PHẬT GIÁO NAM TÔNG 

PHẬT GIÁO SỬ

Buddhasāsanapavatti

Nguyên tác Thái ngữ: Thitañaṇa Thera

Bản tiếng Việt: Giác Nguyên

1998

 

MỤC LỤC


Lời tri ân

Lời giới thiệu

Lời người dịch


PHẦN 1


Lịch sử là ǵ?
V́ sao ta nghiên cứu sử học
Sử học của PG nhắm vào mục đích ǵ?
Bối cảnh Ấn Độ trước thời Đức Phật
Địa h́nh nước cổ Ấn
Các giống dân cổ Ấn trước thời Đức Phật
Mức tiến bộ của dân Ariyans về các mặt
Giáo thuyết của nhóm Lục sư ngoại đạo
Đại lược quan điểm tri thức Nigantha
Những quan điểm tín ngưỡng cổ Ấn thời Đức Phật
Bốn giai đoạn trong cuộc đời người Bà-la-môn
Thời kỳ ra đời của các bộ sử thi

 

PHẦN 2


Sử thi Ramayanā (hay Rāmakitti)
Đạo Bà-la-môn trong thời kỳ gần với Đức Phật
Thời kỳ PG ra đời
Điều kiện trở thành Đức Phật toàn giác
Lịch sử Đức Bổn Sư Gotama
Bồ tát chứng ngộ những ǵ?
Hạnh đức của Bậc đạo sư
Những giáo lư tinh yếu của PG
Đặc tướng của giáo pháp
Nền tảng giáo hội Tăng chúng
Hệ thống tăng già buổi sơ thời
Việc học tập thời Đức Phật
Công cuộc quảng bá PG
Nếp sinh hoạt của chư tăng thời Đức Phật
Sự ra đời của Luật tạng
Giáo hội tỳ kheo ni
Hội chúng cư sĩ
Hệ thống giáo điển
Giáo pháp phân theo Tam tạng
Những nét chính yếu của PG
T́nh trạng PG sau khi Đức Phật viên tịch
Cách thức kiết tập
Tăng chúng nhận xét ngài Ānanda
Mối bất đồng của ngài Purana
Địa bàn Magadha đối với Phật giáo
Mối bất đồng về giới luật
Sự bất đồng về tri kiến
PG trong thế kỷ thứ ba
Hoàng đế A Dục
Kỳ kết tập thứ ba
Văn hóa PG dưới thời Vua A Dục
Những điểm đáng nhớ trong kỳ kiết tập III
PG trong thế kỷ III – IV
PG đối với dân Hy Lạp
Những tượng Phật đầu tiên
PG dưới thời người Mông Cổ
Hoàng đế Kanishka II
Quan điểm tri kiến của các bộ phái PG
Quan điểm của Mahāsanghikavāda
Quan điểm của phái Andhakā
Quan điểm tri kiến của Sarvastivāda
Tư tưởng của phái Vajjīpūtta
Tư tưởng của phái Samitiyavada
Phái Mahisasakavada
Phái Dhammagupta
Phái Hemavata và Kassapika
Phái Vibhajjavadi
Phái Bắc tông hay Đại thặng (Mahayana)
Nền tư tưởng của Bắc tông
Đức Phật trong quan điểm của Bắc Tông
Bồ tát theo quan niệm của Bắc Tông
PG trong thời kỳ của Hoàng triều Gupta
Những phát triển về tri thức
Ngài Long Thọ (Nagajjuna)
Ngài Vô Trước (Asanga) và ngài Thế Thân (Vasubandhu)
Trung Quán Luận của ngài Long Thọ
Nền tư tưởng Yogācāra hay Vinnānavāda
Tổ chức học đường của PG
PG dưới thời vua Sīlādicca
Các tông phái trong thời kỳ xuống dốc
T́nh h́nh Ấn Độ trong thời kỳ đen tối
PG ở Đông Ấn
PG ở Nam Ấn
PG ở Andharapadesa
Những yếu tố chính khiến PG mất gốc ở Ấn Độ
T́nh trạng PG Ấn Độ hiện tại
PG Tích lan
Vua Devānampiyatissa mở mang chùa chiền
Sự nghiệp hoằng pháp của ngài Mahinda ở Tích lan
Duyên khởi thuận lợi cho công cuộc hoằng pháp của ngài Mahinda tại Tích Lan
Giáo thọ sư Dhammaruci
Các triều đại ở Tích lan
Bộ phái Vetullavāda (hay Vaitulyavāda)
Bộ phái Sāgalika
Chú giải sư Buddhaghosa
Những biến cố chính trị tại Tích Lan
Phái Vetulya bị tan ră
Mahāvihāra tẩy chay nhà vua
Phái Vajīra du nhập vào Tích lan
Động lực suy thịnh của PG
Nền tự trị Tích lan sụp đổ
Đối mặt với Thiên Chúa Giáo
Sự nghiệp của chư tăng Tích lan
Nghi thức của PG Tích lan
Phật Giáo ở Miến điện và Xứ Môn
-Bộ phái Sāvakayāna hay Lankāvamsa
-Cuộc trùng hưng PG tại Môn
-Thiên chúa giáo với PG
-Miến Điện đánh sang Ayudhya
-Thời kỳ vàng son sau cùng của Miến Điện
-PG Miến Điện cận đại và đương đại
Phật giáo Trung Hoa
-Nguồn gốc Hán tộc
-Các tôn giáo bản địa Trung Hoa
I. Khổng giáo hay tư tưởng của Khổng Tử
II. Lăo giáo hay tư tưởng của Lăo Tử
-PG Trung Hoa buổi đầu
-PG Trung Hoa đời Tam Quốc
-PG Tàu thời Nam Bắc triều
-PG Trung Hoa đời nhà Tùy
Các tông phái PG Trung Hoa
I.Thiên Thai Tông
-Quan điểm giáo lư của Thiên thai Tông
II. Thiền Tông
III. Tịnh Độ Tông
IV. mật Tông
- PG Trung Hoa đời Tống
- PG Trung Hoa đời nhà Nguyên
- PG Trung Hoa hiện tại.
Phật giáo Thái Lan
-Nguồn gốc nhân chủng và địa lư
-Xứ Thái Cổ đại
Triều đại Lốp – Purri
-Tổ tiên người Thái
-PG ở khu vực sông Ping
-PG dưới triều đại Mênh –Ray
-Nhánh Lankāvamsa du nhập Lan –Na
+Ḍng lankavamsa thứ hai
-PG dưới thời vua Châu Mương Kéo
- PG thời kỳ Sukhothai
+Ḍng Lankavamsa thứ ba
-PG dưới thời vua Li – Thây
-PG thời Suvannabhūmi
-PG thời Sri-Ayudhya
-PG thời hậu Ayudhya
-PG trong thời vua Narayana
-PG thời Ratanakosindra
-PG dưới triều đại Bút-Doọt-Phá-Chụ-La-Lốt
-Đức vua But-Lêch-Lánh-Pha-Lây
-Đức vua Nắng –Kláu –Chấu –Dù –Hủa
-Phái Dhammayutta
-Đức vua Chom-Kháu-Chấu-Dù-Hủa
-Đức vua Măng-Cút-Kláu-Chấu-Dù-hủa
-Đức vua Bọt-Kláu-Chấu-Dù-Hủa
-Đức vua Dù-Hủa A-Nan-Ma-Hi-Đôn
-PG Thái Lan trong hiện tại

 

TRI ÂN

 

-Cô DT (Suisse)

-Lệnh Sư cửu đă tin cậy giao phó công tác phiên dịch và chịu một phần ấn phí

-Các đại sư huynh trong gia đ́nh đă động viên với những lời hứa về tinh thần lẫn vật chất .

-Chư Phật tử miền Trung và miền Nam, đặc biệt các sư tỉ, sư muội (Hựu Huyền, Thùy Trang, Thương Thanh, Tâm Lan…)

-Gia đ́nh cô Thùy Chung đă đóng góp toàn bộ công sức trong lần ấn hành này.

-Sau cùng là một chút ḷng tri ân riêng tư gửi về con đường Bùi Đ́nh Túy, đă cùng dịch giả đi qua một thời đoạn tuổi trẻ đầy bóng tối.

Nguyện cầu tất cả ân nhân một đời đắc kỳ sở nguyện. 

 

LỜI GIỚI THIỆU

Ông Khương Thái Công nói: “Nhân bất thông kim cổ như mă cấm cứ” không biết có quá đáng chăng. Theo tôi, người Phật tử không biết lịch sử PG  là một thiếu sót lớn. Và t́m hiểu lịch sử PG mà không được đọc tài liệu lịch sử  chính xác nói về PG lại là một thiếu sót lớn hơn.

Bộ “Phật Giáo Sử”  (Buddhasāsanapavatti) nguyên bản Thái văn của ngài Thitañaṇa Thero biên soạn rất công phu, lại được sư Giác Nguên phiên dịch rất cẩn thận. Dù phiên dịch chỉ là “y dạng hồ lô” nhưng qua văn phong, văn khí của dịch giả, ta có cảm giác bộ “Phật Giáo Sử” là do người Việt Nam viết. Nói cách khác, bằng tài năng đặc biệt (so với tuổi của người dịch lúc dịch bộ sách này) dịch giả đă làm sáng tỏ bản sắc của bộ “Phật Giáo Sử” và có thể nói, Sư Giác Nguyên là một trong những thiên tài trong ngành dịch thuật của Phật Giáo Nam Tông (nói riêng) và Phật Giáo Việt Nam (nói chng) hiện nay.

Bộ “Phật Giáo Sử”  có khả năng làm giáo khoa thư Phật Học Việt Nam, nó có mốc lịch sử nhân loại rơ ràng, có cơ sở khoa học (kiểm nghiệm được); tài liệu đầy đủ mà không rườm ra, thiết thực cụ thể mà không đến độ tầm thường, có triết lư nhưng không huyền hoặc, có phân biệt quan điểm rơ rệt từng hệ phái nhưng không tự tán hủy tha… Tác giả đă làm đúng tinh thần trách nhiệm của một sử gia và dịch giả đă xứng đáng là bạn đồng hành của tác giả.

Bộ “Phật Giáo Sử”  rất có giá trị và hữu ích cho Tăng Sinh Phật học các cấp, cũng là tài lệu đáng tin cậy cho các học giả chuyên nghiệp hoặc không chuyên nghiệp muốn nghiên cứu về lịch sử Phật giáo, nhất là chư tăng, Phật tử, nên có quyển “Phật Giáo Sử” này bên ḿnh để tiện lợi cho việc tu học. “Thư thị sư bất năng ngôn” là thế.

Xin trân trọng giới thiệu bộ “Phật Giáo Sử” đến chư tăng, Phật tử trong và ngoài nước

Biên Ḥa, ngày 19/3/1998

Thượng Tọa Giác Chánh

Trưởng Ban Văn Hóa Phật Giáo

Tỉnh Hội Đồng Nai

LỜI NGƯỜI DỊCH

Có người cho rằng trước khi t́m hiểu đạo Phật phải biết qua lịch sử đạo Phật, rồi cũng có ư kiến cho là sau khi đă thành một Phật tử hay một người nghiên cứu đạo Phật th́ chút ít kiến thức về lịch sử đạo Phật luôn là điều cần thiết…

Ư kiến nào cũng có cái lư riêng nhưng nh́n chung th́ kiến thức về lịch sử đạo Phật không thể bị lơ là đối với bất cứ ai muốn nh́n về đạo Phật một cách nghiêm túc.

Cuốn “Phật Giáo Sử” đă được chuyển ngữ từ năm 1989 nhưng do thiếu điều kiện nên chưa được ấn hành. Suốt mấy năm sau đó, người dịch cố chờ đợi một nhân duyên nhằm thực hiện việc này để rồi lại bắt gặp mấy bản dịch về lịch sử đạo Phật của các soạn giả lừng danh như Tịnh Hải pháp sư, Thánh Nghiêm pháp sư (Đài Loan)… Chúng tôi bỗng nhiên nhận thấy bản dịch của ḿnh, dù từ một công tŕnh nghiên cứu của tác giải khác, đă trở nên thừa thăi.  Đây không phải chỉ là trường hợp của riêng cuốn “Phật Giáo Sử” này mà c̣n là của các dịch phẩm khác như cuốn “Ngơ vào Nội tại” (dịch từ phần hai của bộ Thanh Tịnh Đạo bản tiếng Thái). Dịch xong, chưa kịp ấn hành lại đă va đầu vào bản dịch của các tiền bối như Ni Sư Thích Nữ Trí Hải. Đúng là dở khóc dở cười!

Cũng may, Đại đức Giác Chánh (vốn là lệnh sư cửu đồng thời cũng là ân sư của chúng tôi) sau khi đọc xong tất cả bản dịch của các công tŕnh nghiên cứu vừa được nhắc tới trên đây đă bật cười trước nỗi băn khoăn của chúng tôi:

“Mỗi công tŕnh có một góc độ nghiên cứu riêng. Trăm hoa đua nở dù sao vẫn hay hơn một vài khóm hoa được vun xén một  cách thiên vị, chưa nói là lệch lạc!”

Chính nụ cười đó của Đại đức đă giúp chúng tôi cái can đảm cho ra mắt dịch phẩm này.Và cũng chính nhờ câu nói của Đại đức, chúng tôi đă b́nh tỉnh ngồi đọc lại bản dịch của ḿnh rồi so sánh sự sai biệt giữa các công tŕnh cùng loại để tự đưa ra các nhật xét:

Các công tŕnh biên khảo về Phật Giáo Sử xưa nay ở Việt Nam của các tác giả Trần Văn Giáp, Nguyễn Đăng Thục, Nguyễn Lang, Nguyễn Duy Cần, Lê Mạnh Thát… ngoài lịch sử Phật Giáo Việt Nam (chủ yếu là hệ phái Bắc Truyền), phần c̣n lại là Phật Giáo Sử của các xứ Nhật, Tàu, Triều Tiên, Mông Cổ, Tây Tạng, lại cũng là về lịch sử Phật Giáo Bắc Truyền, trong khi ai cũng hiểu rằng Phật Giáo thế giới hiện nay luôn được kể thành hai nhánh chính: Nam Truyền và Bắc truyền.

Lịch sử Phật Giáo Nam Truyền do người Việt viết một cách nghiêm túc, chỉ có nhiều lắm là hai ba trăm trang, góp nhặt chắt chiu từ hai tập Chọn đường Tu Phật của Trùng Quang cư sĩ và vài ba bài viết của Phạm Quỳnh (mà cũng có lẽ dựa vào lập trường nghiên cứu của Lương Khải Siêu cộng với các sách Tây)

Các bản dịch tiếng Việt về Phật Giáo Sử thế giới tuy có nhắc tới  Phật Giáo Sử Nam Truyền, nhưng thật lạ lùng, khó hiểu khi chẳng hề nhắc tới một cách rơ ràng, trung thực, các sự kiện lịch sử quan trọng như vấn đề Mahādeva khởi lập Đại Chúng Bộ cùng quan điểm tư tưởng của các tông phái Phật Giáo vào thế kỷ thứ ba trước Tây Lịch.

Chúng tôi không tiện nói đó là những thiếu sót, thiên vị… chỉ lấy làm tiếc và nghe buồn vẩn vơ…

Không dám đánh giá công tŕnh nghiên cứu mà ḿnh phiên dịch, chúng tôi không có được cái tư cách, thẩm quyền đó nhưng chỉ mong vườn hoa Chánh Pháp có càng nhiều càng tối những hoa cỏ mà thật ra chúng có quyền góp mặt.

Xin thay mặt tất cả Phật Giáo Đồ độc giả, nghiêng ḿnh thâm tạ nụ cười cùng tổn phí ấn hành của Đại đức Giác Chánh dành cho bản dịch này cũng như không quên tín tâm pháp thí của chư Phật tử luôn hướng về các dịp ấn hành Kinh điển v́ sự tồn vong của Phật Giáo hôm nay và ngàn sau.

Nguyện cầu tất cả chúng sanh sớm thành Phật đạo.

Tố Phương Liêu, Xuân 1997

Sadi Giác Nguyên

 

 

 

 

NGHIÊN CỨU PHẬT PHÁP

 

 

Home