Dīghanikāya - Trường Bộ Kinh

HT Thch Minh Chu dịch

 

2. Mahānidānasuttaṃ

Paṭiccasamuppādo

95. Evaṃ me sutaṃ ekaṃ samayaṃ bhagavā kurūsu viharati kammāsadhammaṃ nāma [kammāsadammaṃ nāma (syā.)] kurūnaṃ nigamo. Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ, bhante! Yāva gambhīro cāyaṃ, bhante, paṭiccasamuppādo gambhīrāvabhāso ca, atha ca pana me uttānakuttānako viya khāyatīti. Mā hevaṃ, ānanda, avaca, mā hevaṃ, ānanda, avaca. Gambhīro cāyaṃ, ānanda, paṭiccasamuppādo gambhīrāvabhāso ca. Etassa, ānanda, dhammassa ananubodhā appaṭivedhā evamayaṃ pajā tantākulakajātā kulagaṇṭhikajātā [gulāguṇṭhikajātā (sī. pī.), guṇagaṇṭhikajātā (syā.)] mujapabbajabhūtā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ saṃsāraṃ nātivattati.

 

2. Mahānidānasuttavaṇṇanā

Nidānavaṇṇanā

95.Evaṃme sutaṃpe kurūsūti mahānidānasuttaṃ. Tatrāyaṃ anuttānapadavaṇṇanā. Kurūsu viharatīti kurū nāma jānapadino rājakumārā, tesaṃ nivāso ekopi janapado ruḷhīsaddena kurūti vuccati. Tasmiṃ kurūsu janapade. Aṭṭhakathācariyā panāhu mandhātukāle tīsu dīpesu manussā jambudīpo nāma buddhapaccekabuddhamahāsāvakacakkavattippabhutīnaṃ uttamamanussānaṃ uppattibhūmi uttamadīpo atiramaṇīyoti sutvā raā mandhātucakkavattinā cakkaratanaṃ purakkhatvā cattāro dīpe anusaṃyāyantena saddhiṃ āgamaṃsu. Tato rājā pariṇāyakaratanaṃ pucchi atthi nu kho manussalokato ramaṇīyataraṃ ṭhānanti. Kasmā deva evaṃ bhaṇasi? Kiṃ na passasi candimasūriyānaṃ ānubhāvaṃ, nanu etesaṃ ṭhānaṃ ito ramaṇīyataranti? Rājā cakkaratanaṃ purakkhatvā tattha agamāsi. Cattāro mahārājāno mandhātumahārājā āgatoti sutvāva mahiddhiko mahānubhāvo rājā, na sakkā yuddhena paṭibāhitunti sakaṃ rajjaṃ niyyātesuṃ. So taṃ gahetvā puna pucchi atthi nu kho ito ramaṇīyataraṃ ṭhānanti?

Athassa tāvatiṃsabhavanaṃ kathayiṃsu. Tāvatiṃsabhavanaṃ, deva, ito ramaṇīyataraṃ. Tattha sakkassa devarao ime cattāro mahārājāno paricārakā dovārikabhūmiyaṃ tiṭṭhanti, sakko devarājā mahiddhiko mahānubhāvo, tassimāni upabhogaṭṭhānāni yojanasahassubbedho vejayanto pāsādo, pacayojanasatubbedhā sudhammā devasabhā, diyaḍḍhayojanasatiko vejayantaratho tathā erāvaṇo hatthī , dibbarukkhasahassappaṭimaṇḍitaṃ nandanavanaṃ, cittalatāvanaṃ, phārusakavanaṃ, missakavanaṃ, yojanasatubbedho pāricchattako koviḷāro, tassa heṭṭhā saṭṭhiyojanāyāmā paāsayojanavitthatā pacadasayojanubbedhā jayakusumapupphavaṇṇā paṇḍukambalasilā, yassā mudutāya sakkassa nisīdato upaḍḍhakāyo anupavisatīti.

Taṃ sutvā rājā tattha gantukāmo cakkaratanaṃ abbhukkiri. Taṃ ākāse patiṭṭhāsi saddhiṃ caturaṅginiyā senāya. Atha dvinnaṃ devalokānaṃ vemajjhato cakkaratanaṃ otaritvā pathaviyaṃ patiṭṭhāsi saddhiṃ pariṇāyakaratanapamukhāya caturaṅginiyā senāya. Rājā ekakova tāvatiṃsabhavanaṃ agamāsi. Sakko mandhātā āgatoti sutvāva tassa paccuggamanaṃ katvā svāgataṃ, te mahārāja, sakaṃ te mahārāja, anusāsa mahārājāti vatvā saddhiṃ nāṭakehi rajjaṃ dve bhāge katvā ekaṃ bhāgamadāsi. Rao tāvatiṃsabhavane patiṭṭhitamattasseva manussabhāvo vigacchi, devabhāvo pāturahosi. Tassa kira sakkena saddhiṃ paṇḍukambalasilāyaṃ nisinnassa akkhinimisamattena nānattaṃ paāyati. Taṃ asallakkhentā devā sakkassa ca tassa ca nānatte muyhanti. So tattha dibbasampattiṃ anubhavamāno yāva chattiṃsa sakkā uppajjitvā cutā, tāva rajjaṃ kāretvā atittova kāmehi tato cavitvā attano uyyāne patiṭṭhito vātātapena phuṭṭhagatto kālamakāsi.

Cakkaratane pana puna pathaviyaṃ patiṭṭhite pariṇāyakaratanaṃ suvaṇṇapaṭṭe mandhātu upāhanaṃ likhāpetvā idaṃ mandhātu rajjanti rajjamanusāsi. Tepi tīhi dīpehi āgatamanussā puna gantuṃ asakkontā pariṇāyakaratanaṃ upasaṅkamitvā deva, mayaṃ rao ānubhāvena āgatā, idāni gantuṃ na sakkoma, vasanaṭṭhānaṃ no dehīti yāciṃsu. So tesaṃ ekamekaṃ janapadamadāsi. Tattha pubbavidehato āgatamanussehi āvasitapadeso tāyeva purimasaāya videharaṭṭhanti nāmaṃ labhi, aparagoyānato āgatamanussehi āvasitapadeso aparantajanapadoti nāmaṃ labhi, uttarakuruto āgatamanussehi āvasitapadeso kururaṭṭhanti nāmaṃ labhi, bahuke pana gāmanigamādayo upādāya bahuvacanena vohariyati. Tena vuttaṃ kurūsu viharatīti.

Kammāsadhammaṃ nāma kurūnaṃ nigamoti kammāsadhammanti ettha keci dha-kārassa da-kārena atthaṃ vaṇṇayanti. Kammāso ettha damitoti kammāsadammo.Kammāsoti kammāsapādo porisādo vuccati. Tassa kira pāde khāṇukena viddhaṭṭhāne vaṇo ruhanto cittadārusadiso hutvā ruhi. Tasmā kammāsapādoti paāyittha. So ca tasmiṃ okāse damito porisādabhāvato paṭisedhito . Kena? Mahāsattena. Katarasmiṃ jātaketi? Mahāsutasomajātaketi eke. Ime pana therā jayaddisajātaketi vadanti. Tadā hi mahāsattena kammāsapādo damito. Yathāha

Putto yadā homi jayaddisassa;

Pacālaraṭṭhadhipatissa atrajo.

Cajitvāna pāṇaṃ pitaraṃ pamocayiṃ;

Kammāsapādampi cahaṃ pasādayinti.

Keci pana dha-kāreneva atthaṃ vaṇṇayanti. Kurūraṭṭhavāsīnaṃ kira kuruvattadhammo, tasmiṃ kammāso jāto, tasmā taṃ ṭhānaṃ kammāso ettha dhammo jātoti kammāsadhammanti vuccati. Tattha niviṭṭhanigamassāpi etadeva nāmaṃ. Bhummavacanena kasmā na vuttanti. Avasanokāsato. Bhagavato kira tasmiṃ nigame vasanokāso koci vihāro nāma nāhosi. Nigamato pana apakkamma aatarasmiṃ udakasampanne ramaṇīye bhūmibhāge mahāvanasaṇḍo ahosi tattha bhagavā vihāsi, taṃ nigamaṃ gocaragāmaṃ katvā. Tasmā evamettha attho veditabbo kurūsu viharati kammāsadhammaṃ nāma kurūnaṃ nigamo, taṃ gocaragāmaṃ katvāti.

Āyasmāti piyavacanametaṃ, gāravavacanametaṃ. Ānandoti tassa therassa nāmaṃ. Ekamantanti bhāvanapuṃsakaniddeso visamaṃ candimasūriyā parivattantītiādīsu (a. ni. 4.70) viya. Tasmā yathā nisinno ekamantaṃ nisinno hoti, tathā nisīdīti evamettha attho daṭṭhabbo. Bhummatthe vā etaṃ upayogavacanaṃ nisīdīti upāvisi. Paṇḍitā hi garuṭṭhāniyaṃ upasaṅkamitvā āsanakusalatāya ekamantaṃ nisīdanti. Ayaca tesaṃ aataro, tasmā ekamantaṃ nisīdi.

Kathaṃ nisinno kho pana ekamantaṃ nisinno hotīti? Cha nisajjadose vajjetvā. Seyyathidaṃ atidūraṃ, accāsannaṃ, uparivātaṃ, unnatappadesaṃ, atisammukhaṃ, atipacchāti. Atidūre nisinno hi sace kathetukāmo hoti, uccāsaddena kathetabbaṃ hoti. Accāsanne nisinno saṅghaṭṭanaṃ karoti. Uparivāte nisinno sarīragandhena bādhati. Unnatappadese nisinno agāravaṃ pakāseti. Atisammukhā nisinno sace daṭṭhukāmo hoti, cakkhunā cakkhuṃ āhacca daṭṭhabbaṃ hoti. Atipacchā nisinno sace daṭṭhukāmo hoti, gīvaṃ parivattetvā daṭṭhabbaṃ hoti. Tasmā ayampi tikkhattuṃ bhagavantaṃ padakkhiṇaṃ katvā sakkaccaṃ vanditvā ete cha nisajjadose vajjetvā dakkhiṇajāṇumaṇḍalassa abhimukhaṭṭhāne chabbaṇṇānaṃ buddharasmīnaṃ anto pavisitvā pasannalākhārasaṃ vigāhanto viya suvaṇṇapaṭaṃ pārupanto viya rattuppalamālāvitānamajjhaṃ pavisanto viya ca dhammabhaṇḍāgāriko āyasmā ānando nisīdi. Tena vuttaṃ ekamantaṃ nisīdīti.

Kāya pana velāya, kena kāraṇena ayamāyasmā bhagavantaṃ upasaṅkamantoti? Sāyanhavelāyaṃ paccayākārapahapucchanakāraṇena. Taṃ divasaṃ kirāyamāyasmā kulasaṅgahatthāya gharadvāre gharadvāre sahassabhaṇḍikaṃ nikkhipanto viya kammāsadhammagāmaṃ piṇḍāya caritvā piṇḍapātapaṭikkanto satthu vattaṃ dassetvā satthari gandhakuṭiṃ paviṭṭhe satthāraṃ vanditvā attano divāṭṭhānaṃ gantvā antevāsikesu vattaṃ dassetvā paṭikkantesu divāṭṭhānaṃ paṭisammajjitvā cammakkhaṇḍaṃ paapetvā udakatumbato udakaṃ gahetvā udakena hatthapāde sītale katvā pallaṅkaṃ ābhujitvā nisinno sotāpattiphalasamāpattiṃ samāpajji. Atha paricchinnakālavasena samāpattito uṭṭhāya paccayākāre āṇaṃ otāresi. So avijjāpaccayā saṅkhārātiādito paṭṭhāya antaṃ, antato paṭṭhāya ādiṃ, ubhayantato paṭṭhāya majjhaṃ, majjhato paṭṭhāya ubho ante pāpento tikkhattuṃ dvādasapadaṃ paccayākāraṃ sammasi. Tassevaṃ sammasantassa paccayākāro vibhūto hutvā uttānakuttānako viya upaṭṭhāsi.

Tato cintesi ayaṃ paccayākāro sabbabuddhehi gambhīro ceva gambhīrāvabhāso cāti kathito, mayhaṃ kho pana padesaāṇe ṭhitassa sāvakassa sato uttāno vibhūto pākaṭo hutvā upaṭṭhāti, mayhaṃyeva nu kho esa uttānako hutvā upaṭṭhāti, udāhu aesampīti? Athassa etadahosi handāhaṃ imaṃ pahaṃ gahetvā bhagavantaṃ pucchāmi, addhā me bhagavā imaṃ atthuppattiṃ katvā sālindaṃ sineruṃ ukkhipanto viya ekaṃ suttantakathaṃ kathetvā dassessati. Buddhānahi vinayapaattiṃ, bhummantaraṃ, paccayākāraṃ, samayantaranti imāni cattāri ṭhānāni patvā gajjitaṃ mahantaṃ hoti, āṇaṃ anupavisati, buddhaāṇassa mahantabhāvo paāyati, desanā gambhīrā hoti tilakkhaṇabbhāhatā suatapaṭisaṃyuttāti.

So kicāpi pakatiyāva ekadivase satavārampi sahassavārampi bhagavantaṃ upasaṅkamanto na ahetuakāraṇena upasaṅkamati, taṃ divasaṃ pana imaṃ pahaṃ gahetvā imaṃ buddhagandhahatthiṃ āpajja āṇakocanādaṃ sossāmi, buddhasīhaṃ āpajja āṇasīhanādaṃ sossāmi, buddhasindhavaṃ āpajja āṇapadavikkamaṃ passissāmīti cintetvā divāṭṭhānā uṭṭhāya cammakkhaṇḍaṃ papphoṭetvā ādāya sāyanhasamaye bhagavantaṃ upasaṅkami. Tena vuttaṃ sāyanhavelāyaṃ paccayākārapahapucchanakāraṇena upasaṅkamantoti.

Yāva gambhīroti ettha yāvasaddo pamāṇātikkame, atikkamma pamāṇaṃ gambhīro, atigambhīroti attho. Gambhīrāvabhāsoti gambhīrova hutvā avabhāsati, dissatīti attho. Ekahi uttānameva gambhīrāvabhāsaṃ hoti pūtipaṇṇādivasena kāḷavaṇṇapurāṇaudakaṃ viya. Tahi jāṇuppamāṇampi sataporisaṃ viya dissati. Ekaṃ gambhīraṃ uttānāvabhāsaṃ hoti maṇigaṅgāya vippasannaudakaṃ viya. Tahi sataporisampi jāṇuppamāṇaṃ viya khāyati. Ekaṃ uttānaṃ uttānāvabhāsaṃ hoti cāṭiādīsu udakaṃ viya. Ekaṃ gambhīraṃ gambhīrāvabhāsaṃ hoti sinerupādakamahāsamudde udakaṃ viya. Evaṃ udakameva cattāri nāmāni labhati. Paṭiccasamuppāde panetaṃ natthi. Ayahi gambhīro ceva gambhīrāvabhāso cāti ekameva nāmaṃ labhati. Evarūpo samānopi atha ca pana me uttānakuttānako viya khāyati, yadidaṃ acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ bhanteti. Evaṃ attano vimhayaṃ pakāsento pahaṃ pucchitvā tuṇhībhūto nisīdi.

Bhagavā tassa vacanaṃ sutvā ānando bhavaggaggahaṇāya hatthaṃ pasārento viya, sineruṃ chinditvā mijaṃ nīharituṃ vāyamamāno viya, vinā nāvāya mahāsamuddaṃ taritukāmo viya, pathaviṃ parivattetvā pathavojaṃ gahetuṃ vāyamamāno viya buddhavisayapahaṃ attano uttānaṃ vadati. Handassa gambhīrabhāvaṃ ācikkhissāmīti cintetvā mā hevantiādimāha.

Tattha mā hevanti ha-kāro nipātamattaṃ. Evaṃ mā bhaṇīti attho. Mā hevanti ca idaṃ vacanaṃ bhagavā āyasmantaṃ ānandaṃ ussādentopi bhaṇati apasādentopi.

Ussādanāvaṇṇanā

Tattha ussādento ānanda, tvaṃ mahāpao visadaāṇo, tena te gambhīropi paṭiccasamuppādo uttānako viya khāyati. Aesaṃ panesa uttānakoti na sallakkhetabbo, gambhīroyeva ca gambhīrāvabhāso ca. Tattha catasso upamā vadanti. Chamāse subhojanarasapuṭṭhassa kira katayogassa mahāmallassa samajjasamaye katamallapāsāṇaparicayassa yuddhabhūmiṃ gacchantassa antarā mallapāsāṇaṃ dassesuṃ, so kiṃ etanti āha. Mallapāsāṇoti. Āharatha nanti. Ukkhipituṃ na sakkomāti vutte sayaṃ gantvā kuhiṃ imassa bhāriyaṭṭhānanti vatvā dvīhi hatthehi dve pāsāṇe ukkhipitvā kīḷāguḷe viya khipitvā agamāsi. Tattha mallassa mallapāsāṇo lahukopi na aesaṃ lahukoti vattabbo. Chamāse subhojanarasapuṭṭho mallo viya hi kappasatasahassaṃ abhinīhārasampanno āyasmā ānando, yathā mallassa mahābalatāya mallapāsāṇo lahuko, evaṃ therassa mahāpaatāya paṭiccasamuppādo uttāno, so aesaṃ uttānoti na vattabbo.

Mahāsamudde ca timināma maccho dviyojanasatiko timiṅgalo tiyojanasatiko, timipiṅgalo catuyojanasatiko timirapiṅgalo pacayojanasatiko, ānando timinando ajjhāroho mahātimīti ime cattāro yojanasahassikā. Tattha timirapiṅgaleneva dīpenti. Tassa kira dakkhiṇakaṇṇaṃ cālentassa pacayojanasate padese udakaṃ calati. Tathā vāmakaṇṇaṃ. Tathā naṅguṭṭhaṃ, tathā sīsaṃ. Dve pana kaṇṇe cāletvā naṅguṭṭhena udakaṃ paharitvā sīsaṃ aparāparaṃ katvā kīḷituṃ āraddhassa sattaṭṭhayojanasate padese bhājane pakkhipitvā uddhane āropitaṃ viya udakaṃ pakkuthati, tiyojanasatamatte padese udakaṃ piṭṭhiṃ chādetuṃ na sakkoti. So evaṃ vadeyya ayaṃ mahāsamuddo gambhīro gambhīroti vadanti kutassa gambhīratā, mayaṃ piṭṭhipaṭicchādanamattampi udakaṃ na labhāmāti. Tattha kāyupapannassa timirapiṅgalassa mahāsamuddo uttānoti, aesaṃ khuddakamacchānaṃ uttānoti na vattabbo, evameva āṇupapannassa therassa paṭiccasamuppādo uttānoti, aesampi uttānoti na vattabbo.

Supaṇṇarājā ca diyaḍḍhayojanasatiko, tassa dakkhiṇapakkho paāsayojaniko hoti tathā vāmapakkho, pichavaṭṭi saṭṭhiyojanikā, gīvā tiṃsayojanikā, mukhaṃ navayojanaṃ, pādā dvādasayojanikā. Tasmiṃ supaṇṇavātaṃ dassetuṃ āraddhe sattaṭṭhayojanasataṃ ṭhānaṃ nappahoti. So evaṃ vadeyya ayaṃ ākāso ananto anantoti vadanti, kutassa anantatā, mayaṃ pakkhavātappasāraṇokāsampi na labhāmāti. Tattha kāyupapannassa supaṇṇarao ākāso parittoti, aesaṃ khuddakapakkhīnaṃ parittoti na vattabbo, evameva āṇupapannassa therassa paṭiccasamuppādo uttānoti, aesampi uttānoti na vattabbo.

Rāhu asurindo pana pādantato yāva kesantā yojanānaṃ cattāri sahassāni aṭṭha ca satāni hoti. Tassa dvinnaṃ bāhānaṃ antaraṃ dvādasayojanasatikaṃ. Bahalattena chayojanasatikaṃ . Hatthapādatalāni tiyojanasatikāni, tathā mukhaṃ. Ekekaṃ aṅgulipabbaṃ paāsayojanaṃ, tathā bhamukantaraṃ. Nalāṭaṃ tiyojanasatikaṃ. Sīsaṃ navayojanasatikaṃ. Tassa mahāsamuddaṃ otiṇṇassa gambhīraṃ udakaṃ jāṇuppamāṇaṃ hoti. So evaṃ vadeyya ayaṃ mahāsamuddo gambhīro gambhīroti vadanti, kutassa gambhīratā, mayaṃ jāṇuppaṭicchādanamattampi udakaṃ na labhāmāti. Tattha kāyupapannassa rāhuno mahāsamuddo uttānoti, aesaṃ uttānoti na vattabbo, evameva āṇupapannassa therassa paṭiccasamuppādo uttānoti, aesampi uttānoti na vattabbo. Etamatthaṃ sandhāya bhagavā mā hevaṃ, ānanda, avaca; mā hevaṃ, ānanda avacāti āha.

Therassa hi catūhi kāraṇehi gambhīropi paṭiccasamuppādo uttānoti upaṭṭhāti. Katamehi catūhi? Pubbūpanissayasampattiyā, titthavāsena, sotāpannatāya, bahussutabhāvenāti.

Pubbūpanissayasampattikathā

Ito kira satasahassime kappe padumuttaro nāma satthā loke uppajji. Tassa haṃsavatī nāma nagaraṃ ahosi, ānando nāma rājā pitā , sumedhā nāma devī mātā, bodhisatto uttarakumāro nāma ahosi. So puttassa jātadivase mahābhinikkhamanaṃ nikkhamma pabbajitvā padhānamanuyujanto anukkamena sabbautaṃ patvā anekajātisaṃsāranti udānaṃ udānetvā sattāhaṃ bodhipallaṅke vītināmetvā pathaviyaṃ ṭhapessāmīti pādaṃ abhinīhari. Atha pathaviṃ bhinditvā mahantaṃ padumaṃ uṭṭhāsi. Tassa dhurapattāni navutihatthāni, kesaraṃ tiṃsahatthaṃ, kaṇṇikā dvādasahatthā, navaghaṭappamāṇo reṇu ahosi.

Satthā pana ubbedhato aṭṭhapaṇṇāsahatthubbedho ahosi. Tassa ubhinnaṃ bāhānamantaraṃ aṭṭhārasahatthaṃ, nalāṭaṃ pacahatthaṃ, hatthapādā ekādasahatthā. Tassa ekādasahatthena pādena dvādasahatthāya kaṇṇikāya akkantamattāya navaghaṭappamāṇo reṇu uṭṭhāya aṭṭhapaṇṇāsahatthaṃ padesaṃ uggantvā okiṇṇamanosilācuṇṇaṃ viya paccokiṇṇo. Tadupādāya bhagavā padumuttarotveva paāyittha. Tassa devilo ca sujāto ca dve aggasāvakā ahesuṃ. Amitā ca asamā ca dve aggasāvikā. Sumano nāma upaṭṭhāko. Padumuttaro bhagavā pitusaṅgahaṃ kurumāno bhikkhusatasahassaparivāro haṃsavatiyā rājadhāniyā vasati.

Kaniṭṭhabhātā panassa sumanakumāro nāma. Tassa rājā haṃsavatito vīsatiyojanasate ṭhāne bhogagāmaṃ adāsi. So kadāci āgantvā pitaraca satthāraca passati. Athekadivasaṃ paccanto kupito. Sumano rao pesesi paccanto kupitoti. Rājā mayā tvaṃ tattha kasmā ṭhapitoti paṭipesesi. So nikkhamma core vūpasametvā upasanto, deva, janapadoti rao pesesi. Rājā tuṭṭho sīghaṃ mama putto āgacchatūti āha. Tassa sahassamattā amaccā honti. So tehi saddhiṃ antarāmagge mantesi mayhaṃ pitā tuṭṭho, sace me varaṃ deti, kiṃ gaṇhāmīti. Atha naṃ ekacce hatthiṃ gaṇhatha, assaṃ gaṇhatha, rathaṃ gaṇhatha, janapadaṃ gaṇhatha, sattaratanāni gaṇhathāti āhaṃsu. Apare tumhe pathavissarassa puttā, tumhākaṃ dhanaṃ na dullabhaṃ, laddhampi cetaṃ sabbaṃ pahāya gamanīyaṃ, puameva ekaṃ ādāya gamanīyaṃ; tasmā te deve varaṃ dadamāne temāsaṃ padumuttaraṃ bhagavantaṃ upaṭṭhātuṃ varaṃ gaṇhathāti. So tumhe mayhaṃ kalyāṇamittā, na mametaṃ cittaṃ atthi, tumhehi pana uppāditaṃ, evaṃ karissāmīti gantvā pitaraṃ vanditvā pitarāpi āliṅgetvā tassa matthake cumbitvā varaṃ te putta, demīti vutte sādhu mahārāja, icchāmahaṃ mahārāja bhagavantaṃ temāsaṃ catūhi paccayehi upaṭṭhahanto jīvitaṃ avajhaṃ kātuṃ, imameva varaṃ dehīti āha. Na sakkā tāta, aaṃ varehīti vutte deva, khattiyānaṃ nāma dve kathā natthi, etameva dehi, na me aenatthoti. Tāta buddhānaṃ nāma cittaṃ dujjānaṃ, sace bhagavā na icchissati, mayā dinnepi kiṃ bhavissatīti? So sādhu, deva, ahaṃ bhagavato cittaṃ jānissāmīti vihāraṃ gato.

Tena ca samayena bhattakiccaṃ niṭṭhapetvā bhagavā gandhakuṭiṃ paviṭṭho hoti. So maṇḍalamāḷe sannisinnānaṃ bhikkhūnaṃ santikaṃ agamāsi. Te taṃ āhaṃsu rājaputta, kasmā āgatosīti? Bhagavantaṃ dassanāya, dassetha me bhagavantanti. Na mayaṃ, rājaputta, icchiticchitakkhaṇe satthāraṃ daṭṭhuṃ labhāmāti. Ko pana, bhante, labhatīti? Sumanatthero nāma rājaputtāti. So kuhiṃ, bhante, theroti. Therassa nisinnaṭṭhānaṃ pucchitvā gantvā vanditvā icchāmahaṃ, bhante, bhagavantaṃ passituṃ, dassetha meti āha. Thero ehi rājaputtāti taṃ gahetvā taṃ gandhakuṭipariveṇe ṭhapetvā gandhakuṭiṃ abhiruhi. Atha naṃ bhagavā sumana, kasmā āgatosīti āha. Rājaputto, bhante, bhagavantaṃ dassanāya āgatoti. Tena hi bhikkhu āsanaṃ paāpehīti. Thero āsanaṃ paāpesi, nisīdi bhagavā paatte āsane. Rājaputto bhagavantaṃ vanditvā paṭisanthāraṃ akāsi. Kadā āgatosi rājaputtāti? Bhante, tumhesu gandhakuṭiṃ paviṭṭhesu. Bhikkhū pana na mayaṃ icchiticchitakkhaṇe bhagavantaṃ daṭṭhuṃ labhāmāti maṃ therassa santikaṃ pāhesuṃ. Thero pana ekavacaneneva dassesi. Thero, bhante, tumhākaṃ sāsane vallabho maeti. Āma rājakumāra, vallabho esa bhikkhu mayhaṃ sāsaneti. Bhante, buddhānaṃ sāsane kiṃ katvā vallabho hotīti? Dānaṃ datvā sīlaṃ samādiyitvā uposathakammaṃ katvā kumārāti. Bhagavā, ahaṃ thero viya buddhasāsane vallabho hotukāmo, temāsaṃ me vassāvāsaṃ adhivāsethāti. Bhagavā atthi nu kho tattha gatena atthoti oloketvā atthīti disvā suāgāre, kho rājakumāra tathāgatā abhiramantīti āha. Kumāro aātaṃ bhagavā, aātaṃ sugatāti vatvā ahaṃ, bhante, purimataraṃ gantvā vihāraṃ kāremi, mayā pesite bhikkhusatasahassena saddhiṃ āgacchathāti paṭiaṃ gahetvā pitusantikaṃ gantvā dinnā me, deva, bhagavatā paṭiā, mayā pahite bhagavantaṃ peseyyāthāti pitaraṃ vanditvā nikkhamitvā yojane yojane vihāraṃ kāretvā vīsayojanasataṃ addhānaṃ gantvā attano nagare vihāraṭṭhānaṃ vicinanto sobhanaṃ nāma kuṭumbikassa uyyānaṃ disvā satasahassena kiṇitvā satasahassaṃ vissajjetvā vihāraṃ kāresi. Tattha bhagavato gandhakuṭiṃ sesabhikkhūnaca rattiṭṭhānadivāṭṭhānatthāya kuṭileṇamaṇḍape kārāpetvā pākāraparikkhepe katvā dvārakoṭṭhakaca niṭṭhapetvā pitusantikaṃ pesesi niṭṭhitaṃ mayhaṃ kiccaṃ, satthāraṃ pahiṇathāti.

Rājā bhagavantaṃ bhojetvā bhagavā, sumanassa kiccaṃ niṭṭhitaṃ, tumhākaṃ gamanaṃ paccāsīsatīti āha. Bhagavā satasahassabhikkhuparivāro yojane yojane vihāresu vasamāno agamāsi. Kumāro satthā āgatoti sutvā yojanaṃ paccuggantvā mālādīhi pūjayamāno vihāraṃ pavesetvā

Satasahassena me kītaṃ, satasahassena māpitaṃ;

Sobhanaṃ nāma uyyānaṃ, paṭiggaṇha mahāmunīti.

Vihāraṃ niyyātesi. So vassūpanāyikadivase dānaṃ datvā attano puttadāre ca amacce ca pakkosāpetvā āha ayaṃ satthā amhākaṃ santikaṃ dūrato āgato, buddhā ca nāma dhammagaruno na āmisagarukā. Tasmā ahaṃ temāsaṃ dve sāṭake nivāsetvā dasa sīlāni samādiyitvā idheva vasissāmi, tumhe khīṇāsavasatasahassassa imināva nīhārena temāsaṃ dānaṃ dadeyyāthāti.

So sumanattherassa vasanaṭṭhānasabhāgeyeva ṭhāne vasanto yaṃ thero bhagavato vattaṃ karoti, taṃ sabbaṃ disvā imasmiṃ ṭhāne ekantavallabho esa thero, etasseva me ṭhānantaraṃ patthetuṃ vaṭṭatīti cintetvā upakaṭṭhāya pavāraṇāya gāmaṃ pavisitvā sattāhaṃ mahādānaṃ datvā sattame divase bhikkhusatasahassassa pādamūle ticīvaraṃ ṭhapetvā bhagavantaṃ vanditvā bhante, yadetaṃ mayā magge yojanantarikaṃ yojanantarikaṃ vihāraṃ kārāpanato paṭṭhāya puaṃ kataṃ, taṃ neva sakkasampattiṃ, na mārasampattiṃ, na brahmasampattiṃ patthayantena, buddhassa pana upaṭṭhākabhāvaṃ patthayantena kataṃ. Tasmā ahampi, bhagavā, anāgate sumanatthero viya buddhassa upaṭṭhāko bhaveyyanti pacapatiṭṭhitena nipatitvā vandi.

Bhagavā mahantaṃ kulaputtassa cittaṃ, samijjhissati nu kho noti olokento anāgate ito satasahassime kappe gotamo nāma buddho uppajjissati, tasseva upaṭṭhāko bhavissatīti atvā

Icchitaṃ patthitaṃ tuyhaṃ, sabbameva samijjhatu;

Sabbe pūrentu saṅkappā, cando pannaraso yathāti.

Āha. Kumāro taṃ sutvā buddhā nāma advejjhakathā hontīti dutiyadivaseyeva tassa bhagavato pattacīvaraṃ gahetvā piṭṭhito piṭṭhito gacchanto viya ahosi. So tasmiṃ buddhuppāde vassasatasahassaṃ dānaṃ datvā sagge nibbattitvā kassapabuddhakālepi piṇḍāya carato therassa pattaggahaṇatthaṃ uttarisāṭakaṃ datvā pūjamakāsi. Puna sagge nibbattitvā tato cuto bārāṇasirājā hutvā aṭṭhannaṃ paccekabuddhānaṃ paṇṇasālāyo kāretvā maṇiādhārake upaṭṭhapetvā catūhi paccayehi dasavassasahassāni upaṭṭhānaṃ akāsi. Etāni pākaṭaṭṭhānāni.

Kappasatasahassaṃ pana dānaṃ dadamānova amhākaṃ bodhisattena saddhiṃ tusitapure nibbattitvā tato cuto amitodanasakkassa gehe paṭisandhiṃ gahetvā anupubbena katābhinikkhamano sammāsambodhiṃ patvā paṭhamagamanena kapilavatthuṃ āgantvā tato nikkhamante bhagavati bhagavato parivāratthaṃ rājakumāresu pabbajitesu bhaddiyādīhi saddhiṃ nikkhamitvā bhagavato santike pabbajitvā nacirasseva āyasmato puṇṇassa mantāṇiputtassa santike dhammakathaṃ sutvā sotāpattiphale patiṭṭhahi (saṃ. ni. 3.83). Evamesa āyasmā pubbūpanissayasampanno tassimāya pubbūpanissayasampattiyā gambhīropi paṭiccasamuppādo uttānako viya upaṭṭhāsi.

Titthavāsādivaṇṇanā

Titthavāsoti punappunaṃ garūnaṃ santike uggahaṇasavanaparipucchanadhāraṇāni vuccanti. So therassa ativiya parisuddho, tenāpissāyaṃ gambhīropi paṭiccasamuppādo uttānako viya upaṭṭhāsi.

Sotāpannānaca nāma paccayākāro uttānakova hutvā upaṭṭhāti, ayaca āyasmā sotāpanno. Bahussutānaca catuhatthe ovarake padīpe jalamāne macapīṭhaṃ viya nāmarūpaparicchedo pākaṭo hoti, ayaca āyasmā bahussutānaṃ aggo hoti, bāhusaccānubhāvenapissa gambhīropi paccayākāro uttānako viya upaṭṭhāsi.

Paṭiccasamuppādagambhīratā

Tattha atthagambhīratāya, dhammagambhīratāya, desanāgambhīratāya, paṭivedhagambhīratāyāti catūhi ākārehi paṭiccasamuppādo gambhīro nāma.

Tattha jarāmaraṇassa jātipaccayasambhūtasamudāgataṭṭho gambhīrope saṅkhārānaṃ avijjāpaccayasambhūtasamudāgataṭṭho gambhīroti ayaṃ atthagambhīratā.

Avijjāya saṅkhārānaṃ paccayaṭṭho gambhīrope jātiyā jarāmaraṇassa paccayaṭṭho gambhīroti ayaṃ dhammagambhīratā.

Katthaci sutte paṭiccasamuppādo anulomato desiyati, katthaci paṭilomato, katthaci anulomapaṭilomato, katthaci majjhato paṭṭhāya anulomato vā paṭilomato vā anulomapaṭilomato vā, katthaci tisandhi catusaṅkhepo, katthaci dvisandhi tisaṅkhepo, katthaci ekasandhi dvisaṅkhepoti ayaṃ desanāgambhīratā.

Avijjāya pana aāṇaadassanasaccāpaṭivedhaṭṭho gambhīro, saṅkhārānaṃ abhisaṅkharaṇāyūhanasarāgavirāgaṭṭho, viāṇassa suataabyāpāraasaṅkantipaṭisandhipātubhāvaṭṭho, nāmarūpassa ekuppādavinibbhogāvinibbhoganamanaruppanaṭṭho, saḷāyatanassa adhipatilokadvārakkhettavisayibhāvaṭṭho , phassassa phusanasaṅghaṭṭanasaṅgatisannipātaṭṭho, vedanāya ārammaṇarasānubhavanasukhadukkhamajjhattabhāvanijjīvavedayitaṭṭho, taṇhāya abhinanditaajjhosānasaritālatātaṇhānadītaṇhāsamuddaduppūraṇaṭṭho, upādānassa ādānaggahaṇābhinivesaparāmāsaduratikkamaṭṭho, bhavassa āyūhanābhisaṅkharaṇayonigatiṭhitinivāsesu khipanaṭṭho, jātiyā jātisajātiokkantinibbattipātubhāvaṭṭho, jarāmaraṇassa khayavayabhedavipariṇāmaṭṭho gambhīroti. Evaṃ yo avijjādīnaṃ sabhāvo, yena paṭivedhena avijjādayo sarasalakkhaṇato paṭividdhā honti; so gambhīroti ayaṃ paṭivedhagambhīratāti veditabbā. Sā sabbāpi therassa uttānakā viya upaṭṭhāsi. Tena bhagavā āyasmantaṃ ānandaṃ ussādento mā hevantiādimāha. Ayacettha adhippāyo ānanda, tvaṃ mahāpao visadaāṇo, tena te gambhīropi paṭiccasamuppādo uttānako viya khāyati, tasmā mayhameva nu kho esa uttānako hutvā upaṭṭhāti, udāhu aesampīti mā evaṃ avacāti.

Apasādanāvaṇṇanā

Yaṃ pana vuttaṃ apasādentoti, tattha ayaṃ adhippāyo ānanda, atha ca pana me uttānakuttānako viya khāyatīti mā hevaṃ avaca. Yadi hi te esa uttānakuttānako viya khāyati, kasmā tvaṃ attano dhammatāya sotāpanno nāhosi, mayā dinnanayeva ṭhatvā sotāpattimaggaṃ paṭivijjhasi. Ānanda, idaṃ nibbānameva gambhīraṃ, paccayākāro pana tava uttānako jāto, atha kasmā oḷārikaṃ kāmarāgasaṃyojanaṃ paṭighasaṃyojanaṃ, oḷārikaṃ kāmarāgānusayaṃ paṭighānusayanti ime cattāro kilese samugghāṭetvā sakadāgāmiphalaṃ na sacchikarosi? Teyeva aṇusahagate cattāro kilese samugghāṭetvā anāgāmiphalaṃ na sacchikarosi? Rūparāgādīni paca saṃyojanāni, bhavarāgānusayaṃ, mānānusayaṃ, avijjānusayanti ime aṭṭha kilese samugghāṭetvā arahattaṃ na sacchikarosi?

Kasmā ca satasahassakappādhikaṃ ekaṃ asaṅkhyeyyaṃ pūritapāramino sāriputtamoggallānā viya sāvakapāramiāṇaṃ nappaṭivijjhasi? Satasahassakappādhikāni dve asaṅkhyeyyāni pūritapāramino paccekabuddhā viya ca paccekabodhiāṇaṃ nappaṭivijjhasi? Yadi vā te sabbathāva esa uttānako hutvā upaṭṭhāti, atha kasmā satasahassakappādhikāni cattāri aṭṭha soḷasa vā asaṅkhyeyyāni pūritapāramino buddhā viya sabbautaāṇaṃ na sacchikarosi? Kiṃ anatthikosi etehi visesādhigamehi, passa yāvaca te aparaddhaṃ, tvaṃ nāma sāvako padesaāṇe ṭhito atigambhīraṃ paccayākāraṃ uttānako me upaṭṭhātīti vadasi, tassa te idaṃ vacanaṃ buddhānaṃ kathāya paccanīkaṃ hoti, na tādisena nāma bhikkhunā buddhānaṃ kathāya paccanīkaṃ kathetabbanti yuttametaṃ.

Nanu mayhaṃ, ānanda, idaṃ paccayākāraṃ paṭivijjhituṃ vāyamantasseva satasahassakappādhikāni cattāri asaṅkhyeyyāni atikkantāni? Paccayākāraṃ paṭivijjhanatthāya ca pana me adinnaṃ dānaṃ nāma natthi, apūritapāramī nāma natthi. Paccayākāraṃ paṭivijjhassāmīti pana me nirussāhaṃ viya mārabalaṃ vidhamantassa ayaṃ mahāpathavī dvaṅgulamattampi na kampi tathā paṭhamayāme pubbenivāsaṃ, majjhimayāme dibbacakkhuṃ sampādentassa. Pacchimayāme pana me balavapaccūsasamaye avijjā saṅkhārānaṃ navahi ākārehi paccayo hotīti diṭṭhamatteva dasasahassilokadhātu ayadaṇḍakena ākoṭitakaṃsatālaṃ viya viravasataṃ viravasahassaṃ mucamānā vātāhate paduminipaṇṇe udakabindu viya kampittha. Evaṃ gambhīro cāyaṃ, ānanda, paṭiccasamuppādo, gambhīrāvabhāso ca. Etassa ānanda, dhammassa ananubodhāpe nātivattatīti.

Etassa dhammassāti etassa paccayadhammassa. Ananubodhāti ātapariāvasena ananubujjhanā. Appaṭivedhāti tīraṇappahānapariāvasena appaṭivijjhanā. Tantākulakajātāti tantaṃ viya ākulakajātā. Yathā nāma dunnikkhittaṃ mūsikacchinnaṃ pesakārānaṃ tantaṃ tahiṃ tahiṃ ākulaṃ hoti, idaṃ aggaṃ idaṃ mūlanti aggena vā aggaṃ mūlena vā mūlaṃ samānetuṃ dukkaraṃ hoti; evameva sattā imasmiṃ paccayākāre khalitā ākulā byākulā honti, na sakkonti taṃpaccayākāraṃ ujuṃ kātuṃ. Tattha tantaṃ paccattapurisakāre ṭhatvā sakkāpi bhaveyya ujuṃ kātuṃ, ṭhapetvā pana dve bodhisatte ae sattā attano dhammatāya paccayākāraṃ ujuṃ kātuṃ samatthā nāma natthi. Yathā pana ākulaṃ tantaṃ kajiyaṃ datvā kocchena pahataṃ tattha tattha guḷakajātaṃ hoti gaṇṭhibaddhaṃ, evamime sattā paccayesu pakkhalitvā paccaye ujuṃ kātuṃ asakkontā dvāsaṭṭhidiṭṭhigatavasena ākulakajātā honti, gaṇṭhibaddhā. Ye hi keci diṭṭhigatanissitā, sabbe paccayākāraṃ ujuṃ kātuṃ asakkontāyeva.

Kulāgaṇṭhikajātāti kulāgaṇṭhikaṃ vuccati pesakārakajiyasuttaṃ. Kulā nāma sakuṇikā, tassā kulāvakotipi eke. Yathā hi tadubhayampi ākulaṃ aggena vā aggaṃ mūlena vā mūlaṃ samānetuṃ dukkaranti purimanayeneva yojetabbaṃ.

Mujapabbajabhūtāti mujatiṇaṃ viya pabbajatiṇaṃ viya ca bhūtā. Yathā tāni tiṇāni koṭṭetvā katarajju jiṇṇakāle katthaci patitaṃ gahetvā tesaṃ tiṇānaṃ idaṃ aggaṃ, idaṃ mūlanti aggena vā aggaṃ mūlena vā mūlaṃ samānetuṃ dukkaranti. Tampi paccattapurisakāre ṭhatvā sakkā bhaveyya ujuṃ kātuṃ, ṭhapetvā pana dve bodhisatte ae sattā attano dhammatāya paccayākāraṃ ujuṃ kātuṃ samatthā nāma natthi. Evamayaṃ pajā paccayākāre ujuṃ kātuṃ asakkontī diṭṭhigatavasena gaṇṭhikajātā hutvā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ saṃsāraṃ nātivattati.

Tattha apāyoti nirayatiracchānayonipettivisayaasurakāyā. Sabbepi hi te vaḍḍhisaṅkhātassa ayassa abhāvato apāyoti vuccanti. Tathā dukkhassa gatibhāvato duggati. Sukhasamussayato vinipatitattā vinipāto. Itaro pana

Khandhānaca paṭipāṭi, dhātuāyatanāna ca;

Abbocchinnaṃ vattamānā, saṃsāroti pavuccatīti.

Taṃ sabbampi nātivattati nātikkamati. Atha kho cutito paṭisandhiṃ, paṭisandhito cutinti evaṃ punappunaṃ cutipaṭisandhiyo gaṇhantā tīsu bhavesu catūsu yonīsu pacasu gatīsu sattasu viāṇaṭṭhitīsu navasu sattāvāsesu mahāsamudde vātukkhittanāvā viya yantesu yuttagoṇo viya ca paribbhamatiyeva . Iti sabbaṃ petaṃ bhagavā āyasmantaṃ ānandaṃ apasādento āhāti veditabbaṃ.

 

15. Kinh ại duyn
(Mahnidna sutta)

95. Như vậy ti nghe. Một thời, Thế Tn trụ tại bộ lạc Kuru (Cu-lu), ở ấp Kuru tn l Kammassadhamma (Kiếm-ma-sắt-đm). Tn giả Ananda (A Nan) đến tại chỗ Thế Tn ở, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tn v ngồi xuống một bn. Sau khi ngồi xuống một bn, Tn giả Ananda bạch Thế Tn:

- Hy hữu thay, bạch Thế Tn! Kỳ diệu thay, bạch Thế Tn! Bạch Thế Tn, gio php Duyn khởi ny thm thy, thật sự thm thy, v gio php ny đối với con hết sức minh bạch r rng.

- Ny Ananda, chớ c ni vậy! Ny Ananda chớ c ni vậy! Ny Ananda, gio php Duyn khởi ny thm thy, thật sự thm thy. Ny Ananda, chnh v khng gic ngộ, khng thm hiểu gio php ny m chng sanh hiện tại bị rối loạn như một ổ kn, rối ren như một ống chỉ, giống như cỏ munja v lau sậy babaja (ba-ba-la) khng thể no ra khỏi khổ xứ, c th, đọa xứ, sanh tử.

96. Atthi idappaccayā jarāmaraṇanti iti puṭṭhena satā, ānanda, atthītissa vacanīyaṃ. Kiṃpaccayā jarāmaraṇanti iti ce vadeyya, jātipaccayā jarāmaraṇanti iccassa vacanīyaṃ.

Atthi idappaccayā jātīti iti puṭṭhena satā, ānanda, atthītissa vacanīyaṃ. Kiṃpaccayā jātīti iti ce vadeyya, bhavapaccayā jātīti iccassa vacanīyaṃ.

Atthi idappaccayā bhavoti iti puṭṭhena satā, ānanda, atthītissa vacanīyaṃ . Kiṃpaccayā bhavoti iti ce vadeyya, upādānapaccayā bhavoti iccassa vacanīyaṃ.

Atthi idappaccayā upādānanti iti puṭṭhena satā, ānanda, atthītissa vacanīyaṃ. Kiṃpaccayā upādānanti iti ce vadeyya, taṇhāpaccayā upādānanti iccassa vacanīyaṃ.

Atthi idappaccayā taṇhāti iti puṭṭhena satā, ānanda, atthītissa vacanīyaṃ. Kiṃpaccayā taṇhāti iti ce vadeyya, vedanāpaccayā taṇhāti iccassa vacanīyaṃ.

Atthi idappaccayā vedanāti iti puṭṭhena satā, ānanda, atthītissa vacanīyaṃ. Kiṃpaccayā vedanāti iti ce vadeyya, phassapaccayā vedanāti iccassa vacanīyaṃ.

Atthi idappaccayā phassoti iti puṭṭhena satā, ānanda, atthītissa vacanīyaṃ. Kiṃpaccayā phassoti iti ce vadeyya, nāmarūpapaccayā phassoti iccassa vacanīyaṃ.

Atthi idappaccayā nāmarūpanti iti puṭṭhena satā, ānanda, atthītissa vacanīyaṃ. Kiṃpaccayā nāmarūpanti iti ce vadeyya, viāṇapaccayā nāmarūpanti iccassa vacanīyaṃ.

Atthi idappaccayā viāṇanti iti puṭṭhena satā, ānanda, atthītissa vacanīyaṃ. Kiṃpaccayā viāṇanti iti ce vadeyya, nāmarūpapaccayā viāṇanti iccassa vacanīyaṃ.

Paṭiccasamuppādavaṇṇanā

96. Idāni yasmā idaṃ suttaṃ gambhīro cāyaṃ, ānanda, paṭiccasamuppādoti ca tantākulakajātāti ca dvīhiyeva padehi ābaddhaṃ, tasmā gambhīro cāyaṃ, ānanda, paṭiccasamuppādoti iminā tāva anusandhinā paccayākārassa gambhīrabhāvadassanatthaṃ desanaṃ ārabhanto atthi idappaccayā jarāmaraṇantiādimāha. Tatrāyamattho imassa jarāmaraṇassa paccayo idappaccayo, tasmā idappaccayā atthi jarāmaraṇaṃ, atthi nu kho jarāmaraṇassa paccayo, yamhā paccayā jarāmaraṇaṃ bhaveyyāti evaṃ puṭṭhena satā, ānanda, paṇḍitena puggalena yathā taṃ jīvaṃ taṃ sarīranti vutte ṭhapanīyattā pahassa tuṇhī bhavitabbaṃ hoti, abyākatametaṃ tathāgatenāti vā vattabbaṃ hoti, evaṃ appaṭipajjitvā, yathā cakkhu sassataṃ asassatanti vutte asassatanti ekaṃseneva vattabbaṃ hoti, evaṃ ekaṃseneva atthītissa vacanīyaṃ. Puna kiṃ paccayā jarāmaraṇaṃ, ko nāma so paccayo, yato jarāmaraṇaṃ hotīti vutte jātipaccayā jarāmaraṇanti iccassa vacanīyaṃ, evaṃ vattabbaṃ bhaveyyāti attho. Esa nayo sabbapadesu.

Nāmarūpapaccayā phassoti idaṃ pana yasmā saḷāyatanapaccayāti vutte cakkhusamphassādīnaṃ channaṃ vipākasamphassānaṃyeva gahaṇaṃ hoti, idha ca saḷāyatanapaccayāti iminā padena gahitampi agahitampi paccayuppannavisesaṃ phassassa ca saḷāyatanato atirittaṃ aampi visesapaccayaṃ dassetukāmo, tasmā vuttanti veditabbaṃ. Iminā pana vārena bhagavatā kiṃ kathitanti? Paccayānaṃ nidānaṃ kathitaṃ. Idahi suttaṃ paccaye nijjaṭe niggumbe katvā kathitattā mahānidānanti vuccati.

96. Ny Ananda, nếu c ai hỏi: "Gi v chết do duyn no khng?" Hy đp: "C". Nếu c hỏi: "Gi v chết do duyn g?" Hy đp: "Gi v chết do duyn sanh".

Ny Ananda, nếu c ai hỏi: "Sanh c duyn no khng?" Hy đp: "C". Nếu c hỏi: "Sanh do duyn g?" Hy đp: "Sanh do duyn hữu".

Ny Ananda, nếu c ai hỏi: "Hữu c do duyn no khng? Hy đp: "C". Nếu c hỏi: "Hữu do duyn g?" Hy đp: "Hữu do duyn thủ".

Ny Ananda, nếu c ai hỏi. "Thủ c do duyn no khng?" Hy đp: "C". Nếu c hỏi: "Thủ do duyn g?" Hy đp: "Thủ do duyn i".

Ny Ananda, nếu c ai hỏi: "i c duyn no khng?" Hy đp: "C". Nếu c hỏi: "i do duyn g?" Hy đp: "i do duyn thọ".

Ny Ananda, nếu c ai hỏi: "Thọ c do duyn no khng?" Hy đp: "C". Nếu c hỏi: "Thọ do duyn g?" Hy đp: "Thọ do duyn xc".

Ny Ananda, nếu c ai hỏi: "Xc c do duyn no khng?" Hy đp: "C". Nếu c hỏi: "Xc do duyn g?" Hy đp: "Xc do duyn danh sắc".

Ny Ananda, nếu c ai hỏi: "Danh sắc c duyn no khng?" Hy đp: "C". Nếu c hỏi: "Danh sắc do duyn g? Hy đp: "Danh sắc do duyn thức".

Ny Ananda, nếu c ai hỏi: "Thức c do duyn no khng?" Hy đp: "C". Nếu c hỏi: "Thức do duyn g?" Hy đp: "Thức do duyn danh sắc".

97. Iti kho, ānanda, nāmarūpapaccayā viāṇaṃ, viāṇapaccayā nāmarūpaṃ, nāmarūpapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānaṃ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti , jātipaccayā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

 

 

97. Ny Ananda, như vậy do duyn danh sắc, thức sanh; do duyn thức, danh sắc sanh; do duyn danh sắc, xc sanh; do duyn xc, thọ sanh; do duyn thọ; i sanh; do duyn i, thủ sanh; do duyn thủ, hữu sanh; do duyn hữu, sanh sanh; do duyn sanh, lo tử sanh, do duyn lo tử, sầu, bi, khổ, ưu no sanh. Như vậy l ton bộ khổ uẩn tập khởi.

98. Jātipaccayā jarāmaraṇanti iti kho panetaṃ vuttaṃ, tadānanda, imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ, yathā jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Jāti ca hi, ānanda, nābhavissa sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ kassaci kimhici, seyyathidaṃ devānaṃ vā devattāya, gandhabbānaṃ vā gandhabbattāya, yakkhānaṃ vā yakkhattāya, bhūtānaṃ vā bhūtattāya, manussānaṃ vā manussattāya, catuppadānaṃ vā catuppadattāya, pakkhīnaṃ vā pakkhittāya, sarīsapānaṃ vā sarīsapattāya [siriṃsapānaṃ siriṃsapattāya (sī. syā.)], tesaṃ tesaca hi, ānanda, sattānaṃ tadattāya jāti nābhavissa. Sabbaso jātiyā asati jātinirodhā api nu kho jarāmaraṇaṃ paāyethāti? No hetaṃ, bhante. Tasmātihānanda, eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo jarāmaraṇassa, yadidaṃ jāti.

 

98. Idāni tesaṃ tesaṃ paccayānaṃ tathaṃ avitathaṃ anaathaṃ paccayabhāvaṃ dassetuṃ jātipaccayā jarāmaraṇanti iti kho panetaṃ vuttantiādimāha. Tattha pariyāyenāti kāraṇena. Sabbenasabbaṃ sabbathāsabbanti nipātadvayametaṃ. Tassattho sabbākārena sabbā sabbena sabhāvena sabbā jāti nāma yadi na bhaveyyāti. Bhavādīsupi imināva nayena attho veditabbo. Kassacīti aniyamavacanametaṃ, devādīsu yassa kassaci. Kimhicīti idampi aniyamavacanameva, kāmabhavādīsu navasu bhavesu yattha katthaci. Seyyathidanti aniyamitanikkhittaatthavibhajanatthe nipāto, tassattho yaṃ vuttaṃ kassaci kimhicīti, tassa te atthaṃ vibhajissāmīti. Atha naṃ vibhajanto devānaṃ vā devattāyātiādimāha. Tattha devānaṃ vā devattāyāti yā ayaṃ devānaṃ devabhāvāya khandhajāti, yāya khandhajātiyā devā devāti vuccanti. Sace hi jāti sabbena sabbaṃ nābhavissāti iminā nayena sabbapadesu attho veditabbo. Ettha ca devāti upapattidevā. Gandhabbāti mūlakhandhādīsu adhivatthadevatāva. Yakkhāti amanussā. Bhūtāti ye keci nibbattasattā. Pakkhinoti ye keci aṭṭhipakkhā vā cammapakkhā vā lomapakkhā vā. Sarīsapāti ye keci bhūmiyaṃ sarantā gacchanti. Tesaṃ tesanti tesaṃ tesaṃ devagandhabbādīnaṃ. Tadatthāyāti devagandhabbādibhāvāya. Jātinirodhāti jātivigamā, jātiabhāvāti attho.

Hetūtiādīni sabbānipi kāraṇavevacanāni eva. Kāraṇahi yasmā attano phalatthāya hinoti pavattati, tasmā hetūti vuccati. Yasmā taṃ phalaṃ nideti handa, naṃ gaṇhathāti appeti viya tasmā nidānaṃ. Yasmā phalaṃ tato samudeti uppajjati, taca paṭicca eti pavattati, tasmā samudayoti ca paccayoti ca vuccati. Esa nayo sabbattha. Api ca yadidaṃ jātīti ettha yadidanti nipāto. Tassa sabbapadesu liṅgānurūpato attho veditabbo. Idha pana yā esā jātīti ayamassa attho. Jarāmaraṇassa hi jāti upanissayakoṭiyā paccayo hoti.

 

98. Trước đ ni: "Do duyn sanh; lo tử sanh". Ny Ananda, phải hiểu như thế no cu ni: "Do duyn sanh; lo tử sanh"? Ny Ananda, nếu sanh khng c bất cứ loại no, bất cứ chỗ no, như chư Thin hay Thin giới, Cn-tht-b hay Cn-tht-b-giới, Dạ-xoa hay Dạ Xoa giới. Quỷ thần hay Quỷ thần giới, loi Người hay Nhn giới, loại bốn chn hay tứ tc giới, loi chim hay điểu giới, loi trng x hay trng x giới. Ny Ananda, nếu khng c sanh cho tất cả, do sanh diệt thời lo tử c thể hiện hữu khng?

- Bạch Thế Tn, khng!

- Ny Ananda, như vậy l nhơn, như vậy l duyn, như vậy l tập khởi, như vậy l nhơn duyn của lo tử, tức l sanh.

99. Bhavapaccayā jātīti iti kho panetaṃ vuttaṃ, tadānanda, imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ, yathā bhavapaccayā jāti. Bhavo ca hi, ānanda, nābhavissa sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ kassaci kimhici, seyyathidaṃ kāmabhavo vā rūpabhavo vā arūpabhavo vā, sabbaso bhave asati bhavanirodhā api nu kho jāti paāyethāti? No hetaṃ, bhante. Tasmātihānanda, eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo jātiyā, yadidaṃ bhavo.

 

99. Bhavapade kimhicīti iminā okāsapariggaho kato. Tattha heṭṭhā avīcipariyantaṃ katvā upari paranimmitavasavattideve antokaritvā kāmabhavo veditabbo. Ayaṃ nayo upapattibhave. Idha pana kammabhave yujjati. So hi jātiyā upanissayakoṭiyāva paccayo hoti. Upādānapadādīsupi kimhicīti iminā okāsapariggahova katoti veditabbo.

 

99. Trước đ ni: "Do duyn hữu, sanh sanh ra". Ny Ananda, phải hiểu như thế no cu ni: "Do duyn hữu, sanh sanh ra"? Ny Ananda, nếu hữu khng c bất cứ loại no giới no, bất cứ chỗ no xứ no, như dục hữu, sắc hữu hay v sắc hữu. Nếu khng c hữu cho tất cả, do hữu diệt thời sanh c thể hiện hữu khng?

- Bạch Thế Tn, khng!

- Ny Ananda, như vậy l nhơn, như vậy l duyn, như vậy l tập khởi, như vậy l nhơn duyn của sanh, tức l hữu.

100. Upādānapaccayā bhavoti iti kho panetaṃ vuttaṃ, tadānanda, imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ, yathā upādānapaccayā bhavo. Upādānaca hi, ānanda, nābhavissa sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ kassaci kimhici , seyyathidaṃ kāmupādānaṃ vā diṭṭhupādānaṃ vā sīlabbatupādānaṃ vā attavādupādānaṃ vā, sabbaso upādāne asati upādānanirodhā api nu kho bhavo paāyethāti? No hetaṃ, bhante. Tasmātihānanda, eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo bhavassa, yadidaṃ upādānaṃ.

100.Upādānapaccayābhavoti ettha kāmupādānaṃ tiṇṇampi kammabhavānaṃ tiṇṇaca upapattibhavānaṃ paccayo, tathā sesānipīti upādānapaccayā catuvīsatibhavā veditabbā. Nippariyāyenettha dvādasa kammabhavā labbhanti. Tesaṃ upādānāni sahajātakoṭiyāpi upanissayakoṭiyāpi paccayo.

100. Trước đ ni: "Do duyn thủ, hữu sanh". Ny Ananda, phải hiểu như thế no cu hỏi: "Do duyn thủ, hữu sanh"? Ny Ananda, nếu thủ khng c bất cứ loại no, bất cứ chỗ no, như dục thủ, kiến thủ, giới cấm thủ hay ng chấp thủ. Nếu khng c thủ cho tất cả, do thủ diệt thời hữu c thể hiện hữu khng?

- Bạch Thế Tn, khng!

- Ny Ananda, như vậy l nhơn, như vậy l duyn, như vậy l tập khởi, như vậy l nhơn duyn của hữu, tức l thủ.

101. Taṇhāpaccayā upādānanti iti kho panetaṃ vuttaṃ tadānanda, imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ, yathā taṇhāpaccayā upādānaṃ. Taṇhā ca hi, ānanda, nābhavissa sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ kassaci kimhici, seyyathidaṃ rūpataṇhā saddataṇhā gandhataṇhā rasataṇhā phoṭṭhabbataṇhā dhammataṇhā, sabbaso taṇhāya asati taṇhānirodhā api nu kho upādānaṃ paāyethāti? No hetaṃ, bhante. Tasmātihānanda, eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo upādānassa, yadidaṃ taṇhā.

 

101.Rūpataṇhāti rūpārammaṇe taṇhā. Esa nayo saddataṇhādīsu. Sā panesā taṇhā upādānassa sahajātakoṭiyāpi upanissayakoṭiyāpi paccayo hoti.

101. Trước đ ni: "Do duyn i, thủ sanh". Ny Ananda, phải hiểu như thế no cu ni: "Do duyn i, thủ sanh"? Ny Ananda, nếu i khng c bất cứ loại no, bất cứ chỗ no, như sắc i, thanh i, hương i, vị i, xc i hay php i. Nếu khng c i cho tất cả, do i diệt thời thủ c thể hiện hữu khng?

- Bạch Thế Tn, khng!

- Ny Ananda, như vậy l nhơn, như vậy l duyn, như vậy l tập khởi, như vậy l nhơn duyn của thủ, tức l i.

102. Vedanāpaccayā taṇhāti iti kho panetaṃ vuttaṃ, tadānanda, imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ, yathā vedanāpaccayā taṇhā. Vedanā ca hi, ānanda, nābhavissa sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ kassaci kimhici, seyyathidaṃ cakkhusamphassajā vedanā sotasamphassajā vedanā ghānasamphassajā vedanā jivhāsamphassajā vedanā kāyasamphassajā vedanā manosamphassajā vedanā, sabbaso vedanāya asati vedanānirodhā api nu kho taṇhā paāyethāti ? No hetaṃ, bhante. Tasmātihānanda, eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo taṇhāya, yadidaṃ vedanā.

 

102.Esa paccayo taṇhāya, yadidaṃvedanāti ettha vipākavedanā taṇhāya upanissayakoṭiyā paccayo hoti, aā aathāpīti.

102. Trước đ ni: "Do duyn thọ, i sanh". Ny Ananda, nếu thọ khng c bất cứ loại no, bất cứ chỗ no, như nhn xc sở sanh thọ, nhĩ xc sở sanh thọ, tỷ xc sở sanh thọ, thiệt xc sở sanh thọ, tỷ xc sở sanh thọ, xc sở sanh thọ. Nếu khng c thọ cho tất cả, nếu thọ diệt thời i c thể hiện hữu khng?

- Bạch Thế Tn, khng!

- Ny Ananda, như vậy l nhơn, như vậy l duyn, như vậy l tập khởi, như vậy l nhơn duyn của i, tức l thọ.

103. Iti kho panetaṃ, ānanda, vedanaṃ paṭicca taṇhā, taṇhaṃ paṭicca pariyesanā, pariyesanaṃ paṭicca lābho, lābhaṃ paṭicca vinicchayo, vinicchayaṃ paṭicca chandarāgo, chandarāgaṃ paṭicca ajjhosānaṃ, ajjhosānaṃ paṭicca pariggaho, pariggahaṃ paṭicca macchariyaṃ, macchariyaṃ paṭicca ārakkho. Ārakkhādhikaraṇaṃ daṇḍādānasatthādānakalahaviggahavivādatuvaṃtuvaṃpesuamusāvādā aneke pāpakā akusalā dhammā sambhavanti.

 

103. Ettāvatā pana bhagavā vaṭṭamūlabhūtaṃ purimataṇhaṃ dassetvā idāni desanaṃ, piṭṭhiyaṃ paharitvā kesesu vā gahetvā viravantaṃ viravantaṃ maggato okkamento viya navahi padehi samudācārataṇhaṃ dassento iti kho panetaṃ, ānanda, vedanaṃ paṭicca taṇhātiādimāha. Tattha taṇhāti dve taṇhā esanataṇhā ca, esitataṇhā ca. Yāya taṇhāya ajapathasaṅkupathādīni paṭipajjitvā bhoge esati gavesati, ayaṃ esanataṇhā nāma. Yā tesu esitesu gavesitesu paṭiladdhesu taṇhā, ayaṃ esitataṇhā nāma. Tadubhayampi samudācārataṇhāya eva adhivacanaṃ. Tasmā duvidhāpesā vedanaṃ paṭicca taṇhā nāma. Pariyesanā nāma rūpādiārammaṇapariyesanā, sā hi taṇhāya sati hoti. Lābhoti rūpādiārammaṇapaṭilābho, so hi pariyesanāya sati hoti. Vinicchayo pana āṇataṇhādiṭṭhivitakkavasena catubbidho. Tattha sukhavinicchayaṃ jaā, sukhavinicchayaṃ atvā ajjhattaṃ sukhamanuyujeyyāti (ma. ni. 3.323) ayaṃ āṇavinicchayo. Vinicchayoti dve vinicchayā taṇhāvinicchayo ca diṭṭhivinicchayo cāti (mahāni. 102). Evaṃ āgatāni aṭṭhasatataṇhāvicaritāni taṇhāvinicchayo. Dvāsaṭṭhi diṭṭhiyo diṭṭhivinicchayo. Chando kho, devānaminda, vitakkanidānoti (dī. ni. 2.358) imasmiṃ pana sutte idha vinicchayoti vutto vitakkoyeva āgato. Lābhaṃ labhitvā hi iṭṭhāniṭṭhaṃ sundarāsundaraca vitakkeneva vinicchināti  ettakaṃ me rūpārammaṇatthāya bhavissati, ettakaṃ saddādiārammaṇatthāya, ettakaṃ mayhaṃ bhavissati, ettakaṃ parassa, ettakaṃ paribhujissāmi, ettakaṃ nidahissāmīti. Tena vuttaṃ lābhaṃ paṭicca vinicchayoti.

Chandarāgoti evaṃ akusalavitakkena vitakkitavatthusmiṃ dubbalarāgo ca balavarāgo ca uppajjati, idahi idha taṇhā. Chandoti dubbalarāgassādhivacanaṃ. Ajjhosānanti ahaṃ mamanti balavasanniṭṭhānaṃ. Pariggahoti taṇhādiṭṭhavasena pariggahaṇakaraṇaṃ. Macchariyanti parehi sādhāraṇabhāvassa asahanatā. Tenevassa porāṇā evaṃ vacanatthaṃ vadanti idaṃ acchariyaṃ mayhameva hotu, mā aesaṃ acchariyaṃ hotūti pavattattā macchariyanti vuccatīti. Ārakkhoti dvārapidahanamajūsagopanādivasena suṭṭhu rakkhaṇaṃ. Adhikarotīti adhikaraṇaṃ, kāraṇassetaṃ nāmaṃ. Ārakkhādhikaraṇanti bhāvanapuṃsakaṃ, ārakkhahetūti attho. Daṇḍādānādīsu paranisedhanatthaṃ daṇḍassa ādānaṃ daṇḍādānaṃ. Ekato dhārādino satthassa ādānaṃ satthādānaṃ. Kalahoti kāyakalahopi vācākalahopi. Purimo purimo virodho viggaho. Pacchimo pacchimo vivādo. Tuvaṃtuvanti agāravavacanaṃ tuvaṃtuvaṃ.

 

103. Ny Ananda, như vậy do duyn thọ, i sanh; do duyn i, tm cầu sanh; do duyn tm cầu, lợi sanh; do duyn lợi, quyết định (sở dụng của lợi) sanh; do duyn quyết định, tham dục sanh; do duyn tham dục, đam trước sanh; do duyn đam trước, chấp thủ sanh; do duyn chấp thủ, h tiện sanh; do duyn h tiện, thủ hộ sanh; do duyn thủ hộ, pht sanh một số c, bất thiện php như chấp trượng, chấp kiếm, tranh đấu, tranh luận, đấu khẩu, khẩu chiến, c khẩu, vọng ngữ.

104. Ārakkhādhikaraṇaṃ [ārakkhaṃ paṭicca ārakkhādhikaraṇaṃ (syā.)] daṇḍādānasatthādānakalahaviggahavivādatuvaṃtuvaṃpesuamusāvādā aneke pāpakā akusalā dhammā sambhavantīti iti kho panetaṃ vuttaṃ, tadānanda, imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ, yathā ārakkhādhikaraṇaṃ daṇḍādānasatthādānakalahaviggahavivādatuvaṃtuvaṃpesuamusāvādā aneke pāpakā akusalā dhammā sambhavanti. Ārakkho ca hi, ānanda, nābhavissa sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ kassaci kimhici, sabbaso ārakkhe asati ārakkhanirodhā api nu kho daṇḍādānasatthādānakalahaviggahavivādatuvaṃtuvaṃpesuamusāvādā aneke pāpakā akusalā dhammā sambhaveyyunti? No hetaṃ, bhante. Tasmātihānanda, eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo daṇḍādānasatthādānakalahaviggahavivādatuvaṃtuvaṃpesuamusāvādānaṃ anekesaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ sambhavāya yadidaṃ ārakkho.

 

104. Trước đ ni: "Do duyn thủ hộ, pht sanh một số c, bất thiện php, như chấp trượng, chấp kiếm, tranh đấu, tranh luận, đấu khẩu, khẩu chiến, c khẩu, vọng ngữ". Ny Ananda, phải hiểu như thế no cu ni: "Do duyn thủ hộ, pht sanh một số c, bất thiện php, như chấp trượng, chấp kiếm, tranh đấu, tranh luận, đấu khẩu, khẩu chiến, c khẩu, vọng ngữ"? Ny Ananda, nếu thủ hộ khng c bất cứ loại no, bất cứ chỗ no, nếu khng c thủ hộ cho tất cả, nếu thủ hộ diệt thời một số c, bất thiện php như chấp trượng, chấp kiếm, tranh đấu, tranh luận, đấu khẩu, khẩu chiến, c khẩu, vọng ngữ c thể hiện hữu được khng?

- Bạch Thế Tn, khng!

- Ny Ananda, như vậy l nhơn, như vậy l duyn, như vậy l tập khởi, như vậy l nhơn duyn của một số c, bất thiện php như chấp trượng, chấp kiếm, tranh đấu, tranh luận, đấu khẩu, khẩu chiến, c khẩu, vọng ngữ, tức l thủ hộ.

105. Macchariyaṃ paṭicca ārakkhoti iti kho panetaṃ vuttaṃ, tadānanda, imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ, yathā macchariyaṃ paṭicca ārakkho. Macchariyaca hi, ānanda, nābhavissa sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ kassaci kimhici , sabbaso macchariye asati macchariyanirodhā api nu kho ārakkho paāyethāti? No hetaṃ, bhante. Tasmātihānanda, eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo ārakkhassa, yadidaṃ macchariyaṃ.

 

105. Trước đ ni: "Do duyn h tiện, thủ hộ sanh". Ny Ananda, phải hiểu như thế no cu ni: "Do duyn h tiện thủ hộ sanh"? Ny Ananda, nếu h tiện khng c bất cứ loại no, bất cứ chỗ no, nếu khng c h tiện, cho tất cả, nếu h tiện diệt thời thủ hộ c thể hiện hữu khng?

- Bạch Thế Tn, khng!

- Ny Ananda, như vậy l nhơn, như vậy l duyn, như vậy l tập khởi, như vậy l nhơn duyn của thủ hộ, tức l h tiện.

106. Pariggahaṃ paṭicca macchariyanti iti kho panetaṃ vuttaṃ, tadānanda, imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ, yathā pariggahaṃ paṭicca macchariyaṃ. Pariggaho ca hi, ānanda, nābhavissa sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ kassaci kimhici, sabbaso pariggahe asati pariggahanirodhā api nu kho macchariyaṃ paāyethāti? No hetaṃ, bhante. Tasmātihānanda, eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo macchariyassa, yadidaṃ pariggaho.

 

106. Trước đ ni: "Do duyn chấp thủ, h tiện sanh". Ny Ananda, phải hiểu như thế no cu ni: "Do duyn chấp thủ, h tiện sanh"? Ny Ananda, nếu chấp thủ khng c bất cứ loại no, bất cứ chỗ no, nếu khng chấp thủ cho tất cả, nếu chấp thủ diệt thời h tiện c thể hiện hữu được khng?

- Bạch Thế Tn, khng!

- Ny Ananda, như vậy l nhơn, như vậy l duyn, như vậy l tập khởi, như vậy l nhơn duyn của h tiện, tức l chấp thủ.

107. Ajjhosānaṃ paṭicca pariggahoti iti kho panetaṃ vuttaṃ, tadānanda, imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ, yathā ajjhosānaṃ paṭicca pariggaho. Ajjhosānaca hi, ānanda, nābhavissa sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ kassaci kimhici, sabbaso ajjhosāne asati ajjhosānanirodhā api nu kho pariggaho paāyethāti ? No hetaṃ, bhante. Tasmātihānanda, eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo pariggahassa yadidaṃ ajjhosānaṃ.

 

107. Trước đ ni: "Do duyn đam trước, chấp thủ sanh". Ny Ananda, phải hiểu như thế no cu ni: "Do duyn đam trước, chấp thủ sanh"? Ny Ananda, nếu đam trước khng c bất cứ loại no, bất cứ chỗ no, nếu khng c đam trước cho tất cả, nếu đam trước diệt thời chấp thủ c thể hiện hữu được khng?

- Bạch Thế Tn, khng!

- Ny Ananda, như vậy l nhơn, như vậy l duyn, như vậy l tập khởi, như vậy l nhơn duyn của chấp thủ, tức l đam m.

108. Chandarāgaṃ paṭicca ajjhosānanti iti kho panetaṃ vuttaṃ, tadānanda, imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ, yathā chandarāgaṃ paṭicca ajjhosānaṃ. Chandarāgo ca hi, ānanda, nābhavissa sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ kassaci kimhici, sabbaso chandarāge asati chandarāganirodhā api nu kho ajjhosānaṃ paāyethāti? No hetaṃ, bhante. Tasmātihānanda, eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo ajjhosānassa, yadidaṃ chandarāgo.

 

 

108. Trước đ ni: "Do duyn tham dục, đam trước sanh". Ny Ananda, phải hiểu như thế no cu ni: "Do duyn tham dục, đam trước sanh"? Ny Ananda, nếu tham dục khng c bất cứ loại no, bất cứ chỗ no, nếu khng c tham dục cho tất cả, nếu tham dục diệt thời đam trước c thể hiện hữu được khng?

- Bạch Thế Tn, khng!

- Ny Ananda, như vậy l nhơn, như vậy l duyn, như vậy l tập khởi, như vậy l nhơn duyn của đam trước, tức l tham dục.

109. Vinicchayaṃ paṭicca chandarāgoti iti kho panetaṃ vuttaṃ, tadānanda, imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ, yathā vinicchayaṃ paṭicca chandarāgo. Vinicchayo ca hi, ānanda, nābhavissa sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ kassaci kimhici, sabbaso vinicchaye asati vinicchayanirodhā api nu kho chandarāgo paāyethāti? No hetaṃ , bhante. Tasmātihānanda, eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo chandarāgassa, yadidaṃ vinicchayo

 

 

109. Trước đ ni: "Do duyn quyết định, tham dục sanh". Ny Ananda, phải hiểu như thế no cu ni: "Do duyn quyết định tham dục sanh"? Ny Ananda, nếu quyết định khng c bất cứ loại no, bất cứ chỗ no, nếu khng c quyết định cho tất cả, nếu quyết định diệt thời tham dục c thể hiện hữu được khng?

- Bạch Thế Tn, khng!

- Ny Ananda, như vậy l nhơn, như vậy l duyn, như vậy l tập khởi, như vậy l nhơn duyn của tham dục tức l quyết định.

110. Lābhaṃ paṭicca vinicchayoti iti kho panetaṃ vuttaṃ, tadānanda, imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ, yathā lābhaṃ paṭicca vinicchayo. Lābho ca hi, ānanda, nābhavissa sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ kassaci kimhici, sabbaso lābhe asati lābhanirodhā api nu kho vinicchayo paāyethāti? No hetaṃ, bhante. Tasmātihānanda eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo vinicchayassa, yadidaṃ lābho.

 

 

110. Trước đ ni: "Do duyn lợi, quyết định sanh". Ny Ananda, phải hiểu như thế no cu ni: "Do duyn lợi quyết định sanh"? Ny Ananda, nếu lợi khng c khng c bất cứ loại no, bất cứ chỗ no, nếu lợi khng c cho tất cả, nếu lợi diệt thời quyết định c thể hiện hữu được khng?

- Bạch Thế Tn, khng!

- Ny Ananda, như vậy l nhơn, như vậy l duyn, như vậy l tập khởi, như vậy l nhơn duyn của quyết định, tức l lợi.

111. Pariyesanaṃ paṭicca lābhoti iti kho panetaṃ vuttaṃ, tadānanda, imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ, yathā pariyesanaṃ paṭicca lābho. Pariyesanā ca hi, ānanda, nābhavissa sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ kassaci kimhici, sabbaso pariyesanāya asati pariyesanānirodhā api nu kho lābho paāyethāti? No hetaṃ, bhante. Tasmātihānanda, eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo lābhassa, yadidaṃ pariyesanā.

 

 

 

111. Trước đ ni: "Do duyn tầm cầu, lợi sanh". Ny Ananda, phải hiểu như thế no cu ni: "Do duyn tầm cầu, lợi sanh"? Ny Ananda, nếu tầm cầu khng c bất cứ loại no, bất cứ chỗ no, nếu tầm cầu khng c cho tất cả, nếu tầm cầu diệt thời lợi c thể hiện hữu được khng?

- Bạch Thế Tn, khng!

- Ny Ananda, như vậy l nhơn, như vậy l duyn, như vậy l tập khởi, như vậy l nhơn duyn của lợi, tức l tầm cầu.

112. Taṇhaṃ paṭicca pariyesanāti iti kho panetaṃ vuttaṃ, tadānanda, imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ, yathā taṇhaṃ paṭicca pariyesanā. Taṇhā ca hi, ānanda, nābhavissa sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ kassaci kimhici, seyyathidaṃ kāmataṇhā bhavataṇhā vibhavataṇhā, sabbaso taṇhāya asati taṇhānirodhā api nu kho pariyesanā paāyethāti? No hetaṃ, bhante. Tasmātihānanda, eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo pariyesanāya, yadidaṃ taṇhā. Iti kho, ānanda, ime dve dhammā [ime dhammā (ka.)] dvayena vedanāya ekasamosaraṇā bhavanti.

 

112. Idāni paṭilomanayenāpi taṃsamudācārataṇhaṃ dassetuṃ puna ārakkhādhikaraṇanti ārabhanto desanaṃ nivattesi. Tattha kāmataṇhāti pacakāmaguṇikarāgavasena uppannā rūpāditaṇhā. Bhavataṇhāti sassatadiṭṭhisahagato rāgo. Vibhavataṇhāti ucchedadiṭṭhisahagato rāgo. Ime dve dhammāti vaṭṭamūlataṇhā ca samudācārataṇhā cāti ime dve dhammā. Dvayenāti taṇhālakkhaṇavasena ekabhāvaṃ gatāpi vaṭṭamūlasamudācāravasena dvīhi koṭṭhāsehi vedanāya ekasamosaraṇā bhavanti, vedanāpaccayena ekapaccayāti attho. Tividhahi samosaraṇaṃ osaraṇasamosaraṇaṃ, sahajātasamosaraṇaṃ, paccayasamosaraṇaca. Tattha atha kho sabbāni tāni kāmasamosaraṇāni bhavantīti idaṃ osaraṇasamosaraṇaṃ nāma. Chandamūlakā, āvuso, ete dhammā phassasamudayā vedanāsamosaraṇāti (a. ni. 8.83) idaṃ sahajātasamosaraṇaṃ nāma. Dvayena vedanāya ekasamosaraṇāti idaṃ pana paccayasamosaraṇanti veditabbaṃ.

112. Trước đ ni: "Do duyn i, tầm cầu sanh". Ny Ananda, phải hiểu như thế no cu ni: "Do duyn i, tầm cầu sanh"? Ny Ananda, nếu khng c bất cứ loại no, bất cứ chỗ no, nếu i khng c cho tất cả, nếu i diệt thời tầm cầu c thể hiện hữu được khng?- Bạch Thế Tn, khng!

- Ny Ananda, như vậy l nhơn, như vậy l duyn, như vậy l tập khởi, như vậy l nhơn duyn của tầm cầu, tức l i.

Ny Ananda, như vậy hai phương diện (của i) tuy hai nhưng ha hợp thnh một, nhờ thọ (lm duyn sanh).

113. Phassapaccayā vedanāti iti kho panetaṃ vuttaṃ, tadānanda, imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ, yathā phassapaccayā vedanā. Phasso ca hi, ānanda, nābhavissa sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ kassaci kimhici, seyyathidaṃ cakkhusamphasso sotasamphasso ghānasamphasso jivhāsamphasso kāyasamphasso manosamphasso, sabbaso phasse asati phassanirodhā api nu kho vedanā paāyethāti? No hetaṃ, bhante. Tasmātihānanda , eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo vedanāya, yadidaṃ phasso.

 

113.Cakkhusamphassoti ādayo sabbe vipākaphassāyeva. Tesu ṭhapetvā cattāro lokuttaravipākaphasse avasesā dvattiṃsa phassā honti. Yadidaṃ phassoti ettha pana phasso bahudhā vedanāya paccayo hoti.

113. Trước đ ni: "Do duyn xc, thọ sanh". Ny Ananda, phải hiểu như thế no cu ni: "Do duyn xc, thọ sanh"? Ny Ananda, nếu xc khng c bất cứ loại no, bất cứ chỗ no, như nhn xc, nhĩ xc, tỷ xc, thiệt xc, thn xc, xc, nếu xc khng c cho tất cả, nếu xc diệt thời thọ c thể hiện hữu khng?

- Bạch Thế Tn, khng!

- Ny Ananda, như vậy l nhơn, như vậy l duyn, như vậy l tập khởi, như vậy l nhơn duyn của thọ, tức l xc.

114. Nāmarūpapaccayā phassoti iti kho panetaṃ vuttaṃ, tadānanda, imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ, yathā nāmarūpapaccayā phasso. Yehi, ānanda, ākārehi yehi liṅgehi yehi nimittehi yehi uddesehi nāmakāyassa paatti hoti, tesu ākāresu tesu liṅgesu tesu nimittesu tesu uddesesu asati api nu kho rūpakāye adhivacanasamphasso paāyethāti? No hetaṃ, bhante. Yehi, ānanda, ākārehi yehi liṅgehi yehi nimittehi yehi uddesehi rūpakāyassa paatti hoti, tesu ākāresupe tesu uddesesu asati api nu kho nāmakāye paṭighasamphasso paāyethāti? No hetaṃ, bhante. Yehi, ānanda, ākārehipe yehi uddesehi nāmakāyassa ca rūpakāyassa ca paatti hoti , tesu ākāresupe tesu uddesesu asati api nu kho adhivacanasamphasso vā paṭighasamphasso vā paāyethāti? No hetaṃ, bhante. Yehi, ānanda, ākārehipe yehi uddesehi nāmarūpassa paatti hoti, tesu ākāresu pe tesu uddesesu asati api nu kho phasso paāyethāti? No hetaṃ, bhante. Tasmātihānanda, eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo phassassa, yadidaṃ nāmarūpaṃ.

 

114.Yehi, ānanda, ākārehītiādīsu ākārā vuccanti vedanādīnaṃ aamaaṃ asadisasabhāvā. Teyeva sādhukaṃ dassiyamānā taṃ taṃ līnamatthaṃ gamentīti liṅgāni. Tassa tassa sajānanahetuto nimittāni. Tathā tathā uddisitabbato uddesā. Tasmā ayamettha attho ānanda, yehi ākārehipe yehi uddesehi nāmakāyassa nāmasamūhassa paatti hoti, yā esā ca vedanāya vedayitākāre vedayitaliṅge vedayitanimitte vedanāti uddese sati, saāya sajānanākāre sajānanaliṅge sajānananimitte saāti uddese sati, saṅkhārānaṃ cetanākāre cetanāliṅge cetanānimitte cetanāti uddese sati, viāṇassa vijānanākāre vijānanaliṅge vijānananimitte viāṇanti uddese sati ayaṃ nāmakāyoti nāmakāyassa paatti hoti. Tesu nāmakāyappaattihetūsu vedanādīsu ākārādīsu asati api nu kho rūpakāye adhivacanasamphasso paāyetha? Yvāyaṃ cattāro khandhe vatthuṃ katvā manodvāre adhivacanasamphassavevacano manosamphasso uppajjati, api nu kho so rūpakāye paāyetha, paca pasāde vatthuṃ katvā katvā uppajjeyyāti. Atha āyasmā ānando ambarukkhe asati jamburukkhato ambapakkassa uppattiṃ viya rūpakāyato tassa uppattiṃ asampaṭicchanto no hetaṃ bhanteti āha.

Dutiyapahe ruppanākāraruppanaliṅgaruppananimittavasena rūpanti uddesavasena ca ākārādīnaṃ attho veditabbo. Paṭighasamphassoti sappaṭighaṃ rūpakkhandhaṃ vatthuṃ katvā uppajjanakasamphasso. Idhāpi thero jamburukkhe asati ambarukkhato jambupakkassa uppattiṃ viya nāmakāyato tassa uppattiṃ asampaṭicchanto no hetaṃ bhanteti āha.

Tatiyapaho ubhayavaseneva vutto. Tatra thero ākāse ambajambupakkānaṃ uppattiṃ viya nāmarūpābhāve dvinnampi phassānaṃ uppattiṃ asampaṭicchanto no hetaṃ bhanteti āha.

Evaṃ dvinnaṃ phassānaṃ visuṃ visuṃ paccayaṃ dassetvā idāni dvinnampi tesaṃ avisesato nāmarūpapaccayataṃ dassetuṃ yehi ānanda ākārehīti catutthaṃ pahaṃ ārabhi. Yadidaṃ nāmarūpanti yaṃ idaṃ nāmarūpaṃ, yaṃ idaṃ chasupi dvāresu nāmarūpaṃ, eseva hetu eseva paccayoti attho. Cakkhudvārādīsu hi cakkhādīni ceva rūpārammaṇādīni ca rūpaṃ, sampayuttakā khandhā nāmanti evaṃ pacavidhopi so phasso nāmarūpapaccayāva phasso. Manodvārepi hadayavatthuceva yaca rūpaṃ ārammaṇaṃ hoti, idaṃ rūpaṃ. Sampayuttadhammā ceva yaca arūpaṃ ārammaṇaṃ hoti, idaṃ arūpaṃ nāma. Evaṃ manosamphassopi nāmarūpapaccayā phassoti veditabbo. Nāmarūpaṃ panassa bahudhā paccayo hoti.

114. Trước đ ni: "Do duyn danh sắc, xc sanh". Ny Ananda, phải hiểu như thế no cu ni: "Do duyn danh sắc, xc sanh"? Ny Ananda, nếu những hnh, những sắc, những tướng, những mạo, nhờ đ m danh thn v sắc thn thi thiết; nếu những hnh, những sắc, những tướng, những mạo ấy khng c, thời danh mục xc trong sắc thn c thể hiện hữu được khng?

- Bạch Thế Tn, khng!

- Ny Ananda, những hnh, những sắc, những tướng, những mạo ấy nhờ đ m sắc thn được thi thiết, nếu những hnh, những sắc, những tướng, những mạo ấy khng c, thời hữu đối xc trong danh thn c thể hiện hữu được khng?

- Bạch Thế Tn, khng!

- Ny Ananda, những hnh, những sắc, những tướng, những mạo nhờ đ m danh thn v sắc thn được thi thiết, nếu những hnh, những sắc, những tướng, những mạo ấy khng c, thời danh mục xc hay hữu đối xc c thể hiện hữu được khng?

- Bạch Thế Tn, khng!

- Ny Ananda, những hnh, những sắc, những tướng, những mạo nhờ đ m danh sắc được thi thiết, nếu những hnh, những sắc, những tướng, những mạo ấy khng c th xc c thể hiện hữu được khng?

- Bạch Thế Tn, khng!

Do vậy, ny Ananda, như vậy l nhơn, như vậy l duyn, như vậy l tập khởi, như vậy l nhơn duyn của xc, tức l danh sắc.

 

115. Viāṇapaccayā nāmarūpanti iti kho panetaṃ vuttaṃ, tadānanda, imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ, yathā viāṇapaccayā nāmarūpaṃ. Viāṇaca hi, ānanda, mātukucchismiṃ na okkamissatha, api nu kho nāmarūpaṃ mātukucchismiṃ samuccissathāti? No hetaṃ, bhante. Viāṇaca hi, ānanda, mātukucchismiṃ okkamitvā vokkamissatha, api nu kho nāmarūpaṃ itthattāya abhinibbattissathāti? No hetaṃ, bhante. Viāṇaca hi, ānanda, daharasseva sato vocchijjissatha kumārakassa vā kumārikāya vā, api nu kho nāmarūpaṃ vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjissathāti? No hetaṃ, bhante. Tasmātihānanda, eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo nāmarūpassa yadidaṃ viāṇaṃ.

 

 

115.Na okkamissathāti pavisitvā pavattamānaṃ viya paṭisandhivasena na vattissatha. Samuccissathāti paṭisandhiviāṇe asati api nu kho suddhaṃ avasesaṃ nāmarūpaṃ antomātukucchismiṃ kalalādibhāvena samuccitaṃ missakabhūtaṃ hutvā vattissatha. Okkamitvā vokkamissathāti paṭisandhivasena okkamitvā cutivasena vokkamissatha, nirujjhissathāti attho. So panassa nirodho na tasseva cittassa nirodhena, na tato dutiyatatiyānaṃ nirodhena hoti. Paṭisandhicittena hi saddhiṃ samuṭṭhitāni samatiṃsa kammajarūpāni nibbattanti. Tesu pana ṭhitesuyeva soḷasa bhavaṅgacittāni uppajjitvā nirujjhanti. Etasmiṃ antare gahitapaṭisandhikassa dārakassa vā mātuyā vā panassa antarāyo natthi. Ayahi anokāso nāma. Sace pana paṭisandhicittena saddhiṃ samuṭṭhitarūpāni sattarasamassa bhavaṅgassa paccayaṃ dātuṃ sakkonti, pavatti pavattati, paveṇī ghaṭiyati. Sace pana na sakkonti, pavatti nappavattati, paveṇī na ghaṭiyati, vokkamati nāma hoti. Taṃ sandhāya okkamitvā vokkamissathāti vuttaṃ.

Itthattāyāti itthabhāvāya, evaṃ paripuṇṇapacakkhandhabhāvāyāti attho. Daharasseva satoti mandassa bālasseva santassa. Vocchijjissathāti upacchijjissatha vuḍḍhiṃ virūḷhiṃ vepullanti viāṇe upacchinne suddhaṃ nāmarūpameva uṭṭhahitvā paṭhamavayavasena vuḍḍhiṃ, majjhimavayavasena virūḷhiṃ, pacchimavayavasena vepullaṃ api nu kho āpajjissathāti. Dasavassavīsativassavassasatavassasahassasampāpanena vā api nu kho vuḍḍhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjissathāti attho.

Tasmātihānandāti yasmā mātukucchiyaṃ paṭisandhiggahaṇepi kucchivāsepi kucchito nikkhamanepi, pavattiyaṃ dasavassādikālepi viāṇamevassa paccayo, tasmā eseva hetu esa paccayo nāmarūpassa, yadidaṃ viāṇaṃ. Yathā hi rājā attano parisaṃ niggaṇhanto evaṃ vadeyya tvaṃ uparājā, tvaṃ senāpatīti kena kato nanu mayā kato, sace hi mayi akaronte tvaṃ attano dhammatāya uparājā vā senāpati vā bhaveyyāsi, jāneyyāma vo balanti; evameva viāṇaṃ nāmarūpassa paccayo hoti. Atthato evaṃ nāmarūpaṃ vadati viya tvaṃ nāmaṃ, tvaṃ rūpaṃ, tvaṃ nāmarūpaṃ nāmāti kena kataṃ, nanu mayā kataṃ, sace hi mayi purecārike hutvā mātukucchismiṃ paṭisandhiṃ agaṇhante tvaṃ nāmaṃ vā rūpaṃ vā nāmarūpaṃ vā bhaveyyāsi, jāneyyāma vo balanti. Taṃ panetaṃ viāṇaṃ nāmarūpassa bahudhā paccayo hoti.

115. Trước đ ni: "Do duyn thức, danh sắc sanh". Ny Ananda, phải hiểu như thế no cu ni: "Do duyn thức, danh sắc sanh"? Ny Ananda, nếu thức khng đi vo trong bụng của người mẹ, thời danh sắc c thể hnh thnh trong bụng b mẹ khng?

- Bạch Thế Tn, khng!

- Ny Ananda, nếu thức đi vo trong bụng b mẹ rồi bị tiu diệt, thời danh sắc c thể hnh thnh trạng thi ny, trạng thi khc khng?

- Bạch Thế Tn, khng!

- Ny Ananda, nếu thức bị đoạn trừ trong đứa con nt, hoặc l đồng nam hay đồng nữ, thời danh sắc c thể lớn hơn, trưởng thnh v thnh mn được khng?

- Bạch Thế Tn, khng!

- Do vậy, ny Ananda, như vậy l nhơn, như vậy l duyn, như vậy l tập khởi, như vậy l nhơn duyn của danh sắc, tức l thức.

116. Nāmarūpapaccayā viāṇanti iti kho panetaṃ vuttaṃ, tadānanda, imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ, yathā nāmarūpapaccayā viāṇaṃ. Viāṇaca hi, ānanda, nāmarūpe patiṭṭhaṃ na labhissatha, api nu kho āyatiṃ jātijarāmaraṇaṃ dukkhasamudayasambhavo [jātijarāmaraṇadukkhasamudayasambhavo (sī. syā. pī.)] paāyethāti? No hetaṃ, bhante. Tasmātihānanda, eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo viāṇassa yadidaṃ nāmarūpaṃ. Ettāvatā kho, ānanda, jāyetha vā jīyetha [jiyyetha (ka.)] vā mīyetha [miyyetha (ka.)] vā cavetha vā upapajjetha vā. Ettāvatā adhivacanapatho, ettāvatā niruttipatho, ettāvatā paattipatho, ettāvatā paāvacaraṃ, ettāvatā vaṭṭaṃ vattati itthattaṃ paāpanāya yadidaṃ nāmarūpaṃ saha viāṇena aamaapaccayatā pavattati.

 

116.Dukkhasamudayasambhavoti dukkharāsisambhavo. Yadidaṃ nāmarūpanti yaṃ idaṃ nāmarūpaṃ, eseva hetu esa paccayo. Yathā hi rājapurisā rājānaṃ niggaṇhanto evaṃ vadeyyuṃ tvaṃ rājāti kena kato, nanu mayā kato, sace hi mayi uparājaṭṭhāne, mayi senāpatiṭṭhāne atiṭṭhante tvaṃ ekakova rājā bhaveyyāsi, passeyyāma te rājabhāvanti; evameva nāmarūpampi atthato evaṃ viāṇaṃ vadati viya tvaṃ paṭisandhiviāṇanti kena kataṃ, nanu amhehi kataṃ, sace hi tvaṃ tayo khandhe hadayavatthuca anissāya paṭisandhiviāṇaṃ nāma bhaveyyāsi, passeyyāma te paṭisandhiviāṇabhāvanti. Taca panetaṃ nāmarūpaṃ viāṇassa bahudhā paccayo hoti.

Ettāvatā khoti viāṇe nāmarūpassa paccaye honte, nāmarūpe viāṇassa paccaye honte, dvīsu aamaapaccayavasena pavattesu ettakena jāyetha vāpe upapajjetha vā, jātiādayo paāyeyyuṃ aparāparaṃ vā cutipaṭisandhiyoti.

Adhivacanapathoti sirivaḍḍhako dhanavaḍḍhakotiādikassa atthaṃ adisvā vacanamattameva adhikicca pavattassa vohārassa patho. Niruttipathoti saratīti sato, sampajānātīti sampajānotiādikassa kāraṇāpadesavasena pavattassa vohārassa patho. Paattipathoti paṇḍito byatto medhāvī nipuṇo kataparappavādotiādikassa nānappakārato āpanavasena pavattassa vohārassa patho. Iti tīhi padehi adhivacanādīnaṃ vatthubhūtā khandhāva kathitā. Paāvacaranti paāya avacaritabbaṃ jānitabbaṃ. Vaṭṭaṃ vattatīti saṃsāravaṭṭaṃ vattati. Itthattanti itthaṃbhāvo, khandhapacakassetaṃ nāmaṃ. Paāpanāyāti nāmapaattatthāya. Vedanā saātiādinā nāmapaattatthāya, khandhapacakampi ettāvatā paāyatīti attho. Yadidaṃ nāmarūpaṃ saha viāṇenāti yaṃ idaṃ nāmarūpaṃ saha viāṇena aamaapaccayatāya pavattati, ettāvatāti vuttaṃ hoti. Idahettha niyyātitavacanaṃ.

116. Trước đ ni: "Do duyn danh sắc, thức sanh". Ny Ananda, phải hiểu như thế no cu ni: "Do duyn sanh sắc thức sanh "? Ny Ananda, nếu thức khng an tr được trong danh sắc, thời trong tương lai, c thể hiện hữu sự hnh thnh của sanh, lo, tử, khổ, tập khng?

- Bạch Thế Tn, khng!

- Do vậy, ny Ananda, như vậy l nhơn, như vậy l duyn, như vậy l tập khởi, như vậy l nhơn duyn của thức, tức l danh sắc.

- Ny Ananda, trong giới hạn con người được sanh, con người được gi, con người được chết, con người được diệt, hay con người được ti sanh, trong giới hạn ấy l danh mục đạo, trong giới hạn ấy l ngn ngữ đạo, trong giới hạn ấy l thi thiết đạo, trong giới hạn ấy l tuệ giới, trong giới hạn ấy l lưu chuyển lun hồi hiện hữu trạng thi ny trạng thi khc nghĩa l danh sắc v thức.

Attapaatti

117. Kittāvatā ca, ānanda, attānaṃ paapento paapeti? Rūpiṃ vā hi, ānanda, parittaṃ attānaṃ paapento paapeti rūpī me paritto attāti. Rūpiṃ vā hi , ānanda, anantaṃ attānaṃ paapento paapeti rūpī me ananto attāti. Arūpiṃ vā hi, ānanda, parittaṃ attānaṃ paapento paapeti arūpī me paritto attāti. Arūpiṃ vā hi, ānanda, anantaṃ attānaṃ paapento paapeti arūpī me ananto attāti.

 

Attapaattivaṇṇanā

117. Iti bhagavā gambhīro cāyaṃ, ānanda, paṭiccasamuppādo, gambhīrāvabhāso cāti padassa anusandhiṃ dassetvā idāni tantākulakajātāti padassa anusandhiṃ dassento kittāvatā cātiādikaṃ desanaṃ ārabhi. Tattha rūpiṃ vā hi, ānanda, parittaṃ attānantiādīsu yo avaḍḍhitaṃ kasiṇanimittaṃ attāti gaṇhāti, so rūpiṃ parittaṃ paapeti. Yo pana nānākasiṇalābhī hoti, so taṃ kadāci nīlo, kadāci pītakoti paapeti. Yo vaḍḍhitaṃ kasiṇanimittaṃ attāti gaṇhāti, so rūpiṃ anantaṃ paapeti. Yo vā pana avaḍḍhitaṃ kasiṇanimittaṃ ugghāṭetvā nimittaphuṭṭhokāsaṃ vā tattha pavatte cattāro khandhe vā tesu viāṇamattameva vā attāti gaṇhāti, so arūpiṃ parittaṃ paapeti. Yo vaḍḍhitaṃ nimittaṃ ugghāṭetvā nimittaphuṭṭhokāsaṃ vā tattha pavatte cattāro khandhe vā tesu viāṇamattameva vā attāti gaṇhāti, so arūpiṃ anantaṃ paapeti.

117. Ny Ananda, c bao nhiu lời tuyn bố về ng? Ny Ananda, hoặc ng được tuyn bố l c sắc v hạn lượng trong cu: "Ng của ti c sắc v hạn lượng". Ny Ananda, hoặc ng được tuyn bố l c sắc v v lượng trong cu: "Ng của ti c sắc v v lượng". Ny Ananda, hoặc ng được tuyn bố l khng c sắc v c hạn lượng trong cu: "Ng của ti khng c sắc v c hạn lượng". Ny Ananda, hoặc ng được tuyn bố l khng c sắc v v lượng trong cu: "Ng của ti khng c sắc v v lượng".

118. Tatrānanda, yo so rūpiṃ parittaṃ attānaṃ paapento paapeti. Etarahi vā so rūpiṃ parittaṃ attānaṃ paapento paapeti, tattha bhāviṃ vā so rūpiṃ parittaṃ attānaṃ paapento paapeti, atathaṃ vā pana santaṃ tathattāya upakappessāmīti iti vā panassa hoti. Evaṃ santaṃ kho, ānanda, rūpiṃ [rūpī (ka.)] parittattānudiṭṭhi anusetīti iccālaṃ vacanāya.

Tatrānanda, yo so rūpiṃ anantaṃ attānaṃ paapento paapeti. Etarahi vā so rūpiṃ anantaṃ attānaṃ paapento paapeti, tattha bhāviṃ vā so rūpiṃ anantaṃ attānaṃ paapento paapeti, atathaṃ vā pana santaṃ tathattāya upakappessāmīti iti vā panassa hoti. Evaṃ santaṃ kho, ānanda, rūpiṃ [rūpī (ka.)] anantattānudiṭṭhi anusetīti iccālaṃ vacanāya.

Tatrānanda, yo so arūpiṃ parittaṃ attānaṃ paapento paapeti. Etarahi vā so arūpiṃ parittaṃ attānaṃ paapento paapeti, tattha bhāviṃ vā so arūpiṃ parittaṃ attānaṃ paapento paapeti, atathaṃ vā pana santaṃ tathattāya upakappessāmīti iti vā panassa hoti. Evaṃ santaṃ kho, ānanda, arūpiṃ [arūpī (ka.)] parittattānudiṭṭhi anusetīti iccālaṃ vacanāya.

Tatrānanda, yo so arūpiṃ anantaṃ attānaṃ paapento paapeti. Etarahi vā so arūpiṃ anantaṃ attānaṃ paapento paapeti, tattha bhāviṃ vā so arūpiṃ anantaṃ attānaṃ paapento paapeti, atathaṃ vā pana santaṃ tathattāya upakappessāmīti iti vā panassa hoti. Evaṃ santaṃ kho, ānanda, arūpiṃ [arūpī (ka.)] anantattānudiṭṭhi anusetīti iccālaṃ vacanāya. Ettāvatā kho, ānanda, attānaṃ paapento paapeti.

118.Tatrānandāti ettha tatrāti tesu catūsu diṭṭhigatikesu. Etarahi vāti idāneva, na ito paraṃ. Ucchedavasenetaṃ vuttaṃ. Tatthabhāviṃ vāti tattha vā paraloke bhāviṃ. Sassatavasenetaṃ vuttaṃ. Atathaṃ vā pana santanti atathasabhāvaṃ samānaṃ. Tathattāyāti tathabhāvāya. Upakappessāmīti sampādessāmi. Iminā vivādaṃ dasseti. Ucchedavādī hi sassatavādino attānaṃ atathaṃ anucchedasabhāvampi samānaṃ tathatthāya ucchedasabhāvāya upakappessāmi, sassatavādaca jānāpetvā ucchedavādameva naṃ gāhessāmīti cinteti. Sassatavādīpi ucchedavādino attānaṃ atathaṃ asassatasabhāvampi samānaṃ tathatthāya sassatabhāvāya upakappessāmi, ucchedavādaca jānāpetvā sassatavādameva naṃ gāhessāmīti cinteti.

Evaṃsantaṃ khoti evaṃ samānaṃ rūpiṃ parittaṃ attānaṃ paapentanti attho. Rūpinti rūpakasiṇalābhiṃ. Parittattānudiṭṭhi anusetīti paritto attāti ayaṃ diṭṭhi anuseti, sā pana na valli viya ca latā viya ca anuseti. Appahīnaṭṭhena anusetīti veditabbo. Iccālaṃ vacanāyāti taṃ puggalaṃ evarūpā diṭṭhi anusetīti vattuṃ yuttaṃ. Esa nayo sabbattha.

Arūpinti ettha pana arūpakasiṇalābhiṃ, arūpakkhandhagocaraṃ vāti evamattho daṭṭhabbo. Ettāvatā lābhino cattāro, tesaṃ antevāsikā cattāro, takkikā cattāro, tesaṃ antevāsikā cattāroti attato soḷasa diṭṭhigatikā dassitā honti.

118. Ny Ananda, c người tuyn bố ng c sắc v c hạn lượng trong hiện tại, người ny tuyn bố hoặc ng c sắc v c hạn lượng trong tương lai. Hoặc như thế ny: "Ng của ti khng phải như vậy, ti sẽ uốn nắn cho như vậy". Ny Ananda, sự việc l như vậy thời lời tuyn bố về t kiến ng c sắc v c hạn lượng như vậy l qu đủ rồi.

Ny Ananda, c người tuyn bố ng c sắc v v lượng người ny tuyn bố hoặc ng c sắc v v lượng trong hiện tại, hoặc ng c sắc v v lượng trong tương lai. Hoặc như thế ny: "Ng của ti khng phải như vậy, ti sẽ uốn nắn cho như vậy". Ny Ananda, sự việc l như vậy thời lời tuyn bố về t kiến ng c sắc v v lượng như vậy l qu đủ rồi.

Ny Ananda, c người tuyn bố ng khng c sắc v c hạn lượng, người ny tuyn bố hoặc ng khng c sắc v c hạn lượng trong hiện tại hoặc ng khng c sắc v c hạn lượng trong tương lai... hoặc ng khng c sắc v v lượng trong tương lai. Hoặc như thế ny: "Ng của ti khng phải như vậy, ti sẽ uốn nắn cho như vậy". Ny Ananda, sự việc l như vậy thời lời tuyn bố về t kiến ng c sắc v v lượng như vậy l qu đủ rồi. Ny Ananda, như vậy, l c bấy nhiu lời tuyn bố về ng.

Naattapaatti

119. Kittāvatā ca, ānanda, attānaṃ na paapento na paapeti? Rūpiṃ vā hi, ānanda, parittaṃ attānaṃ na paapento na paapeti rūpī me paritto attāti. Rūpiṃ vā hi, ānanda, anantaṃ attānaṃ na paapento na paapeti rūpī me ananto attāti. Arūpiṃ vā hi, ānanda, parittaṃ attānaṃ na paapento na paapeti arūpī me paritto attāti. Arūpiṃ vā hi, ānanda, anantaṃ attānaṃ na paapento na paapeti arūpī me ananto attāti.

Naattapaattivaṇṇanā

119. Evaṃ ye attānaṃ paapenti, te dassetvā idāni ye na paapenti, te dassetuṃ kittāvatā ca ānandātiādimāha. Ke pana na paapenti? Sabbe tāva ariyapuggalā na paapenti. Ye ca bahussutā tipiṭakadharā dvipiṭakadharā ekapiṭakadharā, antamaso ekanikāyampi sādhukaṃ vinicchinitvā uggahitadhammakathikopi āraddhavipassakopi puggalo, te na paapentiyeva. Etesahi paṭibhāgakasiṇe paṭibhāgakasiṇamicceva āṇaṃ hoti. Arūpakkhandhesu ca arūpakkhandhā icceva.

119. Ny Ananda, c bao nhiu lời khng tuyn bố về ng? Ny Ananda, hoặc ng khng được tuyn bố l c sắc v c hạn lượng trong cu: "Ng của ti c sắc v c hạn lượng". Ny Ananda, hoặc ng khng được tuyn bố l c sắc v v lượng trong cu: "Ng của ti c sắc v v lượng". Ny Ananda, hoặc ng khng được tuyn bố l khng c sắc v c hạn lượng trong cu: "Ng của ti khng c sắc v c hạn lượng". Ny Ananda, hoặc ng khng được tuyn bố l khng c sắc v v lượng trong cu: "Ng của ti khng c sắc v v lượng".

120. Tatrānanda, yo so rūpiṃ parittaṃ attānaṃ na paapento na paapeti. Etarahi vā so rūpiṃ parittaṃ attānaṃ na paapento na paapeti, tattha bhāviṃ vā so rūpiṃ parittaṃ attānaṃ na paapento na paapeti, atathaṃ vā pana santaṃ tathattāya upakappessāmīti iti vā panassa na hoti. Evaṃ santaṃ kho, ānanda, rūpiṃ parittattānudiṭṭhi nānusetīti iccālaṃ vacanāya.

Tatrānanda , yo so rūpiṃ anantaṃ attānaṃ na paapento na paapeti. Etarahi vā so rūpiṃ anantaṃ attānaṃ na paapento na paapeti, tattha bhāviṃ vā so rūpiṃ anantaṃ attānaṃ na paapento na paapeti, atathaṃ vā pana santaṃ tathattāya upakappessāmīti iti vā panassa na hoti. Evaṃ santaṃ kho, ānanda, rūpiṃ anantattānudiṭṭhi nānusetīti iccālaṃ vacanāya.

Tatrānanda, yo so arūpiṃ parittaṃ attānaṃ na paapento na paapeti. Etarahi vā so arūpiṃ parittaṃ attānaṃ na paapento na paapeti, tattha bhāviṃ vā so arūpiṃ parittaṃ attānaṃ na paapento na paapeti, atathaṃ vā pana santaṃ tathattāya upakappessāmīti iti vā panassa na hoti. Evaṃ santaṃ kho, ānanda, arūpiṃ parittattānudiṭṭhi nānusetīti iccālaṃ vacanāya.

Tatrānanda, yo so arūpiṃ anantaṃ attānaṃ na paapento na paapeti. Etarahi vā so arūpiṃ anantaṃ attānaṃ na paapento na paapeti, tattha bhāviṃ vā so arūpiṃ anantaṃ attānaṃ na paapento na paapeti, atathaṃ vā pana santaṃ tathattāya upakappessāmīti iti vā panassa na hoti. Evaṃ santaṃ kho, ānanda, arūpiṃ anantattānudiṭṭhi nānusetīti iccālaṃ vacanāya. Ettāvatā kho, ānanda, attānaṃ na paapento na paapeti.

 

 

120. Ny Ananda, c người khng tuyn bố ng c sắc v c hạn lượng, người ny khng tuyn bố, hoặc ng c sắc v c hạn lượng trong hiện tại, hoặc ng c sắc v c hạn lượng trong tương lai. Hoặc khng như thế ny: "Ng của ti khng phải như vậy, ti sẽ uốn nắn cho như vậy". Ny Ananda, sự việc l như vậy thời lời khng tuyn bố về t kiến ng c sắc v c hạn lượng như vậy l qu đủ rồi.

Ny Ananda, c người khng tuyn bố ng c sắc v v lượng, người ny khng tuyn bố hoặc ng c sắc v v lượng trong hiện tại, hoặc ng c sắc v v lượng trong tương lai. Hoặc khng như thế ny. "Ng của ti khng phải như vậy, ti sẽ uốn nắn cho như vậy". Ny Ananda, sự việc l như vậy thời lời khng tuyn bố về t kiến ng c sắc v v lượng như vậy l qu đủ rồi.

Ny Ananda, c người khng tuyn bố ng khng c sắc v c hạn lượng, người ny tuyn bố, hoặc ng khng c sắc v c hạn lượng trong hiện tại, hoặc ng khng c sắc v c hạn lượng trong tương lai. Hoặc khng như thế ny: "Ng của ti khng phải như vậy, ti sẽ uốn nắn cho như vậy". Ny Ananda, sự việc l như vậy thời lời khng tuyn bố về t kiến ng khng c sắc v c hạn lượng như vậy l qu đủ rồi.

Ny Ananda, c người khng tuyn bố ng khng c sắc v v lượng, người ny khng tuyn bố ng khng c sắc v v lượng trong hiện tại, hoặc ng khng c sắc v v lượng trong tương lai. Hoặc khng như thế ny: "Ng của ti khng phải như vậy, ti sẽ uốn nắn cho như vậy". Ny Ananda, sự việc l như vậy thời lời khng tuyn bố về t kiến ng c sắc v v lượng như vậy l qu đủ rồi.

Ny Ananda, như vậy l c bấy nhiu lời khng tuyn bố về ng.

Attasamanupassanā

121. Kittāvatā ca, ānanda, attānaṃ samanupassamāno samanupassati? Vedanaṃ vā hi, ānanda, attānaṃ samanupassamāno samanupassati vedanā me attāti. Na heva kho me vedanā attā, appaṭisaṃvedano me attāti iti vā hi, ānanda, attānaṃ samanupassamāno samanupassati. Na heva kho me vedanā attā, nopi appaṭisaṃvedano me attā, attā me vediyati, vedanādhammo hi me attāti iti vā hi, ānanda, attānaṃ samanupassamāno samanupassati.

Attasamanupassanāvaṇṇanā

121. Evaṃ ye na paapenti, te dassetvā idāni ye te paapenti, te yasmā diṭṭhivasena samanupassitvā paapenti, sā ca nesaṃ samanupassanā vīsativatthukāya sakkāyadiṭṭhiyā appahīnattā hoti, tasmā taṃ vīsativatthukaṃ sakkāyadiṭṭhiṃ dassetuṃ puna kittāvatā ca ānandātiādimāha.

Tattha vedanaṃ vā hīti iminā vedanākkhandhavatthukā sakkāyadiṭṭhi kathitā. Appaṭisaṃvedano me attāti iminā rūpakkhandhavatthukā. Attā me vediyati, vedanādhammo hi me attāti iminā saāsaṅkhāraviāṇakkhandhavatthukā . Idahi khandhattayaṃ vedanāsampayuttattā vediyati. Etassa ca vedanādhammo avippayuttasabhāvo.

121. Ny Ananda, dưới bao nhiu hnh thức, ng được quan niệm? Ny Ananda, ng được quan niệm như thọ trong cu: "Ng của ti l thọ". Hay tri lại: "Ng của ti khng phải l thọ, ng của ti khng c cảm thọ". Ny Ananda, hoặc ng được quan niệm như trong cu: "Ng của ti khng phải l thọ, cũng khng phải l khng c cảm thọ; ng của ti c cảm thọ, ng của ti c khả năng cảm thọ". Như vậy, ny Ananda, ng được quan niệm.

122. Tatrānanda, yo so evamāha vedanā me attāti, so evamassa vacanīyo tisso kho imā, āvuso, vedanā sukhā vedanā dukkhā vedanā adukkhamasukhā vedanā. Imāsaṃ kho tvaṃ tissannaṃ vedanānaṃ katamaṃ attato samanupassasīti? Yasmiṃ, ānanda, samaye sukhaṃ vedanaṃ vedeti, neva tasmiṃ samaye dukkhaṃ vedanaṃ vedeti, na adukkhamasukhaṃ vedanaṃ vedeti; sukhaṃyeva tasmiṃ samaye vedanaṃ vedeti. Yasmiṃ, ānanda, samaye dukkhaṃ vedanaṃ vedeti, neva tasmiṃ samaye sukhaṃ vedanaṃ vedeti, na adukkhamasukhaṃ vedanaṃ vedeti; dukkhaṃyeva tasmiṃ samaye vedanaṃ vedeti. Yasmiṃ, ānanda, samaye adukkhamasukhaṃ vedanaṃ vedeti, neva tasmiṃ samaye sukhaṃ vedanaṃ vedeti, na dukkhaṃ vedanaṃ vedeti; adukkhamasukhaṃyeva tasmiṃ samaye vedanaṃ vedeti.

 

122. Idāni tattha dosaṃ dassento tatrānandātiādimāha. Tattha tatrāti tesu tīsu diṭṭhigatikesu. Yasmiṃ, ānanda, samayetiādi yo yo yaṃ yaṃ vedanaṃ attāti samanupassati, tassa tassa attano kadāci bhāvaṃ, kadāci abhāvanti evamādidosadassanatthaṃ vuttaṃ.

122. Ny Ananda, ai ni: "ng của ti l thọ". Người ấy cần được trả lời: "Ny Hiền giả, c ba loại cảm thọ, lạc thọ, khổ thọ, bất khổ bất lạc thọ. Trong ba loại thọ ny, loại no ng xem l ng?"

Ny Ananda, khi cảm gic một lạc thọ, chng ta khng cảm gic một khổ thọ, khng cảm gic một bất khổ bất lạc thọ, khi ấy chỉ cảm gic một lạc thọ thi. Ny Ananda, khi cảm gic một khổ thọ, chng ta khng cảm gic một lạc thọ, khng cảm gic một bất khổ bất lạc thọ, khi ấy chỉ cảm gic một khổ thọ thi. Ny Ananda, khi cảm gic một bất khổ bất lạc thọ, chng ta khng cảm gic một lạc thọ, khng cảm gic một khổ thọ, khi ấy chỉ cảm gic một bất khổ bất lạc thọ thi.

123. Sukhāpi kho, ānanda, vedanā aniccā saṅkhatā paṭiccasamuppannā khayadhammā vayadhammā virāgadhammā nirodhadhammā. Dukkhāpi kho, ānanda, vedanā aniccā saṅkhatā paṭiccasamuppannā khayadhammā vayadhammā virāgadhammā nirodhadhammā. Adukkhamasukhāpi kho, ānanda, vedanā aniccā saṅkhatā paṭiccasamuppannā khayadhammā vayadhammā virāgadhammā nirodhadhammā. Tassa sukhaṃ vedanaṃ vediyamānassa eso me attāti hoti. Tassāyeva sukhāya vedanāya nirodhā byagā [byaggā (sī. ka.)] me attāti hoti. Dukkhaṃ vedanaṃ vediyamānassa eso me attāti hoti. Tassāyeva dukkhāya vedanāya nirodhā byagā me attāti hoti. Adukkhamasukhaṃ vedanaṃ vediyamānassa eso me attāti hoti. Tassāyeva adukkhamasukhāya vedanāya nirodhā byagā me attāti hoti. Iti so diṭṭheva dhamme aniccasukhadukkhavokiṇṇaṃ uppādavayadhammaṃ attānaṃ samanupassamāno samanupassati, yo so evamāha vedanā me attāti. Tasmātihānanda, etena petaṃ nakkhamati vedanā me attāti samanupassituṃ.

123. Aniccādīsu hutvā abhāvato aniccā. Tehi tehi kāraṇehi saṅgamma samāgamma katāti saṅkhatā. Taṃ taṃ paccayaṃ paṭicca sammā kāraṇeneva uppannāti paṭiccasamuppannā. Khayotiādi sabbaṃ bhaṅgassa vevacanaṃ. Yahi bhijjati, taṃ khiyatipi vayatipi virajjhatipi nirujjhatipi, tasmā khayadhammātiādi vuttaṃ.

Byagā meti viagāti byagā, vigato niruddho me attāti attho. Kiṃ pana ekasseva tīsupi kālesu eso me attāti hotīti, kiṃ pana na bhavissati? Diṭṭhigatikassa hi thusarāsimhi nikkhittakhāṇukasseva niccalatā nāma natthi, vanamakkaṭo viya aaṃ gaṇhāti, aaṃ mucati. Aniccasukhadukkhavokiṇṇanti visesena taṃ taṃ vedanaṃ attāti samanupassanto aniccaceva sukhaca dukkhaca attānaṃ samanupassati avisesena vedanaṃ attāti samanupassanto vokiṇṇaṃ uppādavayadhammaṃ attānaṃ samanupassati. Vedanā hi tividhā ceva uppādavayadhammā ca, tacesa attāti samanupassati. Iccassa anicco ceva attā āpajjati, ekakkhaṇe ca bahūnaṃ vedanānaṃ uppādo. Taṃ kho panesa aniccaṃ attānaṃ anujānāti, na ekakkhaṇe bahūnaṃ vedanānaṃ uppatti atthi. Imamatthaṃ sandhāya tasmātihānanda, etenapetaṃ nakkhamati vedanā me attāti samanupassitunti vuttaṃ.

123. Lại nữa, ny Ananda, lạc thọ l v thường, hữu vi, l php duyn khởi, l php đoạn hoại, l php đoạn diệt, l php ly dục, l php diệt tận. Ny Ananda, khổ thọ l v thường, hữu vi, l php duyn khởi, l php đoạn hoại, l php đoạn diệt, l php ly dục, l php diệt tận. Ny Ananda, bất khổ bất lạc thọ l v thường, hữu vi, l php duyn khởi, l php đoạn hoại, l php đoạn diệt, l php ly dục, l php diệt tận. Khi cảm gic một lạc thọ m ni rằng: " l ng của ti", thời khi lạc thọ ấy diệt mất người ấy cũng nghĩ rằng: "Ng của ti cũng diệt". Khi cảm gic một khổ thọ m ni rằng: " l ng của ti", thời khi khổ thọ ấy diệt mất người ấy cũng nghĩ rằng: "Ng của ti cũng diệt". Khi cảm gic một bất khổ bất lạc thọ m ni rằng: " l ng của ti", thời khi bất khổ bất lạc thọ ấy diệt mất, người ấy cũng nghĩ rằng: "Ng của ti cũng diệt".

Vậy những ai ni rằng: "Ng của ti l thọ", người ấy sẽ xem ng của mnh như một ci g trong hiện tại, ci g ấy l v thường, lạc khổ xen lẫn, l php sanh diệt. Do vậy, ny Ananda, khng thể chấp nhận quan niệm "Ng của ti l thọ".

124. Tatrānanda , yo so evamāha na heva kho me vedanā attā, appaṭisaṃvedano me attāti, so evamassa vacanīyo yattha panāvuso, sabbaso vedayitaṃ natthi api nu kho, tattha ayamahamasmīti siyāti ? No hetaṃ, bhante. Tasmātihānanda, etena petaṃ nakkhamati na heva kho me vedanā attā, appaṭisaṃvedano me attāti samanupassituṃ.

124.Yattha panāvusoti yattha suddharūpakkhandhe sabbaso vedayitaṃ natthi. Api nu kho tatthāti api nu kho tasmiṃ vedanāvirahite tālavaṇṭe vā vātapāne vā asmīti evaṃ ahaṃkāro uppajjeyyāti attho. Tasmātihānandāti yasmā suddharūpakkhandho uṭṭhāya ahamasmīti na vadati, tasmā etenapi etaṃ nakkhamatīti attho. Api nu kho tattha ayamahamasmīti siyāti api nu kho tesu vedanādhammesu tīsu khandhesu ekadhammopi ayaṃ nāma ahamasmīti evaṃ vattabbo siyā. Atha vā vedanānirodhā saheva vedanāya niruddhesu tesu tīsu khandhesu api nu kho ayamahamasmīti vā ahamasmīti vā uppajjeyyāti attho. Athāyasmā ānando sasavisāṇassa tikhiṇabhāvaṃ viya taṃ asampaṭicchanto no hetaṃ bhanteti āha.

Ettāvatā kiṃ kathitaṃ hoti? Vaṭṭakathā kathitā hoti. Bhagavā hi vaṭṭakathaṃ kathento katthaci avijjāsīsena kathesi, katthaci taṇhāsīsena, katthaci diṭṭhisīsena. Tattha purimā, bhikkhave, koṭi nappaāyati avijjāya, ito pubbe avijjā nāhosi, atha pacchā samabhavīti. Evacidaṃ, bhikkhave, vuccati. Atha ca pana paāyati idappaccayā avijjāti (a. ni. 10.61) evaṃ avijjāsīsena kathitā. Purimā, bhikkhave, koṭi nappaāyati bhavataṇhāya, ito pubbe bhavataṇhā nāhosi, atha pacchā samabhavīti. Evacidaṃ, bhikkhave, vuccati. Atha ca pana paāyati idappaccayā bhavataṇhāti (a. ni. 10.62) evaṃ taṇhāsīsena kathitā. Purimā, bhikkhave, koṭi nappaāyati bhavadiṭṭhiyā, ito pubbe bhavadiṭṭhi nāhosi, atha pacchā samabhavīti, evacidaṃ, bhikkhave, vuccati. Atha ca pana paāyati idappaccayā bhavadiṭṭhīti evaṃ diṭṭhisīsena kathitā. Idhāpi diṭṭhisīseneva kathitā.

Diṭṭhigatiko hi sukhādivedanaṃ attāti gahetvā ahaṅkāramamaṅkāraparāmāsavasena sabbabhavayonigati viāṇaṭṭhitisattāvāsesu tato tato cavitvā tattha tattha upapajjanto mahāsamudde vātukkhittanāvā viya satataṃ samitaṃ paribbhamati, vaṭṭato sīsaṃ ukkhipituṃyeva na sakkoti.

124. Ny Ananda, ai ni như sau: "Ng của ti khng phải l thọ, ng của ti khng c cảm thọ", người ấy cần được trả lời: "Ny Hiền giả, chỗ no khng c một cảm thọ g cả, chỗ ấy c thể xem l "Ti c" được khng?

- Bạch Thế Tn, khng!

- Do vậy, ny Ananda, khng thể chấp nhận quan niệm "Ng của ti khng phải l thọ, ng của ti khng c cảm thọ".

125. Tatrānanda , yo so evamāha na heva kho me vedanā attā, nopi appaṭisaṃvedano me attā, attā me vediyati, vedanādhammo hi me attāti. So evamassa vacanīyo vedanā ca hi, āvuso, sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ aparisesā nirujjheyyuṃ. Sabbaso vedanāya asati vedanānirodhā api nu kho tattha ayamahamasmīti siyāti? No hetaṃ, bhante. Tasmātihānanda, etena petaṃ nakkhamati na heva kho me vedanā attā, nopi appaṭisaṃvedano me attā, attā me vediyati, vedanādhammo hi me attāti samanupassituṃ.

 

 

125. Ny Ananda, ai ni như sau: "Ng của ti khng phải l thọ, ng của ti khng phải khng c cảm thọ; ng của ti c cảm thọ, ng của ti c khả năng cảm thọ", người ấy cần được trả lời: "Ny Hiền giả nếu tất cả mọi loại cảm thọ đều đoạn diệt hon ton, khi khng cn một loại cảm thọ no cả, khi thọ đ tận diệt, thời ở tại chỗ ấy, c thể ni: "Ti l như vậy" chăng?"

- Bạch Thế Tn, khng!

- Do vậy, ny Ananda, khng thể chấp nhận quan niệm "Ng của ti khng phải l thọ, ng của ti khng phải khng c cảm thọ; ng của ti c cảm thọ, ng của ti c khả năng cảm thọ".

126. Yato kho, ānanda, bhikkhu neva vedanaṃ attānaṃ samanupassati, nopi appaṭisaṃvedanaṃ attānaṃ samanupassati, nopi attā me vediyati, vedanādhammo hi me attāti samanupassati. So evaṃ na samanupassanto na ca kici loke upādiyati, anupādiyaṃ na paritassati, aparitassaṃ [aparitassanaṃ (ka.)] paccattaeva parinibbāyati, khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyāti pajānāti. Evaṃ vimuttacittaṃ kho, ānanda, bhikkhuṃ yo evaṃ vadeyya hoti tathāgato paraṃ maraṇā itissa [iti sā (aṭṭhakathāyaṃ pāṭhantaraṃ)] diṭṭhīti, tadakallaṃ. Na hoti tathāgato paraṃ maraṇā itissa diṭṭhīti, tadakallaṃ. Hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā itissa diṭṭhīti, tadakallaṃ. Neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā itissa diṭṭhīti, tadakallaṃ. Taṃ kissa hetu? Yāvatā, ānanda, adhivacanaṃ yāvatā adhivacanapatho, yāvatā nirutti yāvatā niruttipatho, yāvatā paatti yāvatā paattipatho, yāvatā paā yāvatā paāvacaraṃ, yāvatā vaṭṭaṃ [yāvatā vaṭṭaṃ vaṭṭati (ka. sī.)], yāvatā vaṭṭati [yāvatā vaṭṭaṃ vaṭṭati (ka. sī.)], tadabhiāvimutto bhikkhu, tadabhiāvimuttaṃ bhikkhuṃ na jānāti na passati itissa diṭṭhīti, tadakallaṃ.

 

126. Iti bhagavā paccayākāramūḷhassa diṭṭhigatikassa ettakena kathāmaggena vaṭṭaṃ kathetvā idāni vivaṭṭaṃ kathento yato kho pana, ānanda, bhikkhūtiādimāha.

Taca pana vivaṭṭakathaṃ bhagavā desanāsu kusalattā vissaṭṭhakammaṭṭhānaṃ navakammādivasena vikkhittapuggalaṃ anāmasitvā kārakassa satipaṭṭhānavihārino puggalassa vasena ārabhanto neva vedanaṃ attānaṃ samanupassatītiādimāha. Evarūpo hi bhikkhu yaṃ kici rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre vā santike vā, sabbaṃ rūpaṃ aniccato vavatthapeti, ekaṃ sammasanaṃ. Dukkhato vavatthapeti, ekaṃ sammasanaṃ. Anattato vavatthapeti, ekaṃ sammasanantiādinā nayena vuttassa sammasanaāṇassa vasena sabbadhammesu pavattattā neva vedanaṃ attāti samanupassati, na aaṃ, so evaṃ asamanupassanto na kici loke upādiyatīti khandhalokādibhede loke rūpādīsu dhammesu kici ekadhammampi attāti vā attaniyanti vā na upādiyati.

Anupādiyaṃna paritassatīti anupādiyanto taṇhādiṭṭhimānaparitassanāyāpi na paritassati. Aparitassanti aparitassamāno. Paccattaṃyeva parinibbāyatīti attanāva kilesaparinibbānena parinibbāyati. Evaṃ parinibbutassa panassa paccavekkhaṇāpavattidassanatthaṃ khīṇā jātītiādi vuttaṃ.

Iti sā diṭṭhīti yā tathāvimuttassa arahato diṭṭhi, sā evaṃ diṭṭhi. Itissa diṭṭhītipi pāṭho. Yo tathāvimutto arahā, evamassa diṭṭhīti attho. Tadakallanti taṃ na yuttaṃ. Kasmā? Evahi sati arahā na kici jānātīti vuttaṃ bhaveyya, evaṃ atvā vimuttaca arahantaṃ na kici jānātīti vattuṃ na yuttaṃ. Teneva catunnampi nayānaṃ avasāne taṃ kissa hetūtiādimāha.

Tattha yāvatā ānanda adhivacananti yattako adhivacanasaṅkhāto vohāro atthi. Yāvatā adhivacanapathoti yattako adhivacanassa patho, khandhā āyatanāni dhātuyo vā atthi. Esa nayo sabbattha. Paāvacaranti paāya avacaritabbaṃ khandhapacakaṃ. Tadabhiāti taṃ abhijānitvā. Ettakena bhagavatā kiṃ dassitaṃ? Tantākulapadasseva anusandhi dassito.

126. Ny Ananda, khi c một vị Tỷ-kheo khng quan niệm ng l thọ, khng quan niệm ng khng phải thọ, khng quan niệm: "Ng của ti l thọ, ng của ti c khả năng cảm thọ", khi ấy vị ny sẽ khng chấp trước một điều g ở trn đời, v khng chấp trước nn khng sợ hi; v khng sợ hi nn hon ton tự mnh tịch diệt. Vị ấy biết sanh đ tận, phạm hạnh đ thnh, những việc cần lm đ lm, sau đời ny khng cn đời no khc nữa.

Ny Ananda, với vị Tỷ-kheo c tm giải thot như vậy, nếu c ai ni vị Tỷ-kheo ấy c t kiến như sau: "Như Lai c tồn tại sau khi chết" thời thật hon ton phi l. Hoặc c t kiến như sau: "Như Lai khng c tồn tại sau khi chết", thời thật hon ton phi l. Hoặc c t kiến như sau: "Như Lai c tồn tại v khng c tồn tại sau khi chết", thời thật hon ton phi l. Hoặc c t kiến như sau: "Như Lai khng c tồn tại v khng khng c tồn tại sau khi chết", thời thật hon ton phi l. Tại sao vậy? Ny Ananda, v dầu c bao nhiu danh mục, bao nhiu danh mục đạo, dầu c bao nhiu ngn ngữ, bao nhiu ngn ngữ đạo, dầu c bao nhiu thi thiết, bao nhiu thi thiết đạo, dầu c bao nhiu tr tuệ, bao nhiu tr tuệ giới, dầu c bao nhiu lun chuyển, bao nhiu vận hnh, với thắng tr hiểu biết tất cả, vị Tỷ-kheo được giải thot. Với vị Tỷ-kheo thắng tr giải thot như vậy m ni rằng vị Tỷ-kheo ấy khng biết, khng thấy, thời thật l một sự phi l.

Satta viāṇaṭṭhiti

127. Satta kho, ānanda [satta kho imā ānanda (ka. sī. syā.)], viāṇaṭṭhitiyo, dve āyatanāni. Katamā satta? Santānanda, sattā nānattakāyā nānattasaino, seyyathāpi manussā , ekacce ca devā, ekacce ca vinipātikā. Ayaṃ paṭhamā viāṇaṭṭhiti. Santānanda, sattā nānattakāyā ekattasaino, seyyathāpi devā brahmakāyikā paṭhamābhinibbattā. Ayaṃ dutiyā viāṇaṭṭhiti. Santānanda, sattā ekattakāyā nānattasaino, seyyathāpi devā ābhassarā. Ayaṃ tatiyā viāṇaṭṭhiti. Santānanda, sattā ekattakāyā ekattasaino, seyyathāpi devā subhakiṇhā. Ayaṃ catutthī viāṇaṭṭhiti. Santānanda, sattā sabbaso rūpasaānaṃ samatikkamā paṭighasaānaṃ atthaṅgamā nānattasaānaṃ amanasikārā ananto ākāsoti ākāsānacāyatanūpagā. Ayaṃ pacamī viāṇaṭṭhiti . Santānanda, sattā sabbaso ākāsānacāyatanaṃ samatikkamma anantaṃ viāṇanti viāṇacāyatanūpagā. Ayaṃ chaṭṭhī viāṇaṭṭhiti. Santānanda, sattā sabbaso viāṇacāyatanaṃ samatikkamma natthi kicīti ākicaāyatanūpagā. Ayaṃ sattamī viāṇaṭṭhiti. Asaasattāyatanaṃ nevasaānāsaāyatanameva dutiyaṃ.

 

Sattaviāṇaṭṭhitivaṇṇanā

127. Idāni yo na paapetīti vutto, so yasmā gacchanto gacchanto ubhatobhāgavimutto nāma hoti. Yo ca na samanupassatīti vutto, so yasmā gacchanto gacchanto paāvimutto nāma hoti. Tasmā tesaṃ heṭṭhā vuttānaṃ dvinnaṃ bhikkhūnaṃ nigamanaca nāmaca dassetuṃ satta kho imānanda viāṇaṭṭhitiyotiādimāha.

Tattha sattāti paṭisandhivasena vuttā, ārammaṇavasena saṅgītisutte (dī. ni. 3.311) vuttā catasso āgamissanti. Viāṇaṃ tiṭṭhati etthāti viāṇaṭṭhiti, viāṇapatiṭṭhānassetaṃ adhivacanaṃ. Dve ca āyatanānīti dve nivāsaṭṭhānāni. Nivāsaṭṭhānahi idhāyatananti adhippetaṃ. Teneva vakkhati asaasattāyatanaṃ nevasaānāsaāyatanameva dutiyanti. Kasmā panetaṃ sabbaṃ gahitanti? Vaṭṭapariyādānatthaṃ. Vaṭṭahi na suddhaviāṇaṭṭhitivasena suddhāyatanavasena vā pariyādānaṃ gacchati, bhavayonigatisattāvāsavasena pana gacchati, tasmā sabbametaṃ gahitaṃ.

Idāni anukkamena tamatthaṃ vibhajanto katamā sattātiādimāha. Tattha seyyathāpīti nidassanatthe nipāto, yathā manussāti attho. Aparimāṇesu hi cakkavāḷesu aparimāṇānaṃ manussānaṃ vaṇṇasaṇṭhānādivasena dvepi ekasadisā natthi. Yepi hi katthaci yamakabhātaro vaṇṇena vā saṇṭhānena vā ekasadisā honti, tesampi ālokitavilokitakathitahasitagamanaṭhānādīhi viseso hotiyeva. Tasmā nānattakāyāti vuttā. Paṭisandhisaā pana nesaṃ tihetukāpi dvihetukāpi ahetukāpi honti, tasmā nānattasainoti vuttā. Ekacce ca devāti cha kāmāvacaradevā. Tesu hi kesaci kāyo nīlo hoti, kesaci pītakādivaṇṇo. Saā pana nesaṃ dvihetukāpi tihetukāpi honti, ahetukā natthi. Ekacce ca vinipātikāti catuapāyavinimuttā uttaramātā yakkhinī, piyaṅkaramātā, phussamittā, dhammaguttāti evamādikā ae ca vemānikā petā. Etesahi pītaodātakāḷamaṅguracchavisāmavaṇṇādivasena ceva kisathūlarassadīghavasena ca kāyo nānā hoti, manussānaṃ viya dvihetukatihetukaahetukavasena saāpi. Te pana devā viya na mahesakkhā, kapaṇamanussā viya appesakkhā, dullabhaghāsacchādanā dukkhapīḷitā viharanti. Ekacce kāḷapakkhe dukkhitā juṇhapakkhe sukhitā honti, tasmā sukhasamussayato vinipatitattā vinipātikāti vuttā. Ye panettha tihetukā tesaṃ dhammābhisamayopi hoti, piyaṅkaramātā hi yakkhinī paccūsasamaye anuruddhattherassa dhammaṃ sajjhāyato sutvā

Mā saddamakari piyaṅkara, bhikkhu dhammapadāni bhāsati;

Api dhammapadaṃ vijāniya, paṭipajjema hitāya no siyā;

Pāṇesu ca saṃyamāmase, sampajānamusā na bhaṇāmase;

Sikkhema susīlyamattano, api muccema pisācayoniyāti. (saṃ. ni. 2.40);

Evaṃ puttakaṃ saāpetvā taṃ divasaṃ sotāpattiphalaṃ pattā. Uttaramātā pana bhagavato dhammaṃ sutvāva sotāpannā jātā.

Brahmakāyikāti brahmapārisajjabrahmapurohitamahābrahmāno. Paṭhamābhinibbattāti te sabbepi paṭhamena jhānena abhinibbattā. Tesu brahmapārisajjā pana parittena abhinibbattā, tesaṃ kappassa tatiyo bhāgo āyuppamāṇaṃ. Brahmapurohitā majjhimena, tesaṃ upaḍḍhakappo āyuppamāṇaṃ, kāyo ca tesaṃ vipphārikataro hoti. Mahābrahmāno paṇītena, tesaṃ kappo āyuppamāṇaṃ, kāyo pana tesaṃ ativipphāriko hoti. Iti te kāyassa nānattā, paṭhamajjhānavasena saāya ekattā nānattakāyā ekattasainoti veditabbā.

Yathā ca te, evaṃ catūsu apāyesu sattā. Nirayesu hi kesaci gāvutaṃ, kesaci aḍḍhayojanaṃ, kesaci yojanaṃ attabhāvo hoti, devadattassa pana yojanasatiko jāto. Tiracchānesupi keci khuddakā, keci mahantā. Pettivisayepi keci saṭṭhihatthā, keci sattatihatthā, keci asītihatthā honti, keci suvaṇṇā, keci dubbaṇṇā honti. Tathā kālakajikā asurā. Api cettha dīghapiṭṭhikapetā nāma saṭṭhiyojanikāpi honti. Saā pana sabbesampi akusalavipākaahetukāva honti. Iti āpāyikāpi nānattakāyā ekattasainotveva saṅkhyaṃ gacchanti.

Ābhassarāti daṇḍaukkāya acci viya etesaṃ sarīrato ābhā chijjitvā chijjitvā patantī viya sarati vissaratīti ābhassarā. Tesu pacakanayena dutiyatatiyajjhānadvayaṃ parittaṃ bhāvetvā upapannā parittābhā nāma honti, tesaṃ dve kappā āyuppamāṇaṃ. Majjhimaṃ bhāvetvā upapannā appamāṇābhā nāma honti, tesaṃ cattāro kappā āyuppamāṇaṃ. Paṇītaṃ bhāvetvā upapannā ābhassarā nāma honti, tesaṃ aṭṭha kappā āyuppamāṇaṃ. Idha pana ukkaṭṭhaparicchedavasena sabbepi te gahitā. Sabbesahi tesaṃ kāyo ekavipphārova hoti, saā pana avitakkavicāramattā vā avitakkaavicārā vāti nānā.

Subhakiṇhāti subhena okiṇṇā vikiṇṇā, subhena sarīrappabhāvaṇṇena ekagghanāti attho. Etesahi ābhassarānaṃ viya na chijjitvā chijjitvā pabhā gacchati. Pacakanaye pana parittamajjhimapaṇītassa catutthajjhānassa vasena soḷasadvattiṃsacatusaṭṭhikappāyukā parittasubhaappamāṇasubhasubhakiṇhā nāma hutvā nibbattanti. Iti sabbepi te ekattakāyā ceva catutthajjhānasaāya ekattasaino cāti veditabbā. Vehapphalāpi catutthaviāṇaṭṭhitimeva bhajanti. Asaasattā viāṇābhāvā ettha saṅgahaṃ na gacchanti, sattāvāsesu gacchanti.

Suddhāvāsā vivaṭṭapakkhe ṭhitā na sabbakālikā, kappasatasahassampi asaṅkhyeyyampi buddhasue loke nuppajjanti. Soḷasakappasahassabbhantare buddhesu uppannesuyeva uppajjanti, dhammacakkappavattassa bhagavato khandhavāraṭṭhānasadisā honti. Tasmā neva viāṇaṭṭhitiṃ na sattāvāsaṃ bhajanti. Mahāsīvatthero pana na kho pana so sāriputta sattāvāso sulabharūpo yo mayā anivutthapubbo iminā dīghena addhunā aatra suddhāvāsehi devehīti (ma. ni. 1.160) iminā suttena suddhāvāsāpi catutthaviāṇaṭṭhitiṃ catutthasattāvāsaṃyeva bhajantīti vadati, taṃ appaṭibāhiyattā suttassa anuātaṃ.

Sabbaso rūpasaānantiādīnaṃ attho visuddhimagge vutto. Nevasaānāsaāyatanaṃ pana yatheva saāya, evaṃ viāṇassapi sukhumattā neva viāṇaṃ nāviāṇaṃ. Tasmā viāṇaṭṭhitīsu avatvā āyatanesu vuttaṃ.

127. Ny Ananda, c bảy tr xứ của thức v hai xứ. Thế no l bảy? Ny Ananda, c những loại hữu tnh, thn dị loại v tưởng dị loại, như loi Người, một số chư Thin v một số trong địa ngục. l tr xứ thứ nhất của thức.

Ny Ananda, c những loại hữu tnh, thn dị loại nhưng tưởng nhất loại, như cc vị Phạm Chng thin được sanh vo ci ấy, nhờ sơ Thiền. l tr xứ thứ hai của thức.

Ny Ananda, c những loại hữu tnh, thn nhất loại nhưng tưởng dị loại, như cc vị Quang m thin (Abhassar). l tr xứ thứ ba của thức.

Ny Ananda, c những loại hữu tnh, thn nhất loại v tưởng cũng nhất loại, như cc vị Biến Tịnh thin (Subhakinna). l tr xứ thứ tư của thức. Ny Ananda, c những loại hữu tnh, vượt ra khỏi tất cả sắc tưởng, đoạn trừ tất cả hữu đối tưởng, khng suy tư đến mọi dị loại tưởng, chỉ c tưởng "Hư khng l v bin", được sanh vo ci Hư khng v bin xứ. l tr xứ thứ năm của thức. Ny Ananda, c những loại hữu tnh hon ton vượt ra khỏi Khng v bin xứ, chỉ c tưởng "Thức l v bin", được sanh vo ci Thức v bin xứ. l tr xứ thứ su của thức.

Ny Ananda, c những loại hữu tnh, hon ton vượt ra khỏi Thức v bin xứ, chỉ c tưởng "V sở hữu", được sanh vo ci V sở hữu xứ. l tr xứ thứ bảy của thức.

Hai xứ l V tưởng hữu tnh xứ v Phi tưởng phi phi tưởng xứ.

128. Tatrānanda, yāyaṃ paṭhamā viāṇaṭṭhiti nānattakāyā nānattasaino, seyyathāpi manussā, ekacce ca devā, ekacce ca vinipātikā. Yo nu kho, ānanda, taca pajānāti, tassā ca samudayaṃ pajānāti, tassā ca atthaṅgamaṃ pajānāti, tassā ca assādaṃ pajānāti, tassā ca ādīnavaṃ pajānāti, tassā ca nissaraṇaṃ pajānāti, kallaṃ nu tena tadabhinanditunti? No hetaṃ, bhantepe tatrānanda, yamidaṃ asaasattāyatanaṃ. Yo nu kho, ānanda, taca pajānāti, tassa ca samudayaṃ pajānāti, tassa ca atthaṅgamaṃ pajānāti, tassa ca assādaṃ pajānāti, tassa ca ādīnavaṃ pajānāti, tassa ca nissaraṇaṃ pajānāti, kallaṃ nu tena tadabhinanditunti? No hetaṃ, bhante. Tatrānanda, yamidaṃ nevasaānāsaāyatanaṃ. Yo nu kho, ānanda, taca pajānāti, tassa ca samudayaṃ pajānāti, tassa ca atthaṅgamaṃ pajānāti, tassa ca assādaṃ pajānāti, tassa ca ādīnavaṃ pajānāti, tassa ca nissaraṇaṃ pajānāti, kallaṃ nu tena tadabhinanditunti? No hetaṃ, bhante. Yato kho, ānanda, bhikkhu imāsaca sattannaṃ viāṇaṭṭhitīnaṃ imesaca dvinnaṃ āyatanānaṃ samudayaca atthaṅgamaca assādaca ādīnavaca nissaraṇaca yathābhūtaṃ viditvā anupādā vimutto hoti, ayaṃ vuccatānanda, bhikkhu paāvimutto.

 

128.Tatrāti tāsu viāṇaṭṭhitīsu. Taca pajānātīti taca viāṇaṭṭhitiṃ pajānāti. Tassā ca samudayanti avijjāsamudayā rūpasamudayotiādinā (paṭi. ma. 1.49) nayena tassā samudayaca pajānāti. Tassā ca atthaṅgamanti avijjānirodhā rūpanirodhotiādinā nayena tassā atthaṅgamaca pajānāti. Assādanti yaṃ rūpaṃ paṭiccape yaṃ viāṇaṃ paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ, ayaṃ viāṇassa assādoti, evaṃ tassā assādaca pajānāti. Ādīnavanti yaṃ rūpaṃpe yaṃ viāṇaṃ aniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, ayaṃ viāṇassa ādīnavoti, evaṃ tassā ādīnavaca pajānāti. Nissaraṇanti yo rūpasmiṃpe yo viāṇe chandarāgavinayo, chandarāgappahānaṃ, idaṃ viāṇassa nissaraṇanti (saṃ. ni. 2.26) evaṃ tassā nissaraṇaca pajānāti. Kallaṃ nu tenāti yuttaṃ nu tena bhikkhunā taṃ viāṇaṭṭhitiṃ taṇhāmānadiṭṭhīnaṃ vasena ahanti vā mamanti vā abhinanditunti. Etenupāyena sabbattha veditabbo. Yattha pana rūpaṃ natthi, tattha catunnaṃ khandhānaṃ vasena, yattha viāṇaṃ natthi, tattha ekassa khandhassa vasena samudayo yojetabbo. Āhārasamudayā āhāranirodhāti idacettha padaṃ yojetabbaṃ.

Yato kho, ānanda, bhikkhūti yadā kho ānanda, bhikkhu. Anupādā vimuttoti catūhi upādānehi aggahetvā vimutto. Paāvimuttoti paāya vimutto. Aṭṭha vimokkhe asacchikatvā paābaleneva nāmakāyassa ca rūpakāyassa ca appavattiṃ katvā vimuttoti attho. So sukkhavipassako ca paṭhamajjhānādīsu aatarasmiṃ ṭhatvā arahattaṃ patto cāti pacavidho. Vuttampi cetaṃ katamo ca puggalo paāvimutto? Idhekacco puggalo na heva kho aṭṭha vimokkhe kāyena phusitvā viharati, paāya cassa disvā āsavā parikkhīṇā honti, ayaṃ vuccati puggalo paāvimuttoti (pu. pa. 15).

128. Ny Ananda, trong thức tr xứ thứ nhất c thn dị loại v tưởng dị loại ny, như loi Người, một số chư Thin v một số hữu tnh trong địa ngục. Ny Ananda nếu c ai hiểu được tr xứ ny, hiểu được sự tập khởi, hiểu được sự đoạn diệt, hiểu được vị ngọt, hiểu được sự nguy hiểm v hiểu được sự xuất ly của tr xứ ny, một vị như vậy c thể cn hoan hỷ ưa thch tr xứ ny khng?

- Bạch Thế Tn, khng!

- Ny Ananda, trong thức tr xứ thứ hai ... thứ ba ... thứ tư ... thứ năm ... thứ su ... Ny Ananda, trong thức tr xứ thứ bảy, hon ton vượt ra khỏi Thức v bin xứ, chỉ c tưởng "V sở hữu", được sanh vo ci V sở hữu xứ. Ny Ananda nếu c ai hiểu được tr xứ ny, hiểu được sự tập khởi, hiểu được sự đoạn diệt, hiểu được sự tập khởi, hiểu được sự đoạn diệt, hiểu được vị ngọt, hiểu được sự nguy hiểm v hiểu được sự xuất ly của tr xứ ny, một vị như vậy c thể cn hoan hỷ ưa thch tr xứ ny khng?

- Bạch Thế Tn, khng!

- Ny Ananda, với V tưởng hữu tnh xứ ny, ny Ananda, nếu c ai hiểu được tr xứ ny, hiểu được sự tập khởi, hiểu được sự đoạn diệt, hiểu được vị ngọt, hiểu được sự nguy hiểm v hiểu được sự xuất ly của tr xứ ny, một vị như vậy c thể cn hoan hỷ ưa thch tr xứ ny khng?

- Bạch Thế Tn, khng!

- Ny Ananda, với Phi tưởng phi phi tưởng xứ ny, ny Ananda nếu c ai hiểu được tr xứ ny, hiểu được sự tập khởi, hiểu được sự đoạn diệt, hiểu được vị ngọt, hiểu được sự nguy hiểm v hiểu được sự xuất ly của tr xứ ny, một vị như vậy c thể cn hoan hỷ ưa thch tr xứ ny khng?

- Bạch Thế Tn, khng!

- Ny Ananda, bởi bảy thức tr xứ v hai xứ ny, nếu c vị Tỷ-kheo đ như chơn hiểu được tập khởi, đoạn trừ, vị ngọt, sự nguy hiểm, xuất ly của chng, nhờ khng cn chấp thủ, vị ny được giải thot. Ny Ananda, vị Tỷ-kheo như vậy được gọi l Tuệ giải thot.

Aṭṭha vimokkhā

129. Aṭṭha kho ime, ānanda, vimokkhā. Katame aṭṭha? Rūpī rūpāni passati ayaṃ paṭhamo vimokkho. Ajjhattaṃ arūpasaī bahiddhā rūpāni passati, ayaṃ dutiyo vimokkho. Subhanteva adhimutto hoti, ayaṃ tatiyo vimokkho. Sabbaso rūpasaānaṃ samatikkamā paṭighasaānaṃ atthaṅgamā nānattasaānaṃ amanasikārā ananto ākāsoti ākāsānacāyatanaṃ upasampajja viharati, ayaṃ catuttho vimokkho. Sabbaso ākāsānacāyatanaṃ samatikkamma anantaṃ viāṇanti viāṇacāyatanaṃ upasampajja viharati, ayaṃ pacamo vimokkho. Sabbaso viāṇacāyatanaṃ samatikkamma natthi kicīti ākicaāyatanaṃ upasampajja viharati, ayaṃ chaṭṭho vimokkho. Sabbaso ākicaāyatanaṃ samatikkamma nevasaānāsaāyatanaṃ upasampajja viharati, ayaṃ sattamo vimokkho. Sabbaso nevasaānāsaāyatanaṃ samatikkamma saāvedayitanirodhaṃ upasampajja viharati, ayaṃ aṭṭhamo vimokkho. Ime kho, ānanda, aṭṭha vimokkhā.

 

Aṭṭhavimokkhavaṇṇanā

129. Evaṃ ekassa bhikkhuno nigamanaca nāmaca dassetvā itarassa dassetuṃ aṭṭha kho imetiādimāha. Tattha vimokkhoti kenaṭṭhena vimokkho? Adhimuccanaṭṭhena. Ko panāyaṃ adhimuccanaṭṭho nāma? Paccanīkadhammehi ca suṭṭhu muccanaṭṭho, ārammaṇe ca abhirativasena suṭṭhu muccanaṭṭho, pituaṅke vissaṭṭhaṅgapaccaṅgassa dārakassa sayanaṃ viya aniggahitabhāvena nirāsaṅkatāya ārammaṇe pavattīti vuttaṃ hoti. Ayaṃ panattho pacchime vimokkhe natthi, purimesu sabbesu atthi.

Rūpī rūpāni passatīti ettha ajjhattaṃ kesādīsu nīlakasiṇādīsu nīlakasiṇādivasena uppāditaṃ rūpajjhānaṃ rūpaṃ, tadassatthīti rūpī. Bahiddhā rūpāni passatīti bahiddhāpi nīlakasiṇādīni rūpāni jhānacakkhunā passati. Iminā ajjhattabahiddhāvatthukesu kasiṇesu uppāditajjhānassa puggalassa cattāri rūpāvacarajjhānāni dassitāni. Ajjhattaṃ arūpasaīti ajjhattaṃ na rūpasaī, attano kesādīsu anuppāditarūpāvacarajjhānoti attho. Iminā bahiddhā parikammaṃ katvā bahiddhāva uppāditajjhānassa puggalassa rūpāvacarajjhānāni dassitāni.

Subhantveva adhimutto hotīti iminā suvisuddhesu nīlādīsu vaṇṇakasiṇesu jhānāni dassitāni. Tattha kicāpi antoappanāyaṃ subhanti ābhogo natthi, yo pana visuddhaṃ subhaṃ kasiṇamārammaṇaṃ karitvā viharati, so yasmā subhanti adhimutto hotīti vattabbataṃ āpajjati, tasmā evaṃ desanā katā. Paṭisambhidāmagge pana kathaṃ subhantveva adhimutto hotīti vimokkho? Idha bhikkhu mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharatipe mettāya bhāvitattā sattā appaṭikūlā honti. Karuṇā, muditā, upekkhāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharatipe upekkhāya bhāvitattā sattā appaṭikūlā honti. Evaṃ subhaṃ tveva adhimutto hotīti vimokkhoti (paṭi. ma. 1.212) vuttaṃ.

Sabbaso rūpasaānantiādīsu yaṃ vattabbaṃ, taṃ sabbaṃ visuddhimagge vuttameva. Ayaṃ aṭṭhamo vimokkhoti ayaṃ catunnaṃ khandhānaṃ sabbaso visuddhattā vimuttattā aṭṭhamo uttamo vimokkho nāma.

129. Ny Ananda, c tm giải thot. Thế no l tm?

Tự mnh c sắc, thấy cc sắc; đ l sự giải thot thứ nhất.

Qun tưởng nội sắc l v sắc, thấy cc ngoại sắc; đ l sự giải thot thứ hai.

Qun tưởng (sắc l) tịnh, ch tm trn suy tưởng ấy; đ l sự giải thot thứ ba.

Vượt khỏi hon ton sắc tưởng, diệt trừ cc tưởng hữu đối, khng tc đến những tưởng khc biệt, với suy tư "hư khng l v bin", chứng v tr Khng v bin xứ; đ l sự giải thot thứ tư.

Vượt khỏi hon ton Khng v bin xứ, với suy tư "thức l v bin", chứng v tr Thức v bin xứ; đ l giải thot thứ năm.

Vượt khỏi hon ton Thức v bin xứ, với suy tư "khng c vật g", chứng v tr V sở hữu xứ; đ l sự giải thot thứ su.

Vượt khỏi hon ton V sở hữu xứ, chứng v tr Phi tưởng phi phi tưởng xứ; đ l sự giải thot thứ bảy.

Vượt khỏi hon ton Phi tưởng phi phi tưởng xứ, chứng v tr Diệt thọ tưởng; đ l sự giải thot thứ tm.

Ny Ananda, như vậy l tm giải thot.

130. Yato kho, ānanda, bhikkhu ime aṭṭha vimokkhe anulomampi samāpajjati, paṭilomampi samāpajjati, anulomapaṭilomampi samāpajjati, yatthicchakaṃ yadicchakaṃ yāvaticchakaṃ samāpajjatipi vuṭṭhātipi. Āsavānaca khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiā sacchikatvā upasampajja viharati, ayaṃ vuccatānanda, bhikkhu ubhatobhāgavimutto. Imāya ca ānanda ubhatobhāgavimuttiyā aā ubhatobhāgavimutti uttaritarā vā paṇītatarā vā natthīti. Idamavoca bhagavā. Attamano āyasmā ānando bhagavato bhāsitaṃ abhinandīti.

Mahānidānasuttaṃ niṭṭhitaṃ dutiyaṃ.

 

130.Anulomanti ādito paṭṭhāya yāva pariyosānā. Paṭilomanti pariyosānato paṭṭhāya yāva ādito. Anulomapaṭilomanti idaṃ atipaguṇattā samāpattīnaṃ aṭṭhatvāva ito cito ca sacaraṇavasena vuttaṃ. Yatthicchakanti okāsaparidīpanaṃ, yattha yattha okāse icchati. Yadicchakanti samāpattidīpanaṃ, yaṃ yaṃ samāpattiṃ icchati. Yāvaticchakanti addhānaparicchedadīpanaṃ , yāvatakaṃ addhānaṃ icchati. Samāpajjatīti taṃ taṃ samāpattiṃ pavisati. Vuṭṭhātīti tato uṭṭhāya tiṭṭhati.

Ubhatobhāgavimuttoti dvīhi bhāgehi vimutto, arūpasamāpattiyā rūpakāyato vimutto, maggena nāmakāyato vimuttoti. Vuttampi cetaṃ

Accī yathā vātavegena khittā, (upasivāti bhagavā)

Atthaṃ paleti na upeti saṅkhaṃ;

Evaṃ munī nāmakāyā vimutto,

Atthaṃ paleti na upeti saṅkhanti. (su. ni. 1080);

So panesa ubhatobhāgavimutto ākāsānacāyatanādīsu aatarato uṭṭhāya arahattaṃ patto ca anāgāmī hutvā nirodhā uṭṭhāya arahattaṃ patto cāti pacavidho. Keci pana yasmā rūpāvacaracatutthajjhānampi duvaṅgikaṃ upekkhāsahagataṃ, arūpāvacarajjhānampi tādisameva. Tasmā rūpāvacaracatutthajjhānato uṭṭhāya arahattaṃ pattopi ubhatobhāgavimuttoti.

Ayaṃ pana ubhatobhāgavimuttapaho heṭṭhā lohapāsāde samuṭṭhahitvā tipiṭakacūḷasumanattherassa vaṇṇanaṃ nissāya cirena vinicchayaṃ patto . Girivihāre kira therassa antevāsiko ekassa piṇḍapātikassa mukhato taṃ pahaṃ sutvā āha āvuso, heṭṭhālohapāsāde amhākaṃ ācariyassa dhammaṃ vaṇṇayato na kenaci sutapubbanti. Kiṃ pana, bhante, thero avacāti? Rūpāvacaracatutthajjhānaṃ kicāpi duvaṅgikaṃ upekkhāsahagataṃ kilese vikkhambheti, kilesānaṃ pana āsannapakkhe virūhanaṭṭhāne samudācarati. Ime hi kilesā nāma pacavokārabhave nīlādīsu aataraṃ ārammaṇaṃ upanissāya samudācaranti, rūpāvacarajjhānaca taṃ ārammaṇaṃ na samatikkamati. Tasmā sabbaso rūpaṃ nivattetvā arūpajjhānavasena kilese vikkhambhetvā arahattaṃ pattova ubhatobhāgavimuttoti, idaṃ āvuso thero avaca. Idaca pana vatvā idaṃ suttaṃ āhari katamo ca puggalo ubhatobhāgavimutto. Idhekacco puggalo aṭṭhavimokkhe kāyena phusitvā viharati, paāya cassa disvā āsavā parikkhīṇā honti, ayaṃ vuccati puggalo ubhatobhāgavimuttoti (pu. pa. 24).

Imāya ca ānanda ubhatobhāgavimuttiyāti ānanda ito ubhatobhāgavimuttito. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

Iti sumaṅgalavilāsiniyā dīghanikāyaṭṭhakathāyaṃ

Mahānidānasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.

130. Ny Ananda, khi một vị Tỷ-kheo thuận thứ thể nhập tm giải thot ny, c thể nhập v c thể xuất khỏi bất cứ giải thot no khi no mnh muốn, chỗ no mnh muốn v di bao lu mnh muốn - v với cc lậu hoặc được đoạn trừ, vị Tỷ-kheo chứng v an tr trong tm giải thot v tuệ giải thot, khng cn lậu hoặc ngay trong thời hiện tại, tự mnh thấu đạt v chứng ngộ. Ny Ananda, khng cn c một Cu giải thot no khc cao hơn v th thắng hơn Cu giải thot ny.

Thế Tn thuyết giảng như vậy. Tn giả Ananda hoan hỷ tn thọ lời dạy của Thế Tn.

Ha thượng Thch Minh Chu dịch Việt

 

 

Dīghanikāya - Trường Bộ Kinh - Sớ Giải

Dīghanikāya

Dīgha nikāya (aṭṭhakathā)

Kinh Trường Bộ

Vi tnh: Nhị Tường // Cập nhật 4-2022