng, 
C thấy rắn b qua, 
Chớ khinh thường rắn trẻ,
Chớ miệt thị rắn nhỏ,
Cao thấp hnh sai biệt.
Rắn sống đầy nhiệt kh,
Bị tấn cng, n cắn,
Kẻ ngu cả nam nữ,
Ai bảo tồn mạng mnh,
Hy trnh n loi rắn.

10)

Lửa chy đầy kht vọng, 
Lửa đốt thiu, đốt chy,
Chớ khinh thường lửa trẻ,
Chớ miệt thị lửa nhỏ.
Lửa được đồ bn chy,
Liền chy to, chy lớn,
Bị tấn cng, lửa đốt,
Kẻ ngu cả nam nữ,
Ai bảo tồn mạng mnh,
Hy trnh n lửa chy.

11)

Khu rừng bị lửa đốt, 
Lửa đốt thiu, đốt chy,
Sau nhiều đm v ngy,
Rễ mầm lại mọc ln.

12)

Cn Tỷ-kheo trẻ giới, 
Nồng chy với nhiệt tnh,
Nhưng khng con, khng ci,
Khng của cải truyền thừa,
Khng con, khng thừa tự,
Như thn cy tala.

13)

Do vậy, người hiền tr, 
Tự thấy hạnh phc mnh,
ối với rắn v lửa
Danh xưng St-đế-lỵ,
Vị Tỷ-kheo tr giới,
Với bốn vị kể trn,
Hy biết cch cư xử,
Chơn chnh v tốt đẹp.

14) Khi nghe ni vậy, vua Pasenadi nước Kosala bạch Thế Tn:

-- Thật vi diệu thay, bạch Thế Tn! Thật vi diệu thay, bạch Thế Tn! Như người dựng đứng lại những g bị quăng ng xuống, phơi by ra những g bị che kn, chỉ đường cho người bị lạc hướng, đem đn sng vo trong bng tối để những ai c mắt c thể thấy sắc. Cũng vậy, Chnh php đ được Thế Tn dng nhiều phương tiện trnh by, giải thch. Bạch Thế Tn, con xin quy y Thế Tn, quy y Php, quy y chng Tăng. Mong Thế Tn nhận con lm đệ tử, từ nay trở đi cho đến mạng chung, con trọn đời quy ngưỡng.

 

2. Purisasuttaṃ

2. Purisasuttavaṇṇanā

II. Người (S.i,70)

113. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho rājā pasenadi kosalo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca kati nu kho, bhante, purisassa dhammā ajjhattaṃ uppajjamānā uppajjanti ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāyāti?

Tayo kho, mahārāja, purisassa dhammā ajjhattaṃ uppajjamānā uppajjanti ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya. Katame tayo? Lobho kho, mahārāja, purisassa dhammo ajjhattaṃ uppajjamāno uppajjati ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya. Doso kho, mahārāja, purisassa dhammo ajjhattaṃ uppajjamāno uppajjati ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya. Moho kho, mahārāja, purisassa dhammo ajjhattaṃ uppajjamāno uppajjati ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya . Ime kho, mahārāja, tayo purisassa dhammā ajjhattaṃ uppajjamānā uppajjanti ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāyāti. Idamavocape

Lobho doso ca moho ca, purisaṃ pāpacetasaṃ;

Hiṃsanti attasambhūtā, tacasāraṃva samphalanti [sapphalanti (syā. kaṃ.)].

113. Dutiye abhivādetvāti purimasutte saraṇagatattā idha abhivādesi. Ajjhattanti niyakajjhattaṃ, attano santāne uppajjantīti attho. Lobhādīsu lubbhanalakkhaṇo lobho, dussanalakkhaṇo doso, muyhanalakkhaṇo mohoti. Hiṃsantīti viheṭhenti nāsenti vināsenti. Attasambhūtāti attani sambhūtā. Tacasāraṃva samphalanti yathā tacasāraṃ veḷuṃ vā naḷaṃ vā attano phalaṃ hiṃsati vināseti, evaṃ hiṃsanti vināsentīti. Dutiyaṃ.

1) Tại tịnh x ở Svatthi.

2) Rồi vua Pasenadi nước Kosala, đi đến Thế Tn, sau khi đảnh lễ Thế Tn rồi ngồi xuống một bn.

3) Ngồi xuống một bn, vua Pasenadi nước Kosala bạch Thế Tn:

-- C bao nhiu loại php, bạch Thế Tn, khi khởi ln trong nội tm của một người, sẽ đưa lại bất lợi, khổ no v bất an cho người ấy?

4) -- Thưa ại vương c ba loại php khi khởi ln trong nội tm của một người, sẽ đưa lại bất lợi, khổ no v bất an cho người ấy. Thế no l ba? Tham php, thưa ại vương, khi khởi ln trong nội tm của một người, sẽ đưa lại bất lợi, khổ no v bất an cho người ấy. Sn php, thưa ại vương, khi khởi ln trong nội tm của một người, sẽ đưa lại bất lợi, khổ no v bất an tr cho người ấy. Si php, thưa ại vương, khi khởi ln trong nội tm của một người sẽ đưa lại bất lợi, khổ no v bất an cho người ấy. Ba php ấy, thưa ại vương, khi khởi ln trong nội tm của một người, sẽ đưa lại bất lợi, khổ no v bất an cho người ấy.

5)

Tham, sn, si ba php,
L c tm cho người,
Chng di hại tự ng,
Chng tc thnh tự ng,
Như vỏ v li cy,
Tự tc thnh tri cy.

 

3. Jarāmaraṇasuttaṃ

3. Jarāmaraṇasuttavaṇṇanā

III. Vua (S.i,71)

114. Sāvatthinidānaṃ . Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca atthi nu kho, bhante, jātassa aatra jarāmaraṇāti? Natthi kho, mahārāja, jātassa aatra jarāmaraṇā. Yepi te, mahārāja, khattiyamahāsālā aḍḍhā mahaddhanā mahābhogā pahūtajātarūparajatā pahūtavittūpakaraṇā pahūtadhanadhaā, tesampi jātānaṃ natthi aatra jarāmaraṇā. Yepi te, mahārāja, brāhmaṇamahāsālāpe gahapatimahāsālā aḍḍhā mahaddhanā mahābhogā pahūtajātarūparajatā pahūtavittūpakaraṇā pahūtadhanadhaā, tesampi jātānaṃ natthi aatra jarāmaraṇā. Yepi te, mahārāja, bhikkhū arahanto khīṇāsavā vusitavanto katakaraṇīyā ohitabhārā anuppattasadatthā parikkhīṇabhavasaṃyojanā sammadaāvimuttā, tesaṃ pāyaṃ kāyo bhedanadhammo nikkhepanadhammoti. Idamavocape

Jīranti ve rājarathā sucittā,

Atho sarīrampi jaraṃ upeti;

Sataca dhammo na jaraṃ upeti,

Santo have sabbhi pavedayantīti.

114. Tatiye aatra jarāmaraṇāti jarāmaraṇato mutto nāma atthīti vuccati. Khattiyamahāsālāti khattiyamahāsālā nāma mahāsārappattā khattiyā. Yesaṃ hi khattiyānaṃ heṭṭhimantena koṭisataṃ nidhānagataṃ hoti, tayo kahāpaṇakumbhā valajanatthāya gehamajjhe rāsiṃ katvā ṭhapitā honti, te khattiyamahāsālā nāma. Yesaṃ brāhmaṇānaṃ asītikoṭidhanaṃ nihitaṃ hoti, diyaḍḍho kahāpaṇakumbho valajanatthāya gehamajjhe rāsiṃ katvā ṭhapito hoti, te brāhmaṇamahāsālā nāma. Yesaṃ gahapatīnaṃ cattālīsakoṭidhanaṃ nihitaṃ hoti, kahāpaṇakumbho valajanatthāya gehamajjhe rāsiṃ katvā ṭhapito hoti, te gahapatimahāsālā nāma.

Aḍḍhāti issarā. Nidhānagatadhanassa mahantatāya mahaddhanā. Suvaṇṇarajatabhājanādīnaṃ upabhogabhaṇḍānaṃ mahantatāya mahābhogā. Anidhānagatassa jātarūparajatassa pahūtatāya, pahūtajātarūparajatā. Vittūpakaraṇassa tuṭṭhikaraṇassa pahūtatāya pahūtavittūpakaraṇā. Godhanādīnaca sattavidhadhaānaca pahūtatāya pahūtadhanadhaā. Tesampi jātānaṃ natthi aatra jarāmaraṇāti tesampi evaṃ issarānaṃ jātānaṃ nibbattānaṃ natthi aatra jarāmaraṇā, jātattāyeva jarāmaraṇato mokkho nāma natthi, antojarāmaraṇeyeva hoti.

Arahantotiādīsu ārakā kilesehīti arahanto. Khīṇā etesaṃ cattāro āsavāti khīṇāsavā. Brahmacariyavāsaṃ vuṭṭhā pariniṭṭhitavāsāti vusitavanto. Catūhi maggehi karaṇīyaṃ etesaṃ katanti katakaraṇīyā. Khandhabhāro kilesabhāro abhisaṅkhārabhāro kāmaguṇabhāroti, ime ohitā bhārā etesanti ohitabhārā. Anuppatto arahattasaṅkhāto sako attho etesanti anuppattasadatthā. Dasavidhampi parikkhīṇaṃ bhavasaṃyojanaṃ etesanti parikkhīṇabhavasaṃyojanā. Sammā kāraṇehi jānitvā vimuttāti sammadaāvimuttā. Maggapaāya catusaccadhammaṃ atvā phalavimuttiyā vimuttāti attho. Bhedanadhammoti bhijjanasabhāvo. Nikkhepanadhammoti nikkhipitabbasabhāvo. Khīṇāsavassa hi ajīraṇadhammopi atthi, ārammaṇato paṭividdhaṃ nibbānaṃ, taṃ hi na jīrati. Idha panassa jīraṇadhammaṃ dassento evamāha. Atthuppattiko kirassa suttassa nikkhepo. Sivikasālāya nisīditvā kathitanti vadanti. Tattha bhagavā citrāni rathayānādīni disvā diṭṭhameva upamaṃ katvā, jīranti ve rājarathāti gāthamāha.

Tattha jīrantīti jaraṃ pāpuṇanti. Rājarathāti rao abhirūhanarathā. Sucittāti suvaṇṇarajatādīhi suṭṭhu cittitā. Atho sarīrampi jaraṃ upetīti evarūpesu anupādiṇṇakesu sāradārumayesu rathesu jīrantesu imasmiṃ ajjhattike upādiṇṇake maṃsalohitādimaye sarīre kiṃ vattabbaṃ? Sarīrampi jaraṃ upetiyevāti attho. Santo have sabbhi pavedayantīti santo sabbhīhi saddhiṃ sataṃ dhammo na jaraṃ upetīti evaṃ pavedayanti. Sataṃ dhammo nāma nibbānaṃ, taṃ na jīrati, ajaraṃ amatanti evaṃ kathentīti attho. Yasmā vā nibbānaṃ āgamma sīdanasabhāvā kilesā bhijjanti, tasmā taṃ sabbhīti vuccati. Iti purimapadassa kāraṇaṃ dassento santo have sabbhi pavedayantīti āha. Idaṃ hi vuttaṃ hoti sataṃ dhammo na jaraṃ upeti, tasmā santo sabbhi pavedayanti. Ajaraṃ nibbānaṃ sataṃ dhammoti ācikkhantīti attho. Sundarādhivacanaṃ vā etaṃ sabbhīti. Yaṃ sabbhidhammabhūtaṃ nibbānaṃ santo pavedayanti kathayanti, so sataṃ dhammo na jaraṃ upetītipi attho. Tatiyaṃ.

1) Ở tại Svatthi.

2) Ngồi một bn, vua Pasenadi nước Kosala bạch Thế Tn:

-- Bạch Thế Tn, c ci g sanh m khng gi v khng chết khng?

3) -- Thưa ại vương, khng c ci g sanh m khng gi v khng chết.

4) Thưa ại vương, dầu cho những vị St-đế-lỵ l những bậc đại ph, ph ho, c tiền của lớn, c ti sản lớn, c nhiều vng v bạc, c nhiều ti sản vật dụng, c nhiều tiền của, ngũ cốc. Cc vị ấy c sanh cũng khng thot khỏi gi v chết.

5) Thưa ại vương, dầu cho những vị B-la-mn l những bậc đại ph, dầu cho những gia chủ l những bậc đại ph, ph ho, c tiền của lớn, c ti sản lớn, c nhiều vng bạc, c nhiều ti sản vật dụng, c nhiều tiền của, ngũ cốc, cc vị ấy c sanh cũng khng thot khỏi gi v chết.

6) Thưa ại vương, cho đến cc vị Tỷ-kheo, những bậc A-la-hn, đ đoạn tận cc lậu hoặc, Phạm hạnh đ thnh, những việc nn lm đ lm, đ đặt gnh nặng xuống, đ đạt được mục đch tối hậu, đ đoạn được hữu kiết sử, đ được giải thot nhờ chnh tr, cho đến thn ny của cc vị ấy cũng phải bị hủy hoại, cũng phải bị từ bỏ.

7)

Xe vua dầu mỹ diệu,
Rồi cũng phải hư hoại,
Thn thể ny cũng vậy,
Rồi cũng phải gi yếu.
Chỉ thiện php khng gi,
Bậc thiện nhn ni vậy.

4. Piyasuttaṃ

4. Piyasuttavaṇṇanā

IV. Thn i (S.i,71)

115. Sāvatthinidānaṃ . Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca  idha mayhaṃ, bhante, rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi kesaṃ nu kho piyo attā, kesaṃ appiyo attāti? Tassa mayhaṃ, bhante, etadahosi ye ca kho keci kāyena duccaritaṃ caranti, vācāya duccaritaṃ caranti, manasā duccaritaṃ caranti; tesaṃ appiyo attā. Kicāpi te evaṃ vadeyyuṃ piyo no attāti, atha kho tesaṃ appiyo attā. Taṃ kissa hetu? Yahi appiyo appiyassa kareyya, taṃ te attanāva attano karonti; tasmā tesaṃ appiyo attā. Ye ca kho keci kāyena sucaritaṃ caranti, vācāya sucaritaṃ caranti, manasā sucaritaṃ caranti; tesaṃ piyo attā. Kicāpi te evaṃ vadeyyuṃ appiyo no attāti; atha kho tesaṃ piyo attā. Taṃ kissa hetu? Yahi piyo piyassa kareyya, taṃ te attanāva attano karonti; tasmā tesaṃ piyo attāti.

Evametaṃ, mahārāja, evametaṃ, mahārāja! Ye hi keci, mahārāja, kāyena duccaritaṃ caranti, vācāya duccaritaṃ caranti, manasā duccaritaṃ caranti; tesaṃ appiyo attā. Kicāpi te evaṃ vadeyyuṃ piyo no attāti, atha kho tesaṃ appiyo attā. Taṃ kissa hetu? Yahi, mahārāja, appiyo appiyassa kareyya, taṃ te attanāva attano karonti; tasmā tesaṃ appiyo attā. Ye ca kho keci, mahārāja , kāyena sucaritaṃ caranti, vācāya sucaritaṃ caranti, manasā sucaritaṃ caranti; tesaṃ piyo attā. Kicāpi te evaṃ vadeyyuṃ appiyo no attāti; atha kho tesaṃ piyo attā. Taṃ kissa hetu? Yahi mahārāja, piyo piyassa kareyya, taṃ te attanāva attano karonti; tasmā tesaṃ piyo attāti. Idamavocape

Attānace piyaṃ jaā, na naṃ pāpena saṃyuje;

Na hi taṃ sulabhaṃ hoti, sukhaṃ dukkaṭakārinā.

Antakenādhipannassa, jahato mānusaṃ bhavaṃ;

Kihi tassa sakaṃ hoti, kica ādāya gacchati;

Kicassa anugaṃ hoti, chāyāva anapāyinī [anupāyinī (syā. kaṃ. ka.)].

Ubho puaca pāpaca, yaṃ macco kurute idha;

Tahi tassa sakaṃ hoti, taca [taṃva (?)] ādāya gacchati;

Tacassa [taṃvassa (?)] anugaṃ hoti, chāyāva anapāyinī.

Tasmā kareyya kalyāṇaṃ, nicayaṃ samparāyikaṃ;

Puāni paralokasmiṃ, patiṭṭhā honti pāṇinantntti.

115. Catutthe rahogatassāti rahasi gatassa. Paṭisallīnassāti nilīnassa ekībhūtassa. Evametaṃ, mahārājāti idha bhagavā imaṃ suttaṃ sabbaubhāsitaṃ karonto āha. Antakenādhipannassāti maraṇena ajjhotthaṭassa. Catutthaṃ.

1) Ở tại Svatthi.

2) Ngồi xuống một bn, vua Pasenadi nước Kosala bạch Thế Tn:

-- Bạch Thế Tn, ở đy khi con đang ngồi yn tịnh một mnh, tư tưởng ny khởi ln nơi con: "ối với những ai, tự ng l thn i? ối với những ai, tự ng l kẻ th?" V rồi bạch Thế Tn, con suy nghĩ như sau:

3) "Những ai sống thn lm c, sống miệng ni c, sống nghĩ c; đối với người ấy, tự ng l kẻ th. Dầu họ c ni: "Tự ng l thn i của chng ti", nhưng tự ng đối với họ l kẻ th. V sao vậy? Những g kẻ th lm cho kẻ th, tự ng của họ lm cho tự ng của họ như vậy. Do vậy, đối với họ, tự ng l kẻ th.

4) Những ai sống thn lm thiện, sống miệng ni thiện, sống nghĩ thiện, đối với họ, tự ng l thn i. Dầu cho họ c ni: "Tự ng l kẻ th của chng ti", nhưng tự ng đối với họ l thn i. V sao vậy? Những g kẻ thn i lm cho kẻ thn i, tự ng của họ lm cho tự ng của họ như vậy. Do vậy, đối với họ, tự ng l kẻ thn i."

5) -- Như vậy l phải, thưa ại vương. Như vậy l phải, thưa ại vương. Thưa ại vương, những ai sống thn lm c... Do vậy, đối với họ, tự ng l kẻ th. Thưa ại vương, những ai sống thn lm thiện... Do vậy, đối với họ, tự ng l kẻ thn i.

6)

Nếu những ai biết được, 
Tự ng l thn i,
Họ sẽ khng lin hệ,
Với cc điều c hạnh.
Kẻ lm điều c hạnh,
Kh được chơn hạnh phc,
Bị thần chết cầm t,
Từ bỏ thn lm người.
Kẻ c nghiệp như vậy,
Ci g l của mnh?
Lấy ci g đem đi?
Ci g theo di họ,
Như bng theo di hnh?
Ở đy kẻ bị chết,
Lm cc nghiệp cng đức,
Lm cc nghiệp c đức,
Lấy cả hai đem đi.
Cả hai của kẻ ấy,
Như bng theo di hnh.
Cả hai theo kẻ ấy,
Do vậy hy lm lnh,
Tch lũy cho đời sau,
Cng đức cho đời sau,
L hậu cứ cho người.

5. Attarakkhitasuttaṃ

5. Attarakkhitasuttavaṇṇanā

V. Tự Bảo Hộ (S.i,72)

116. Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca idha mayhaṃ, bhante, rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi kesaṃ nu kho rakkhito attā, kesaṃ arakkhito attāti? Tassa mayhaṃ, bhante, etadahosi ye kho keci kāyena duccaritaṃ caranti, vācāya duccaritaṃ caranti, manasā duccaritaṃ caranti; tesaṃ arakkhito attā. Kicāpi te hatthikāyo vā rakkheyya, assakāyo vā rakkheyya, rathakāyo vā rakkheyya, pattikāyo vā rakkheyya; atha kho tesaṃ arakkhito attā. Taṃ kissa hetu? Bāhirā hesā rakkhā, nesā rakkhā ajjhattikā; tasmā tesaṃ arakkhito attā. Ye ca kho keci kāyena sucaritaṃ caranti, vācāya sucaritaṃ caranti, manasā sucaritaṃ caranti; tesaṃ rakkhito attā. Kicāpi te neva hatthikāyo rakkheyya, na assakāyo rakkheyya, na rathakāyo rakkheyya , na pattikāyo rakkheyya; atha kho tesaṃ rakkhito attā. Taṃ kissa hetu? Ajjhattikā hesā rakkhā, nesā rakkhā bāhirā; tasmā tesaṃ rakkhito attāti.

Evametaṃ, mahārāja, evametaṃ, mahārāja! Ye hi keci, mahārāja, kāyena duccaritaṃ carantipe tesaṃ arakkhito attā. Taṃ kissa hetu? Bāhirā hesā, mahārāja, rakkhā, nesā rakkhā ajjhattikā; tasmā tesaṃ arakkhito attā. Ye ca kho keci, mahārāja, kāyena sucaritaṃ caranti, vācāya sucaritaṃ caranti, manasā sucaritaṃ caranti; tesaṃ rakkhito attā. Kicāpi te neva hatthikāyo rakkheyya, na assakāyo rakkheyya, na rathakāyo rakkheyya, na pattikāyo rakkheyya; atha kho tesaṃ rakkhito attā. Taṃ kissa hetu? Ajjhattikā hesā, mahārāja, rakkhā, nesā rakkhā bāhirā; tasmā tesaṃ rakkhito attāti. Idamavocape

Kāyena saṃvaro sādhu, sādhu vācāya saṃvaro;

Manasā saṃvaro sādhu, sādhu sabbattha saṃvaro;

Sabbattha saṃvuto lajjī, rakkhitoti pavuccatīti.

116. Pacame hatthikāyoti hatthighaṭā. Sesesupi eseva nayo. Saṃvaroti pidahanaṃ. Sādhu sabbattha saṃvaroti iminā kammapathabhedaṃ apattassa kammassa saṃvaraṃ dasseti. Lajjīti hirimā. Lajjīgahaṇena cettha ottappampi gahitameva hoti. Pacamaṃ.

1) Ngồi một bn, vua Pasenadi nước Kosala bạch Thế Tn:

2) -- Ở đy, bạch Thế Tn, trong khi con đang ngồi yn tịnh một mnh, tư tưởng ny khởi ln nơi con: "ối với những ai, tự ng được bảo vệ? ối với những ai, tự ng khng được bảo vệ?" V rồi bạch Thế Tn, con suy nghĩ như sau:

3) "Những ai thn lm c, miệng ni c, nghĩ c, những người ấy khng bảo vệ tự ng. Dầu cho họ được tượng binh bảo vệ, hay được m binh bảo vệ, hay được xa binh bảo vệ, hay được bộ binh bảo vệ; đối với những người ấy, tự ng khng được bảo vệ. V cớ sao? V sự bảo vệ như vậy l bảo vệ ở ngoi, khng phải sự bảo vệ bn trong. Cho nn đối với những người ấy, tự ng khng được bảo vệ.

4) V những ai thn lm thiện, miệng ni thiện, nghĩ thiện, những người ấy bảo vệ tự ng. Dầu cho họ khng được tượng binh bảo vệ, hay khng được m binh bảo vệ, hay khng được xa binh bảo vệ, hay khng được bộ binh bảo vệ; đối với những người ấy, tự ng được bảo vệ. V cớ sao? V sự bảo vệ như vậy l sự bảo vệ bn trong, khng phải sự bảo vệ ở ngoi. Cho nn đối với những người ấy, tự ng được bảo vệ."

5)

Lnh thay bảo vệ thn!
Lnh thay bảo vệ lời!
Lnh thay bảo vệ !
Lnh thay tổng bảo vệ!
Kẻ lim sỉ bảo vệ,
Tổng qut v cng khắp,
Vị ấy c tn gọi,
L vị được bảo vệ.

 

6. Appakasuttaṃ

6. Appakasuttavaṇṇanā

VI. Thiểu Số (S.i,73)

117. Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca idha mayhaṃ, bhante, rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi appakā te sattā lokasmiṃ ye uḷāre uḷāre bhoge labhitvā na ceva majjanti, na ca pamajjanti, na ca kāmesu gedhaṃ āpajjanti, na ca sattesu vippaṭipajjanti. Atha kho eteva bahutarā sattā lokasmiṃ ye uḷāre uḷāre bhoge labhitvā majjanti ceva pamajjanti , ca kāmesu ca gedhaṃ āpajjanti, sattesu ca vippaṭipajjantīti.

Evametaṃ, mahārāja, evametaṃ, mahārāja! Appakā te, mahārāja, sattā lokasmiṃ, ye uḷāre uḷāre bhoge labhitvā na ceva majjanti, na ca pamajjanti, na ca kāmesu gedhaṃ āpajjanti, na ca sattesu vippaṭipajjanti. Atha kho eteva bahutarā sattā lokasmiṃ, ye uḷāre uḷāre bhoge labhitvā majjanti ceva pamajjanti ca kāmesu ca gedhaṃ āpajjanti, sattesu ca vippaṭipajjantīti. Idamavocape

Sārattā kāmabhogesu, giddhā kāmesu mucchitā;

Atisāraṃ na bujjhanti, migā kūṭaṃva oḍḍitaṃ;

Pacchāsaṃ kaṭukaṃ hoti, vipāko hissa pāpakoti.

117. Chaṭṭhe uḷāre uḷāreti paṇīte ca bahuke ca. Majjantīti mānamajjanena majjanti. Atisāranti atikkamaṃ. Kūṭanti pāsaṃ. Pacchāsanti pacchā tesaṃ. Chaṭṭhaṃ.

1) Ở tại Svatthi.

2) Ngồi xuống một bn, vua Pasenadi nước Kosala bạch Thế Tn:

-- Ở đy, bạch Thế Tn, trong khi con đang ngồi yn tịnh một mnh, tư tưởng ny khởi ln nơi con: "t thay l những người trong đời ny, sau khi được ti sản phong ph, dồi do lại c thể khng bị li cuốn, khng bị chm đắm, khng bị say m trong cc dục v khng c những hnh vi khng tốt đẹp đối với cc người khc. Tri lại, thật l nhiều thay, những người trong đời ny, sau khi được ti sản phong ph, dồi do, c thể bị li cuốn, bị chm đắm, bị say m trong cc dục v c những hnh vi khng tốt đẹp đối với cc người khc.

3) -- Thật sự l vậy, thưa ại vương. Thật sự l vậy, thưa ại vương. t thay l những người trong đời ny, sau khi được ti sản phong ph, dồi do, lại c thể khng bị li cuốn, khng bị chm đắm, khng bị say m trong cc dục v khng c những hnh vi khng tốt đẹp đối với người khc. Tri lại, thật l nhiều thay những người trong đời ny, sau khi được ti sản phong ph, dồi do, c thể bị li cuốn, bị chm đắm, bị say m trong cc dục v c những hnh vi khng tốt đẹp đối với cc người khc.

4)

Loi người bị đắm say,
Trong ti sản, trong dục,
Họ tham lam, đin dại,
Trong cc dục ở đời,
Khng thức r rng,
qu độ say m,
Chẳng khc g con nai,
Khng thấy đặt bẫy sập,
Về sau họ khổ đau,
Chịu quả bo c nghiệp.

7. Aḍḍakaraṇasuttaṃ

7. Aḍḍakaraṇasuttavaṇṇanā

VII. Xử Kiện (S.i,74)

118. Sāvatthinidānaṃ . Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca idhāhaṃ, bhante, aḍḍakaraṇe [atthakaraṇe (sī. syā. kaṃ. pī.)] nisinno passāmi khattiyamahāsālepi brāhmaṇamahāsālepi gahapatimahāsālepi aḍḍhe mahaddhane mahābhoge pahūtajātarūparajate pahūtavittūpakaraṇe pahūtadhanadhae kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ sampajānamusā bhāsante. Tassa mayhaṃ, bhante, etadahosi alaṃ dāni me aḍḍakaraṇena, bhadramukho dāni aḍḍakaraṇena paāyissatīti.

(Evametaṃ, mahārāja, evametaṃ mahārāja!) [( ) sī. pī. potthakesu natthi] Yepi te, mahārāja, khattiyamahāsālā brāhmaṇamahāsālā gahapatimahāsālā aḍḍhā mahaddhanā mahābhogā pahūtajātarūparajatā pahūtavittūpakaraṇā pahūtadhanadhaā kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ sampajānamusā bhāsanti; tesaṃ taṃ bhavissati dīgharattaṃ ahitāya dukkhāyāti. Idamavocape

Sārattā kāmabhogesu, giddhā kāmesu mucchitā;

Atisāraṃ na bujjhanti, macchā khippaṃva oḍḍitaṃ;

Pacchāsaṃ kaṭukaṃ hoti, vipāko hissa pāpakoti.

118. Sattame kāmahetūti kāmamūlakaṃ. Kāmanidānanti kāmapaccayā. Kāmādhikaraṇanti kāmakāraṇā. Sabbāni hetāni aamaavevacanāneva. Bhadramukhoti sundaramukho. Ekadivasaṃ kira rājā aḍḍakaraṇe nisīdi. Tattha paṭhamataraṃ lajaṃ gahetvā nisinnā amaccā assāmikepi sāmike kariṃsu. Rājā taṃ atvā mayhaṃ tāva pathavissarassa sammukhāpete evaṃ karonti, parammukhā kiṃ nāma na karissanti? Paāyissati dāni viṭaṭūbho senāpati sakena rajjena, kiṃ mayhaṃ evarūpehi lajakhādakehi musāvādīhi saddhiṃ ekaṭṭhāne nisajjāyāti cintesi. Tasmā evamāha. Khippaṃva oḍḍitanti kuminaṃ viya oḍḍitaṃ. Yathā macchā oḍḍitaṃ kuminaṃ pavisantā na jānanti, evaṃ sattā kilesakāmena vatthukāmaṃ vītikkamantā na jānantīti attho. Sattamaṃ.

1) Ngồi xuống một bn, vua Pasenadi nước Kosala bạch Thế Tn:

2) -- Ở đy, bạch Thế Tn, con ngồi trong php đường (để xử kiện), con thấy chnh cc vị St-đế-lỵ đại ph, cc B-la-mn đại ph, cc gia chủ đại ph, ph ho, c tiền của lớn, c ti sản lớn, c nhiều vng v bạc, c nhiều ti sản vật dụng, c nhiều tiền của, ngũ cốc; v nhn cc dục, v duyn cc dục, v nguyn nhn cc dục, đ dụng ni lời vọng ngn. Bạch Thế Tn, con suy nghĩ như sau: "Nay ta đ chn ngấy xử kiện. Nay hy để cho vị hiền diện (bhadramukha) được c danh tiếng nhờ ti xử kiện."

3) -- Thưa ại vương, cc vị St-đế-lỵ đại ph, cc vị B-la-mn đại ph, cc vị gia chủ đại ph, ph ho c tiền của lớn, c ti sản lớn, c nhiều vng v bạc, c nhiều ti sản vật dụng, c nhiều tiền của, ngũ cốc; v nhn cc dục, v duyn cc dục, v nhn duyn cc dục, đ dụng ni ln lời vọng ngn. Do vậy họ sẽ gnh chịu bất lợi, đau khổ trong một thời gian di.

4)

Loi Người bị đắm say,
Trong ti sản, trong dục,
Họ tham lam, đin dại,
Trong cc dục ở đời.
Khng thức r rng,
qu độ say m,
Chẳng khc g con c,
Khng thấy đặt bẫy sập.
Về sau họ khổ đau,
Chịu quả bo c nghiệp.

8. Mallikāsuttaṃ

8. Mallikāsuttavaṇṇanā

VIII. Mallik: Mạt-lỵ (S.i,75)

119. Sāvatthinidānaṃ . Tena kho pana samayena rājā pasenadi kosalo mallikāya deviyā saddhiṃ uparipāsādavaragato hoti. Atha kho rājā pasenadi kosalo mallikaṃ deviṃ etadavoca atthi nu kho te, mallike, kocao attanā piyataroti? Natthi kho me, mahārāja, kocao attanā piyataro. Tuyhaṃ pana, mahārāja, atthao koci attanā piyataroti? Mayhampi kho, mallike, natthao koci attanā piyataroti.

Atha kho rājā pasenadi kosalo pāsādā orohitvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca idhāhaṃ, bhante, mallikāya deviyā saddhiṃ uparipāsādavaragato mallikaṃ deviṃ etadavocaṃ atthi nu kho te, mallike, kocao attanā piyataroti? Evaṃ vutte, bhante, mallikā devī maṃ etadavoca natthi kho me, mahārāja, kocao attanā piyataro. Tuyhaṃ pana, mahārāja, atthao koci attanā piyataroti? Evaṃ vuttāhaṃ, bhante, mallikaṃ deviṃ etadavocaṃ mayhampi kho, mallike, natthao koci attanā piyataroti.

Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ gāthaṃ abhāsi

Sabbā disā anuparigamma cetasā,

Nevajjhagā piyataramattanā kvaci;

Evaṃ piyo puthu attā paresaṃ,

Tasmā na hiṃse paramattakāmoti.

119. Aṭṭhame atthi nu kho te malliketi kasmā pucchati? Ayaṃ kira mallikā duggatamālākārassa dhītā, ekadivasaṃ āpaṇato pūvaṃ gahetvā mālārāmaṃ gantvāva khādissāmīti gacchantī paṭipathe bhikkhusaṅghaparivāraṃ bhagavantaṃ bhikkhācāraṃ pavisantaṃ disvā pasannacittā taṃ bhagavato adāsi. Satthā nisīdanākāraṃ dassesi. Ānandatthero cīvaraṃ paāpetvā adāsi. Bhagavā tattha nisīditvā taṃ pūvaṃ paribhujitvā mukhaṃ vikkhāletvā sitaṃ pātvākāsi. Thero imissā, bhante, ko vipāko bhavissatīti pucchi. Ānanda, ajjesā tathāgatassa paṭhamabhojanaṃ adāsi, ajjeva kosalarao aggamahesī bhavissatīti. Taṃdivasameva ca rājā kāsigāme bhāgineyyena yuddhena parājito palāyitvā nagaraṃ āgacchanto mālārāmaṃ pavisitvā balakāyassa āgamanaṃ āgamesi. Tassa sā vattaṃ akāsi. So tāya vatte pasīditvā taṃ antepūraṃ atihārāpetvā taṃ aggamahesiṭṭhāne ṭhapesi.

Athekadivasaṃ cintesi mayā imissā duggatakulassa dhītuyā mahantaṃ issariyaṃ dinnaṃ, yaṃnūnāhaṃ imaṃ puccheyyaṃ ko te piyoti? Sā tvaṃ me, mahārāja, piyoti vatvā puna maṃ pucchissati. Athassāhaṃ mayhampi tvaṃyeva piyāti vakkhāmīti. Iti so aamaaṃ vissāsajananatthaṃ sammodanīyaṃ kathaṃ kathento pucchati. Sā pana devī paṇḍitā buddhupaṭṭhāyikā dhammupaṭṭhāyikā saṅghupaṭṭhāyikā mahāpaā , tasmā evaṃ cintesi nāyaṃ paho rao mukhaṃ oloketvā kathetabboti. Sā saraseneva kathetvā rājānaṃ pucchi. Rājā tāya sarasena kathitattā nivattituṃ alabhanto sayampi saraseneva kathetvā sakāraṇaṃ idaṃ, tathāgatassa naṃ ārocessāmīti gantvā bhagavato ārocesi. Nevajjhagāti nādhigacchati. Evaṃ piyo puthu attā paresanti yathā ekassa attā piyo, evaṃ paresaṃ puthusattānampi attā piyoti attho. Aṭṭhamaṃ.

 

1) Tại Svatthi.

2) Lc bấy giờ vua Pasenadi nước Kosala c mặt với hong hậu Mallik, trn lầu thượng (hong cung).

3) Rồi vua Pasenadi nước Kosala ni với hong hậu Mallik:

-- Ny Mallik, c ai khc thn i với hong hậu hơn l tự ng của hong hậu.

4) -- Thưa ại vương, khng c ai khc thn i với thiếp hơn l tự ng của thiếp. Nhưng thưa ại vương, c ai khc thn i với ại vương hơn l tự ng của ại vương?

5) -- Ny Mallik, khng c ai khc thn i với ta hơn l tự ng của ta.

6) Rồi vua Pasenadi nước Kosala bước xuống lầu v đi đến Thế Tn, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tn, rồi ngồi xuống một bn. Ngồi xuống một bn, vua Pasenadi nước Kosala bạch Thế Tn:

7) -- Ở đy, bạch Thế Tn, con đi ln lầu thượng (của hong cung) với hong hậu Mallik v con ni với hong hậu Mallik:

" -- Ny Mallik, c ai khc thn i với hong hậu hơn l tự ng của hong hậu?".

Khi được ni vậy, bạch Thế Tn, hong hậu Mallik trả lời với con:

" -- Thưa ại vương, khng c ai khc thn i với thiếp hơn l tự ng của thiếp. Nhưng thưa ại vương, c ai khc thn i với ại vương hơn l tự ng của ại vương?". ược ni vậy, bạch Thế Tn, con trả lời cho hong hậu Mallik:

" -- Ny Mallik, khng c ai khc thn i với ta hơn l tự ng của ta".

8) Rồi Thế Tn, sau khi biết r nghĩa ny, trong lc ấy liền ni ln bi kệ ny:

Tm ta đi cng khắp,
Tất cả mọi phương trời,
Cũng khng tm thấy được,
Ai thn hơn tự ng.
Tự ng đối mọi người,
Qu thn i như vậy.
Vậy ai yu tự ng,
Chớ hại tự ng người.

9. Yaasuttaṃ

9. Yaasuttavaṇṇanā

IX. Tế n (S.i,75)

120. Sāvatthinidānaṃ. Tena kho pana samayena rao pasenadissa kosalassa mahāyao paccupaṭṭhito hoti, paca ca usabhasatāni paca ca vacchatarasatāni paca ca vacchatarisatāni paca ca ajasatāni paca ca urabbhasatāni thūṇūpanītāni honti yaatthāya. Yepissa te honti dāsāti vā pessāti vā kammakarāti vā, tepi daṇḍatajjitā bhayatajjitā assumukhā rudamānā parikammāni karonti.

Atha kho sambahulā bhikkhū pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṃ piṇḍāya pavisiṃsu. Sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinno kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ idha, bhante, rao pasenadissa kosalassa mahāyao paccupaṭṭhito hoti, paca ca usabhasatāni paca ca vacchatarasatāni paca ca vacchatarisatāni paca ca ajasatāni paca ca urabbhasatāni thūṇūpanītāni honti yaatthāya . Yepissa te honti dāsāti vā pessāti vā kammakarāti vā, tepi daṇḍatajjitā bhayatajjitā assumukhā rudamānā parikammāni karontīti.

Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imā gāthāyo abhāsi

Assamedhaṃ purisamedhaṃ, sammāpāsaṃ vājapeyyaṃ niraggaḷhaṃ;

Mahāyaā mahārambhā [vājapeyyuṃ; niraggaḷaṃ mahārambhā (ka.)], na te honti mahapphalā.

Ajeḷakā ca gāvo ca, vividhā yattha haare;

Na taṃ sammaggatā yaaṃ, upayanti mahesino.

Ye ca yaā nirārambhā, yajanti anukulaṃ sadā;

Ajeḷakā ca gāvo ca, vividhā nettha haare;

Etaṃ sammaggatā yaaṃ, upayanti mahesino.

Etaṃ yajetha medhāvī, eso yao mahapphalo;

Etahi yajamānassa, seyyo hoti na pāpiyo;

Yao ca vipulo hoti, pasīdanti ca devatāti.

120. Navame thūṇūpanītānīti thūṇaṃ upanītāni, thūṇāya baddhāni honti. Parikammāni karontīti ettāvatā tehi bhikkhūhi rao āraddhayao tathāgatassa ārocito. Kasmā pana raā ayaṃ yao āraddho? Dussupinapaṭighātāya. Ekadivasaṃ kira rājā sabbālaṅkārappaṭimaṇḍito hatthikkhandhavaragato nagaraṃ anusacaranto vātapānaṃ vivaritvā olokayamānaṃ ekaṃ itthiṃ disvā tassā paṭibaddhacitto tatova paṭinivattitvā antepuraṃ pavisitvā ekassa purisassa tamatthaṃ ārocetvā gaccha tassā sassāmikabhāvaṃ vā assāmikabhāvaṃ vā jānāhīti pesesi. So gantvā pucchi. Sā eso me sāmiko āpaṇe nisinnoti dassesi. Rājapuriso rao tamatthaṃ ācikkhi. Rājā taṃ purisaṃ pakkosāpetvā maṃ upaṭṭhahāti āha. Nāhaṃ, deva, upaṭṭhahituṃ jānāmīti ca vutte upaṭṭhānaṃ nāma na ācariyassa santike uggahetabbanti balakkārena āvudhaphalakaṃ gāhāpetvā upaṭṭhākaṃ akāsi. Upaṭṭhahitvā gehaṃ gatamattameva ca naṃ puna pakkosāpetvā upaṭṭhākena nāma rao vacanaṃ kattabbaṃ, gaccha ito yojanamatte amhākaṃ sīsadhovanapokkharaṇī atthi, tato aruṇamattikaca lohituppalamālaca gaṇhitvā ehi. Sace ajjeva nāgacchasi, rājadaṇḍaṃ karissāmīti vatvā pesesi. So rājabhayena nikkhamitvā gato.

Rājāpi tasmiṃ gate dovārikaṃ pakkosāpetvā, ajja sāyanheyeva dvāraṃ pidahitvā ahaṃ rājadūtoti vā uparājadūtoti vā bhaṇantānampi mā vivarīti āha. So puriso mattikaca uppalāni ca gahetvā dvāre pihitamatte āgantvā bahuṃ vadantopi dvāraṃ alabhitvā parissayabhayena jetavanaṃ gato. Rājāpi rāgapariḷāhena abhibhūto kāle nisīdati, kāle tiṭṭhati, kāle nipajjati, sanniṭṭhānaṃ alabhanto yattha katthaci nisinnakova makkaṭaniddāya niddāyati.

Pubbe ca tasmiṃyeva nagare cattāro seṭṭhiputtā paradārikakammaṃ katvā nandopanandāya nāma lohakumbhiyā nibbattiṃsu. Te pheṇuddehakaṃ paccamānā tiṃsavassasahassāni heṭṭhā gacchantā kumbhiyā talaṃ pāpuṇanti, tiṃsavassasahassāni upari gacchantā matthakaṃ pāpuṇanti. Te taṃ divasaṃ ālokaṃ oloketvā attano dukkaṭabhayena ekekaṃ gāthaṃ vattukāmā vattuṃ asakkontā ekekaṃ akkharameva āhaṃsu. Eko sa-kāraṃ, eko so-kāraṃ, eko na-kāraṃ, eko du-kāraṃ āha. Rājā tesaṃ nerayikasattānaṃ saddaṃ sutakālato paṭṭhāya sukhaṃ avindamānova taṃrattāvasesaṃ vītināmesi.

Aruṇe uṭṭhite purohito āgantvā taṃ sukhaseyyaṃ pucchi. So kuto me, ācariya, sukhanti ? Vatvā, supine evarūpe sadde assosinti ācikkhi. Brāhmaṇo imassa rao iminā supinena vuḍḍhi vā hāni vā natthi, apica kho pana yaṃ imassa gehe atthi, taṃ samaṇassa gotamassa hoti, gotamasāvakānaṃ hoti, brāhmaṇā kici na labhanti, brāhmaṇānaṃ bhikkhaṃ uppādessāmīti, bhāriyo ayaṃ, mahārāja, supino tīsu jānīsu ekā paāyati, rajjantarāyo vā bhavissati jīvitantarāyo vā, devo vā na vassissatīti āha. Kathaṃ sotthi bhaveyya ācariyāti? Mantetvā ātuṃ sakkā, mahārājāti. Gacchatha ācariyehi saddhiṃ mantetvā amhākaṃ sotthiṃ karothāti.

So sivikasālāyaṃ brāhmaṇe sannipātetvā tamatthaṃ ārocetvā, visuṃ visuṃ gantvā evaṃ vadathāti tayo vagge akāsi . Brāhmaṇā pavisitvā rājānaṃ sukhaseyyaṃ pucchiṃsu. Rājā purohitassa kathitaniyāmeneva kathetvā kathaṃ sotthi bhaveyyāti pucchi. Mahābrāhmaṇā sabbapacasataṃ yaaṃ yajitvā etassa kammassa sotthi bhaveyya, evaṃ, mahārāja, ācariyā kathentīti āhaṃsu. Rājā tesaṃ sutvā anabhinanditvā appaṭikkositvā tuṇhī ahosi. Atha dutiyavaggabrāhmaṇāpi āgantvā tattheva kathesuṃ. Tathā tatiyavaggabrāhmaṇāpi. Atha rājā yaaṃ karontūti āṇāpesi. Tato paṭṭhāya brāhmaṇā usabhādayo pāṇe āharāpesuṃ. Nagare mahāsaddo udapādi . Taṃ pavattiṃ atvā mallikā rājānaṃ tathāgatassa santikaṃ pesesi. So gantvā bhagavantaṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdi. Atha naṃ bhagavā handa kuto nu tvaṃ, mahārāja, āgacchasi divādivassāti āha. Rājā ajja me, bhante, supinake cattāro saddā sutā, sohaṃ brāhmaṇe pucchiṃ. Brāhmaṇā bhāriyo, mahārāja, supino, sabbapacasataṃ yaaṃ yajitvā paṭikammaṃ karomāti āraddhāti āha. Kinti te, mahārāja, saddā sutāti. So yathāsutaṃ ārocesi. Atha naṃ bhagavā āha pubbe, mahārāja, imasmiṃyeva nagare cattāro seṭṭhiputtā paradārikā hutvā nandopanandāya lohakumbhiyā nibbattā saṭṭhivassasahassamatthake uggacchiṃsu.

Tattha eko

Saṭṭhivassasahassāni, paripuṇṇāni sabbaso;

Niraye paccamānānaṃ, kadā anto bhavissatīti.(pe. va. 802; jā. 1.4.54)

Imaṃ gāthaṃ vatthukāmo ahosi. Dutiyo

Sohaṃ nūna ito gantvā, yoniṃ laddhāna mānusiṃ;

Vadaū sīlasampanno, kāhāmi kusalaṃ bahunti. (pe. va. 805; jā. 1.4.56)

Imaṃ gāthaṃ vatthukāmo ahosi. Tatiyo

Natthi anto kuto anto, na anto paṭidissati;

Tadā hi pakataṃ pāpaṃ, mama tuyhaca mārisāti. (pe. va. 803; jā. 1.4.55)

Imaṃ gāthaṃ vatthukāmo ahosi. Catuttho

Dujjīvitamajīvimhā, ye sante na dadamhase;

Vijjamānesu bhogesu, dīpaṃ nākamha attanoti. (pe. va. 804; jā. 1.4.53)

Imaṃ . Te imā gāthā vattuṃ asakkontā ekekaṃ akkharaṃ vatvā tattheva nimuggā. Iti, mahārāja, te nerayikasattā yathākammena viraviṃsu. Tassa saddassa sutapaccayā tuyhaṃ hāni vā vuḍḍhi vā natthi. Ettakānaṃ pana pasūnaṃ ghātanakammaṃ nāma bhāriyanti nirayabhayena tajjetvā dhammakathaṃ kathesi. Rājā dasabale pasīditvā, mucāmi, nesaṃ jīvitaṃ dadāmi, haritāni ceva tiṇāni khādantu, sītalāni ca pānīyāni pivantu, sīto ca nesaṃ vāto upavāyatūti vatvā, gacchatha hārethāti manusse āṇāpesi. Te gantvā brāhmaṇe palāpetvā taṃ pāṇasaṅghaṃ bandhanato mocetvā nagare dhammabheriṃ carāpesuṃ.

Atha rājā dasabalassa santike nisinno āha bhante, ekaratti nāma tiyāmā hoti, mayhaṃ pana ajja dve rattiyo ekato ghaṭitā viya ahesunti. Sopi puriso tattheva nisinno āha bhante, yojanaṃ nāma catugāvutaṃ hoti, mayhaṃ pana ajja dve yojanāni ekato katāni viya ahesunti. Atha bhagavā jāgarassa tāva rattiyā dīghabhāvo pākaṭo, santassa yojanassa dīghabhāvo pākaṭo, vaṭṭapatitassa pana bālaputhujjanassa anamataggasaṃsāravaṭṭaṃ ekantadīghamevāti rājānaca taca purisaṃ nerayikasatte ca ārabbha dhammapade imaṃ gāthaṃ abhāsi

Dīghā jāgarato ratti, dīghaṃ santassa yojanaṃ;

Dīgho bālānaṃ saṃsāro, saddhammaṃ avijānatanti. (dha. pa. 60);

Gāthāpariyosāne so itthisāmiko puriso sotāpattiphale patiṭṭhahi. Etamatthaṃ viditvāti etaṃ kāraṇaṃ jānitvā.

Assamedhantiādīsu porāṇarājakāle kira sassamedhaṃ purisamedhaṃ sammāpāsaṃ vācāpeyyanti cattāri saṅgahavatthūni ahesuṃ, yehi rājāno lokaṃ saṅgaṇhiṃsu. Tattha nipphannasassato dasamabhāgaggahaṇaṃ sassamedhaṃ nāma, sassasampādane medhāvitāti attho. Mahāyodhānaṃ chamāsikaṃ bhatta-vetanānuppadānaṃ purisamedhaṃ nāma, purisasaṅgaṇhane medhāvitāti attho. Daliddamanussānaṃ hatthato lekhaṃ gahetvā tīṇi vassāni vināva vaḍḍhiyā sahassadvisahassamattadhanānuppadānaṃ sammāpāsaṃ nāma. Tahi sammā manusse pāseti, hadaye bandhitvā viya ṭhapeti, tasmā sammāpāsanti vuccati. Tāta mātulātiādinā nayena saṇhavācābhaṇanaṃ vācāpeyyaṃ nāma, piyavācāti attho. Evaṃ catūhi saṅgahavatthūhi saṅgahitaṃ raṭṭhaṃ iddhaceva hoti phītaca pahūtaannapānaṃ khemaṃ nirabbudaṃ. Manussā mudā modamānā ure putte naccentā apārutagharadvārā viharanti. Idaṃ gharadvāresu aggaḷānaṃ abhāvato niraggaḷanti vuccati. Ayaṃ porāṇikā paveṇī.

Aparabhāge pana okkākarājakāle brāhmaṇā imāni cattāri saṅgahavatthūni imaca raṭṭhasampattiṃ parivattetvā uddhaṃmūlakaṃ katvā assamedhaṃ purisamedhanti ādike paca yae nāma akaṃsu. Tesu assamettha medhanti vadhantīti assamedho. Dvīhi pariyaehi yajitabbassa ekavīsatiyūpassa ekasmiṃ majjhimadivaseyeva sattanavutipacapasusataghātabhiṃsanassa ṭhapetvā bhūmica purise ca avasesasabbavibhavadakkhiṇassa yaassetaṃ adhivacanaṃ. Purisamettha medhantīti purisamedho. Catūhi pariyaehi yajitabbassa saddhiṃ bhūmiyā assamedhe vuttavibhavadakkhiṇassa yaassetaṃ adhivacanaṃ. Sammamettha pāsentīti sammāpāso. Divase divase sammaṃ khipitvā tassa patitokāse vediṃ katvā saṃhārimehi yūpādīhi sarassatinadiyā nimuggokāsato pabhuti paṭilomaṃ gacchantena yajitabbassa satrayāgassetaṃ adhivacanaṃ. Vājamettha pivantīti vājapeyyo. Ekena pariyaena sattarasahi pasūhi yajitabbassa beluvayūpassa sattarasakadakkhiṇassa yaassetaṃ adhivacanaṃ. Natthi ettha aggaḷāti niraggaḷo. Navahi pariyaehi yajitabbassa saddhiṃ bhūmiyā ca purisehi ca assamedhe vuttavibhavadakkhiṇassa sabbamedhapariyāyanāmassa assamedhavikappassevetaṃ adhivacanaṃ. Mahārambhāti mahākiccā mahākaraṇīyā. Sammaggatāti sammā paṭipannā buddhādayo. Nirārambhāti appatthā appakiccā. Yajanti anukulanti anukulesu yajanti, yaṃ niccabhattādi pubbapurisehi paṭṭhapitaṃ, taṃ aparāparaṃ anupacchinnattā manussā dadantīti attho. Navamaṃ.

1) Tại Svatthi.

2) Lc bấy giờ, vua Pasenadi nước Kosala tổ chức một đại tế đn. Năm trăm con b đực, năm trăm con b con đực, năm trăm con b con ci, năm trăm con d, v năm trăm con cừu (urabbha) được dắt đến trụ tế lễ để lm lễ tế đn.

3) V c những người n tỳ, hay những người phục dịch, hay những người lao động, bị hnh phạt thc đẩy, bị sợ hi thc đẩy,với nước mắt đầy mặt, than khc v lm cc cng việc chuẩn bị cho lễ tế đn.

4) Rồi rất nhiều Tỷ-kheo, vo buổi sng đắp y, cầm bt đi vo Svatthi để khất thực; khất thực xong, sau bữa ăn, trn con đường đi khất thực trở về, đi đến Thế Tn, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tn rồi ngồi xuống một bn. Ngồi xuống một bn, cc Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tn:

5) -- Ở đy, bạch Thế Tn, vua Pasenadi nước Kosala tổ chức một đại lễ tế đn. Năm trăm con b đực, năm trăm con b con đực, năm trăm con b con ci, năm trăm con d, năm trăm con cừu được dắt đến trụ tế lễ để lm lễ tế đn. V c những người n tỳ, hay những người phục dịch, hay những người lao cng, bị hnh phạt thc đẩy, bị sợ hi thc đẩy, với nước mắt đầy mặt v than khc, lm cc cng việc chuẩn bị cho lễ tế đn.

6) Rồi Thế Tn, sau khi hiểu r nghĩa ny, ngay trong lc ấy, ni ln bi kệ:

Lễ cng ngựa, cng người,
Quăng cọc, rượu chiến thắng,
Khng chốt cửa, đại lễ,
Chng khng phải quả lớn.
Chỗ no c giết hại,
D, cừu v tru b,
Lễ tế đn như vậy,
Bậc ại Thnh khng đi.
Tế đn khng rộn rng,
Cng dường được thường hằng,
Khng c sự giết hại,
D, cừu v tru b,
Lễ tế đn như vậy,
Bậc ại Thnh sẽ đi.
Bậc tr tế như vậy,
Tế đn vậy, quả lớn.
Ai tế lễ như vậy,
Chỉ tốt hơn, khng xấu,
L tế đn vĩ đại,
ược chư Thin hoan hỷ.

 

10. Bandhanasuttaṃ

10. Bandhanasuttavaṇṇanā

X. Triền Phược (S.i,76)

121. Tena kho pana samayena raā pasenadinā kosalena mahājanakāyo bandhāpito hoti, appekacce rajjūhi appekacce andūhi appekacce saṅkhalikāhi.

Atha kho sambahulā bhikkhū pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṃ piṇḍāya pavisiṃsu. Sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ idha, bhante, raā pasenadinā kosalena mahājanakāyo bandhāpito, appekacce rajjūhi appekacce andūhi appekacce saṅkhalikāhīti.

Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imā gāthāyo abhāsi

Na taṃ daḷhaṃ bandhanamāhu dhīrā,

Yadāyasaṃ dārujaṃ pabbajaca;

Sārattarattā maṇikuṇḍalesu,

Puttesu dāresu ca yā apekkhā.

Etaṃ daḷhaṃ bandhanamāhu dhīrā,

Ohārinaṃ sithilaṃ duppamucaṃ;

Etampi chetvāna paribbajanti,

Anapekkhino kāmasukhaṃ pahāyāti.

 

 

 

Paṭhamo vaggo.

Tassuddānaṃ

Daharo puriso jarā, piyaṃ attānarakkhito;

Appakā aḍḍakaraṇaṃ, mallikā yaabandhananti.

 

121. Dasame idha, bhante, raāti idaṃ te bhikkhū tesu manussesu ānandattherassa sukatakāraṇaṃ ārocentā ārocesuṃ. Rao kira sakkena kusarājassa dinno aṭṭhavaṅko maṇi paveṇiyā āgato. Rājā alaṅkaraṇakāle taṃ maṇiṃ āharathāti āha. Manussā ṭhapitaṭṭhāne na passāmāti ārocesuṃ. Rājā antogharacārino maṇiṃ pariyesitvā dethāti bandhāpesi. Ānandatthero te disvā maṇipaṭisāmakānaṃ ekaṃ upāyaṃ ācikkhi . Te rao ārocesuṃ. Rājā paṇḍito thero, therassa vacanaṃ karothāti. Paṭisāmakamanussā rājaṅgaṇe udakacāṭiṃ ṭhapetvā sāṇiyā parikkhipāpetvā te manusse āhaṃsu sāṭakaṃ pārupitvā ettha gantvā hatthaṃ otārethāti. Maṇicoro cintesi rājabhaṇḍaṃ vissajjetuṃ vā valajetuṃ vā na sakkāti. So gehaṃ gantvā maṇiṃ upakacchake ṭhapetvā sāṭakaṃ pārupitvā āgamma udakacāṭiyaṃ pakkhipitvā pakkāmi. Mahājane paṭikkante rājamanussā cāṭiyaṃ hatthaṃ otāretvā maṇiṃ disvā āharitvā rao adaṃsu. Ānandattherena kira dassitanayena maṇi diṭṭhoti mahājano kolāhalaṃ akāsi. Te bhikkhū taṃ kāraṇaṃ tathāgatassa ārocentā imaṃ pavattiṃ ārocesuṃ. Satthā anacchariyaṃ, bhikkhave, yaṃ ānando manussānaṃ hatthāruḷhamaṇiṃ āharāpeyya , yattha pubbe paṇḍitā attano āṇe ṭhatvā ahetukapaṭisandhiyaṃ nibbattānaṃ tiracchānagatānampi hatthāruḷhaṃ bhaṇḍaṃ āharāpetvā rao adaṃsūti vatvā

Ukkaṭṭhe sūramicchanti, mantīsu akutūhalaṃ;

Piyaca annapānamhi, atthe jāte ca paṇḍitanti. (jā. 1.1.92)

Mahāsārajātakaṃ kathesi.

Na taṃ daḷhanti taṃ bandhanaṃ thiranti na kathenti. Yadāyasanti yaṃ āyasā kataṃ. Sārattarattāti suṭṭhu rattarattā, sārattena vā rattā sārattarattā, sāraṃ idanti maanāya rattāti attho. Apekkhāti ālayo nikanti. Āhūti kathenti. Ohārinanti catūsu apāyesu ākaḍḍhanakaṃ. Sithilanti na āyasādibandhanaṃ viya iriyāpathaṃ nivāretvā ṭhitaṃ. Tena hi bandhanena baddhā paradesampi gacchantiyeva. Duppamucanti aatra lokuttaraāṇena mucituṃ asakkuṇeyyanti. Dasamaṃ.

Paṭhamo vaggo.

 

1) Lc bấy giờ, vua Pasenadi nước Kosala đang bắt tri một số đng người. Một số người bị tri bằng dy, một số người bị tri bằng dy chuyền, một số người bị tri bằng kềm kẹp.

2) Rồi một số đng Tỷ-kheo vo buổi sng đắp y, cầm bt, đi vo Svatthi để khất thực. i khất thực xong, sau bữa ăn, trn con đường khất thực trở về, họ đi đến Thế Tn, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tn rồi ngồi xuống một bn.

3) Ngồi xuống một bn, cc Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tn:

-- Ở đy, bạch Thế Tn, vua Pasenadi nước Kosala bắt tri một số đng người. Một số người bị tri bằng dy, một số người bị tri bằng dy chuyền, một số người bị tri bằng kềm kẹp.

Rồi Thế Tn sau khi hiểu biết nghĩa ny, ngay trong lc ấy ni ln bi kệ:

Bậc c tr ni rằng
Tri vậy khng vững chắc,
Tri bằng sắt, dy gai,
Kềm kẹp bằng gỗ mộc;
am m cc dục lạc,
Với chu bu, trang sức,
V tm tư tưởng vọng,
Hướng về con, về vợ.
Bậc c tr ni rằng
Tri vậy thật vững chắc.
Dầu tri buộc tr xuống,
Tế nhị v kh thot,
Cc vị chơn xuất gia,
Cắt đứt chng lm đi,
Khng ước vọng mong cầu,
Từ bỏ mọi dục lạc.

2. Dutiyavaggo

2. Dutiyavaggo

II. Phẩm Thứ Hai

1. Sattajaṭilasuttaṃ

1. Sattajaṭilasuttavaṇṇanā

I. Bện Tc (S.i,77)

122. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati pubbārāme migāramātupāsāde. Tena kho pana samayena bhagavā sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito bahidvārakoṭṭhake nisinno hoti. Atha kho rājā pasenadi kosalo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi.

Tena kho pana samayena satta ca jaṭilā satta ca nigaṇṭhā satta ca acelakā satta ca ekasāṭakā satta ca paribbājakā parūḷhakacchanakhalomā khārivividhamādāya [khārividhaṃ ādāya (pī.) dī. ni. 1.280 tadaṭṭhakathāpi oloketabbā] bhagavato avidūre atikkamanti. Atha kho rājā pasenadi kosalo uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā dakkhiṇajāṇumaṇḍalaṃ pathaviyaṃ nihantvā yena te satta ca jaṭilā satta ca nigaṇṭhā satta ca acelakā satta ca ekasāṭakā satta ca paribbājakā tenajaliṃ paṇāmetvā tikkhattuṃ nāmaṃ sāvesi rājāhaṃ, bhante, pasenadi kosalope rājāhaṃ, bhante, pasenadi kosaloti.

Atha kho rājā pasenadi kosalo acirapakkantesu tesu sattasu ca jaṭilesu sattasu ca nigaṇṭhesu sattasu ca acelakesu sattasu ca ekasāṭakesu sattasu ca paribbājakesu yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca ye te, bhante, loke arahanto vā arahattamaggaṃ vā samāpannā ete tesaṃ aatarāti.

Dujjānaṃ kho etaṃ, mahārāja, tayā gihinā kāmabhoginā puttasambādhasayanaṃ ajjhāvasantena kāsikacandanaṃ paccanubhontena mālāgandhavilepanaṃ dhārayantena jātarūparajataṃ sādiyantena ime vā arahanto, ime vā arahattamaggaṃ samāpannāti.

Saṃvāsena kho, mahārāja, sīlaṃ veditabbaṃ. Taca kho dīghena addhunā, na ittaraṃ; manasikarotā, no amanasikarotā; paavatā, no duppaena. Saṃvohārena kho, mahārāja, soceyyaṃ veditabbaṃ. Taca kho dīghena addhunā, na ittaraṃ; manasikarotā, no amanasikarotā; paavatā, no duppaena. Āpadāsu kho, mahārāja, thāmo veditabbo. So ca kho dīghena addhunā, na ittaraṃ; manasikarotā, no amanasikarotā; paavatā, no duppaena. Sākacchāya , kho, mahārāja, paā veditabbā. Sā ca kho dīghena addhunā, na ittaraṃ; manasikarotā, no amanasikarotā; paavatā, no duppaenāti.

Acchariyaṃ , bhante, abbhutaṃ bhante! Yāva subhāsitamidaṃ, bhante, bhagavatā dujjānaṃ kho etaṃ, mahārāja, tayā gihinā kāmabhoginā puttasambādhasayanaṃ ajjhāvasantena kāsikacandanaṃ paccanubhontena mālāgandhavilepanaṃ dhārayantena jātarūparajataṃ sādiyantena ime vā arahanto, ime vā arahattamaggaṃ samāpannāti. Saṃvāsena kho, mahārāja, sīlaṃ veditabbaṃ. Taca kho dīghena addhunā, na ittaraṃ; manasikarotā, no amanasikarotā; paavatā, no duppaena. Saṃvohārena kho mahārāja , soceyyaṃ veditabbaṃ. Taca kho dīghena addhunā, na ittaraṃ; manasikarotā, no amanasikarotā; paavatā, no duppaena. Āpadāsu kho, mahārāja, thāmo veditabbo. So ca kho dīghena addhunā, na ittaraṃ; manasikarotā, no amanasikarotā; paavatā, no duppaena. Sākacchāya kho, mahārāja, paā veditabbā. Sā ca kho dīghena addhunā, na ittaraṃ; manasikarotā, no amanasikarotā; paavatā, no duppaenāti.

Ete, bhante, mama purisā carā ocarakā janapadaṃ ocaritvā āgacchanti. Tehi paṭhamaṃ ociṇṇaṃ ahaṃ pacchā osāpayissāmi [oyāyissāmi (sī.), ohayissāmi (syā. kaṃ.)]. Idāni te, bhante, taṃ rajojallaṃ pavāhetvā sunhātā suvilittā kappitakesamassū odātavatthā [odātavatthavasanā (sī.)] pacahi kāmaguṇehi samappitā samaṅgībhūtā paricāressantīti.

Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imā gāthāyo abhāsi

Na vaṇṇarūpena naro sujāno,

Na vissase ittaradassanena;

Susaatānahi viyajanena,

Asaatā lokamimaṃ caranti.

Patirūpako mattikākuṇḍalova,

Lohaḍḍhamāsova suvaṇṇachanno;

Caranti loke [eke (sī. pī.)] parivārachannā,

Anto asuddhā bahi sobhamānāti.

122. Dutiyavaggassa paṭhame pubbārāme migāramātupāsādeti pubbārāmasaṅkhāte vihāre migāramātuyā pāsāde. Tatrāyaṃ anupubbikathā atīte satasahassakappamatthake ekā upāsikā padumuttaraṃ bhagavantaṃ nimantetvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa satasahassadānaṃ datvā bhagavato pādamūle nipajjitvā anāgate tumhādisassa buddhassa aggupaṭṭhāyikā homīti patthanaṃ akāsi. Sā kappasatasahassaṃ devesu ca manussesu ca saṃsaritvā amhākaṃ bhagavato kāle bhaddiyanagare meṇḍakaputtassa dhanacayaseṭṭhino gehe sumanadeviyā kucchismiṃ paṭisandhiṃ gaṇhi . Jātakāle cassā visākhāti nāmaṃ akaṃsu. Sā yadā bhagavā bhaddiyanagaraṃ agamāsi, tadā pacahi dārikāsatehi saddhiṃ bhagavato paccuggamanaṃ gatā paṭhamadassanamhiyeva sotāpannā ahosi. Aparabhāge sāvatthiyaṃ migāraseṭṭhiputtassa puṇṇavaḍḍhanakumārassa gehaṃ gatā. Tattha naṃ migāraseṭṭhi mātiṭṭhāne ṭhapesi, tasmā migāramātāti vuccati. Tāya kārite pāsāde.

Bahi dvārakoṭṭhaketi pāsādadvārakoṭṭhakassa bahi, na vihāradvārakoṭṭhakassa. So kira pāsādo lohapāsādo viya samantā catudvārakoṭṭhakayuttena pākārena parikkhitto. Tesu pācīnadvārakoṭṭhakassa bahi pāsādacchāyāyaṃ pācīnalokadhātuṃ olokento paatte varabuddhāsane nisinno hoti.

Parūḷhakacchanakhalomāti parūḷhakacchā parūḷhanakhā parūḷhalomā, kacchādīsu dīghalomā dīghanakhā cāti attho. Khārivividhanti vividhakhāriṃ nānappakārakaṃ pabbajitaparikkhārabhaṇḍakaṃ. Avidūre atikkamantīti avidūramaggena nagaraṃ pavisanti. Rājāhaṃbhanteti ahaṃ, bhante, rājā pasenadi kosalo, mayhaṃ nāmaṃ tumhe jānāthāti. Kasmā pana rājā loke aggapuggalassa santike nisinno evarūpānaṃ naggabhogganissirikānaṃ ajaliṃ paggaṇhātīti. Saṅgaṇhanatthāya. Evaṃ hissa ahosi sacāhaṃ ettakampi etesaṃ na karissāmi , mayaṃ puttadāraṃ pahāya etassatthāya dubbhojanadukkhaseyyādīni anubhoma, ayaṃ amhākaṃ ajalimattampi na karotīti attanā diṭṭhaṃ sutaṃ paṭicchādetvā na katheyyuṃ. Evaṃ kate pana anigūhitvā kathessantīti. Tasmā evamakāsi. Apica satthu ajjhāsayajānanatthaṃ evamakāsi.

Kāsikacandananti saṇhacandanaṃ. Mālāgandhavilepananti vaṇṇagandhatthāya mālaṃ, sugandhabhāvatthāya gandhaṃ, vaṇṇagandhatthāya vilepanaca dhārentena.

Saṃvāsenāti sahavāsena. Sīlaṃ veditabbanti ayaṃ susīlo vā dussīlo vāti saṃvasantena upasaṅkamantena jānitabbo. Taca kho dīghena addhunā na ittaranti taca sīlaṃ dīghena kālena veditabbaṃ, na ittarena. Dvīhatīhahi saṃyatākāro ca saṃvutindriyākāro ca na sakkā dassetuṃ. Manasikarotāti sīlamassa pariggahessāmīti manasikarontena paccavekkhanteneva sakkā jānituṃ, na itarena. Paavatāti tampi sappaeneva paṇḍitena. Bālo hi manasikarontopi jānituṃ na sakkoti.

Saṃvohārenāti kathanena.

Yo hi koci manussesu, vohāraṃ upajīvati;

Evaṃ vāseṭṭha jānāhi, vāṇijo so na brāhmaṇoti. (ma. ni. 2.457)

Ettha hi byavahāro vohāro nāma. Cattāro ariyavohārā cattāro anariyavohārāti (dī. ni. 3.313) ettha cetanā. Saṅkhā samaā paatti vohāroti (dha. sa. 1313-1315) ettha paatti. Vohāramattena so vohareyyāti (saṃ. ni. 1.25) ettha kathā vohāro. Idhāpi esova adhippeto. Ekaccassa hi sammukhā kathā parammukhāya kathāya na sameti, parammukhā kathā ca sammukhāya kathāya, tathā purimakathā ca pacchimakathāya, pacchimakathā ca purimakathāya. So kathenteneva sakkā jānituṃ asuci eso puggaloti. Sucisīlassa pana purimaṃ pacchimena, pacchimaca purimena sameti, sammukhākathitaṃ parammukhākathitena, parammukhākathitaca sammukhākathitena, tasmā kathentena sakkā sucibhāvo jānitunti pakāsento evamāha.

Thāmoti āṇathāmo. Yassa hi āṇathāmo natthi, so uppannesu upaddavesu gahetabbaggahaṇaṃ katabbakiccaṃ apassanto advāragharaṃ paviṭṭho viya carati. Tenāha āpadāsu kho, mahārāja, thāmo veditabboti. Sākacchāyāti saṃkathāya. Duppaassa hi kathā udake geṇḍu viya uppalavati, paavato kathentassa paṭibhānaṃ anantaraṃ hoti. Udakavipphanditeneva hi maccho khuddako vā mahanto vāti āyati. Ocarakāti heṭṭhācarakā. Carā hi pabbatamatthakena carantāpi heṭṭhā carakāva honti. Ocaritvāti avacaritvā vīmaṃsitvā, taṃ taṃ pavattiṃ atvāti attho. Rajojallanti rajaca jallaca. Vaṇṇarūpenāti vaṇṇasaṇṭhānena. Ittaradassanenāti lahukadassanena. Viyajanenāti parikkhārabhaṇḍakena. Patirūpako mattikākuṇḍalovāti suvaṇṇakuṇḍalapatirūpako mattikākuṇḍalova. Lohaḍḍhamāsoti lohaḍḍhamāsako. Paṭhamaṃ.

 

1) Một thời Thế Tn ở tại Svatthi, Pubbrma (ng Vin), tại lu đi Migramtu (Lộc Tử Mẫu giảng đường).

2) Lc bấy giờ, Thế Tn vo buổi chiều, từ chỗ Thiền tịnh độc cư đứng dậy, v đến ngồi tại mi hin pha cửa ngoi.

Rồi vua Pasenadi nước Kosala đi đến Thế Tn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tn v ngồi xuống một bn.

3) Lc bấy giờ, bảy vị bện tc, bảy vị Niganth, bảy vị la thể, bảy vị mặc một y v bảy vị du sĩ với thn đầy lng, với mng tay di, lớn như cy lau, mang cc dụng cụ khất sĩ đang đi ngang qua, cch Thế Tn khng xa bao nhiu.

4) Rồi vua Pasenadi nước Kosala, từ chỗ ngồi đứng dậy, đắp y vo pha một bn vai, quỳ xuống trn đầu gối tay mặt, chấp tay hướng về bảy vị bện tc, bảy vị Niganth, bảy vị la thể, bảy vị mặc một y v bảy vị du sĩ ấy v ni ln ba lần tn của mnh: "Thưa chư Tn, con l vua Pasenadi nước Kosala".

5) Rồi vua Pasenadi nước Kosala, khi bảy vị bện tc, bảy vị Niganth, bảy vị la thể, bảy vị mặc một y v bảy vị du sĩ ấy đ đi qua khng lu liền đi đến Thế Tn, đảnh lễ Ngi v ngồi xuống một bn.

6) Ngồi xuống một bn, vua Pasenadi nước Kosala bạch Thế Tn:

-- Bạch Thế Tn, c phải những Tn giả ấy l những vị A-la-hn trn đời ny, hay l những vị đang đi trn con đường hướng đến đạo quả A-la-hn?

7) -- Thưa ại vương, khi ại vương cn l cư sĩ, trong khi cn sống thọ hưởng cc dục, bị con ci tri buộc, quen dng cc loại chin đn ở xứ Ksi, trang sức với vng hoa, hương thơm, dầu sp, sử dụng vng v bạc, thời ại vương thật kh biết được cc vị ấy l bậc A-la-hn hay l bậc đang đi con đường hướng đến A-la-hn quả.

8) Thưa ại vương, chnh phải cọng tr mới biết được giới đức của một người, v phải trong một thời gian di khng thể khc được, phải c tc , khng phải khng c tc , phải c tr tuệ, khng phải với c tuệ.

9) Thưa ại vương, chnh phải cng chung một nghề mới biết được sự thanh tịnh của một người, phải trong một thời gian di khng thể khc được, phải c tc , khng phải khng tc , phải c tr tuệ, khng phải với c tuệ.

10) Thưa ại vương, chnh trong thời gian bất hạnh mới biết được sự trung kin của một người, phải trong một thời gian di khng thể khng khc được, phải c tc , khng phải khng tc , phải c tr tuệ, khng phải với c tuệ.

11) Thưa ại vương, chnh phải đm đạo mới biết được tr tuệ của một người, v phải trong một thời gian di khng thể khc được, phải c tc , khng phải khng tc , phải c tr tuệ, khng phải với c tuệ.

12) -- Thật vi diệu thay, bạch Thế Tn! Thật hy hữu thay, bạch Thế Tn, khi Thế Tn đ kho ni như sau: " Thưa ại vương, khi ại vương cn l cư sĩ... ... khng phải khng với c tuệ"!

13) Bạch Thế Tn, c những người trinh thm ny của con, những người trinh st, sau khi đi trinh st một nước, họ đến con. Trước hết họ bo co rồi con mới đc kết.

14) Bạch Thế Tn, ở đy những người ấy sau khi tẩy sạch bụi v nhớp, sau khi tắm rửa v xoa dầu, sau khi chải sạch ru tc, mặc o vải trắng, họ được hầu hạ săn sc v cho thọ hưởng năm dục cng đức.

15) Rồi Thế Tn, sau khi hiểu r nghĩa ny, ngay trong lc ấy mới ni ln bi kệ:

Khng phải do sắc tướng,
Biết r được con người,
Khng phải nhn thong qua,
ặt được lng tin cậy.
Dưới bộ o đạo đức,
Với hnh tướng tự chế,
Những kẻ sống bung thả,
Sống phy phy đời ny.
Như bng tai bằng đất,
Giả dạng bng tai thật,
Như nửa tiền bằng đồng ,
ược sơn phết lớp vng.
Một số sống che đậy,
Ẩn kn dưới bề ngoi,
Nội thn thật bất tịnh,
Mặt ngoi giả mỹ diệu.

2. Pacarājasuttaṃ

2. Pacarājasuttavaṇṇanā

II. Năm Vua (S.i,79)

123. Sāvatthinidānaṃ . Tena kho pana samayena pacannaṃ rājūnaṃ pasenadipamukhānaṃ pacahi kāmaguṇehi samappitānaṃ samaṅgībhūtānaṃ paricārayamānānaṃ ayamantarākathā udapādi kiṃ nu kho kāmānaṃ agganti? Tatrekacce [tatreke (sī. pī.)] evamāhaṃsu rūpā kāmānaṃ agganti. Ekacce evamāhaṃsu  saddā kāmānaṃ agganti. Ekacce evamāhaṃsu gandhā kāmānaṃ agganti. Ekacce evamāhaṃsu rasā kāmānaṃ agganti. Ekacce evamāhaṃsu  phoṭṭhabbā kāmānaṃ agganti. Yato kho te rājāno nāsakkhiṃsu aamaaṃ saāpetuṃ.

Atha kho rājā pasenadi kosalo te rājāno etadavoca āyāma, mārisā, yena bhagavā tenupasaṅkamissāma; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etamatthaṃ paṭipucchissāma. Yathā no bhagavā byākarissati tathā naṃ dhāressāmāti [dhāreyyāmāti (sī. syā. kaṃ. pī.)]. Evaṃ, mārisāti kho te rājāno rao pasenadissa kosalassa paccassosuṃ.

Atha kho te paca rājāno pasenadipamukhā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca  idha, bhante, amhākaṃ pacannaṃ rājūnaṃ pacahi kāmaguṇehi samappitānaṃ samaṅgībhūtānaṃ paricārayamānānaṃ ayamantarākathā udapādi kiṃ nu kho kāmānaṃ agganti? Ekacce evamāhaṃsu rūpā kāmānaṃ agganti. Ekacce evamāhaṃsu saddā kāmānaṃ agganti. Ekacce evamāhaṃsu gandhā kāmānaṃ agganti. Ekacce evamāhaṃsu rasā kāmānaṃ agganti. Ekacce evamāhaṃsu phoṭṭhabbā kāmānaṃ agganti. Kiṃ nu kho, bhante, kāmānaṃ agganti?

Manāpapariyantaṃ khvāhaṃ, mahārāja, pacasu kāmaguṇesu agganti vadāmi. Teva [te ca (sī. pī. ka.), ye ca (syā. kaṃ.)], mahārāja, rūpā ekaccassa manāpā honti, teva [te ca (sī. pī. ka.)] rūpā ekaccassa amanāpā honti. Yehi ca yo rūpehi attamano hoti paripuṇṇasaṅkappo, so tehi rūpehi aaṃ rūpaṃ uttaritaraṃ vā paṇītataraṃ vā na pattheti. Te tassa rūpā paramā honti. Te tassa rūpā anuttarā honti.

Teva , mahārāja, saddā ekaccassa manāpā honti, teva saddā ekaccassa amanāpā honti. Yehi ca yo saddehi attamano hoti paripuṇṇasaṅkappo, so tehi saddehi aaṃ saddaṃ uttaritaraṃ vā paṇītataraṃ vā na pattheti. Te tassa saddā paramā honti. Te tassa saddā anuttarā honti.

Teva, mahārāja, gandhā ekaccassa manāpā honti, teva gandhā ekaccassa amanāpā honti. Yehi ca yo gandhehi attamano hoti paripuṇṇasaṅkappo, so tehi gandhehi aaṃ gandhaṃ uttaritaraṃ vā paṇītataraṃ vā na pattheti. Te tassa gandhā paramā honti. Te tassa gandhā anuttarā honti.

Teva, mahārāja, rasā ekaccassa manāpā honti, teva rasā ekaccassa amanāpā honti. Yehi ca yo rasehi attamano hoti paripuṇṇasaṅkappo, so tehi rasehi aaṃ rasaṃ uttaritaraṃ vā paṇītataraṃ vā na pattheti. Te tassa rasā paramā honti. Te tassa rasā anuttarā honti.

Teva, mahārāja, phoṭṭhabbā ekaccassa manāpā honti, teva phoṭṭhabbā ekaccassa amanāpā honti. Yehi ca yo phoṭṭhabbehi attamano hoti paripuṇṇasaṅkappo, so tehi phoṭṭhabbehi aaṃ phoṭṭhabbaṃ uttaritaraṃ vā paṇītataraṃ vā na pattheti. Te tassa phoṭṭhabbā paramā honti. Te tassa phoṭṭhabbā anuttarā hontīti.

Tena kho pana samayena candanaṅgaliko upāsako tassaṃ parisāyaṃ nisinno hoti. Atha kho candanaṅgaliko upāsako uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā yena bhagavā tenajaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ etadavoca paṭibhāti maṃ bhagavā, paṭibhāti maṃ sugatāti. Paṭibhātu taṃ candanaṅgalikāti bhagavā avoca.

Atha kho candanaṅgaliko upāsako bhagavato sammukhā tadanurūpāya gāthāya abhitthavi

Padumaṃ yathā kokanadaṃ sugandhaṃ,

Pāto siyā phullamavītagandhaṃ;

Aṅgīrasaṃ passa virocamānaṃ,

Tapantamādiccamivantalikkheti.

Atha kho te paca rājāno candanaṅgalikaṃ upāsakaṃ pacahi uttarāsaṅgehi acchādesuṃ. Atha kho candanaṅgaliko upāsako tehi pacahi uttarāsaṅgehi bhagavantaṃ acchādesīti.

123. Dutiye rūpāti nīlapītādibhedaṃ rūpārammaṇaṃ. Kāmānaṃ agganti etaṃ kāmānaṃ uttamaṃ seṭṭhanti rūpagaruko āha. Sesesupi eseva nayo. Yatoti yadā. Manāpapariyantantimanāpanipphattikaṃ manāpakoṭikaṃ. Tattha dve manāpāni puggalamanāpaṃ sammutimanāpaca. Puggalamanāpaṃ nāma yaṃ ekassa puggalassa iṭṭhaṃ kantaṃ hoti, tadeva aassa aniṭṭhaṃ akantaṃ. Paccantavāsīnahi gaṇḍuppādāpi iṭṭhā honti kantā manāpā, majjhimadesavāsīnaṃ atijegucchā. Tesaca moramaṃsādīni iṭṭhāni honti, itaresaṃ tāni atijegucchāni. Idaṃ puggalamanāpaṃ. Itaraṃ sammutimanāpaṃ.

Iṭṭhāniṭṭhārammaṇaṃ nāma loke paṭivibhattaṃ natthi, vibhajitvā pana dassetabbaṃ. Vibhajantena ca na atiissarānaṃ mahāsammatamahāsudassanadhammāsokādīnaṃ vasena vibhajitabbaṃ. Tesahi dippakappampi ārammaṇaṃ amanāpaṃ upaṭṭhāti. Atiduggatānaṃ dullabhannapānānaṃ vasenapi na vibhajitabbaṃ. Tesahi kaṇājakabhattasitthānipi pūtimaṃsassa rasopi atimadhuro amatasadiso hoti. Majjhimānaṃ pana gaṇakamahāmattaseṭṭhi kuṭumbikavāṇijādīnaṃ kālena iṭṭhaṃ kālena aniṭṭhaṃ labhamānānaṃ vasena vibhajitabbaṃ. Taca panetaṃ ārammaṇaṃ javanaṃ paricchindituṃ na sakkoti. Javanahi iṭṭhepi rajjati aniṭṭhepi, iṭṭhepi dussati aniṭṭhepi. Ekantato pana vipākacittaṃ iṭṭhāniṭṭhaṃ paricchindati. Kicāpi hi micchādiṭṭhikā buddhaṃ vā saṅghaṃ vā mahācetiyādīni vā uḷārāni ārammaṇāni disvā akkhīni pidahanti domanassaṃ āpajjanti, dhammasaddaṃ sutvā kaṇṇe thakenti, cakkhuviāṇasotaviāṇāni pana tesaṃ kusalavipākāneva honti. Kicāpi gūthasūkarādayo gūthagandhaṃ ghāyitvā khādituṃ labhissāmāti somanassajātā honti, gūthadassane pana nesaṃ cakkhuviāṇaṃ, tassa gandhaghāyane ghānaviāṇaṃ, rasasāyane jivhāviāṇaca akusalavipākameva hoti. Bhagavā pana puggalamanāpataṃ sandhāya te ca, mahārāja, rūpātiādimāha.

Candanaṅgalikoti idaṃ tassa upāsakassa nāmaṃ. Paṭibhāti maṃ bhagavāti bhagavā mayhaṃ ekaṃ kāraṇaṃ upaṭṭhāti paāyati. Tassa te paca rājāno āmuttamaṇikuṇḍale sajjitāya āpānabhūmiyā nisinnavaseneva mahatā rājānubhāvena paramena issariyavibhavena āgantvāpi dasabalassa santike ṭhitakālato paṭṭhāya divā padīpe viya udakābhisitte aṅgāre viya sūriyuṭṭhāne khajjopanake viya ca hatappabhe hatasobhe taṃ tathāgataca tehi sataguṇena sahassaguṇena virocamānaṃ disvā, mahantā vata bho buddhā nāmāti paṭibhānaṃ udapādi. Tasmā evamāha.

Kokanadanti padumassevetaṃ vevacanaṃ. Pātoti kālasseva. Siyāti bhaveyya. Avītagandhanti avigatagandhaṃ. Aṅgīrasanti sammāsambuddhaṃ. Bhagavato hi aṅgato rasmiyo nikkhamanti, tasmā aṅgīrasoti vuccati. Yathā kokanadasaṅkhātaṃ padumaṃ pātova phullaṃ avītagandhaṃ siyā, evameva bhagavantaṃ aṅgīrasaṃ tapantaṃ ādiccamiva antalikkhe virocamānaṃ passāti ayamettha saṅkhepattho. Bhagavantaṃ acchādesīti bhagavato adāsīti attho. Lokavohārato panettha īdisaṃ vacanaṃ hoti. So kira upāsako ete tathāgatassa guṇesu pasīditvā mayhaṃ paca uttarāsaṅge denti, ahampi te bhagavatova dassāmīti cintetvā adāsi. Dutiyaṃ.

 

1) Tr ở Svatthi.

2) Một thời, năm vị vua, với vua Pasenadi nước Kosala l thượng thủ, đang thọ hưởng, được cung cấp v được đoanh vy với năm dục cng đức. Cu chuyện sau đy được khởi ln giữa cc vị ấy: "Dục lạc no tối thượng?"

3) Ở đy, c người ni: "Sắc l dục tối thượng"; c người ni: "Tiếng l dục tối thượng"; c người ni: "Hương l dục tối thượng"; c người ni: "Vị l dục tối thượng"; c người ni: "Xc l dục tối thượng". V cc vua ấy khng thể thuyết phục nhau về vấn đề ny.

4) Rồi vua Pasenadi nước Kosala ni với cc vua ấy:

-- Chư Tn giả, chng ta hy đi đến Thế Tn, sau khi đến hy hỏi Thế Tn nghĩa ny. Thế Tn trả lời chng ta như thế no, chng ta sẽ như vậy thọ tr.

5) -- Thưa vng, Tn giả.

Cc vua ấy vng đp vua Pasenadi nước Kosala.

6) Rồi năm vua ấy, với vua Pasenadi nước Kosala l thượng thủ, đi đến Thế Tn, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tn v ngồi xuống một bn.

7) Ngồi xuống một bn, vua Pasenadi nước Kosala bạch Thế Tn:

-- Ở đy, bạch Thế Tn, năm vua chng con đang thọ hưởng, được cung cấp, được đoanh vy với năm dục cng đức, cu chuyện sau đy được khởi ln giữa chng con: "Dục no l tối thượng?". C người ni: "Sắc l dục tối thượng". C người ni: "Tiếng l dục tối thượng". C người ni: "Hương l dục tối thượng". C người ni: "Vị l dục tối thượng". C người ni: "Xc l dục tối thượng". Bạch Thế Tn, dục no l tối thượng?

8) -- Thưa ại vương, ty theo cng độ ưa thch m Ta ni rằng dục ấy l tối thượng trong năm dục cng đức. V thưa ại vương, cc sắc ấy đối với một số người được ưa thch, cc sắc ấy đối với một số người khng được ưa thch. Thưa ại vương, nếu một ai ưa thch đối với cc sắc php, tm vin mn, khng c muốn cc sắc php no khc hơn, cc sắc php no tốt đẹp hơn cc sắc php ấy, thời đối với vị ny, cc sắc php ấy l tối thượng, đối với vị ny, cc sắc php ấy l v thượng.

9) Thưa ại vương, cc tiếng ấy ... cc hương ấy ... cc vị ấy ... Thưa ại vương, cc xc ấy đối với một số người được ưa thch, cc xc ấy đối với một số người khng được ưa thch. Thưa ại vương, nếu một ai ưa thch đối với xc php, tm vin mn, khng c muốn cc xc php no khc hơn, cc xc php no tốt hơn cc xc php ấy, thời đối với vị ny, cc xc php ấy l tối thượng, cc xc php ấy l v thượng.

10) Lc bấy giờ, c cư sĩ Candanangalika đang ngồi trong hội chng ấy. Rồi cư sĩ Candanangalika từ chỗ ngồi đứng dậy đắp thượng y ln một bn vai, chấp tay hướng về Thế Tn v bạch Thế Tn:

-- Bạch Thế Tn, một tư tưởng khởi ln nơi con. Bạch Thiện Thệ, một tư tưởng khởi ln nơi con.

11) Thế Tn ni:

-- Ny Candanangalika, hy ni ln tư tưởng ấy.

12) Rồi cư sĩ Candanangalika trước mặt Thế Tn tn thn với một bi kệ thch nghi:

Giống như hoa sen đỏ,
Nực thơm mi hương dịu,
Sng sớm tinh sương nở,
Với hương hoa ứ đọng.
Hy xem Angira,
Chi ho quang chiếu diệu,
Như mặt trời sng chi,
Giữa hư khng bao la.

13) Rồi năm vị vua ấy đắp năm o ln trn mnh cư sĩ Candanangalika.

14) Nhưng cư sĩ Candanangalika đắp năm o ấy ln trn thn Thế Tn.

3. Doṇapākasuttaṃ

3. Doṇapākasuttavaṇṇanā

III. ại Thực: Ăn nhiều (S.i,81)

124. Sāvatthinidānaṃ. Tena kho pana samayena rājā pasenadi kosalo doṇapākakuraṃ [doṇapākasudaṃ (sī.), doṇapākaṃ sudaṃ (pī.)] bhujati. Atha kho rājā pasenadi kosalo bhuttāvī mahassāsī yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi.

Atha kho bhagavā rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ bhuttāviṃ mahassāsiṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ gāthaṃ abhāsi

Manujassa sadā satīmato,

Mattaṃ jānato laddhabhojane;

Tanukassa [tanu tassa (sī. pī.)] bhavanti vedanā,

Saṇikaṃ jīrati āyupālayanti.

Tena kho pana samayena sudassano māṇavo rao pasenadissa kosalassa piṭṭhito ṭhito hoti. Atha kho rājā pasenadi kosalo sudassanaṃ māṇavaṃ āmantesi ehi tvaṃ, tāta sudassana, bhagavato santike imaṃ gāthaṃ pariyāpuṇitvā mama bhattābhihāre (bhattābhihāre) [( ) sī. syā. kaṃ. pī. potthakesu natthi] bhāsa. Ahaca te devasikaṃ kahāpaṇasataṃ (kahāpaṇasataṃ) [( ) sī. syā. kaṃ. potthakesu natthi] niccaṃ bhikkhaṃ pavattayissāmīti. Evaṃ devāti kho sudassano māṇavo rao pasenadissa kosalassa paṭissutvā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ pariyāpuṇitvā rao pasenadissa kosalassa bhattābhihāre sudaṃ bhāsati

Manujassa sadā satīmato,

Mattaṃ jānato laddhabhojane;

Tanukassa bhavanti vedanā,

Saṇikaṃ jīrati āyupālayanti.

Atha kho rājā pasenadi kosalo anupubbena nāḷikodanaparamatāya [nāḷikodanamattāya (ka.)] saṇṭhāsi. Atha kho rājā pasenadi kosalo aparena samayena susallikhitagatto pāṇinā gattāni anumajjanto tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi ubhayena vata maṃ so bhagavā atthena anukampi diṭṭhadhammikena ceva atthena samparāyikena cāti.

124. Tatiye doṇapākakuranti doṇapākaṃ kuraṃ, doṇassa taṇḍulānaṃ pakkabhattaṃ tadūpiyaca sūpabyajanaṃ bhujatīti attho. Bhuttāvīti pubbe bhattasammadaṃ vinodetvā muhuttaṃ vissamitvā buddhupaṭṭhānaṃ gacchati, taṃdivasaṃ pana bhujantova dasabalaṃ saritvā hatthe dhovitvā agamāsi. Mahassāsīti tassa gacchato balavā bhattaparīḷāho udapādi, tasmā mahantehi assāsehi assasati, gattatopissa sedabindūni muccanti, tamenaṃ ubhosu passesu ṭhatvā yamakatālavaṇṭehi bījanti, buddhagāravena pana nipajjituṃ na ussahatīti idaṃ sandhāya mahassāsīti vuttaṃ. Imaṃ gāthaṃ abhāsīti, rājā bhojane amattautāya kilamati, phāsu vihāraṃ dānissa karissāmīti cintetvā abhāsi. Manujassāti sattassa. Kahāpaṇasatanti pātarāse paṇṇāsaṃ sāyamāse paṇṇāsanti evaṃ kahāpaṇasataṃ. Pariyāpuṇitvāti raā saddhiṃ thokaṃ gantvā imaṃ maṅgalaasiṃ kassa dammi, mahārājāti? Asukassa nāma dehīti so taṃ asiṃ datvā dasabalassa santikaṃ āgamma vanditvā ṭhitakova gāthaṃ vadatha, bho gotamāti vatvā bhagavatā vuttaṃ pariyāpuṇitvāti attho.

Bhattābhihāresudaṃ bhāsatīti kathaṃ bhāsati? Bhagavatā anusiṭṭhiniyāmena. Bhagavā hi naṃ evaṃ anusāsi māṇava, imaṃ gāthaṃ naṭo viya pattapattaṭṭhāne mā avaca, rao bhujanaṭṭhāne ṭhatvā paṭhamapiṇḍādīsupi avatvā vosānapiṇḍe gahite vadeyyāsi, rājā sutvāva bhattapiṇḍaṃ chaḍḍessati. Atha rao hatthesu dhotesu pātiṃ apanetvā sitthāni gaṇetvā tadupiyaṃ byajanaṃ atvā punadivase tāvatake taṇḍule hāreyyāsi, pātarāse ca vatvā sāyamāse mā vadeyyāsīti. So sādhūti paṭissuṇitvā taṃdivasaṃ rao pātarāsaṃ bhutvā gatattā sāyamāse bhagavato anusiṭṭhiniyāmena gāthaṃ abhāsi . Rājā dasabalassa vacanaṃ saritvā bhattapiṇḍaṃ pātiyaṃyeva chaḍḍesi. Rao hatthesu dhotesu pātiṃ apanetvā sitthāni gaṇetvā tadupiyaṃ byajanaṃ atvā punadivase tattake taṇḍule hariṃsu.

Nāḷikodanaparamatāya saṇṭhāsīti so kira māṇavo divase divase tathāgatassa santikaṃ gacchati, dasabalassa vissāsiko ahosi. Atha naṃ ekadivasaṃ pucchi rājā kittakaṃ bhujatīti? So nāḷikodananti āha. Vaṭṭissati ettāvatā purisabhāgo esa, ito paṭṭhāya gāthaṃ mā vadīti. Iti rājā tattheva saṇṭhāsi. Diṭṭhadhammikena ceva atthena samparāyikena cāti ettha sallikhitasarīratā diṭṭhadhammikattho nāma, sīlaṃ samparāyikattho. Bhojane mattautā hi sīlaṅgaṃ nāma hotīti. Tatiyaṃ.

 

1) Tr ở Svatthi.

Lc bấy giờ, vua Pasenadi nước Kosala thường ăn bữa ăn thịnh soạn.

2) Rồi vua Pasenadi nước Kosala sau khi ăn xong, no đủ, thỏa thch, đi đến Thế Tn sau khi đến, đảnh lễ Thế Tn v ngồi xuống một bn.

3) Rồi Thế Tn sau khi biết vua Pasenadi nước Kosala đ ăn xong, no đủ, thỏa thch, ngay lc ấy ni ln bi kệ:

Con người thường chnh niệm,
ược ăn, biết phải chăng,
Chừng mực, cảm thọ mạnh,
Gi chậm, tuổi thọ di.

4) Lc bấy giờ, thanh nin B-la-mn Sudassana đứng sau lưng vua Pasenadi nước Kosala.

5) Rồi vua Pasenadi nước Kosala gọi thanh nin Sudassana:

-- Ny Bạn, hy đi đến v học thuộc lng bi kệ từ Thế Tn v trong khi dọn ăn cho ta, hy đọc ln bi kệ ấy. Ta sẽ cấp thường nhật cho ng một trăm đồng tiền vng.

6) -- Thưa vng, ại vương.

Thanh nin Sudassana vng đp vua Pasenadi nước Kosala, học thuộc lng bi kệ ny từ Thế Tn, v trong khi dọn cơm cho vua Pasenadi nước Kosala, đọc ln bi kệ ny:

"Con người thường chnh niệm,
ược ăn, biết phải chăng,
Chừng mực, cảm thọ mạnh,
Gi chậm, tuổi thọ di."

7) Rồi vua Pasenadi nước Kosala tuần tự hạn chế, cho đến chỉ ăn nhiều nhất l một nlika.

8) Vua Pasenadi sau một thời gian, thn thể được khỏe mạnh, tự tay thoa bp chn tay v ni ln lời cảm hứng sau đy: "i, thật sự Thế Tn đ thương tưởng nghĩ đến lợi ch cho ta, cả hai đời hiện tại v vị lai!"

4. Paṭhamasaṅgāmasuttaṃ

4. Paṭhamasaṅgāmasuttavaṇṇanā

IV,V. Hai Lời Ni Về Chiến Tranh (Si,82)

125. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho rājā māgadho ajātasattu vedehiputto caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ abbhuyyāsi yena kāsi. Assosi kho rājā pasenadi kosalo rājā kira māgadho ajātasattu vedehiputto caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā mamaṃ abbhuyyāto yena kāsīti. Atha kho rājā pasenadi kosalo caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā rājānaṃ māgadhaṃ ajātasattuṃ vedehiputtaṃ paccuyyāsi yena kāsi. Atha kho rājā ca māgadho ajātasattu vedehiputto rājā ca pasenadi kosalo saṅgāmesuṃ. Tasmiṃ kho pana saṅgāme rājā māgadho ajātasattu vedehiputto rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ parājesi. Parājito ca rājā pasenadi kosalo sakameva [saṅgāmā (ka.)] rājadhāniṃ sāvatthiṃ paccuyyāsi [pāyāsi (sī. pī.)].

Atha kho sambahulā bhikkhū pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṃ piṇḍāya pavisiṃsu. Sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ

Idha, bhante, rājā māgadho ajātasattu vedehiputto caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ abbhuyyāsi yena kāsi. Assosi kho, bhante, rājā pasenadi kosalo rājā kira māgadho ajātasattu vedehiputto caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā mamaṃ abbhuyyāto yena kāsīti. Atha kho, bhante, rājā pasenadi kosalo caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā rājānaṃ māgadhaṃ ajātasattuṃ vedehiputtaṃ paccuyyāsi yena kāsi. Atha kho, bhante, rājā ca māgadho ajātasattu vedehiputto rājā ca pasenadi kosalo saṅgāmesuṃ. Tasmiṃ kho pana, bhante, saṅgāme rājā māgadho ajātasattu vedehiputto rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ parājesi. Parājito ca, bhante, rājā pasenadi kosalo sakameva rājadhāniṃ sāvatthiṃ paccuyyāsīti.

Rājā, bhikkhave, māgadho ajātasattu vedehiputto pāpamitto pāpasahāyo pāpasampavaṅko; rājā ca kho, bhikkhave, pasenadi kosalo kalyāṇamitto kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅko. Ajjeva [ajjataca (sī. pī.), ajjevaṃ (syā. kaṃ.)], bhikkhave , rājā pasenadi kosalo imaṃ rattiṃ dukkhaṃ seti parājitoti. Idamavocape

Jayaṃ veraṃ pasavati, dukkhaṃ seti parājito;

Upasanto sukhaṃ seti, hitvā jayaparājayanti.

125. Catutthe vedehiputtoti vedehīti paṇḍitādhivacanametaṃ, paṇḍititthiyā puttoti attho. Caturaṅgininti hatthiassarathapattisaṅkhātehi catūhi aṅgehi samannāgataṃ. Sannayhitvāti cammapaṭimucanādīhi sannāhaṃ kāretvā. Saṅgāmesunti yujjhiṃsu. Kena kāraṇena? Mahākosalaraā kira bimbisārassa dhītaraṃ dentena dvinnaṃ rajjānaṃ antare satasahassuṭṭhāno kāsigāmo nāma dhītu dinno. Ajātasattunā ca pitari mārite mātāpissa rao viyogasokena nacirasseva matā. Tato rājā pasenadi kosalo ajātasattunā mātāpitaro māritā, mayhaṃ pitu santako gāmoti tassatthāya aḍḍaṃ karoti. Ajātasattupi mayhaṃ mātu santakoti tassa gāmassatthāya dvepi mātulabhāgineyyā yujjhiṃsu.

Pāpā devadattādayo mittā assāti pāpamitto. Teyevassa sahāyāti pāpasahāyo. Tesvevassa cittaṃ ninnaṃ sampavaṅkanti pāpasampavaṅko. Pasenadissa sāriputtattherādīnaṃ vasena kalyāṇamittāditā veditabbā. Dukkhaṃ setīti jitāni hatthiādīni anusocanto dukkhaṃ sayissati. Idaṃ bhagavā puna tassa jayakāraṇaṃ disvā āha. Jayaṃ veraṃ pasavatīti jinanto veraṃ pasavati, veripuggalaṃ labhati. Catutthaṃ.

 

Tr ở Svatthi.

1) Vua Ajtasattu, con b Videhi nước Magadha, triệu tập bốn binh chủng gy chiến với vua Pasenadi nước Kosala v tiến đnh Ksi.

2) Vua Pasenadi nước Kosala được nghe: "Vua Ajtasattu, con b Videhi nước Magadha triệu tập bốn binh chủng gy chiến với ta v tiến đnh Ksi."

3) Rồi vua Pasenadi nước Kosala sau khi triệu tập bốn loại binh chủng dn trận ở Ksi, chống vua Ajtasattu, con b Videhi nước Magadha.

4) Rồi vua Ajtasattu, con b Videhi nước Magadha, tấn cng vua Pasenadi nước Kosala. Trong cuộc chiến trận, vua Ajtasattu, con b Videhi nước Magadha chiến thắng vua Pasenadi nước Kosala. Bị chiến bại, vua Pasenadi nước Kosala lui về tại kinh đ Svatthi.

5) Rồi một số Tỷ-kheo, vo buổi sng đắp y, cầm bt, đi vo Svatthi để khất thực. i khất thực ở Svatthi xong, sau bữa ăn, trn con đường đi khất thực trở về, họ đi đến Thế Tn, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tn rồi ngồi xuống một bn. Ngồi xuống một bn, cc Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tn:

6) -- Ở đy, bạch Thế Tn, vua Ajtasattu, con b Videhi nước Magadha, sau khi triệu tập bốn loại binh chủng gy chiến với vua Pasenadi nước Kosala, tiến đnh Ksi. Bạch Thế Tn, vua Pasenadi nước Kosala được nghe: "Vua Ajtasattu con b Videhi nước Magadha gy chiến với ta, tiến đnh Ksi". Rồi vua Pasenadi nước Kosala, sau khi triệu tập bốn loại binh chủng, dn trận ở Ksi chống vua Ajtasattu, con b Videhi nước Magadha. Bạch Thế Tn, rồi vua Ajtasattu, con b Videhi nước Magadha v vua Pasenadi nước Kosala xp chiến nhau. Trong cuộc chiến trận ấy, vua Ajtasattu, con b Videhi nước Magadha chiến thắng vua Pasenadi nước Kosala. Bạch Thế Tn, bị chiến bại, vua Pasenadi nước Kosala rt lui về kinh đ của mnh l Svatthi.

7) -- Ny cc Tỷ-kheo, vua Ajtasattu, con b Videbi nước Magadha l c hữu, l c bạn lữ, l c giao du. V ny cc Tỷ-kheo, vua Pasenadi nước Kosala l thiện hữu, l thiện bạn lữ, l thiện giao du. V ny Tỷ-kheo, hm nay, trong đm ny, vua Pasenadi nước Kosala trải một đm đau khổ của người bại trận.

Thắng trận sanh th on,
Bại trận nếm khổ đau,
Ai bỏ thắng, bỏ bại,
Tịch tịnh, hưởng an lạc.

8) Rồi vua Ajtasattu, con b Videhi nước Magadha triệu tập bốn loại binh chủng, gy chiến với vua Pasenadi nước Kosala v tiến đnh Ksi.

9) Vua Pasenadi nước Kosala được nghe: "Vua Ajtasattu, con b Videhi nước Magadha, sau khi triệu tập bốn loại binh chủng, gy chiến ta v tiến đnh Ksi."

10) Rồi vua Pasenadi nước Kosala, sau khi triệu tập bốn loại binh chủng, dn trận ở Ksi chống vua Ajtasattu, con b Videhi nước Magadha.

11) Rồi vua Ajtasattu, con b Videhi nước Magadha v vua Pasenadi nước Kosala xp chiến với nhau. Trong cuộc chiến ấy, vua Pasenadi nước Kosala chiến thắng vua Ajtasattu, con b Videhi nước Magadha v bắt sống vua ấy.

12) Rồi vua Pasenadi nước Kosala suy nghĩ như sau: "Tuy vua Ajtasattu, con b Videhi nước Magadha lm hại ta, dầu ta khng lm hại ai; nhưng vua ấy l chu trai của ta. Vậy ta hy tịch thu ton bộ tượng binh, ton bộ m binh, ton bộ xa binh, ton bộ bộ binh của vua Ajtasattu, con b Videhi nước Magadha v chỉ tha cho vua ấy mạng sống".

13) Rồi vua Pasenadi nước Kosala, sau khi tịch thu ton bộ tượng binh... ... v chỉ tha cho vua ấy mạng sống.

14) Rồi một số lớn vị Tỷ-kheo vo buổi sng đắp y, mang theo y bt v đi vo Svatthi để khất thực. Khất thực ở Svatthi xong, sau buổi ăn, trn con đường đi khất thực trở về, họ đi đến Thế Tn sau khi đến, đảnh lễ Thế Tn v ngồi xuống một bn. Ngồi xuống một bn, cc Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tn:

15) -- Ở đy, bạch Thế Tn, vua Ajtasattu, con b Videhi nước Magadha, sau khi triệu tập bốn loại binh chủng, gy chiến với vua Pasenadi nước Kosala v tiến đnh Ksi. Bạch Thế Tn, vua Pasenadi nước Kosala được nghe: "Vua Ajtasattu, con b Videhi nước Magadha, sau khi triệu tập bốn loại binh chủng, gy chiến với ta v tiến đnh Ksi". Rồi bạch Thế Tn, vua Pasendi nước Kosala, sau khi triệu tập bốn loại binh chủng, dn trận chống vua Ajtasattu, con b Videhi, nước Magadha. Rồi bạch Thế Tn, vua Ajtasattu, con b Videhi nước Magadha v vua Pasenadi nước Kosala xp chiến với nhau. Trong cuộc chiến ấy, vua Pasenadi nước Kosala chiến thắng vua Ajtasattu, con b Videhi nước Magadha v bắt sống vua ấy. Rồi vua Pasenadi nước Kosala suy nghĩ như sau: "Tuy vua Ajtasattu, con b Videhi nước Magadha lm hại ta, dầu ta khng lm hại ai; nhưng vua ấy l chu trai của ta. Vậy ta hy tịch thu ton bộ tượng binh, ton bộ m binh, ton bộ xa binh, ton bộ bộ binh của vua Ajtasatu, con b Videhi nước Magadha v chỉ tha cho vua ấy mạng sống." Rồi vua Pasenadi nước Kosala, sau khi tịch thu ton bộ tượng binh, ton bộ m binh, ton bộ xa binh, ton bộ bộ binh của vua Ajtasattu, con b Videhi nước Magadha, v tha cho vua ấy mạng sống.

16) Rồi Thế Tn, sau khi hiểu r nghĩa ny ngay trong lc ấy ni ln bi kệ:

V nghĩ đến tư lợi,
Nn mới cướp hại người,
Khi người khc cướp hại,
Bị hại, lại hại người.
Người ngu nghĩ như vậy,
Khi c chưa chn muồi,
Khi c đ chn muồi,
Người ngu chịu khổ đau.
St người, bị người st,
Thắng người, bị người thắng,
Mắng người, người mắng lại,
No người, người no lại,
Do nghiệp được diễn tiến,
Bị hại, lại hại người.

5. Dutiyasaṅgāmasuttaṃ

5. Dutiyasaṅgāmasuttavaṇṇanā

126.[ettha atha kho rājā pasenadi kosalo caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā rājānaṃ māgadhaṃ ajātasattuṃ vedehiputtaṃ abbhuyyāsīti ādinā pāṭhena bhavitabbaṃ. aṭṭhakathāyaṃ hi abbhuyyāsīti parājaye garahappattope vuttajayakāraṇaṃ sutvā abhiuyyāsīti vuttaṃ] Atha kho rājā māgadho ajātasattu vedehiputto caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ abbhuyyāsi yena kāsi. Assosi kho rājā pasenadi kosalo rājā kira māgadho ajātasattu vedehiputto caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā mamaṃ abbhuyyāto yena kāsīti. Atha kho rājā pasenadi kosalo caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā rājānaṃ māgadhaṃ ajātasattuṃ vedehiputtaṃ paccuyyāsi yena kāsi. Atha kho rājā ca māgadho ajātasattu vedehiputto rājā ca pasenadi kosalo saṅgāmesuṃ. Tasmiṃ kho pana saṅgāme rājā pasenadi kosalo rājānaṃ māgadhaṃ ajātasattuṃ vedehiputtaṃ parājesi, jīvaggāhaca naṃ aggahesi. Atha kho rao pasenadissa kosalassa etadahosi kicāpi kho myāyaṃ rājā māgadho ajātasattu vedehiputto adubbhantassa dubbhati, atha ca pana me bhāgineyyo hoti. Yaṃnūnāhaṃ rao māgadhassa ajātasattuno vedehiputtassa sabbaṃ hatthikāyaṃ pariyādiyitvā sabbaṃ assakāyaṃ pariyādiyitvā sabbaṃ rathakāyaṃ pariyādiyitvā sabbaṃ pattikāyaṃ pariyādiyitvā jīvantameva naṃ osajjeyyanti [ossajjeyyanti (sī. syā. kaṃ. pī.)].

Atha kho rājā pasenadi kosalo rao māgadhassa ajātasattuno vedehiputtassa sabbaṃ hatthikāyaṃ pariyādiyitvā sabbaṃ assakāyaṃ pariyādiyitvā sabbaṃ rathakāyaṃ pariyādiyitvā sabbaṃ pattikāyaṃ pariyādiyitvā jīvantameva naṃ osajji [ossaji (sī.), ossajji (syā. kaṃ. pī.)].

Atha kho sambahulā bhikkhū pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṃ piṇḍāya pavisiṃsu. Sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ

Idha , bhante, rājā māgadho ajātasattu vedehiputto caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ abbhuyyāsi yena kāsi. Assosi kho, bhante, rājā pasenadi kosalo rājā kira māgadho ajātasattu vedehiputto caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā mamaṃ abbhuyyāto yena kāsīti. Atha kho, bhante, rājā pasenadi kosalo caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā rājānaṃ māgadhaṃ ajātasattuṃ vedehiputtaṃ paccuyyāsi yena kāsi. Atha kho, bhante, rājā ca māgadho ajātasattu vedehiputto rājā ca pasenadi kosalo saṅgāmesuṃ. Tasmiṃ kho pana, bhante, saṅgāme rājā pasenadi kosalo rājānaṃ māgadhaṃ ajātasattuṃ vedehiputtaṃ parājesi, jīvaggāhaca naṃ aggahesi. Atha kho, bhante, rao pasenadissa kosalassa etadahosi kicāpi kho myāyaṃ rājā māgadho ajātasattu vedehiputto adubbhantassa dubbhati, atha ca pana me bhāgineyyo hoti. Yaṃnūnāhaṃ rao māgadhassa ajātasattuno vedehiputtassa sabbaṃ hatthikāyaṃ pariyādiyitvā sabbaṃ assakāyaṃ sabbaṃ rathakāyaṃ sabbaṃ pattikāyaṃ pariyādiyitvā jīvantameva naṃ osajjeyyanti.

Atha kho, bhante, rājā pasenadi kosalo rao māgadhassa ajātasattuno vedehiputtassa sabbaṃ hatthikāyaṃ pariyādiyitvā sabbaṃ assakāyaṃ pariyādiyitvā sabbaṃ rathakāyaṃ pariyādiyitvā sabbaṃ pattikāyaṃ pariyādiyitvā jīvantameva naṃ osajjīti. Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imā gāthāyo abhāsi

Vilumpateva puriso, yāvassa upakappati;

Yadā cae vilumpanti, so vilutto viluppati [vilumpati (sī. pī. ka.)].

Ṭhānahi maati bālo, yāva pāpaṃ na paccati;

Yadā ca paccati pāpaṃ, atha dukkhaṃ nigacchati.

Hantā labhati [labhati hantā (sī. syā. kaṃ.)] hantāraṃ, jetāraṃ labhate jayaṃ;

Akkosako ca akkosaṃ, rosetāraca rosako;

Atha kammavivaṭṭena, so vilutto viluppatīti.

126. Pacame abbhuyyāsīti parājaye garahappatto ārāmaṃ gantvā bhikkhūnaṃ kathāsallāpaṃ suṇāthāti rattibhāge buddharakkhitena nāma vuḍḍhapabbajitena dhammarakkhitassa vuḍḍhapabbajitassa sace rājā imaca upāyaṃ katvā gaccheyya, puna jineyyāti vuttajayakāraṇaṃ sutvā abhiuyyāsi.

Yāvassa upakappatīti yāva tassa upakappati sayhaṃ hoti. Yadā caeti yadā ae. Vilumpantīti taṃ vilumpitvā ṭhitapuggalaṃ vilumpanti. Vilumpatīti vilumpiyati. Ṭhānaṃ hi maatīti kāraṇanti hi maati. Yadāti yasmiṃ kāle. Jetāraṃ labhate jayanti jayanto puggalo pacchā jetārampi labhati. Rosetāranti ghaṭṭetāraṃ. Rosakoti ghaṭṭako. Kammavivaṭṭenāti kammapariṇāmena, tassa vilumpanakammassa vipākadānena. So vilutto viluppatīti so vilumpako vilumpiyati. Pacamaṃ.

 

6. Mallikāsuttaṃ

6. Mallikāsuttavaṇṇanā

VI. Người Con Gi (S.i,86)

127. Sāvatthinidānaṃ . Atha kho rājā pasenadi kosalo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Atha kho aataro puriso yena rājā pasenadi kosalo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā rao pasenadissa kosalassa upakaṇṇake ārocesi mallikā, deva, devī dhītaraṃ vijātāti. Evaṃ vutte, rājā pasenadi kosalo anattamano ahosi.

Atha kho bhagavā rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ anattamanataṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imā gāthāyo abhāsi

Itthīpi hi ekacciyā, seyyā posa janādhipa;

Medhāvinī sīlavatī, sassudevā patibbatā.

Tassā yo jāyati poso, sūro hoti disampati;

Tādisā subhagiyā [subhariyāputto (ka.)] putto, rajjampi anusāsatīti.

127. Chaṭṭhe upasaṅkamīti mallikāya deviyā gabbhavuṭṭhānakāle sūtigharaṃ paṭijaggāpetvā ārakkhaṃ datvā upasaṅkami. Anattamano ahosīti, duggatakulassa me dhītu mahantaṃ issariyaṃ dinnaṃ, sace puttaṃ alabhissa, mahantaṃ sakkāraṃ adhigamissa, tato dāni parihīnāti anattamano ahosi. Seyyāti dandhapaasmā elamūgaputtato ekaccā itthīyeva seyyā. Posāti posehi. Janādhipāti janādhibhuṃ rājānaṃ ālapati. Sassudevāti sassusasuradevatā. Disampatīti disājeṭṭhakā. Tādisā subhagiyāti tādisāya subhariyāya. Chaṭṭhaṃ.

1) Nhn duyn ở Svatthi.

2) Rồi vua Pasenadi nước Kosala đi đến Thế Tn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tn v ngồi xuống một bn.

3) Rồi một người đi đến vua Pasenadi nước Kosala v bo tin kề bn tai vua Pasenadi nước Kosala: "Thưa ại vương, hong hậu Mallik đ sinh hạ được một người con gi".

4) Khi được ni vậy, vua Pasenadi nước Kosala khng được hoan hỷ.

5) Rồi Thế Tn, sau khi biết vua Pasenadi nước Kosala khng được hoan hỷ, ngay lc ấy ni ln bi kệ:

Ny Nhn chủ, ở đời,
C một số thiếu nữ,
C thể tốt đẹp hơn,
So snh với con trai,
C tr tuệ, giới đức,
Khiến nhạc mẫu thn phục.
Rồi sinh được con trai,
L anh hng, quốc chủ,
Người con trai như vậy,
Của người vợ hiền đức,
Thật xứng l ạo sư,
Gio giới cho ton quốc.

7. Appamādasuttaṃ

7. Appamādasuttavaṇṇanā

VII. Khng Phng Dật (S.i,86)

128. Sāvatthinidānaṃ . Ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca atthi nu kho, bhante, eko dhammo yo ubho atthe samadhiggayha tiṭṭhati diṭṭhadhammikaceva atthaṃ samparāyikacāti?

Atthi kho, mahārāja, eko dhammo yo ubho atthe samadhiggayha tiṭṭhati diṭṭhadhammikaceva atthaṃ samparāyikacāti.

Katamo pana, bhante, eko dhammo, yo ubho atthe samadhiggayha tiṭṭhati diṭṭhadhammikaceva atthaṃ samparāyikacāti?

Appamādo kho, mahārāja, eko dhammo, yo ubho atthe samadhiggayha tiṭṭhati diṭṭhadhammikaceva atthaṃ samparāyikacāti. Seyyathāpi, mahārāja, yāni kānici jaṅgalānaṃ [jaṅgamānaṃ (sī. pī.)] pāṇānaṃ padajātāni, sabbāni tāni hatthipade samodhānaṃ gacchanti, hatthipadaṃ tesaṃ aggamakkhāyati yadidaṃ mahantattena; evameva kho, mahārāja, appamādo eko dhammo, yo ubho atthe samadhiggayha tiṭṭhati diṭṭhadhammikaceva atthaṃ samparāyikacāti. Idamavocape

Āyuṃ arogiyaṃ vaṇṇaṃ, saggaṃ uccākulīnataṃ;

Ratiyo patthayantena, uḷārā aparāparā.

Appamādaṃ pasaṃsanti, puakiriyāsu paṇḍitā;

Appamatto ubho atthe, adhiggaṇhāti paṇḍito.

Diṭṭhe dhamme ca yo attho, yo cattho samparāyiko;

Atthābhisamayā dhīro, paṇḍitoti pavuccatīti.

128. Sattame samadhiggayhāti samadhiggaṇhitvā, ādiyitvāti attho. Appamādoti kārāpakaappamādo. Samodhānanti samavadhānaṃ upakkhepaṃ. Evameva khoti hatthipadaṃ viya hi kārāpakaappamādo, sesapadajātāni viya avasesā catubhūmakā kusaladhammā. Te hatthipade sesapadāni viya appamāde samodhānaṃ gacchanti, appamādassa anto parivattanti. Yathā ca hatthipadaṃ sesapadānaṃ aggaṃ seṭṭhaṃ, evaṃ appamādo sesadhammānanti dasseti. Mahaggatalokuttaradhammānampi hesa paṭilābhakaṭṭhena lokiyopi samāno aggova hoti.

Appamādaṃ pasaṃsantīti etāni āyuādīni patthayantena appamādova kātabboti appamādameva pasaṃsanti. Yasmā vā puakiriyāsu paṇḍitā appamādaṃ pasaṃsanti, tasmā āyuādīni patthayantena appamādova kātabboti attho. Atthābhisamayāti atthapaṭilābhā. Sattamaṃ.

1) Ở tại Svatthi.

2)... Ngồi xuống một bn. Ngồi xuống một bn, vua Pasenadi nước Kosala bạch Thế Tn:

-- Bạch Thế Tn, c một php no c thể đưa đến chứng đắc v tồn tại cả hai hạnh phc: hạnh phc đời ny v hạnh phc đời sau?

3) -- Thưa ại vương, c một php c thể đưa đến chứng đắc v tồn tại cả hai hạnh phc: hạnh phc đời ny v hạnh phc đời sau.

4) -- Bạch Thế Tn, php ấy l g, c thể đưa đến chứng đắc v tồn tại cả hai hạnh phc: hạnh phc đời ny v hạnh phc đời sau?

5) -- Bất phng dật, thưa ại vương, l một php c thể đưa đến chứng đắc v tồn tại cả hai hạnh phc: hạnh phc đời ny v hạnh phc đời sau. Thưa ại vương, cũng như con voi, trong tất cả loi hữu tnh c chn, tm thu tất cả đặc tướng của chn trong bn chn của n; v bn chn của voi được xem l đệ nhất về phương diện to lớn trong tất cả loại chn. Cũng vậy, thưa ại vương, bất phng dật l một php c thể đưa đến chứng đắc v tồn tại cả hai hạnh phc: hạnh phc đời ny v hạnh phc đời sau.

6)

Ai ước nguyện tuổi thọ,
Khng bệnh, c diệu sắc,
ược sanh ln Thin giới,
Sanh cc nh qu tộc,
Phải lin tục tăng thượng,
Tinh tấn, khng dừng nghĩ.
Người hiền triết tn thn,
Hạnh lnh khng phng dật,
ối với những người lnh,
Lm cc hạnh cng đức,
Người hiền khng phng dật,
ược cả hai lợi ch,
Lợi ch trong đời ny,
Lợi ch cả đời sau.
Kẻ anh hng được gọi,
L bậc chơn hiền tr,
Nếu biết nắm chụp lấy,
Hạnh phc cho chnh mnh.

8. Kalyāṇamittasuttaṃ

8. Kalyāṇamittasuttavaṇṇanā

VIII. Khng Phng Dật (S.i,87)

129. Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca idha mayhaṃ , bhante, rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi svākkhāto bhagavatā dhammo, so ca kho kalyāṇamittassa kalyāṇasahāyassa kalyāṇasampavaṅkassa, no pāpamittassa no pāpasahāyassa no pāpasampavaṅkassāti.

Evametaṃ, mahārāja, evametaṃ, mahārāja! Svākkhāto , mahārāja, mayā dhammo. So ca kho kalyāṇamittassa kalyāṇasahāyassa kalyāṇasampavaṅkassa, no pāpamittassa no pāpasahāyassa no pāpasampavaṅkassāti.

Ekamidāhaṃ, mahārāja, samayaṃ sakkesu viharāmi nagarakaṃ nāma sakyānaṃ nigamo. Atha kho, mahārāja, ānando bhikkhu yenāhaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho, mahārāja, ānando bhikkhu maṃ etadavoca upaḍḍhamidaṃ, bhante, brahmacariyassa yadidaṃ kalyāṇamittatā kalyāṇasahāyatā kalyāṇasampavaṅkatāti.

Evaṃ vuttāhaṃ, mahārāja, ānandaṃ bhikkhuṃ etadavocaṃ mā hevaṃ, ānanda, mā hevaṃ, ānanda! Sakalameva hidaṃ, ānanda, brahmacariyaṃ yadidaṃ kalyāṇamittatā kalyāṇasahāyatā kalyāṇasampavaṅkatā. Kalyāṇamittassetaṃ, ānanda, bhikkhuno pāṭikaṅkhaṃ kalyāṇasahāyassa kalyāṇasampavaṅkassa ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bhāvessati ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bahulīkarissati.

Kathaca, ānanda, bhikkhu kalyāṇamitto kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅko ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bhāveti, ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bahulīkaroti? Idhānanda, bhikkhu sammādiṭṭhiṃ bhāvetivivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ, sammāsaṅkappaṃ bhāvetipe sammāvācaṃ bhāvetipe sammākammantaṃ bhāvetipe sammāājīvaṃ bhāvetipe sammāvāyāmaṃ bhāvetipe sammāsatiṃ bhāvetipe sammāsamādhiṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ. Evaṃ kho, ānanda, bhikkhu kalyāṇamitto kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅko ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bhāveti, ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bahulīkaroti. Tadamināpetaṃ, ānanda, pariyāyena veditabbaṃ yathā sakalamevidaṃ brahmacariyaṃ yadidaṃ kalyāṇamittatā kalyāṇasahāyatā kalyāṇasampavaṅkatāti.

Mamahi, ānanda, kalyāṇamittaṃ āgamma jātidhammā sattā jātiyā parimuccanti, jarādhammā sattā jarāya parimuccanti, byādhidhammā sattā byādhito parimuccanti, maraṇadhammā sattā maraṇena parimuccanti, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadhammā sattā sokaparidevadukkhadomanassupāyāsehi parimuccanti. Iminā kho etaṃ, ānanda, pariyāyena veditabbaṃ yathā sakalamevidaṃ brahmacariyaṃ yadidaṃ kalyāṇamittatā kalyāṇasahāyatā kalyāṇasampavaṅkatāti.

Tasmātiha te, mahārāja, evaṃ sikkhitabbaṃ kalyāṇamitto bhavissāmi kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅkoti. Evahi te , mahārāja, sikkhitabbaṃ.

Kalyāṇamittassa te, mahārāja, kalyāṇasahāyassa kalyāṇasampavaṅkassa ayaṃ eko dhammo upanissāya vihātabbo appamādo kusalesu dhammesu.

Appamattassa te, mahārāja, viharato appamādaṃ upanissāya, itthāgārassa anuyantassa evaṃ bhavissati rājā kho appamatto viharati, appamādaṃ upanissāya. Handa, mayampi appamattā viharāma, appamādaṃ upanissāyāti.

Appamattassa te, mahārāja, viharato appamādaṃ upanissāya, khattiyānampi anuyantānaṃ evaṃ bhavissati rājā kho appamatto viharati appamādaṃ upanissāya. Handa, mayampi appamattā viharāma, appamādaṃ upanissāyāti.

Appamattassa te, mahārāja, viharato appamādaṃ upanissāya, balakāyassapi evaṃ bhavissati rājā kho appamatto viharati appamādaṃ upanissāya. Handa, mayampi appamattā viharāma, appamādaṃ upanissāyāti.

Appamattassa te, mahārāja, viharato appamādaṃ upanissāya, negamajānapadassapi evaṃ bhavissati rājā kho appamatto viharati, appamādaṃ upanissāya. Handa, mayampi appamattā viharāma, appamādaṃ upanissāyāti?

Appamattassa te, mahārāja, viharato appamādaṃ upanissāya, attāpi gutto rakkhito bhavissati itthāgārampi guttaṃ rakkhitaṃ bhavissati, kosakoṭṭhāgārampi guttaṃ rakkhitaṃ bhavissatīti. Idamavocape

Bhoge patthayamānena, uḷāre aparāpare;

Appamādaṃ pasaṃsanti, puakiriyāsu paṇḍitā.

Appamatto ubho atthe, adhiggaṇhāti paṇḍito;

Diṭṭhe dhamme ca yo attho, yo cattho samparāyiko;

Atthābhisamayā dhīro, paṇḍitoti pavuccatīti.

129. Aṭṭhame so ca kho kalyāṇamittassāti so cāyaṃ dhammo kalyāṇamittasseva svākkhāto nāma hoti, na pāpamittassāti. Kicāpi hi dhammo sabbesampi svākkhātova, kalyāṇamittassa pana sussūsantassa saddahantassa atthaṃ pūreti bhesajjaṃ viya vaḷajantassa na itarassāti. Tenetaṃ vuttaṃ. Dhammoti cettha desanādhammo veditabbo.

Upaḍḍhamidanti thero kira rahogato cintesi ayaṃ samaṇadhammo nāma ovādake anusāsake kalyāṇamitte sati paccattapurisakāre ṭhitassa sampajjati, upaḍḍhaṃ kalyāṇamittato hoti, upaḍḍhaṃ paccattapurisakāratoti. Athassa etadahosi ahaṃ padesaāṇe ṭhito nippadesaṃ cintetuṃ na sakkomi, satthāraṃ pucchitvā nikkaṅkho bhavissāmīti. Tasmā satthāraṃ upasaṅkamitvā evamāha. Brahmacariyassāti ariyamaggassa. Yadidaṃ kalyāṇamittatāti yā esā kalyāṇamittatā nāma, sā upaḍḍhaṃ, tato upaḍḍhaṃ āgacchatīti attho. Iti therena upaḍḍhupaḍḍhā sammādiṭṭhiādayo kalyāṇamittato āgacchanti, upaḍḍhupaḍḍhā paccattapurisakāratoti vuttaṃ. Kicāpi therassa ayaṃ manoratho, yathā pana bahūhi silāthambhe ussāpite, ettakaṃ ṭhānaṃ asukena ussāpitaṃ, ettakaṃ asukenāti vinibbhogo natthi, yathā ca mātāpitaro nissāya uppannesu puttesu ettakaṃ mātito nibbattaṃ, ettakaṃ pititoti vinibbhogo natthi, evaṃ idhāpi avinibbhogadhammo hesa, ettakaṃ sammādiṭṭhiādīnaṃ kalyāṇamittato nibbattaṃ, ettakaṃ paccattapurisakāratoti na sakkā laddhuṃ, kalyāṇamittatāya pana upaḍḍhaguṇo labbhatīti therassa ajjhāsayena upaḍḍhaṃ nāma jātaṃ, sakalaguṇo paṭilabbhatīti bhagavato ajjhāsayena sakalaṃ nāma jātaṃ. Kalyāṇamittatāti cetaṃ pubbabhāgapaṭilābhaṅgaṃ nāmāti gahitaṃ. Atthato kalyāṇamittaṃ nissāya laddhā sīlasamādhivipassanāvasena cattāro khandhā. Saṅkhārakkhandhotipi vadantiyeva.

Mā hevaṃ, ānandāti, ānanda, mā evaṃ abhaṇi, bahussuto tvaṃ sekhapaṭisambhidappatto aṭṭha vare gahetvā maṃ upaṭṭhahasi, catūhi acchariyabbhutadhammehi samannāgato, tādisassa evaṃ kathetuṃ na vaṭṭati. Sakalameva hidaṃ, ānanda, brahmacariyaṃ, yadidaṃ kalyāṇamittatāti idaṃ bhagavā cattāro maggā cattāri phalāni tisso vijjā cha abhiā sabbaṃ kalyāṇamittamūlakameva hotīti sandhāyāha. Idāni vacībhedeneva kāraṇaṃ dassento kalyāṇamittassetantiādimāha. Tattha pāṭikaṅkhanti pāṭikaṅkhitabbaṃ icchitabbaṃ, avassaṃbhāvīti attho.

Idhāti imasmiṃ sāsane. Sammādiṭṭhiṃ bhāvetītiādīsu aṭṭhannaṃ ādipadānaṃyeva tāva ayaṃ saṅkhepavaṇṇanā sammā dassanalakkhaṇā sammādiṭṭhi. Sammā abhiniropanalakkhaṇo sammāsaṅkappo. Sammā pariggahaṇalakkhaṇā sammāvācā. Sammā samuṭṭhāpanalakkhaṇo sammākammanto. Sammā vodāpanalakkhaṇā sammāājīvo. Sammā paggahalakkhaṇo sammāvāyāmo. Sammā upaṭṭhānalakkhaṇā sammāsati. Sammā samādhānalakkhaṇo sammāsamādhi.

Tesu ekekassa tīṇi kiccāni honti. Seyyāthidaṃ sammādiṭṭhi tāva aehipi attano paccanīkakilesehi saddhiṃ micchādiṭṭhiṃ pajahati, nirodhaṃ ārammaṇaṃ karoti, sampayuttadhamme ca passati tappaṭicchādakamohavidhamanavasena asammohato. Sammāsaṅkappādayopi tatheva micchāsaṅkappādīni ca pajahanti, nirodhaca ārammaṇaṃ karonti. Visesato panettha sammādiṭṭhi sahajātadhamme sammā dasseti . Sammāsaṅkappo sahajātadhamme abhiniropeti, sammāvācā sammā pariggaṇhāti, sammākammanto sammā samuṭṭhāpeti, sammāājīvo sammā vodāpeti , sammāvāyāmo sammā paggaṇhāti, sammāsati sammā upaṭṭhāpeti, sammāsamādhi sammā dahati.

Apicesā sammādiṭṭhi nāma pubbabhāge nānākhaṇā nānārammaṇā hoti, maggakāle ekakkhaṇā ekārammaṇā. Kiccato pana sammādiṭṭhi dukkhe āṇantiādīni cattāri nāmāni labhati. Sammāsaṅkappādayopi pubbabhāge nānākhaṇā nānārammaṇā honti, maggakāle ekakkhaṇā ekārammaṇā. Tesu sammāsaṅkappo kiccato nekkhammasaṅkappotiādīni tīṇi nāmāni labhati. Sammāvācādayo tayo viratiyopi honti cetanāyopi, maggakkhaṇe pana viratiyova. Sammāvāyāmo sammāsatīti idampi dvayaṃ kiccato sammappadhānasatipaṭṭhānavasena cattāri nāmāni labhati. Sammāsamādhi pana pubbabhāgepi maggakkhaṇepi sammāsamādhiyeva.

Evaṃ tāva sammādiṭṭhintiādinā nayena vuttānaṃ aṭṭhannaṃ ādipadānaṃyeva atthavaṇṇanaṃ atvā idāni bhāveti vivekanissitantiādīsu evaṃ ātabbo. Bhāvetīti vaḍḍheti, attano cittasantāne punappunaṃ janeti, abhinibbattetīti attho. Vivekanissitanti vivekaṃ nissitaṃ, viveke vā nissitanti vivekanissitaṃ. Vivekoti vivittatā. Vivittatā cāyaṃ tadaṅgaviveko, vikkhambhana-samuccheda-paṭippassaddhi-nissaraṇavivekoti pacavidho. Evametasmiṃ pacavidhe viveke. Vivekanissitanti tadaṅgavivekanissitaṃ samucchedavivekanissitaṃ nissaraṇavivekanissitaca sammādiṭṭhiṃ bhāvetīti ayamattho veditabbo. Tathā hi ayaṃ ariyamaggabhāvanānuyutto yogī vipassanākkhaṇe kiccato tadaṅgavivekanissitaṃ, ajjhāsayato nissaraṇavivekanissitaṃ, maggakāle pana kiccato samucchedavivekanissitaṃ, ārammaṇato nissaraṇavivekanissitaṃ sammādiṭṭhiṃ bhāveti. Esa nayo virāganissitādīsu. Vivekatthā eva hi virāgādayo .

Kevalacettha vossaggo duvidho pariccāgavossaggo ca pakkhandanavossaggo cāti. Tattha pariccāgavossaggoti vipassanākkhaṇe ca tadaṅgavasena, maggakkhaṇe ca samucchedavasena kilesappahānaṃ. Pakkhandanavossaggoti vipassanākkhaṇe tanninnabhāvena, maggakkhaṇe pana ārammaṇakaraṇena nibbānapakkhandanaṃ, tadubhayampi imasmiṃ lokiyalokuttaramissake atthavaṇṇanānaye vaṭṭati. Tathā hi ayaṃ sammādiṭṭhi yathāvuttena pakārena kilese ca pariccajati, nibbānaca pakkhandati.

Vossaggapariṇāminti iminā pana sakalena vacanena vossaggatthaṃ pariṇamantaṃ pariṇataca, paripaccantaṃ paripakkacāti idaṃ vuttaṃ hoti. Ayahi ariyamaggabhāvanānuyutto bhikkhu yathā sammādiṭṭhi kilesapariccāgavossaggatthaṃ nibbānapakkhandanavossaggatthaca paripaccati, yathā ca paripakkā hoti, tathā naṃ bhāvetīti. Esa nayo sesamaggaṅgesu.

Āgammāti ārabbha sandhāya paṭicca. Jātidhammāti jātisabhāvā jātipakatikā. Tasmāti yasmā sakalo ariyamaggopi kalyāṇamittaṃ nissāya labbhati, tasmā. Handāti vavassaggatthe nipāto. Appamādaṃ pasaṃsantīti appamādaṃ vaṇṇayanti, tasmā appamādo kātabbo. Atthābhisamayāti atthapaṭilābhā. Aṭṭhamaṃ.

 

1) Tr ở Svatthi.

2) ... Rồi ngồi xuống một bn. Ngồi xuống một bn, vua Pasenadi nước Kosala bạch Thế Tn:

-- Ở đy, bạch Thế Tn, trong khi con ngồi yn tĩnh một mnh, tư tưởng sau đy được khởi ln: "Php được Thế Tn kho giảng. V php ấy giảng cho thiện hữu, thiện bạn lữ, thiện giao du, khng phải cho c hữu, c bạn lữ, c giao du".

3) -- Như vậy l phải, thưa ại vương. Thưa ại vương, php được Ta kho giảng. V php ấy giảng cho thiện hữu, thiện bạn lữ, thiện giao du, khng phải cho c hữu, c bạn lữ, c giao du.

4) Một thời, thưa ại vương, Ta ở giữa dng họ Sakka (Thch-ca) tại một thị trấn của cc vị Sakka.

5) Rồi thưa ại vương, Tỷ-kheo Ananda đến Ta, sau khi đến, đảnh lễ Ta v ngồi xuống một bn. Ngồi xuống một bn, thưa ại vương, Tỷ-kheo Ananda bạch với Ta:

"-- Bạch Thế Tn, qu phn nửa đời sống Phạm hạnh ny thuộc về thiện hữu, thiện bạn lữ, thiện giao du."

6) Khi được ni vậy, thưa ại vương. Ta ni với Tỷ-kheo Ananda:

" -- Ny Ananda, khng phải vậy. Ny Ananda, khng phải vậy. Thật sự, ny Ananda, ton phần đời sống Phạm hạnh ny thuộc về thiện hữu, thiện bạn lữ, thiện giao du. Từ một Tỷ-kheo lm bạn với thiện, ny Ananda, chng ta hy vọng rằng vị ấy sẽ tu tr Thnh đạo Tm ngnh, lm cho sung mn Thnh đạo Tm ngnh của vị thiện hữu, thiện bạn lữ, thiện giao du.

7) V Ananda, thế no l Tỷ-kheo thiện hữu, thiện bạn lữ, thiện giao du lm cho sung mn Thnh đạo Tm ngnh?

8) Ở đy, ny Ananda, Tỷ-kheo tu tập chnh tri kiến, y cứ viễn ly, y cứ ly tham, y cứ đoạn diệt, y cứ xả ly, tu tập chnh tư duy..., tu tập chnh ngữ..., tu tập chnh nghiệp..., tu tập chnh mạng..., tu tập chnh tinh tấn..., tu tập chnh niệm..., tu tập chnh định, y cứ viễn ly, y cứ ly tham, y cứ đoạn diệt, y cứ xả ly. Như vậy, ny Ananda, l vị Tỷ-kheo thiện hữu, thiện bạn lữ, thiện giao du, tu tập Thnh đạo Tm ngnh, lm cho sung mn Thnh đạo Tm ngnh.

9) V chnh theo php mn ny, ny Ananda, ng cần phải hiểu như thế no ton phần đời sống Phạm hạnh ny l thuộc về thiện hữu, thiện bạn lữ, thiện giao du.

10) Ny Ananda, chnh v Ta y cứ, lm bạn với thiện, nn cc chng sanh bị sanh được giải thot khỏi sanh; cc chng sanh bị gi được giải thot khỏi gi; cc chng sanh bị bệnh được giải thot khỏi bệnh; cc chng sanh bị chết được giải thot khỏi chết; cc chng sanh bị sầu, bi, khổ, ưu, no được giải thot khỏi sầu, bi, khổ ưu, no. V chnh theo php mn ny, ny Ananda, ng cần phải hiểu như thế no ton phần đời sống Phạm hạnh ny l thuộc về thiện hữu, thiện bạn lữ, thiện giao du."

11) Do vậy, ny ại vương, cần phải học như sau: "Ti sẽ l thiện hữu, thiện bạn lữ, thiện giao du". Như vậy, ny ại vương, ại vương cần phải học. Ny ại vương, để ại vương c thể trở thnh thiện hữu, thiện bạn lữ, thiện giao du, ại vương cần phải y cứ, an tr vo một php, tức l khng phng dật trong cc thiện php.

12) Thưa ại vương, nếu ại vương an tr khng phng dật, y cứ khng phng dật, thời cc nữ cung nhn sẽ suy nghĩ: "ại vương an tr khng phng dật, y cứ khng phng dật; vậy chng ta hy an tr khng phng dật, y cứ khng phng dật."

13) Thưa ại vương, nếu ại vương an tr khng phng dật, y cứ khng phng dật, cc vị St-đế-lỵ chư hầu sẽ suy nghĩ: "ại vương an tr khng phng dật, y cứ khng phng dật; vậy chng ta hy an tr khng phng dật, y cứ khng phng dật."

14) Thưa ại vương, nếu ại vương an tr khng phng dật, y cứ khng phng dật, cc dn chng ở thị trấn v quốc độ sẽ suy nghĩ: "ại vương an tr khng phng dật, y cứ khng phng dật. Vậy chng ta hy an tr khng phng dật, y cứ khng phng dật."

15) Thưa ại vương, nếu ại vương an tr khng phng dật, y cứ khng phng dật, thời tự ng được che chở, hộ tr, nội cung được che chở, hộ tr, kho tng được che chở, hộ tr.

16)

Người ước mong ti sản,
Phải lin tục tăng thượng,
Người hiền tr tn thn,
Hạnh lnh khng phng dật.
ối với những người lnh,
Lm cc hạnh cng đức.
Người hiền khng phng dật,
ược cả hai lợi ch,
Lợi ch trong đời ny,
Lợi ch cả đời sau.
Kẻ anh hng được gọi
L bậc chơn hiền tr,
Nếu biết nắm chụp lấy
Hạnh phc cho chnh mnh.

9. Paṭhamaaputtakasuttaṃ

9. Paṭhamaaputtakasuttavaṇṇanā

IX. Khng Con ( S.i,89)

130. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho rājā pasenadi kosalo divā divassa yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ bhagavā etadavoca handa, kuto nu tvaṃ, mahārāja, āgacchasi divā divassāti?

Idha, bhante, sāvatthiyaṃ seṭṭhi gahapati kālaṅkato. Tamahaṃ aputtakaṃ sāpateyyaṃ rājantepuraṃ atiharitvā āgacchāmi. Asīti, bhante, satasahassāni hiraasseva, ko pana vādo rūpiyassa ! Tassa kho pana, bhante, seṭṭhissa gahapatissa evarūpo bhattabhogo ahosi kaṇājakaṃ bhujati bilaṅgadutiyaṃ. Evarūpo vatthabhogo ahosi sāṇaṃ dhāreti tipakkhavasanaṃ. Evarūpo yānabhogo ahosi jajjararathakena yāti paṇṇachattakena dhāriyamānenāti.

Evametaṃ, mahārāja, evametaṃ, mahārāja! Asappuriso kho, mahārāja, uḷāre bhoge labhitvā nevattānaṃ sukheti pīṇeti, na mātāpitaro sukheti pīṇeti, na puttadāraṃ sukheti pīṇeti, na dāsakammakaraporisesukheti pīṇeti, na mittāmacce sukheti pīṇeti, na samaṇabrāhmaṇesu uddhaggikaṃ dakkhiṇaṃ patiṭṭhāpeti sovaggikaṃ sukhavipākaṃ saggasaṃvattanikaṃ. Tassa te bhoge evaṃ sammā aparibhujiyamāne [aparibhujamāno (sabbattha)] rājāno vā haranti corā vā haranti aggi vā ḍahati udakaṃ vā vahati appiyā vā dāyādā haranti. Evaṃsa te [evaṃ sante (sī. pī.)], mahārāja, bhogā sammā aparibhujiyamānā parikkhayaṃ gacchanti, no paribhogaṃ.

Seyyathāpi, mahārāja, amanussaṭṭhāne pokkharaṇī acchodakā sītodakā sātodakā setodakā supatitthā ramaṇīyā. Taṃ jano neva hareyya na piveyya na nahāyeyya na yathāpaccayaṃ vā kareyya. Evahi taṃ, mahārāja, udakaṃ sammā aparibhujiyamānaṃ [aparibhujamānaṃ (syā. kaṃ.)] parikkhayaṃ gaccheyya , no paribhogaṃ. Evameva kho, mahārāja, asappuriso uḷāre bhoge labhitvā nevattānaṃ sukheti pīṇeti, na mātāpitaro sukheti pīṇeti, na puttadāraṃ sukheti pīṇeti, na dāsakammakaraporise sukheti pīṇeti, na mittāmacce sukheti pīṇeti, na samaṇabrāhmaṇesu uddhaggikaṃ dakkhiṇaṃ patiṭṭhāpeti sovaggikaṃ sukhavipākaṃ saggasaṃvattanikaṃ. Tassa te bhoge evaṃ sammā aparibhujiyamāne rājāno vā haranti corā vā haranti aggi vā ḍahati udakaṃ vā vahati appiyā vā dāyādā haranti. Evaṃsa te [evaṃ sante (sī. pī.)], mahārāja, bhogā sammā aparibhujiyamānā parikkhayaṃ gacchanti, no paribhogaṃ.

Sappuriso ca kho, mahārāja, uḷāre bhoge labhitvā attānaṃ sukheti pīṇeti, mātāpitaro sukheti pīṇeti, puttadāraṃ sukheti pīṇeti, dāsakammakaraporise sukheti pīṇeti, mittāmacce sukheti pīṇeti, samaṇabrāhmaṇesu uddhaggikaṃ dakkhiṇaṃ patiṭṭhāpeti sovaggikaṃ sukhavipākaṃ saggasaṃvattanikaṃ. Tassa te bhoge evaṃ sammā paribhujiyamāne neva rājāno haranti , na corā haranti, na aggi ḍahati, na udakaṃ vahati, na appiyā dāyādā haranti. Evaṃsa te, mahārāja, bhogā sammā paribhujiyamānā paribhogaṃ gacchanti, no parikkhayaṃ.

Seyyathāpi, mahārāja, gāmassa vā nigamassa vā avidūre pokkharaṇī acchodakā sītodakā sātodakā setodakā supatitthā ramaṇīyā. Taca udakaṃ jano hareyyapi piveyyapi nahāyeyyapi yathāpaccayampi kareyya. Evahi taṃ, mahārāja, udakaṃ sammā paribhujiyamānaṃ paribhogaṃ gaccheyya, no parikkhayaṃ. Evameva kho, mahārāja, sappuriso uḷāre bhoge labhitvā attānaṃ sukheti pīṇeti, mātāpitaro sukheti pīṇeti, puttadāraṃ sukheti pīṇeti, dāsakammakaraporise sukheti pīṇeti, mittāmacce sukheti pīṇeti, samaṇabrāhmaṇesu uddhaggikaṃ dakkhiṇaṃ patiṭṭhāpeti sovaggikaṃ sukhavipākaṃ saggasaṃvattanikaṃ. Tassa te bhoge evaṃ sammā paribhujiyamāne neva rājāno haranti, na corā haranti, na aggi ḍahati, na udakaṃ vahati, na appiyā dāyādā haranti. Evaṃsa te, mahārāja, bhogā sammā paribhujiyamānā paribhogaṃ gacchanti, no parikkhayanti.

Amanussaṭṭhāne udakaṃva sītaṃ,

Tadapeyyamānaṃ parisosameti;

Evaṃ dhanaṃ kāpuriso labhitvā,

Nevattanā bhujati no dadāti.

Dhīro ca viū adhigamma bhoge,

So bhujati kiccakaro ca hoti;

So ātisaṅghaṃ nisabho bharitvā,

Anindito saggamupeti ṭhānanti.

130. Navame divā divassāti divasassa divā, majjhanhikasamayeti attho. Sāpateyyanti dhanaṃ. Ko pana vādo rūpiyassāti suvaṇṇarajatatambalohakāḷalohaphālakacchapakādibhedassa ghanakatassa ceva paribhogabhājanādibhedassa ca rūpiyabhaṇḍassa pana ko vādo? Ettakaṃ nāmāti kā paricchedakathāti attho. Kaṇājakanti sakuṇḍakabhattaṃ. Bilaṅgadutiyanti kajikadutiyaṃ. Sāṇanti sāṇavākamayaṃ Tipakkhavasananti tīṇi khaṇḍāni dvīsu ṭhānesu sibbitvā katanivāsanaṃ.

Asappurisoti lāmakapuriso. Uddhaggikantiādīsu uparūparibhūmīsu phaladānavasena uddhaṃ aggamassāti uddhaggikā. Saggassa hitā tatrupapattijananatoti sovaggikā. Nibbattaṭṭhānesu sukho vipāko assāti sukhavipākā. Suṭṭhu aggānaṃ dibbavaṇṇādīnaṃ visesānaṃ nibbattanato saggasaṃvattanikā. Evarūpaṃ dakkhiṇadānaṃ na patiṭṭhāpetīti.

Sātodakāti madhurodakā. Settodakāti vīcīnaṃ bhinnaṭṭhāne udakassa setatāya setodakā. Supatitthāti sundaratitthā. Taṃ janoti yena udakena sātodakā, taṃ udakaṃ jano bhājanāni pūretvā neva hareyya. Na yathāpaccayaṃ vā kareyyāti, yaṃ yaṃ udakena udakakiccaṃ kātabbaṃ, taṃ taṃ na kareyya. Tadapeyyamānanti taṃ apeyyamānaṃ. Kiccakaro ca hotīti attanā kattabbakiccakaro ceva kusalakiccakaro ca, bhujati ca, kammante ca payojeti, dānaca detīti attho. Navamaṃ.

 

1) Nhn duyn ở Svatthi.

2) Rồi vua Pasenadi nước Kosala, vo buổi trưa đi đến Thế Tn, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tn v ngồi xuống một bn. Thế Tn ni với vua Pasenadi nước Kosala đang ngồi một bn:

-- Thưa ại vương, ại vương đi từ đu đến trong giữa trưa như thế ny?.

3) -- Ở đy, bạch Thế Tn, c triệu ph gia chủ ở Svatthi bị mệnh chung, v con đến để xem ti sản của vị khng c con ấy được chở vo nội thnh. Bạch Thế Tn, c đến tm triệu đồng tiền vng, khng ni đến tiền bằng bạc. Bạch Thế Tn, tuy vậy đồ ăn của triệu ph gia chủ ấy lại chỉ gồm c cho tấm chua ngy hm qua để lại. Cn vải mặc chỉ mang vải gai may thnh ba tấm. Cn xe th đi xe nhỏ, cũ kỹ v hư nt, c gắn tn che bằng l.

4) -- Thật như vậy, thưa ại vương! Thật như vậy, thưa ại vương! Một kẻ khng phải Chn nhn, thưa ại vương, dầu cho c được ti sản lớn khng đem lại an lạc cho mnh, khng đem lại an lạc cho cha mẹ, khng đem lại an lạc cho vợ con, khng đem lại an lạc cho cc người phục vụ, cho cc người lm cng hoan hỷ, khng đem lại an lạc cho bạn b thn hữu; đối với cc vị Sa-mn, B-la-mn, khng thiết tr cc sự cng dường hướng thượng, c khả năng đưa ln thượng giới, đưa đến lạc quả, hướng đến Thin giới. Cc ti sản của người ấy nếu khng thọ dụng chơn chnh, thời vua cha sẽ cướp đoạt, hay trộm cắp cướp đoạt, hay bị lửa đốt, hay bị nước cuốn tri, hay bị con chu thừa tự th nghịch cướp đoạt. Sự việc l như vậy, thưa ại vương, cc ti sản nếu khng thọ dụng chơn chnh, đưa đến tổn giảm, khng đưa đến thọ hưởng.

5) V như, thưa ại vương, một hồ nước tại chỗ vắng người, với nước trong sng, với nước mt lạnh, với nước dịu ngọt, với nước trắng tinh, với bờ bến tốt đẹp v khả i. Nhưng khng c người đến gnh nước, hay uống nước, hay tắm, hay sử dụng hồ nước ấy vo bất cứ cng việc g. Như vậy, thưa ại vương, nước ấy khng được thọ dụng chơn chnh sẽ đưa đến tổn giảm, khng đưa đến thọ hưởng. Cũng vậy, thưa ại vương, một kẻ khng phải Chn nhn, dầu cho c được ti sản lớn, khng đem lại an lạc cho mnh... ... Sự việc l như vậy, thưa ại vương, cc ti sản nếu khng thọ dụng chơn chnh, đưa đến tổn giảm, khng đưa đến thọ hưởng.

6) V bậc Chn nhn, thưa ại vương, c được ti sản lớn, đem lại an lạc cho mnh, đem lại an lạc cho cha mẹ, đem lại an lạc cho vợ con, đem lại an lạc cho người phục vụ, cho người lm cng, đem lại an lạc cho bạn b thn hữu; đối với cc vị Sa-mn, B-la-mn, thiết tr cc sự cng dường hướng thượng, c khả năng thăng ln thượng giới, đưa đến lạc quả, hướng đến Thin giới. Cc ti sản của người ấy được thọ dụng chơn chnh, thời vua cha khng cướp đoạt, hay trộm cắp khng cướp đoạt, hay khng bị lửa đốt, hay khng bị nước cuốn tri, hay khng bị con chu thừa tự th nghịch cướp đoạt. Sự việc l như vậy, thưa ại vương, cc ti sản nếu thọ dụng chơn chnh, sẽ đưa đến thọ hưởng, khng đưa đến tổn giảm.

7) V như, thưa ại vương, một hồ nước khng xa lng mạc hay thị trấn, với nước trong sng, với nước mt lạnh, với nước dịu ngọt, với nước trắng tinh, với bờ bến tốt đẹp v khả i. V c người đến gnh nước, hay uống nước, hay tắm, hay xử dụng hồ nước ấy vo bất cứ cng việc g. Như vậy, thưa ại vương, nước ấy được thọ dụng chơn chnh, sẽ đưa đến thọ hưởng, khng đưa đến tổn giảm. Cũng vậy, thưa ại vương, một bậc Chn nhn khi được ti sản lớn, đem lại an lạc cho mnh... ... Sự việc l vậy, cc ti sản được sử dụng chơn chnh, sẽ đưa đến thọ hưởng, khng đưa đến tổn giảm.

8)

Như nước trong tươi mt,
Nằm tại chỗ khng người,
Khng người uống, người dng,
i đến chỗ tổn giảm;
Cũng vậy l ti sản,
Kẻ hạ liệt c được,
Khng tự mnh thọ hưởng,
Lại khng cho một ai.
Kẻ tr tuệ sng suốt,
Ti sản thu hoạch được,
Biết thọ dụng, phục vụ,
Với b con, đon thể,
Trở thnh như ngưu vương,
Nui dưỡng v gip đỡ,
V tội khi bị chết,
ược sanh ln Thin giới.

10. Dutiyaaputtakasuttaṃ

10. Dutiyaaputtakasuttavaṇṇanā

X. Khng C Con (S.i,91)

131. Atha kho rājā pasenadi kosalo divā divassa yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekamantaṃ nisinnaṃ kho rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ bhagavā etadavoca handa, kuto nu tvaṃ, mahārāja, āgacchasi divā divassāti?

Idha, bhante, sāvatthiyaṃ seṭṭhi gahapati kālaṅkato. Tamahaṃ aputtakaṃ sāpateyyaṃ rājantepuraṃ atiharitvā āgacchāmi. Sataṃ, bhante, satasahassāni hiraasseva, ko pana vādo rūpiyassa! Tassa kho pana, bhante, seṭṭhissa gahapatissa evarūpo bhattabhogo ahosi kaṇājakaṃ bhujati bilaṅgadutiyaṃ. Evarūpo vatthabhogo ahosi sāṇaṃ dhāreti tipakkhavasanaṃ . Evarūpo yānabhogo ahosi jajjararathakena yāti paṇṇachattakena dhāriyamānenāti.

Evametaṃ, mahārāja, evametaṃ, mahārāja! Bhūtapubbaṃ so, mahārāja, seṭṭhi gahapati taggarasikhiṃ nāma paccekasambuddhaṃ piṇḍapātena paṭipādesi. Detha samaṇassa piṇḍanti vatvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. Datvā ca pana pacchā vippaṭisārī ahosi varametaṃ piṇḍapātaṃ dāsā vā kammakarā vā bhujeyyunti. Bhātu ca pana ekaputtakaṃ sāpateyyassa kāraṇā jīvitā voropesi.

Yaṃ kho so, mahārāja, seṭṭhi gahapati taggarasikhiṃ paccekasambuddhaṃ piṇḍapātena paṭipādesi, tassa kammassa vipākena sattakkhattuṃ sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajji. Tasseva kammassa vipākāvasesena imissāyeva sāvatthiyā sattakkhattuṃ seṭṭhittaṃ kāresi. Yaṃ kho so, mahārāja, seṭṭhi gahapati datvā pacchā vippaṭisārī ahosi varametaṃ piṇḍapātaṃ dāsā vā kammakarā vā bhujeyyunti, tassa kammassa vipākena nāssuḷārāya bhattabhogāya cittaṃ namati, nāssuḷārāya vatthabhogāya cittaṃ namati, nāssuḷārāya yānabhogāya cittaṃ namati, nāssuḷārānaṃ pacannaṃ kāmaguṇānaṃ bhogāya cittaṃ namati. Yaṃ kho so, mahārāja, seṭṭhi gahapati bhātu ca pana ekaputtakaṃ sāpateyyassa kāraṇā jīvitā voropesi, tassa kammassa vipākena bahūni vassāni bahūni vassasatāni bahūni vassasahassāni bahūni vassasatasahassāni niraye paccittha. Tasseva kammassa vipākāvasesena idaṃ sattamaṃ aputtakaṃ sāpateyyaṃ rājakosaṃ paveseti. Tassa kho, mahārāja, seṭṭhissa gahapatissa purāṇaca puaṃ parikkhīṇaṃ, navaca puaṃ anupacitaṃ. Ajja pana, mahārāja, seṭṭhi gahapati mahāroruve niraye paccatīti . Evaṃ, bhante, seṭṭhi gahapati mahāroruvaṃ nirayaṃ upapannoti. Evaṃ , mahārāja, seṭṭhi gahapati mahāroruvaṃ nirayaṃ upapannoti. Idamavocape.

Dhaaṃ dhanaṃ rajataṃ jātarūpaṃ, pariggahaṃ vāpi yadatthi kici;

Dāsā kammakarā pessā, ye cassa anujīvino.

Sabbaṃ nādāya gantabbaṃ, sabbaṃ nikkhippagāminaṃ [nikkhīpagāminaṃ (syā. kaṃ. ka.)];

Yaca karoti kāyena, vācāya uda cetasā.

Tahi tassa sakaṃ hoti, taca ādāya gacchati;

Tacassa anugaṃ hoti, chāyāva anapāyinī.

Tasmā kareyya kalyāṇaṃ, nicayaṃ samparāyikaṃ;

Puāni paralokasmiṃ, patiṭṭhā honti pāṇinantntti.

Dutiyo vaggo.

Tassuddānaṃ

Jaṭilā paca rājāno, doṇapākakurena ca;

Saṅgāmena dve vuttāni, mallikā [dhītarā (bahūsu)] dve appamādena ca;

Aputtakena dve vuttā, vaggo tena pavuccatīti.

 

131. Dasame piṇḍapātena paṭipādesīti piṇḍapātena saddhiṃ saṃyojesi, piṇḍapātaṃ adāsīti attho. Pakkāmīti kenacideva rājupaṭṭhānādinā kiccena gato. Pacchā vippaṭisārī ahosīti so kira aesupi divasesu taṃ paccekasambuddhaṃ passati, dātuṃ panassa cittaṃ na uppajjati. Tasmiṃ pana divase ayaṃ padumavatideviyā tatiyaputto taggarasikhī paccekabuddho gandhamādanapabbate phalasamāpattisukhena vītināmetvā pubbaṇhasamaye vuṭṭhāya anotattadahe mukhaṃ dhovitvā manosilātale nivāsetvā kāyabandhanaṃ bandhitvā pattacīvaramādāya abhiāpādakaṃ catutthajjhānaṃ samāpajjitvā iddhiyā vehāsaṃ abbhuggantvā nagaradvāre oruyha cīvaraṃ pārupitvā pattamādāya nagaravāsīnaṃ gharadvāresu sahassabhaṇḍikaṃ ṭhapento viya pāsādikehi abhikkantādīhi anupubbena seṭṭhino gharadvāraṃ sampatto. Taṃdivasaca seṭṭhi pātova uṭṭhāya paṇītabhojanaṃ bhujitvā, gharadvārakoṭṭhake āsanaṃ paāpetvā, dantantarāni sodhento nisinno hoti. So paccekabuddhaṃ disvā, taṃdivasaṃ pāto bhutvā nisinnattā dānacittaṃ uppādetvā, bhariyaṃ pakkosāpetvā, imassa samaṇassa piṇḍapātaṃ dehīti vatvā pakkāmi.

Seṭṭhibhariyā cintesi mayā ettakena kālena imassa dethāti vacanaṃ na sutapubbaṃ, dāpentopi ca ajja na yassa vā tassa vā dāpeti, vītarāgadosamohassa vantakilesassa ohitabhārassa paccekabuddhassa dāpeti, yaṃ vā taṃ vā adatvā paṇītaṃ piṇḍapātaṃ dassāmīti, gharā nikkhamma paccekabuddhaṃ pacapatiṭṭhitena vanditvā pattaṃ ādāya antonivesane paattāsane nisīdāpetvā suparisuddhehi sālitaṇḍulehi bhattaṃ sampādetvā tadanurūpaṃ khādanīyaṃ byajanaṃ supeyyaca sallakkhetvā pattaṃ pūretvā bahi gandhehi samalaṅkaritvā paccekabuddhassa hatthesu patiṭṭhapetvā vandi. Paccekabuddho aesampi paccekabuddhānaṃ saṅgahaṃ karissāmīti aparibhujitvāva anumodanaṃ katvā pakkāmi. Sopi kho seṭṭhi bāhirato āgacchanto paccekabuddhaṃ disvā mayaṃ tumhākaṃ piṇḍapātaṃ dethāti vatvā pakkantā, api vo laddhoti? Āma, seṭṭhi laddhoti. Passāmīti gīvaṃ ukkhipitvā olokesi. Athassa piṇḍapātagandho uṭṭhahitvā nāsāpuṭaṃ pahari. So cittaṃ saṃyametuṃ asakkonto pacchā vippaṭisārī āhosīti.

Varametantiādi vippaṭisārassa uppannākāradassanaṃ. Bhātu ca pana ekaputtakaṃ sāpateyyassa kāraṇā jīvitā voropesīti tadā kirassa avibhatteyeva kuṭumbe mātāpitaro ca jeṭṭhabhātā ca kālamakaṃsu. So bhātujāyāya saddhiṃyeva saṃvāsaṃ kappesi. Bhātu panassa eko putto hoti, taṃ vīthiyā kīḷantaṃ manussā vadanti ayaṃ dāso ayaṃ dāsī idaṃ yānaṃ idaṃ dhanaṃ tava santakanti. So tesaṃ kathaṃ gahetvā ayaṃ dāso mayhaṃ santakantiādīni katheti.

Athassa cūḷapitā cintesi ayaṃ dārako idāneva evaṃ kathesi, mahallakakāle kuṭumbaṃ majjhe bhindāpeyya, idānevassa kattabbaṃ karissāmīti ekadivasaṃ vāsiṃ ādāya ehi putta, araaṃ gacchāmāti taṃ araaṃ netvā viravantaṃ viravantaṃ māretvā āvāṭe pakkhipitvā paṃsunā paṭicchādesi. Idaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Sattakkhattunti sattavāre. Pubbapacchimacetanāvasena cettha attho veditabbo. Ekapiṇḍapātadānasmihi ekāva cetanā dve paṭisandhiyo na deti, pubbapacchimacetanāhi panesa sattakkhattuṃ sagge, sattakkhattuṃ seṭṭhikule nibbatto. Purāṇanti paccekasambuddhassa dinnapiṇḍapātacetanākammaṃ.

Pariggahanti pariggahitavatthu. Anujīvinoti ekaṃ mahākulaṃ nissāya paṇṇāsampi saṭṭhipi kulāni jīvanti, te manusse sandhāyetaṃ vuttaṃ. Sabbaṃ nādāya gantabbanti sabbametaṃ na ādiyitvā gantabbaṃ. Sabbaṃ nikkhippagāminanti sabbametaṃ nikkhippasabhāvaṃ, pariccajitabbasabhāvamevāti attho. Dasamaṃ.

Dutiyo vaggo.

 

1) Rồi vua Pasenadi nước Kosala, giữa trưa, đi đến Thế Tn, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tn v ngồi xuống một bn. Thế Tn ni với vua Pasenadi nước Kosala đang ngồi một bn:

-- Thưa ại vương, ại vương đi đu lại giữa trưa như thế ny?.

2) -- Ở đy, bạch Thế Tn, c triệu ph gia chủ ở Svatthi bị mệnh chung. V con đến để xem ti sản của vị khng c con ấy được chở vo nội thnh. Bạch Thế Tn, c đến tm triệu đồng tiền vng, khng ni đến tiền bằng bạc. Bạch Thế Tn, tuy vậy đồ ăn của vị triệu ph gia chủ ấy lại chỉ gồm c cho tấm chua ngy hm qua để lại. Cn vải mặc chỉ mang vải gai may thnh ba tấm. Cn xe th đi xe nhỏ cũ kỹ v hư nt, c gắn tn che bằng l.

3) -- Thật như vậy, thưa ại vương. Thật như vậy, thưa ại vương. Thưa ại vương, vị triệu ph gia chủ ấy thuở xưa, đ bố th đồ ăn khất thực cho một vị Bch-chi Phật tn l Tagarasikkhi. Vị ấy ni: " Hy bố th cho vị Sa-mn". Ni xong, vị ấy từ chỗ ngồi đứng dậy, rồi bỏ đi. Nhưng về sau, vị ấy hối tiếc, ni rằng: "Tốt hơn, cc người phục dịch hay lm cng ăn đồ ăn khất thực ny". V hơn nữa, vị ấy đoạt mạng sống người con độc nhất của người anh, v ti sản của người ấy.

4) Thưa ại vương, v người triệu ph gia chủ ấy c bố th đồ ăn khất thực cho vị ộc Gic Phật tn l Tagarasikkhi. Do kết quả hnh động ấy, vị ấy được sanh bảy lần ln thiện th, Thin giới. Do kết quả dư hưởng cn lại, vị ấy được lm nh triệu ph bảy lần ở Svatthi ny.

5) Thưa ại vương, v người triệu ph gia chủ ấy sau khi bố th về, lại hối tiếc ni rằng: "Tốt hơn, cc người phục vụ hay lm cng ăn đồ ăn khất thực ny". Do kết quả của hnh động ấy, tm của vị ấy hướng về cc mn ăn khng được tốt đẹp, tm của vị ấy hướng về cc đồ mặc khng được tốt đẹp, tm của vị ấy hướng về cc xe cộ khng được tốt đẹp, tm của vị ấy hướng về sự thọ hưởng năm dục cng đức khng được tốt đẹp.

6) Thưa ại vương, v người triệu ph gia chủ ấy đoạt mạng sống người con độc nhất của người anh, v ti sản của người ấy. Do kết quả hnh động của vị ấy, vị ấy bị nung nấu ở địa ngục nhiều năm, nhiều trăm năm, nhiều trăm ngn năm. Do kết quả dư hưởng cn lại, gia ti khng con bảy lần phải nhập vo cng khố của vua. Thưa ại vương, đối với người triệu ph gia chủ ny, cc cng đức cũ bị đoạn diệt v cng đức mới chưa được chứa cất thm. V nay, thưa ại vương, người triệu ph gia chủ đang bị nung nấu trong địa ngục Mahroruva.

7) -- Bạch Thế Tn, như vậy người triệu ph gia chủ đ sanh vo địa ngục Mahroruva?

8) -- Thưa ại vương, như vậy người triệu ph gia chủ đ sanh vo địa ngục Mahroruva.

9)

La, ti sản, vng bạc,
Hay mọi vật sở hữu,
N tỳ v lao cng,
Cc mạng sống ty thuộc,
Vị ấy phải ra đi,
Khng đem theo được ai,
Tất cả phải bỏ lại,
Khi ra đi một mnh.

10)

Chỉ c cc hnh động,
Về thn, miệng v .
Mới thật thuộc vị ấy,
Mang theo khi ra đi,
Nghiệp ấy theo vị ấy,
Như bng khng rời hnh.

11)

Do vậy hy lm lnh,
Tch lũy cho đời sau,
Cng đức cho đời sau,
Lm hậu cứ cho người.

3. Tatiyavaggo

3. Tatiyavaggo

III Phẩm Thứ Ba

1. Puggalasuttaṃ

1. Puggalasuttavaṇṇanā

I. Người (S.i,93)

132. Sāvatthinidānaṃ . Atha kho rājā pasenadi kosalo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ bhagavā etadavoca cattārome, mahārāja, puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ. Katame cattāro? Tamotamaparāyano, tamojotiparāyano, jotitamaparāyano, jotijotiparāyano.

Kathaca, mahārāja puggalo tamotamaparāyano hoti? Idha, mahārāja, ekacco puggalo nīce kule paccājāto hoti, caṇḍālakule vā venakule [veṇakule (sī. syā. kaṃ. pī.)] vā nesādakule vā rathakārakule vā pukkusakule vā dalidde appannapānabhojane kasiravuttike , yattha kasirena ghāsacchādo labbhati. So ca hoti dubbaṇṇo duddasiko okoṭimako bavhābādho [bahvābādho (ka.)] kāṇo vā kuṇī vā khajo vā pakkhahato vā, na lābhī annassa pānassa vatthassa yānassa mālāgandhavilepanassa seyyāvasathapadīpeyyassa. So kāyena duccaritaṃ carati, vācāya duccaritaṃ carati, manasā duccaritaṃ carati. So kāyena duccaritaṃ caritvā vācāya duccaritaṃ caritvā manasā duccaritaṃ caritvā, kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati.

Seyyathāpi, mahārāja , puriso andhakārā vā andhakāraṃ gaccheyya, tamā vā tamaṃ gaccheyya, lohitamalā vā lohitamalaṃ gaccheyya. Tathūpamāhaṃ, mahārāja, imaṃ puggalaṃ vadāmi. Evaṃ kho, mahārāja, puggalo tamotamaparāyano hoti.

Kathaca, mahārāja, puggalo tamojotiparāyano hoti? Idha, mahārāja, ekacco puggalo nīce kule paccājāto hoti, caṇḍālakule vā venakule vā nesādakule vā rathakārakule vā pukkusakule vā dalidde appannapānabhojane kasiravuttike, yattha kasirena ghāsacchādo labbhati. So ca kho hoti dubbaṇṇo duddasiko okoṭimako bavhābādho, kāṇo vā kuṇī vā khajo vā pakkhahato vā, na lābhī annassa pānassa vatthassa yānassa mālāgandhavilepanassa seyyāvasathapadīpeyyassa. So kāyena sucaritaṃ carati, vācāya sucaritaṃ carati, manasā sucaritaṃ carati. So kāyena sucaritaṃ caritvā vācāya sucaritaṃ caritvā manasā sucaritaṃ caritvā, kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati.

Seyyathāpi, mahārāja, puriso pathaviyā vā pallaṅkaṃ āroheyya, pallaṅkā vā assapiṭṭhiṃ āroheyya, assapiṭṭhiyā vā hatthikkhandhaṃ āroheyya, hatthikkhandhā vā pāsādaṃ āroheyya. Tathūpamāhaṃ, mahārāja, imaṃ puggalaṃ vadāmi. Evaṃ kho, mahārāja, puggalo tamojotiparāyano hoti.

Kathaca, mahārāja, puggalo jotitamaparāyano hoti? Idha , mahārāja, ekacco puggalo ucce kule paccājāto hoti, khattiyamahāsālakule vā brāhmaṇamahāsālakule vā gahapatimahāsālakule vā, aḍḍhe mahaddhane mahābhoge pahūtajātarūparajate pahūtavittūpakaraṇe pahūtadhanadhae. So ca hoti abhirūpo dassanīyo pāsādiko, paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato, lābhī annassa pānassa vatthassa yānassa mālāgandhavilepanassa seyyāvasathapadīpeyyassa. So kāyena duccaritaṃ carati, vācāya duccaritaṃ carati, manasā duccaritaṃ carati. So kāyena duccaritaṃ caritvā vācāya duccaritaṃ caritvā manasā duccaritaṃ caritvā, kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati.

Seyyathāpi, mahārāja, puriso pāsādā vā hatthikkhandhaṃ oroheyya, hatthikkhandhā vā assapiṭṭhiṃ oroheyya, assapiṭṭhiyā vā pallaṅkaṃ oroheyya, pallaṅkā vā pathaviṃ oroheyya, pathaviyā vā andhakāraṃ paviseyya. Tathūpamāhaṃ, mahārāja, imaṃ puggalaṃ vadāmi. Evaṃ kho, mahārāja, puggalo jotitamaparāyano hoti.

Kathaca, mahārāja, puggalo jotijotiparāyano hoti? Idha, mahārāja, ekacco puggalo ucce kule paccājāto hoti, khattiyamahāsālakule vā brāhmaṇamahāsālakule vā gahapatimahāsālakule vā, aḍḍhe mahaddhane mahābhoge pahūtajātarūparajate pahūtavittūpakaraṇe pahūtadhanadhae. So ca hoti abhirūpo dassanīyo pāsādiko, paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato , lābhī annassa pānassa vatthassa yānassa mālāgandhavilepanassa seyyāvasathapadīpeyyassa. So kāyena sucaritaṃ carati, vācāya sucaritaṃ carati, manasā sucaritaṃ carati. So kāyena sucaritaṃ caritvā vācāya sucaritaṃ caritvā manasā sucaritaṃ caritvā, kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati.

Seyyathāpi, mahārāja, puriso pallaṅkā vā pallaṅkaṃ saṅkameyya, assapiṭṭhiyā vā assapiṭṭhiṃ saṅkameyya, hatthikkhandhā vā hatthikkhandhaṃ saṅkameyya, pāsādā vā pāsādaṃ saṅkameyya. Tathūpamāhaṃ, mahārāja, imaṃ puggalaṃ vadāmi. Evaṃ kho, mahārāja, puggalo jotijotiparāyano hoti. Ime kho, mahārāja, cattāro puggalā santo saṃvijjamānā lokasminti. Idamavocape

Daliddo puriso rāja, assaddho hoti maccharī;

Kadariyo pāpasaṅkappo, micchādiṭṭhi anādaro.

Samaṇe brāhmaṇe vāpi, ae vāpi vanibbake;

Akkosati paribhāsati, natthiko hoti rosako.

Dadamānaṃ nivāreti, yācamānāna bhojanaṃ;

Tādiso puriso rāja, mīyamāno janādhipa;

Upeti nirayaṃ ghoraṃ, tamotamaparāyano.

Daliddo puriso rāja, saddho hoti amaccharī;

Dadāti seṭṭhasaṅkappo, abyaggamanaso naro.

Samaṇe brāhmaṇe vāpi, ae vāpi vanibbake;

Uṭṭhāya abhivādeti, samacariyāya sikkhati.

Dadamānaṃ na vāreti [na nivāreti (sī.)], yācamānāna bhojanaṃ;

Tādiso puriso rāja, mīyamāno janādhipa;

Upeti tidivaṃ ṭhānaṃ, tamojotiparāyano.

Aḍḍho ce [aḍḍho ve (pī. ka.)] puriso rāja, assaddho hoti maccharī;

Kadariyo pāpasaṅkappo, micchādiṭṭhi anādaro.

Samaṇe brāhmaṇe vāpi, ae vāpi vanibbake;

Akkosati paribhāsati, natthiko hoti rosako.

Dadamānaṃ nivāreti, yācamānāna bhojanaṃ;

Tādiso puriso rāja, mīyamāno janādhipa;

Upeti nirayaṃ ghoraṃ, jotitamaparāyano.

Aḍḍho ce puriso rāja, saddho hoti amaccharī;

Dadāti seṭṭhasaṅkappo, abyaggamanaso naro.

Samaṇe brāhmaṇe vāpi, ae vāpi vanibbake;

Uṭṭhāya abhivādeti, samacariyāya sikkhati.

Dadamānaṃ na vāreti, yācamānāna bhojanaṃ;

Tādiso puriso rāja, mīyamāno janādhipa;

Upeti tidivaṃ ṭhānaṃ, jotijotiparāyanoti.

132. Tatiyavaggassa paṭhame nīce kule paccājātotiādikena tamena yuttoti tamo. Kāyaduccaritādīhi puna nirayatamūpagamanato tamaparāyaṇo. Iti ubhayenapi khandhatamova kathito hoti. Ucce kule paccājātotiādikena jotinā yuttato joti, ālokībhūtoti vuttaṃ hoti. Kāyasucaritādīhi puna saggūpapattijotibhāvūpagamanato jotiparāyaṇo. Iminā nayena itarepi dve veditabbā.

Venakuleti vilīvakārakule. Nesādakuleti migaluddakādīnaṃ kule. Rathakārakuleti cammakārakule. Pukkusakuleti pupphachaḍḍakakule. Kasiravuttiketi dukkhavuttike. Dubbaṇṇoti paṃsupisācako viya jhāmakhāṇuvaṇṇo. Duddasikoti vijātamātuyāpi amanāpadassano Okoṭimakoti lakuṇḍako. Kāṇoti ekakkhikāṇo vā ubhayakkhikāṇo vā. Kuṇīti ekahatthakuṇī vā ubhayahatthakuṇī vā. Khajoti ekapādakhajo vā ubhayapādakhajo vā. Pakkhahatoti hatapakkho pīṭhasappī. Padīpeyyassāti telakapallakādino padīpaupakaraṇassa. Evaṃ kho, mahārājāti ettha eko puggalo bahiddhā ālokaṃ adisvā mātukucchismiṃyeva kālaṃ katvā apāyesu nibbattanto sakalaṃ kappampi saṃsarati, sopi tamotamaparāyaṇova. So pana kuhakapuggalo bhaveyya. Kuhakassa hi evarūpā nibbatti hotīti vuttaṃ.

Ettha ca nīce kule paccājāto hoti caṇḍālakule vātiādīhi āgamanavipatti ceva pubbuppannapaccayavipatti ca dassitā. Daliddetiādīhi pavattapaccayavipatti. Kasiravuttiketiādīhi ājīvupāyavipatti. Dubbaṇṇotiādīhi attabhāvavipatti. Bavhābādhotiādīhi dukkhakāraṇasamāyogo. Na lābhītiādīhi sukhakāraṇavipatti ceva upabhogavipatti ca. Kāyena duccaritantiādīhi tamaparāyaṇabhāvassa kāraṇasamāyogo. Kāyassa bhedātiādīhi samparāyikatamūpagamo. Sukkapakkho vuttapaṭipakkhanayena veditabbo.

Akkosatīti dasahi akkosavatthūhi akkosati. Paribhāsatīti, kasmā tiṭṭhatha? Kiṃ tumhehi amhākaṃ kasikammādīni katānītiādīhi? Paribhavavacanehi paribhāsati. Rosakoti ghaṭṭako. Abyaggamanasoti ekaggacitto. Paṭhamaṃ.

 

1) Ở tại Svatthi.

2) Rồi vua Pasenadi nước Kosala đi đến Thế Tn, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tn rồi ngồi xuống một bn. Thế Tn ni với vua Pasenadi nước Kosala đang ngồi một bn:

-- Thưa ại vương, c bốn loại người ny c mặt, hiện diện ở đời.

3) Thế no l bốn? Sống trong bng tối v hướng đến bng tối, sống trong bng tối hướng đến nh sng, sống trong nh sng hướng đến bng tối, sống trong nh sng hướng đến nh sng. (Xem A ii, 85; Tăng II 85).

4) Thưa ại vương, v thế no l người sống trong bng tối hướng đến bng tối? Ở đy, thưa ại vương, c một số người sanh trong gia đnh hạ tiện, gia đnh kẻ chin-đ-la hay gia đnh người đan rổ, hay gia đnh người lm bẫy sập, hay gia đnh người lm xe, hay gia đnh người đổ rc ngho đi, ăn uống thiếu thốn, sanh kế kh khăn, kh kiếm đồ ăn mặc, v người ấy xấu x kh nhn, cm lưng, nhiều bệnh, m la, quẹo tay, bại chn, hay nửa thn t liệt. Người ấy khng nhận được đồ ăn, đồ uống, vải mặc, xe cộ, vng hoa, hương liệu, phấn sp, khng nhận được chỗ nằm, chỗ ở, đn đuốc. Người ấy thn lm c, miệng ni c, nghĩ c. Do thn lm c, miệng ni c, nghĩ c, sau khi thn hoại mạng chung, người ấy sanh vo ci dữ, c th, đọa xứ, địa ngục. Thưa ại vương, v như một người đi từ tối tăm ny đến tối tăm khc, hay đi từ hắc m ny đến hắc m khc, hay từ vết mu đỏ ny đến vết mu đỏ khc. Thưa ại vương, Ta ni người ấy với v dụ như vậy. Thưa ại vương, như vậy l người sống trong bng tối, hướng đến bng tối.

5) V thưa ại vương, thế no l người sống trong bng tối hướng đến nh sng? Ở đy, thưa ại vương, c một số người sanh trong gia đnh hạ tiện, gia đnh kẻ chin-đ-la, hay gia đnh người đan rổ, hay gia đnh người lm bẫy sập, hay gia đnh người lm xe, hay gia đnh người đổ rc, ngho đi, ăn uống thiếu thốn, sanh kế kh khăn, kh kiếm đồ ăn mặc. V người ấy xấu x, kh nhn, cm lưng, nhiều bệnh, m la, quẹo tay, bại chn hay nửa thn t liệt. Người ấy khng nhận được đồ ăn, đồ uống, vải mặc, xe cộ, vng hoa, hương liệu, phấn sp, khng nhận được chỗ nằm, chỗ ở, đn đuốc. Người ấy thn lm thiện, miệng ni thiện, nghĩ thiện. Do thn lm thiện, miệng ni thiện, nghĩ thiện, sau khi thn hoại mạng chung người ấy được sanh ln thiện th, Thin giới, ci đời ny. Thưa ại vương, v như một người từ đất leo ln kiệu, hay từ kiệu leo ln lưng ngựa, hay từ lưng ngựa leo ln thn voi, hay từ thn voi leo ln lầu. Thưa ại vương, Ta ni người ấy với v dụ như vậy. Thưa ại vương, như vậy l người sống trong bng tối hướng đến nh sng.

6) V thưa ại vương, thế no l người sống trong nh sng hướng đến bng tối? Ở đy, thưa ại vương, c số người sanh ra trong gia đnh cao qu, trong gia đnh St-đế-lỵ đại ph, hay trong gia đnh B-la-mn đại ph, hay trong gia đnh gia chủ đại ph, ph ho c tiền của lớn, c ti sản lớn, c nhiều vng v bạc, c nhiều ti sản vật dụng, nhiều tiền của, ngũ cốc. Người ấy đẹp trai, dễ nhn, dễ thương, với mu da tuyệt đẹp, mỹ miều. Người ấy lại nhận được đồ ăn, đồ uống, o mặc, xe cộ, vng hoa, hương liệu, phấn sp, chỗ nằm, chỗ tr, đn đuốc. Người ấy, thn lm c, miệng ni c, nghĩ c. Do thn lm c, miệng ni c, nghĩ c, sau khi thn hoại mạng chung, người ấy sanh vo ci dữ, c th, đọa xứ, địa ngục. V như, thưa ại vương, một người từ lầu leo xuống thn voi, hay từ thn voi leo xuống lưng ngựa, hay từ lưng ngựa leo xuống chiếc kiệu, hay từ chiếc kiệu leo xuống đất, hay từ đất leo xuống lng đất tối tăm. Thưa ại vương, Ta ni người ấy với v dụ như vậy. Thưa ại vương, như vậy l người sống trong nh sng hướng đến bng tối.

7) V thưa ại vương, thế no l người sống trong nh sng hướng đến nh sng? Ở đy, thưa ại vương, c người sanh ra trong gia đnh cao qu, trong gia đnh St-đế-lỵ đại ph, hay trong gia đnh B-la-mn đại ph, hay trong gia đnh gia chủ đại ph, ph ho, c tiền của lớn, c ti sản lớn, c nhiều vng v bạc, c nhiều ti sản vật dụng, c nhiều tiền của, ngũ cốc. V người ấy đẹp trai, dễ nhn, dễ thương, với mu da tuyệt đẹp, mỹ miều. Người ấy lại nhận được đồ ăn, đồ uống, vải mặc, xe cộ, vng hoa, hương liệu, phấn sp, chỗ nằm, chỗ tr, đn đuốc. Người ấy thn lm thiện, miệng ni thiện, nghĩ thiện. Do thn lm thiện, miệng ni thiện, nghĩ thiện, người ấy khi thn hoại mạng chung được sanh ln thiện th, Thin giới, ci đời ny. V như, thưa ại vương, một người từ chiếc kiệu ny bước qua chiếc kiệu khc, hay từ lưng ngựa ny bước qua lưng ngựa khc, hay từ thn voi ny bước qua thn voi khc, hay từ lầu ny bước qua lầu khc. Thưa ại vương, Ta ni người ấy với v dụ như vậy. Thưa ại vương, như vậy l người sống trong nh sng, hướng đến nh sng.

8) Thưa ại vương, những người như vậy c mặt, hiện diện trong đời.

9) Thưa ại vương, người ngho đi bất tn v xan tham :

Keo kiết, c tư duy,
T kiến, thiếu lễ nghĩa,
Nhiếc mắng v mạ lỵ
Sa-mn, B-la-mn,
Cng cc khất sĩ khc;
Khng cho, lm phiền nhiễu,
Ngăn chận sự bố th,
Cơm nước cho người xin;
ại vương, người như vậy,
Khi thn hoại mạng chung,
Sanh địa ngục hi hng.
i Nhn chủ, người vậy,
ược gọi sanh bng tối,
V hướng đến bng tối.

10)

ại vương, người ngho đi
C tn, khng xan tham,
Bố th, thiện tư duy,
C ch, tm khng loạn,
ứng dậy v cho đn
Sa-mn, B-la-mn,
Cng cc khất sĩ khc,
Tu học hạnh thăng bằng;
Khng ngăn sự bố th,
Cơm nước cho người xin;
ại vương, người như vậy,
Khi thn hoại mạng chung,
ược sanh ln Thin giới,
i Nhn chủ, người vậy,
ược gọi sanh bng tối,
Nhưng hướng đến nh sng.

11)

ại vương, người ho ph,
Bất tn v xan tham,
Keo kiết, c tư duy,
T kiến, khng lễ nghĩa,
Nhiếc mắng v mạ lỵ.
Sa-mn, B-la-mn,
Cng cc khất sĩ khc,
Khng cho, lm phiền nhiễu,
Ngăn chận sự bố th,
Cơm nước cho người xin.
ại vương, người như vậy,
Khi thn hoại mạng chung,
Phải sanh vo địa ngục.
i Nhn chủ, người vậy,
ược gọi sanh nh sng,
V hướng đến bng tối.

12)

ại vương, người ho ph,
C tn, khng xan tham,
Bố th, thiện tư duy,
C ch, tm khng loạn.
ứng dậy v cho đn,
Sa-mn, B-la-mn,
Cng cc khất sĩ khc,
Tu học hạnh ha bnh,
Khng ngăn sự bố th,
Cơm nước cho người xin.
ại vương, người như vậy,
Khi thn hoại mạng chung,
ược sanh ln Thin giới,
i Nhn chủ, người vậy,
ược gọi sanh nh sng,
V hướng đến nh sng.

2. Ayyikāsuttaṃ

2. Ayyikāsuttavaṇṇanā

II. Tổ Mẫu (S.i,96)

133. Sāvatthinidānaṃ . Ekamantaṃ nisinnaṃ kho rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ bhagavā etadavoca handa, kuto nu tvaṃ, mahārāja, āgacchasi divādivassāti?

Ayyikā me, bhante, kālaṅkatā jiṇṇā vuḍḍhā mahallikā addhagatā vayoanuppattā vīsavassasatikā jātiyā. Ayyikā kho pana me, bhante, piyā hoti manāpā. Hatthiratanena cepāhaṃ, bhante, labheyyaṃ mā me ayyikā kālamakāsīti, hatthiratanampāhaṃ dadeyyaṃ mā me ayyikā kālamakāsīti. Assaratanena cepāhaṃ, bhante, labheyyaṃ mā me ayyikā kālamakāsīti, assaratanampāhaṃ dadeyyaṃ mā me ayyikā kālamakāsīti. Gāmavarena cepāhaṃ bhante, labheyyaṃ mā me ayyikā kālamakāsīti, gāmavarampāhaṃ dadeyyaṃ mā me ayyikā kālamakāsīti. Janapadapadesena [janapadena (sī. syā. pī.)]cepāhaṃ, bhante, labheyyaṃ mā me ayyikā kālamakāsīti, janapadapadesampāhaṃ dadeyyaṃ mā me ayyikā kālamakāsīti. Sabbe sattā, mahārāja, maraṇadhammā maraṇapariyosānā maraṇaṃ anatītāti. Acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ, bhante! Yāvasubhāsitamidaṃ, bhante, bhagavatā sabbe sattā maraṇadhammā maraṇapariyosānā maraṇaṃ anatītāti.

Evametaṃ, mahārāja, evametaṃ, mahārāja! Sabbe sattā maraṇadhammā maraṇapariyosānā maraṇaṃ anatītā. Seyyathāpi, mahārāja, yāni kānici kumbhakārabhājanāni āmakāni ceva pakkāni ca sabbāni tāni bhedanadhammāni bhedanapariyosānāni bhedanaṃ anatītāni; evameva kho, mahārāja, sabbe sattā maraṇadhammā maraṇapariyosānā maraṇaṃ anatītāti. Idamavocape

Sabbe sattā marissanti, maraṇantahi jīvitaṃ;

Yathākammaṃ gamissanti, puapāpaphalūpagā;

Nirayaṃ pāpakammantā, puakammā ca suggatiṃ.

Tasmā kareyya kalyāṇaṃ, nicayaṃ samparāyikaṃ;

Puāni paralokasmiṃ, patiṭṭhā honti pāṇinanti.

133. Dutiye jiṇṇāti jarājiṇṇā. Vuḍḍhāti vayovuḍḍhā. Mahallikāti jātimahallikā. Addhagatāti addhaṃ cirakālaṃ atikkantā. Vayoanuppattāti pacchimavayaṃ sampattā. Piyā manāpāti rao kira mātari matāya ayyikā mātuṭṭhāne ṭhatvā paṭijaggi, tenassa ayyikāya balavapemaṃ uppajji. Tasmā evamāha. Hatthiratanenāti satasahassagghanako hatthī satasahassagghanakena alaṅkārena alaṅkato hatthiratanaṃ nāma. Assaratanepi eseva nayo. Gāmavaropi satasahassuṭṭhānakagāmova. Sabbāni tāni bhedanadhammānīti tesu hi kici kariyamānameva bhijjati, kici katapariyositaṃ cakkato anapanītameva, kici apanetvā bhūmiyaṃ ṭhapitamattaṃ, kici tato paraṃ, evameva sattesupi koci paṭisandhiṃ gahetvā marati, koci mūḷhagabbhāya mātari mātukucchito anikkhantova, koci nikkhantamatto, koci tato paranti. Tasmā evamāha. Dutiyaṃ.

1) Nhn duyn ở Svatthi.

2) Thế Tn ni với vua Pasenadi nước Kosala đang ngồi một bn:

-- ại vương đi từ đu lại, giữa trưa như thế ny?

3) -- Bạch Thế Tn, tổ mẫu của con mệnh chung, gi nua, tuổi tc, đ đến tuổi trưởng thượng, đ đạt đến tuổi thọ, đ mệnh chung, được một trăm hai mươi tuổi.

4) Bạch Thế Tn, con rất i luyến v qu mến tổ mẫu. Bạch Thế Tn, nếu con được cho một voi bu, hay để tổ mẫu con khỏi chết, con sẽ cho voi bu để tổ mẫu con khỏi chết. Bạch Thế Tn, nếu con được cho một ngựa bu, hay để tổ mẫu con khỏi chết, con sẽ cho ngựa bu để tổ mẫu con khỏi chết. Bạch Thế Tn, nếu con được cho một thn lng tốt đẹp, hay để tổ mẫu con khỏi chết, con sẽ cho thn lng tốt đẹp để tổ mẫu con khỏi chết. Bạch Thế Tn, nếu con c thể được cho một quốc độ, hay để tổ mẫu con khỏi chết, con sẽ cho quốc độ để tổ mẫu con khỏi chết.

5) -- Tất cả chng sanh, thưa ại vương, đều phải chết, đều kết thc trong sự chết, đều khng vượt qua sự chết.

6) -- Thật l vi diệu, bạch Thế Tn! Thật l hy hữu, bạch Thế Tn! Bạch Thế Tn, Thế Tn đ kho ni: "Tất cả chng sanh đều phải chết, đều kết thc trong sự chết, đều khng vượt qua sự chết."

7) -- Như vậy l phải, thưa ại vương. Như vậy l phải, thưa ại vương. Tất cả chng sanh đều phải chết, đều kết thc trong sự chết, đều khng vượt qua sự chết. V như, thưa ại vương, tất cả đồ gốm do người thợ gốm lm ra, chưa nung chn hay đ nung chn, tất cả đồ gốm ấy đều phải bể, đều kết thc trong sự bể, đều khng vượt qua sự bể. Cũng vậy, thưa ại vương, tất cả chng sanh đều phải chết, đều kết thc trong sự chết, đều khng vượt qua sự chết.

8)

Mọi chng sanh sẽ chết,
Mạng sống, chết kết thc,
Ty nghiệp, họ sẽ đi,
Nhận lnh quả thiện c,
c nghiệp, đọa địa ngục,
Thiện nghiệp, ln Thin giới.
Do vậy hy lm lnh,
Tch lũy cho đời sau,
Cng đức cho đời sau,
Lm hậu cứ cho người.

3. Lokasuttaṃ

 

III. Thế Gian (S.i,98)

134. Sāvatthinidānaṃ . Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca  kati nu kho, bhante, lokassa dhammā uppajjamānā uppajjanti ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāyāti? Tayo kho, mahārāja, lokassa dhammā uppajjamānā uppajjanti ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya. Katame tayo? Lobho kho, mahārāja, lokassa dhammo, uppajjamāno uppajjati ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya. Doso kho, mahārāja, lokassa dhammo, uppajjamāno uppajjati ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya. Moho kho, mahārāja, lokassa dhammo, uppajjamāno uppajjati ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya. Ime kho, mahārāja, tayo lokassa dhammā uppajjamānā uppajjanti ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāyāti. Idamavocape

Lobho doso ca moho ca, purisaṃ pāpacetasaṃ;

Hiṃsanti attasambhūtā, tacasāraṃva samphalanti.

134. Tatiye sabbaṃ uttānameva. Tatiyaṃ.

1) Ở tại Svatthi.

2) Ngồi xuống một bn, vua Pasenadi nước Kosala bạch Thế Tn:

-- Bạch Thế Tn, c bao nhiu php ở đời, khi khởi ln đưa lại bất lợi, đau khổ, bất an tr?

3) -- Thưa ại vương, c ba php ở đời, khi khởi ln đưa lại bất lợi, đau khổ, bất an tr.

4) Thế no l ba? Thưa ại vương, tham l php ở đời, khi khởi ln đưa lại bất lợi, đau khổ, bất an tr. Thưa ại vương, sn l php ở đời, khi khởi ln đưa lại bất lợi, đau khổ, bất an tr. Thưa ại vương, si l php ở đời, khi khởi ln đưa lại bất lợi, đau khổ, bất an tr.

5) Thưa ại vương, ba php ny ở đời, khi khởi ln đem lại bất lợi, đau khổ, bất an tr.

6)

Tham, sn, si ba php, 
L c tm cho người,
Chng di hại tự ng,
Chng tc thnh tự ng,
Như vỏ v li cy,
Tự tc thnh tri cy.

4. Issattasuttaṃ

4. Issattasuttavaṇṇanā

IV. Cung Thuật (S.i,98)

135. Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca kattha nu kho, bhante, dānaṃ dātabbanti? Yattha kho, mahārāja, cittaṃ pasīdatīti. Kattha pana, bhante, dinnaṃ mahapphalanti? Aaṃ kho etaṃ, mahārāja, kattha dānaṃ dātabbaṃ, aaṃ panetaṃ kattha dinnaṃ mahapphalanti? Sīlavato kho, mahārāja, dinnaṃ mahapphalaṃ, no tathā dussīle. Tena hi, mahārāja, taevettha paṭipucchissāmi. Yathā, te khameyya, tathā naṃ byākareyyāsi. Taṃ kiṃ maasi, mahārāja, idha tyassa yuddhaṃ paccupaṭṭhitaṃ saṅgāmo samupabyūḷho [samūpabbūḷho (sī.), samupabbuḷho (pī.)]. Atha āgaccheyya khattiyakumāro asikkhito akatahattho akatayoggo akatūpāsano bhīru chambhī utrāsī palāyī. Bhareyyāsi taṃ purisaṃ, attho ca te tādisena purisenāti? Nāhaṃ, bhante, bhareyyaṃ taṃ purisaṃ, na ca me attho tādisena purisenāti. Atha āgaccheyya brāhmaṇakumāro asikkhitope atha āgaccheyya vessakumāro asikkhitope atha āgaccheyya suddakumāro asikkhitope na ca me attho tādisena purisenāti.

Taṃ kiṃ maasi, mahārāja, idha tyassa yuddhaṃ paccupaṭṭhitaṃ saṅgāmo samupabyūḷho. Atha āgaccheyya khattiyakumāro susikkhito katahattho katayoggo katūpāsano abhīru acchambhī anutrāsī apalāyī. Bhareyyāsi taṃ purisaṃ, attho ca te tādisena purisenāti? Bhareyyāhaṃ, bhante , taṃ purisaṃ, attho ca me tādisena purisenāti. Atha āgaccheyya brāhmaṇakumārope atha āgaccheyya vessakumārope atha āgaccheyya suddakumāro susikkhito katahattho katayoggo katūpāsano abhīru acchambhī anutrāsī apalāyī. Bhareyyāsi taṃ purisaṃ, attho ca te tādisena purisenāti? Bhareyyāhaṃ, bhante, taṃ purisaṃ, attho ca me tādisena purisenāti.

Evameva kho, mahārāja, yasmā kasmā cepi [yasmā cepi (sī. syā. kaṃ. ka.)] kulā agārasmā anagāriyaṃ pabbajito hoti, so ca hoti pacaṅgavippahīno pacaṅgasamannāgato, tasmiṃ dinnaṃ mahapphalaṃ hoti. Katamāni pacaṅgāni pahīnāni honti? Kāmacchando pahīno hoti, byāpādo pahīno hoti, thinamiddhaṃ pahīnaṃ hoti, uddhaccakukkuccaṃ pahīnaṃ hoti, vicikicchā pahīnā hoti. Imāni pacaṅgāni pahīnāni honti. Katamehi pacahaṅgehi samannāgato hoti? Asekkhena sīlakkhandhena samannāgato hoti, asekkhena samādhikkhandhena samannāgato hoti, asekkhena paākkhandhena samannāgato hoti, asekkhena vimuttikkhandhena samannāgato hoti, asekkhena vimuttiāṇadassanakkhandhena samannāgato hoti. Imehi pacahaṅgehi samannāgato hoti. Iti pacaṅgavippahīne pacaṅgasamannāgate dinnaṃ mahapphalanti. Idamavoca bhagavāpe satthā

Issattaṃ [issatthaṃ (sī. syā. kaṃ.)] balavīriyaca [balaviriyaca (sī. syā. kaṃ. pī.)], yasmiṃ vijjetha māṇave;

Taṃ yuddhattho bhare rājā, nāsūraṃ jātipaccayā.

Tatheva khantisoraccaṃ, dhammā yasmiṃ patiṭṭhitā;

Ariyavuttiṃ medhāviṃ, hīnajaccampi pūjaye.

Kāraye assame ramme, vāsayettha bahussute;

Papaca vivane kayirā, dugge saṅkamanāni ca.

Annaṃ pānaṃ khādanīyaṃ, vatthasenāsanāni ca;

Dadeyya ujubhūtesu, vippasannena cetasā.

Yathā hi megho thanayaṃ, vijjumālī satakkaku;

Thalaṃ ninnaca pūreti, abhivassaṃ vasundharaṃ.

Tatheva saddho sutavā, abhisaṅkhacca bhojanaṃ;

Vanibbake tappayati, annapānena paṇḍito.

Āmodamāno pakireti, detha dethāti bhāsati;

Taṃ hissa gajjitaṃ hoti, devasseva pavassato;

Sā puadhārā vipulā, dātāraṃ abhivassatīti.

135. Catutthassa aṭṭhuppattiko nikkhepo. Bhagavato kira paṭhamabodhiyaṃ mahālābhasakkāro udapādi bhikkhusaṅghassa ca. Titthiyā hatalābhasakkārā hutvā kulesu evaṃ kanthentā vicaranti samaṇo gotamo evamāha, mayhameva dānaṃ dātabbaṃ, na aesaṃ dānaṃ dātabbaṃ. Mayhameva sāvakānaṃ dānaṃ dātabbaṃ, na aesaṃ sāvakānaṃ dānaṃ dātabbaṃ. Mayhameva dinnaṃ mahapphalaṃ, na aesaṃ dinnaṃ mahapphalaṃ. Mayhameva sāvakānaṃ dinnaṃ mahapphalaṃ, na aesaṃ sāvakānaṃ dinnaṃ mahapphalanti. Yuttaṃ nu kho sayampi bhikkhācāranissitena paresaṃ bhikkhācāranissitānaṃ catunnaṃ paccayānaṃ antarāyaṃ kātuṃ, ayuttaṃ karoti ananucchavikanti. Sā kathā pattharamānā rājakulaṃ sampattā. Rājā sutvā cintesi aṭṭhānametaṃ yaṃ tathāgato paresaṃ lābhantarāyaṃ kareyya. Ete tathāgatassa alābhāya ayasāya parisakkanti. Sacāhaṃ idheva ṭhatvā mā evaṃ avocuttha, na satthā evaṃ kathetīti vadeyyaṃ, evaṃ sā kathā nijjhattiṃ na gaccheyya, imassa mahājanassa sannipatitakāleyeva naṃ nijjhāpessāmīti ekaṃ chaṇadivasaṃ āgamento tuṇhī ahosi.

Aparena samayena mahāchaṇe sampatte ayaṃ imassa kāloti nagare bheriṃ carāpesi saddhā vā assaddhā vā sammādiṭṭhikā vā micchādiṭṭhikā vā geharakkhake dārake vā mātugāme vā ṭhapetvā avasesā ye vihāraṃ nāgacchanti, paāsaṃ daṇḍoti. Sayampi pātova nhatvā katapātarāso sabbābharaṇapaṭimaṇḍito mahatā balakāyena saddhiṃ vihāraṃ agamāsi. Gacchanto ca cintesi bhagavā tumhe kira evaṃ vadatha mayhameva dānaṃ dātabbaṃpe na aesaṃ sāvakānaṃ dinnaṃ mahapphalanti evaṃ pucchituṃ ayuttaṃ, pahameva pucchissāmi, pahaṃ kathento ca me bhagavā avasāne titthiyānaṃ vādaṃ bhajissatīti. So pahaṃ pucchanto kattha nu kho, bhante, dānaṃ dātabbanti āha. Yatthāti yasmiṃ puggale cittaṃ pasīdati, tasmiṃ dātabbaṃ, tassa vā dātabbanti attho.

Evaṃ vutte rājā yehi manussehi titthiyānaṃ vacanaṃ ārocitaṃ, te olokesi. Te raā olokitamattāva maṅkubhūtā adhomukhā pādaṅguṭṭhakena bhūmiṃ lekhamānā aṭṭhaṃsu. Rājā ekapadeneva, bhante, hatā titthiyāti mahājanaṃ sāvento mahāsaddena abhāsi. Evaca pana bhāsitvā bhagavā cittaṃ nāma nigaṇṭhācelakaparibbājakādīsu yattha katthaci pasīdati , kattha pana, bhante, dinnaṃ mahapphalanti pucchi. Aaṃ kho etanti, mahārāja, aaṃ tayā paṭhamaṃ pucchitaṃ, aaṃ pacchā, sallakkhehi etaṃ, pahākathanaṃ pana mayhaṃ bhāroti vatvā sīlavato khotiādimāha. Tattha idha tyassāti idha te assa. Samupabyūḷhoti rāsibhūto. Asikkhitoti dhanusippe asikkhito. Akatahatthoti muṭṭhibandhādivasena asampāditahattho. Akatayoggoti tiṇapujamattikāpujādīsu akataparicayo. Akatūpāsanoti rājarājamahāmattānaṃ adassitasarakkhepo. Chambhīti pavedhitakāyo.

Kāmacchando pahīnotiādīsu arahattamaggena kāmacchando pahīno hoti, anāgāmimaggena byāpādo , arahattamaggeneva thinamiddhaṃ, tathā uddhaccaṃ, tatiyeneva kukkuccaṃ, paṭhamamaggena vicikicchā pahīnā hoti. Asekkhenasīlakkhandhenāti asekkhassa sīlakkhandho asekkho sīlakkhandho nāma. Esa nayo sabbattha. Ettha ca purimehi catūhi padehi lokiyalokuttarasīlasamādhipaāvimuttiyo kathitā. Vimuttiāṇadassanaṃ paccavekkhaṇaāṇaṃ hoti, taṃ lokiyameva.

Issattanti ususippaṃ. Balavīriyanti ettha balaṃ nāma vāyodhātu, vīriyaṃ kāyikacetasikavīriyameva. Bhareti bhareyya. Nāsūraṃ jātipaccayāti, ayaṃ jātisampannoti evaṃ jātikāraṇā asūraṃ na bhareyya.

Khantisoraccanti ettha khantīti adhivāsanakhanti, soraccanti arahattaṃ. Dhammāti ete dve dhammā. Assameti āvasathe. Vivaneti araaṭṭhāne, nirudake arae caturassapokkharaṇiādīni kārayeti attho. Duggeti visamaṭṭhāne. Saṅkamanānīti paṇṇāsahatthasaṭṭhihatthāni samokiṇṇaparisuddhavālikāni saṅkamanāni kareyya.

Idāni etesu araasenāsanesu vasantānaṃ bhikkhūnaṃ bhikkhācāravattaṃ ācikkhanto annaṃ pānantiādimāha. Tattha senāsanānīti macapīṭhādīni. Vippasannenāti khīṇāsavassa dentopi sakaṅkhena kilesamalinena cittena adatvā vippasanneneva cittena dadeyya. Thanayanti gajjanto. Satakkakūti satasikharo, anekakūṭoti attho. Abhisaṅkhaccāti abhisaṅkharitvā samodhānetvā rāsiṃ katvā.

Āmodamānoti tuṭṭhamānaso hutvā. Pakiretīti dānagge vicirati, pakiranto viya vā dānaṃ deti. Puadhārāti anekadānacetanāmayā puadhārā. Dātāraṃ abhivassatīti yathā ākāse samuṭṭhitameghato nikkhantā udakadhārā pathaviṃ sinehayantī tementī kiledayantī abhivassati, evameva ayampi dāyakassa abbhantare uppannā puadhārā tameva dātāraṃ anto sineheti pūreti abhisandeti. Tena vuttaṃ dātāraṃ abhivassatīti. Catutthaṃ.

 

1) Ở tại Svatthi.

2) Ngồi xuống một bn, vua Pasenadi nước Kosala bạch Thế Tn:

-- Chỗ no, bạch Thế Tn, bố th cần phải đem cho?

3) Thưa ại vương, tại chỗ no, tm được hoan hỷ.

4) Bạch Thế Tn, chỗ no cho được quả lớn?

5) -- Thưa ại vương, cu : "Chỗ no bố th cần phải đem cho" khc với cu: "Chỗ no cho được quả lớn". Thưa ại vương, cho người tr giới được quả bo lớn. Cho người khng giữ giới khng được như vậy. Về vấn đề ny, thưa ại vương, Ta sẽ hỏi ại vương, ại vương kham nhẫn như thế no, hy trả lời cu hỏi ấy như vậy.

6) Thưa ại vương, ại vương nghĩ thế no? Ở đy, ại vương đang lm chiến, v cuộc giao tranh đang tiếp diễn dữ dội. Rồi một thanh nin St-đế-lỵ đến, khng c học tập, khng c huấn luyện, khng c thực tập, khng c phục vụ, rụt r, sợ hi, run sợ. ại vương c chấp nhận người ấy khng? ại vương c ủng hộ người ấy khng, v một người như vậy c lợi ch g cho ại vương khng?

7) -- Bạch Thế Tn, con khng ủng hộ người ấy v một người như vậy khng c lợi ch g cho con cả.

8) Rồi một thanh nin B-la-mn, khng c học tập... Rồi một thanh nin Vessa (thương gia) đến... Rồi một thanh nin Sudda (Thủ-đ: cng đinh) đến, khng c học tập...,... v một người như vậy khng c lợi ch g cho con cả.

9) -- Thưa ại vương, ại vương nghĩ thế no? Ở đy, ại vương đang lm chiến, v cuộc giao tranh đang tiếp diễn dữ dội. Rồi một thanh nin St-đế-lỵ đến, c học tập, c huấn luyện, c thực tập, c phục vụ, khng rụt r, khng sợ hi, khng run sợ. ại vương c chấp nhận người ấy khng? ại vương c ủng hộ người ấy khng, v một người như vậy c lợi ch g cho ại vương khng?

10) -- Bạch Thế Tn, con ủng hộ người ấy. V một người như vậy c lợi ch cho con.

11) -- Rồi một thanh nin B-la-mn đến, c học tập... Rồi một thanh nin Vessa đến... Rồi một thanh nin Sudda đến c học tập..,.... v một người như vậy c ch lợi g cho ại vương khng?

12) -- Bạch Thế Tn, con ủng hộ người ấy v một người như vậy c lợi ch cho con.

13) -- Cũng vậy, thưa ại vương, dầu cho một người c xuất gia từ một gia đnh no, từ bỏ gia đnh, sống khng gia đnh, vị ấy đoạn trừ năm chi v hội đủ năm chi. Bố th cho một người như vậy c quả bo lớn.

14) Thế no l năm chi được đoạn trừ? Tham dục được đoạn trừ, sn được đoạn trừ, hn trầm thụy min được đoạn trừ, trạo hối được đoạn trừ, nghi được đoạn trừ. Năm chi ny được đoạn trừ.

15) Thế no l năm chi được hội đủ? V học giới uẩn được hội đủ, v học định uẩn được hội đủ, v học tuệ uẩn được hội đủ, v học giải thot uẩn được hội đủ, v học giải thot tri kiến uẩn được hội đủ. Năm chi ny được hội đủ.

16) Chnh một người như vậy, năm chi được đoạn trừ, năm chi được hội đủ, bố th cho người như vậy được quả bo lớn.

17) Thế Tn ni như vậy. Rồi bậc ạo Sư lại ni thm:

Vị vua đang lm chiến,
Sẽ giữ lại thanh nin,
Cung thuật được thiện xảo,
Dng mnh đầy kh lực.
Nh vua khng tuyển chọn,
Theo tiu chuẩn thọ sanh.
Cũng vậy, người c tr,
Knh lễ bậc hạ sanh,
Bậc ny sống Thnh hạnh,
Nhẫn nhục v hiền ha.
Hy lm cốc thoải mi
Dựng nh cho đa văn,
Rừng kh lm bể nước,
Hiểm trở, mở đường đi.
Với tm tư thanh tịnh,
Hy cho kẻ trực tm,
Cho đồ ăn, đồ uống,
Cho vải mặc, tr x.
Như my ging gầm tht,
Chớp sng trăm đầu my,
Nước mưa o o xuống,
Trn đầy đất thấp cao.
Cũng vậy, bậc thiện tn,
a văn, trữ đồ ăn,
Thỏa mn kẻ khất sĩ.
Kẻ tr tm hoan hỷ,
Phn pht vật ăn uống,
Ni "Cho, hy đem cho".
Như vậy, la, gầm, tht,
Mưa mc như thần mưa,
Cc cng đức to lớn,
Do bố th mang lại,
em mưa n, mưa mc,
Trn những người bố th.

5. Pabbatūpamasuttaṃ

5. Pabbatūpamasuttavaṇṇanā

V. V Dụ Hn Ni (S.i,100)

136. Sāvatthinidānaṃ . Ekamantaṃ nisinnaṃ kho rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ bhagavā etadavoca handa, kuto nu tvaṃ, mahārāja, āgacchasi divā divassāti? Yāni tāni, bhante, raaṃ khattiyānaṃ muddhāvasittānaṃ issariyamadamattānaṃ kāmagedhapariyuṭṭhitānaṃ janapadatthāvariyappattānaṃ mahantaṃ pathavimaṇḍalaṃ abhivijiya ajjhāvasantānaṃ rājakaraṇīyāni bhavanti, tesu khvāhaṃ, etarahi ussukkamāpannoti.

Taṃ kiṃ maasi, mahārāja, idha te puriso āgaccheyya puratthimāya disāya saddhāyiko paccayiko. So taṃ upasaṅkamitvā evaṃ vadeyya yagghe, mahārāja, jāneyyāsi, ahaṃ āgacchāmi puratthimāya disāya. Tatthaddasaṃ mahantaṃ pabbataṃ abbhasamaṃ sabbe pāṇe nippothento āgacchati. Yaṃ te, mahārāja, karaṇīyaṃ, taṃ karohīti. Atha dutiyo puriso āgaccheyya pacchimāya disāyape atha tatiyo puriso āgaccheyya uttarāya disāyape atha catuttho puriso āgaccheyya dakkhiṇāya disāya saddhāyiko paccayiko. So taṃ upasaṅkamitvā evaṃ vadeyya yagghe mahārāja, jāneyyāsi, ahaṃ āgacchāmi dakkhiṇāya disāya. Tatthaddasaṃ mahantaṃ pabbataṃ abbhasamaṃ sabbe pāṇe nippothento āgacchati. Yaṃ te, mahārāja, karaṇīyaṃ taṃ karohīti. Evarūpe te, mahārāja, mahati mahabbhaye samuppanne dāruṇe manussakkhaye [manussakāye (ka.)] dullabhe manussatte kimassa karaṇīyanti?

Evarūpe me, bhante, mahati mahabbhaye samuppanne dāruṇe manussakkhaye dullabhe manussatte kimassa karaṇīyaṃ aatra dhammacariyāya aatra samacariyāya aatra kusalakiriyāya aatra puakiriyāyāti?

Ārocemi kho te, mahārāja, paṭivedemi kho te, mahārāja, adhivattati kho taṃ, mahārāja, jarāmaraṇaṃ. Adhivattamāne ce te, mahārāja, jarāmaraṇe kimassa karaṇīyanti? Adhivattamāne ca me, bhante, jarāmaraṇe kimassa karaṇīyaṃ aatra dhammacariyāya samacariyāya kusalakiriyāya puakiriyāya? Yāni tāni, bhante, raaṃ khattiyānaṃ muddhāvasittānaṃ issariyamadamattānaṃkāmagedhapariyuṭṭhitānaṃ janapadatthāvariyappattānaṃ mahantaṃ pathavimaṇḍalaṃ abhivijiya ajjhāvasantānaṃ hatthiyuddhāni bhavanti; tesampi, bhante, hatthiyuddhānaṃ natthi gati natthi visayo adhivattamāne jarāmaraṇe. Yānipi tāni, bhante, raaṃ khattiyānaṃ muddhāvasittānaṃpe ajjhāvasantānaṃ assayuddhāni bhavantipe rathayuddhāni bhavanti pe pattiyuddhāni bhavanti; tesampi , bhante, pattiyuddhānaṃ natthi gati natthi visayo adhivattamāne jarāmaraṇe. Santi kho pana, bhante, imasmiṃ rājakule mantino mahāmattā, ye pahonti [yesaṃ honti (ka.)] āgate paccatthike mantehi bhedayituṃ. Tesampi, bhante, mantayuddhānaṃ natthi gati natthi visayo adhivattamāne jarāmaraṇe. Saṃvijjati kho pana, bhante, imasmiṃ rājakule pahūtaṃ hiraasuvaṇṇaṃ bhūmigataceva vehāsaṭṭhaca, yena mayaṃ pahoma āgate paccatthike dhanena upalāpetuṃ. Tesampi, bhante, dhanayuddhānaṃ natthi gati natthi visayo adhivattamāne jarāmaraṇe. Adhivattamāne ca me, bhante, jarāmaraṇe kimassa karaṇīyaṃ aatra dhammacariyāya samacariyāya kusalakiriyāya puakiriyāyāti?

Evametaṃ, mahārāja, evametaṃ, mahārāja! Adhivattamāne jarāmaraṇe kimassa karaṇīyaṃ aatra dhammacariyāya samacariyāya kusalakiriyāya puakiriyāyāti? Idamavoca bhagavāpe satthā

Yathāpi selā vipulā, nabhaṃ āhacca pabbatā;

Samantānupariyāyeyyuṃ, nippothento catuddisā.

Evaṃ jarā ca maccu ca, adhivattanti pāṇine [pāṇino (sī. syā. kaṃ. pī.)];

Khattiye brāhmaṇe vesse, sudde caṇḍālapukkuse;

Na kici [na kaci (?)] parivajjeti, sabbamevābhimaddati.

Na tattha hatthīnaṃ bhūmi, na rathānaṃ na pattiyā;

Na cāpi mantayuddhena, sakkā jetuṃ dhanena vā.

Tasmā hi paṇḍito poso, sampassaṃ atthamattano;

Buddhe dhamme ca saṅghe ca, dhīro saddhaṃ nivesaye.

Yo dhammaṃ cari [dhammacārī (sī. syā. kaṃ. pī.)] kāyena, vācāya uda cetasā;

Idheva naṃ pasaṃsanti, pecca sagge pamodatīti.

Tatiyo vaggo.

Tassuddānaṃ

Puggalo ayyikā loko, issattaṃ [issatthaṃ (sī. syā. kaṃ.)] pabbatūpamā;

Desitaṃ buddhaseṭṭhena, imaṃ kosalapacakanti.

Kosalasaṃyuttaṃ samattaṃ.

136. Pacame muddhāvasittānanti khattiyābhisekena muddhani avasittānaṃ katābhisekānaṃ. Kāmagedhapariyuṭṭhitānanti kāmesu gedhena pariyuṭṭhitānaṃ abhibhūtānaṃ. Janapadatthāvariyappattānanti janapade thirabhāvappattānaṃ. Rājakaraṇīyānīti rājakammāni rājūhi kattabbakiccāni. Tesu khvāhanti tesu ahaṃ. Usukkamāpannoti byāpāraṃ āpanno. Esa kira rājā divasassa tikkhattuṃ bhagavato upaṭṭhānaṃ gacchati, antarāgamanāni bahūnipi honti. Tassa nibaddhaṃ gacchato balakāyo mahāpi hoti appopi. Athekadivasaṃ pacasatā corā cintayiṃsu ayaṃ rājā avelāya appena balena samaṇassa gotamassa upaṭṭhānaṃ gacchati, antarāmagge naṃ gahetvā rajjaṃ gaṇhissāmāti. Te andhavane nilīyiṃsu. Rājāno ca nāma mahāpuā honti. Atha tesaṃyeva abbhantarato eko puriso nikkhamitvā rao ārocesi. Rājā mahantaṃ balakāyaṃ ādāya andhavanaṃ parivāretvā te sabbe gahetvā andhavanato yāva nagaradvārā maggassa ubhosu passesu yathā aamaaṃ cakkhunā cakkhuṃ upanibandhitvā olokenti, evaṃ āsannāni sūlāni ropāpetvā sūlesu uttāsesi. Idaṃ sandhāya evamāha.

Atha satthā cintesi sacāhaṃ vakkhāmi, mahārāja, mādise nāma sammāsambuddhe dhuravihāre vasante tayā evarūpaṃ dāruṇaṃ kammaṃ kataṃ, ayuttaṃ te katanti, athāyaṃ rājā maṅku hutvā santhambhituṃ na sakkuṇeyya, pariyāyena dhammaṃ kathentasseva me sallakkhessatīti dhammadesanaṃ ārabhanto taṃ kiṃ maasītiādimāha. Tattha saddhāyikoti saddhātabbo, yassa tvaṃ vacanaṃ saddahasīti attho. Paccayikoti tasseva vevacanaṃ, yassa vacanaṃ pattiyāyasīti attho. Abbhasamanti ākāsasamaṃ. Nippothento āgacchatīti pathavitalato yāva akaniṭṭhabrahmalokā sabbe satte saṇhakaraṇīyaṃ tiṇacuṇṇaṃ viya karonto pisanto āgacchati.

Aatra dhammacariyāyāti ṭhapetvā dhammacariyaṃ aaṃ kātabbaṃ natthi, dasakusalakammapathasaṅkhātā dhammacariyāva kattabbā, bhanteti  samacariyādīni tasseva vevacanāni. Ārocemīti ācikkhāmi. Paṭivedayāmīti jānāpemi. Adhivattatīti ajjhottharati. Hatthiyuddhānīti nāḷāgirisadise hemakappane nāge abhiruyha yujjhitabbayuddhāni. Gatīti nipphatti. Visayoti okāso, samatthabhāvo vā. Na hi sakkā tehi jarāmaraṇaṃ paṭibāhituṃ Mantino mahāmattāti mantasampannā mahosadhavidhurapaṇḍitādisadisā mahāamaccā. Bhūmigatanti mahālohakumbhiyo pūretvā bhūmiyaṃ ṭhapitaṃ. Vehāsaṭṭhanti cammapasibbake pūretvā tulāsaṅghāṭādīsu laggetvā ceva niyyuhādīsu ca pūretvā ṭhapitaṃ. Upalāpetunti aamaaṃ bhindituṃ. Yathā dve janā ekena maggena na gacchanti evaṃ kātuṃ.

Nabhaṃ āhaccāti ākāsaṃ pūretvā. Evaṃ jarā ca maccu cāti idha dveyeva pabbatā gahitā, rājovāde pana jarā āgacchati sabbayobbanaṃ vilumpamānāti evaṃ jarā maraṇaṃ byādhi vipattīti cattāropete āgatāva. Tasmāti yasmā hatthiyuddhādīhi jarāmaraṇaṃ jinituṃ na sakkā, tasmā. Saddhaṃ nivesayeti saddhaṃ niveseyya, patiṭṭhāpeyyāti. Pacamaṃ.

Tatiyo vaggo.

Iti sāratthappakāsiniyā

Saṃyuttanikāya-aṭṭhakathāya

Kosalasaṃyuttavaṇṇanā niṭṭhitā.

 

1) Nhn duyn ở Svatthi.

2) Thế Tn ni với vua Pasenadi nước Kosala đang ngồi một bn:

-- Thưa ại vương, ại vương đi từ đu lại?

3) -- Bạch Thế Tn, con rất l bận rộn với những sự việc cc vua cha bận rộn. Cc vua cha St-đế-lỵ đ lm lễ qun đảnh, say đắm kiu hnh với vương quyền, thọ hưởng tham lam vật dục, đạt được sự an ton quốc độ, v sống chinh phục cả vng đất đai rộng lớn.

4) -- Thưa ại vương, ại vương nghĩ thế no? Ở đy, nếu c người đến với ại vương từ phương ng, một người thn tn, đng tin cậy. Người ấy đến ại vương v thưa: "Tu ại vương, mong ại vương được biết, con từ phương ng lại v c thấy tại đấy một ngọn ni cao như hư khng, đang di chuyển v ch đạp, đ bẹp tất cả loại hữu tnh. Tu ại vương, ại vương hy lm những g cần phải lm".

5) Rồi một người khc đến từ phương Ty... Rồi một người thứ ba đến từ phương Bắc... Rồi một người thứ tư đến từ phương Nam, thn tn đng tin cậy. Người ấy đến ại vương v thưa: "Tu ại vương, mong ại vương được biết, con từ phương Nam lại v c thấy tại đấy một ngọn ni cao như hư khng, đang di chuyển v ch đạp, đ bẹp ln tất cả loại hữu tnh. Tu ại vương, ại vương hy lm những g cần phải lm". Như vậy, thưa ại vương, một khủng bố lớn khởi ln cho ại vương, sự diệt tận nhn loại thật khủng khiếp, được ti sanh lm người thật kh khăn, thời ại vương c thể lm được những g?

6) -- Như vậy, bạch Thế Tn, một khủng bố lớn khởi ln, sự diệt tận nhn loại thật khủng khiếp, được ti sanh lm người thật kh khăn, thời con c thể lm được những g, ngoại trừ sống đng php, sống chơn chnh lm cc hạnh lnh, lm cc cng đức!

7) -- Thưa ại vương, Ta ni cho ại vương biết, Ta co cho ại vương hay. Thưa ại vương, gi v chết đang tiến đến chinh phục ại vương. Khi ại vương bị gi chết chinh phục, ại vương c thể lm được g?.

8) -- Bạch Thế Tn, khi con bị gi v chết chinh phục, thời con c thể lm được g, ngoại trừ sống đng php, sống chơn chnh, lm cc hạnh lnh, lm cc cng đức!

9) Bạch Thế Tn, những sự việc như cc vua cha St-đế-lỵ đ lm lễ qun đảnh, say đắm, kiu hnh với vương quyền, thọ hưởng tham lam vật dục, đạt được sự an ton quốc độ v sống chinh phục cả vng đất đai rộng lớn cng cc trận chiến với tượng binh. Bạch Thế Tn, cc trận chiến với tượng binh khng đem lại một hướng đi (gati), một điểm tựa cho cc vua cha ấy, mội khi bị gi chết chinh phục.

10) Bạch Thế Tn, những sự việc như cc vua cha St-đế-lỵ đ lm lễ qun đảnh, say đắm, kiu hnh với vương quyền, thọ hưởng tham lam vật dục, đạt được sự an ton quốc độ v sống chinh phục cả một vng đất đai rộng lớn cng cc trận chiến với m binh...,... với xa binh..., ... với bộ binh. Bạch Thế Tn, cc trận chiến với bộ binh khng đem lại một hướng đi, một điểm tựa cho cc vị vua cha ấy một khi bị gi chết chinh phục.

11) Bạch Thế Tn, trong vương quốc ny c những ại thần tinh luyện về thần ch. Cc vị ny c thể với thần ch, ph tan qun địch tới tấn cng. Nhưng bạch Thế Tn, cc trận chiến ch thuật khng đem lại một hướng đi, một điểm tựa cho cc vị vua ấy một khi bị gi chết chinh phục.

12) Bạch Thế Tn, trong vương cung ny c nhiều số vng được chứa cất trong những nh hầm hay những lầu thượng, v với số vng ấy chng con c thể ph tan qun địch tấn cng ti chnh. Nhưng bạch Thế Tn, cc trận chiến ti chnh khng đem lại một hướng đi, một điểm tựa cho cc vị vua cha ấy một khi bị gi chết chinh phục.

13) V bạch Thế Tn, khi con bị gi chết chinh phục, thời con c thể lm được g, ngoại trừ sống đng php, sống chơn chnh, lm cc hạnh lnh, lm cc cng đức!

14) -- Như vậy l phải, thưa ại vương. Như vậy l phải, thưa ại vương. Khi ại vương bị gi chết chinh phục, ại vương c thể lm được g, ngoại trừ sống đng php, sống chơn chnh, lm cc hạnh lnh, lm cc cng đức!

15) Thế Tn ni như vậy...,... v bậc ạo Sư ni thm:

Như ni đ rộng lớn,
Dựng đứng ln hư khng,
Tiến tới trn xung quanh,
p đ cả bốn pha.
Cũng vậy, gi v chết
Di chuyển đến hữu tnh,
Giai cấp St-đế-lỵ,
B-la-mn, Phệ-x,
Thủ-đ, Chin-đ-la
Kẻ đổ rc, đổ phn,
Khng một ai thot khỏi,
Tất cả bị chinh phục.
Ở đy khng tượng binh,
Khng xa binh, bộ binh,
Khng trận chiến ch thuật,
Khng trận chiến ti sản
C thể gip chiến thắng,
Chống với gi, với chết.
Do vậy người hiền tr,
Thấy r phần tự lợi,
Người tr đặt tin tưởng,
Vo Phật, Php v Tăng.
Ai với thn, khẩu, ,
Hnh tr đng Chnh php,
ời ny được tn thn,
ời sau, hưởng phước trời.

 

 

Mục Lục Tương Ưng Bộ Kinh PaliViệt

 


 

Samyutta Nikāya

 

Samyutta Nikāya (aṭṭhakathā)

 

Kinh Tương Ưng

 



KINH ĐIỂN 
Home

 

Phn đoạn song ngữ: VT Do

Updated 4-5-2019