Dīghanikāya - Trường Bộ Kinh

HT Thch Minh Chu dịch

 

CHNH KINH PALI

CH GIẢI PALI

BẢN DỊCH VIỆT

9. Mahāsatipaṭṭhānasuttaṃ

9. Mahāsatipaṭṭhānasuttavaṇṇanā

22. Kinh ại Niệm xứ

372. Evaṃ me sutaṃ ekaṃ samayaṃ bhagavā kurūsu viharati kammāsadhammaṃ nāma kurūnaṃ nigamo. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi bhikkhavoti. Bhaddanteti [bhadanteti (sī. syā. pī.)] te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca

 

372. Ti nghe như vậy.

Một thời, Thế Tn ở xứ Kuru (Cu lu), tại Kammssadhamma (Kiềm ma sắt đm) - đ thị của xứ Kuru. Rồi Thế Tn gọi cc vị Tỷ kheo: "Ny cc Tỷ kheo." Cc Tỷ kheo trả lời Thế Tn: "Bạch Thế Tn." Thế Tn ni như sau:

Uddeso

373. Ekāyano ayaṃ, bhikkhave, maggo sattānaṃ visuddhiyā, sokaparidevānaṃ samatikkamāya dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya āyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya, yadidaṃ cattāro satipaṭṭhānā.

Katame cattāro? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ, vedanāsu vedanānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ, citte cittānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ, dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ.

Uddeso niṭṭhito.

Uddesavārakathāvaṇṇanā

373.Evaṃme sutanti mahāsatipaṭṭhānasuttaṃ. Tatrāyamapubbapadavaṇṇanā  ekāyano ayaṃ, bhikkhave, maggoti kasmā bhagavā idaṃ suttamabhāsi? Kururaṭṭhavāsīnaṃ gambhīradesanāpaṭiggahaṇasamatthatāya. Kururaṭṭhavāsino kira bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo utupaccayādisampannattā tassa raṭṭhassa sappāyautupaccayasevanena niccaṃ kallasarīrā kallacittā ca honti. Te cittasarīrakallatāya anuggahitapaābalā gambhīrakathaṃ paṭiggahetuṃ samatthā honti. Tena nesaṃ bhagavā imaṃ gambhīradesanāpaṭiggahaṇasamatthataṃ sampassanto ekavīsatiyā ṭhānesu kammaṭṭhānaṃ arahatte pakkhipitvā idaṃ gambhīratthaṃ mahāsatipaṭṭhānasuttaṃ abhāsi. Yathā hi puriso suvaṇṇacaṅkoṭakaṃ labhitvā tattha nānāpupphāni pakkhipeyya, suvaṇṇamajūsaṃ vā pana labhitvā sattaratanāni pakkhipeyya, evaṃ bhagavā kururaṭṭhavāsiparisaṃ labhitvā gambhīradesanaṃ desesi. Tenevettha aānipi gambhīratthāni imasmiṃ dīghanikāye mahānidānaṃ majjhimanikāye satipaṭṭhānaṃ, sāropamaṃ, rukkhopamaṃ, raṭṭhapālaṃ, māgaṇḍiyaṃ, ānejasappāyanti aānipi suttāni desesi.

Apica tasmiṃ janapade catasso parisā pakatiyāva satipaṭṭhānabhāvanānuyogamanuyuttā viharanti, antamaso dāsakammakaraparijānāpi satipaṭṭhānapaṭisaṃyuttameva kathaṃ kathenti. Udakatitthasuttakantanaṭṭhānādīsupi niratthakakathā nāma nappavattati. Sace kāci itthī amma, tvaṃ kataraṃ satipaṭṭhānabhāvanaṃ manasikarosīti pucchitā na kicīti vadati, taṃ garahanti dhiratthu tava jīvitaṃ, jīvamānāpi tvaṃ matasadisāti. Atha naṃ mā dāni puna evamakāsīti ovaditvā aataraṃ satipaṭṭhānaṃ uggaṇhāpenti. Yā pana ahaṃ asukasatipaṭṭhānaṃ nāma manasikaromīti vadati, tassā sādhu sādhūti sādhukāraṃ katvā tava jīvitaṃ sujīvitaṃ, tvaṃ nāma manussattaṃ pattā, tavatthāya sammāsambuddho uppannotiādīhi pasaṃsanti. Na kevalacettha manussajātikāva satipaṭṭhānamanasikārayuttā, te nissāya viharantā tiracchānagatāpi.

Tatridaṃ vatthu eko kira naṭako suvapotakaṃ gahetvā sikkhāpento vicarati. So bhikkhunupassayaṃ upanissāya vasitvā gamanakāle suvapotakaṃ pamussitvā gato. Taṃ sāmaṇeriyo gahetvā paṭijaggiṃsu. Buddharakkhito tissa nāmaṃ akaṃsu. Taṃ ekadivasaṃ purato nisinnaṃ disvā mahātherī āha buddharakkhitāti. Kiṃ, ayyeti? Atthi te koci bhāvanāmanasikāroti? Natthi, ayyeti. Āvuso, pabbajitānaṃ santike vasantena nāma vissaṭṭhaattabhāvena bhavituṃ na vaṭṭati, kocideva manasikāro icchitabbo, tvaṃ pana aaṃ na sakkhissasi, aṭṭhi aṭṭhīti sajjhāyaṃ karohīti. So theriyā ovāde ṭhatvā aṭṭhi aṭṭhīti sajjhāyanto carati.

Taṃ ekadivasaṃ pātova toraṇagge nisīditvā bālātapaṃ tapamānaṃ eko sakuṇo nakhapajarena aggahesi. So kiri kirīti saddamakāsi. Sāmaṇeriyo sutvā ayye buddharakkhito sakuṇena gahito, mocema nanti leḍḍuādīni gahetvā anubandhitvā mocesuṃ . Taṃ ānetvā purato ṭhapitaṃ therī āha buddharakkhita, sakuṇena gahitakāle kiṃ cintesīti? Na, ayye, aaṃ kici cintesiṃ, aṭṭhipujova aṭṭhipujaṃ gahetvā gacchati, katarasmiṃ ṭhāne vippakirissatīti, evaṃ ayye aṭṭhipujameva cintesinti. Sādhu, sādhu, buddharakkhita, anāgate bhavakkhayassa te paccayo bhavissatīti. Evaṃ tattha tiracchānagatāpi satipaṭṭhānamanasikārayuttā. Tasmā nesaṃ bhagavā satipaṭṭhānabuddhimeva janento idaṃ suttamabhāsi.

Tattha ekāyanoti ekamaggo. Maggassa hi

Maggo pantho patho pajjo, ajasaṃ vaṭumāyanaṃ;

Nāvā uttarasetū ca, kullo ca bhisisaṅkamoti.

Bahūni nāmāni. Svāyamidha ayananāmena vutto, tasmā ekāyano ayaṃ, bhikkhave, maggoti ettha ekamaggo ayaṃ, bhikkhave, maggo na dvidhā pathabhūtoti evamattho daṭṭhabbo. Atha vā ekena ayitabboti ekāyano. Ekenāti gaṇasaṅgaṇikaṃ pahāya vūpakaṭṭhena pavivittacittena. Ayitabbo paṭipajjitabbo, ayanti vā etenāti ayano, saṃsārato nibbānaṃ gacchantīti attho. Ekassa ayano ekāyano. Ekassāti seṭṭhassa. Sabbasattaseṭṭho ca bhagavā, tasmā bhagavatoti vuttaṃ hoti. Kicāpi hi tena aepi ayanti, evaṃ santepi bhagavatova so ayano tena uppāditattā. Yathāha so hi, brāhmaṇa, bhagavā anuppannassa maggassa uppādetātiādi (ma. ni. 3.79). Ayatīti vā ayano, gacchati pavattatīti attho. Ekasmiṃ ayanoti ekāyano, imasmieva dhammavinaye pavattati, na aatthāti vuttaṃ hoti. Yathāha imasmiṃ kho, subhadda, dhammavinaye ariyo aṭṭhaṅgiko maggo upalabbhatīti (dī. ni. 2.214). Desanābhedoyeva heso, atthato pana ekova. Apica ekaṃ ayatīti ekāyano. Pubbabhāge nānāmukhabhāvanānayappavattopi aparabhāge ekaṃ nibbānameva gacchatīti vuttaṃ hoti. Yathāha brahmā sahampati

Ekāyanaṃ jātikhayantadassī,

Maggaṃ pajānāti hitānukampī;

Etena maggena tariṃsu pubbe,

Tarissanti ye ca taranti oghanti. (saṃ. ni. 5.409);

Keci pana na pāraṃ diguṇaṃ yantīti gāthānayena yasmā ekavāraṃ nibbānaṃ gacchati, tasmā ekāyanoti vadanti, taṃ na yujjati. Imassa hi atthassa sakiṃ ayanoti iminā byajanena bhavitabbaṃ. Yadi pana ekaṃ ayanamassa ekā gati pavattīti evaṃ atthaṃ yojetvā vucceyya, byajanaṃ yujjeyya, attho pana ubhayathāpi na yujjati. Kasmā? Idha pubbabhāgamaggassa adhippetattā. Kāyādicatuārammaṇappavatto hi pubbabhāgasatipaṭṭhānamaggo idhādhippeto, na lokuttaro, so ca anekavārampi ayati, anekacassa ayanaṃ hoti.

Pubbepi ca imasmiṃ pade mahātherānaṃ sākacchā ahosiyeva. Tipiṭakacūḷanāgatthero pubbabhāgasatipaṭṭhānamaggoti āha. Ācariyo panassa tipiṭakacūḷasumatthero missakamaggoti āha. Pubbabhāgo bhanteti? Missako, āvusoti. Ācariye pana punappunaṃ bhaṇante appaṭibāhitvā tuṇhī ahosi. Pahaṃ avinicchinitvāva uṭṭhahiṃsu. Athācariyatthero nahānakoṭṭhakaṃ gacchanto mayā missakamaggo kathito, cūḷanāgo pubbabhāgamaggoti ādāya voharati, ko nu kho ettha nicchayoti suttantaṃ ādito paṭṭhāya parivattento yo hi koci , bhikkhave, ime cattāro satipaṭṭhāne evaṃ bhāveyya satta vassānīti imasmiṃ ṭhāne sallakkhesi. Lokuttaramaggo uppajjitvā satta vassāni tiṭṭhamāno nāma natthi, mayā vutto missakamaggo na labbhati. Cūḷanāgena diṭṭho pubbabhāgamaggova labbhatīti atvā aṭṭhamiyaṃ dhammasavane saṅghuṭṭhe agamāsi.

Porāṇakattherā kira piyadhammasavanā honti, saddaṃ sutvāva ahaṃ paṭhamaṃ, ahaṃ paṭhamanti ekappahāreneva osaranti. Tasmica divase cūḷanāgattherassa vāro, tena dhammāsane nisīditvā bījaniṃ gahetvā pubbagāthāsu vuttāsu therassa āsanapiṭṭhiyaṃ ṭhitassa etadahosi raho nisīditvā na vakkhāmīti. Porāṇakattherā hi anusūyakā honti. Na attano rucimeva ucchubhāraṃ viya evaṃ ukkhipitvā vicaranti, kāraṇameva gaṇhanti, akāraṇaṃ vissajjenti. Tasmā thero āvuso, cūḷanāgāti āha. So ācariyassa viya saddoti dhammaṃ ṭhapetvā kiṃ bhanteti āha. Āvuso, cūḷanāga, mayā vutto missakamaggo na labbhati, tayā vutto pubbabhāgasatipaṭṭhānamaggova labbhatīti. Thero cintesi amhākaṃ ācariyo sabbapariyattiko tepiṭako sutabuddho, evarūpassāpi nāma bhikkhuno ayaṃ paho āluḷeti, anāgate mama bhātikā imaṃ pahaṃ āluḷessantīti suttaṃ gahetvā imaṃ pahaṃ niccalaṃ karissāmīti paṭisambhidāmaggato ekāyanamaggo vuccati pubbabhāgasatipaṭṭhānamaggo.

Maggānaṭṭhaṅgiko seṭṭho, saccānaṃ caturo padā;

Virāgo seṭṭho dhammānaṃ, dvipadānaca cakkhumā.

Eseva maggo natthao, dassanassa visuddhiyā;

Etahi tumhe paṭipajjatha, mārasenappamaddanaṃ;

Etahi tumhe paṭipannā, dukkhassantaṃ karissathāti.

Suttaṃ āharitvā ṭhapesi.

Maggoti kenaṭṭhena maggo? Nibbānagamanaṭṭhena nibbānatthikehi magganīyaṭṭhena ca. Sattānaṃ visuddhiyāti rāgādīhi malehi abhijjhāvisamalobhādīhi ca upakkilesehi kiliṭṭhacittānaṃ sattānaṃ visuddhatthāya. Tathā hi imināva maggena ito satasahassakappādhikānaṃ catunnaṃ asaṅkhyeyyānaṃ upari ekasmiṃyeva kappe nibbatte taṇhaṅkaramedhaṅkarasaraṇaṅkaradīpaṅkaranāmake buddhe ādiṃ katvā sakyamunipariyosānā aneke sammāsambuddhā anekasatā paccekabuddhā gaṇanapathaṃ vītivattā ariyasāvakā cāti ime sattā sabbe cittamalaṃ pavāhetvā paramavisuddhiṃ pattā. Rūpamalavasena pana saṃkilesavodānapaattiyeva natthi. Tathā hi

Rūpena saṃkiliṭṭhena, saṃkilissanti māṇavā;

Rūpe suddhe visujjhanti, anakkhātaṃ mahesinā.

Cittena saṃkiliṭṭhena, saṃkilissanti māṇavā;

Citte suddhe visujjhanti, iti vuttaṃ mahesinā.

Yathāha cittasaṃkilesā, bhikkhave, sattā saṃkilissanti, cittavodānā visujjhantīti. Taca cittavodānaṃ iminā satipaṭṭhānamaggena hoti. Tenāha sattānaṃ visuddhiyāti.

Sokaparidevānaṃ samatikkamāyāti sokassa ca paridevassa ca samatikkamāya pahānāyāti attho, ayahi maggo bhāvito santatimahāmattādīnaṃ viya sokasamatikkamāya, paṭācārādīnaṃ viya paridevasamatikkamāya saṃvattati. Tenāha sokaparidevānaṃ samatikkamāyāti. Kicāpi hi santatimahāmatto

Yaṃ pubbe taṃ visodhehi, pacchā te mātu kicanaṃ;

Majjhe ce no gahessasi, upasanto carissasīti. (su. ni. 945);

Imaṃ gāthaṃ sutvāva saha paṭisambhidāhi arahattaṃ patto. Paṭācārā

Na santi puttā tāṇāya, na pitā nāpi bandhavā;

Antakenādhipannassa, natthi ātīsu tāṇatāti. (dha. pa. 288);

Imaṃ gāthaṃ sutvā sotāpattiphale patiṭṭhitā. Yasmā pana kāyavedanācittadhammesu kaci dhammaṃ anāmasitvā bhāvanā nāma natthi, tasmā tepi imināva maggena sokaparideve samatikkantāti veditabbā.

Dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāyāti kāyikadukkhassa cetasikadomanassassa cāti imesaṃ dvinnaṃ atthaṅgamāya, nirodhāyāti attho. Ayahi maggo bhāvito tissattherādīnaṃ viya dukkhassa, sakkādīnaṃ viya ca domanassassa atthaṅgamāya saṃvattati.

Tatrāyaṃ atthadīpanā sāvatthiyaṃ kira tisso nāma kuṭumbikaputto cattālīsa hiraakoṭiyo pahāya pabbajitvā agāmake arae viharati. Tassa kaniṭṭhabhātu bhariyā gacchatha, naṃ jīvitā voropethāti pacasate core pesesi. Te gantvā theraṃ parivāretvā nisīdiṃsu. Thero āha kasmā āgatattha upāsakāti? Taṃ jīvitā voropessāmāti. Pāṭibhogaṃ me upāsakā, gahetvā ajjekarattiṃ jīvitaṃ dethāti. Ko te, samaṇa, imasmiṃ ṭhāne pāṭibhogo bhavissatīti? Thero mahantaṃ pāsāṇaṃ gahetvā dve ūruṭṭhīni bhinditvā vaṭṭati upāsakā pāṭibhogoti āha. Te apakkamitvā caṅkamanasīse aggiṃ katvā nipajjiṃsu. Therassa vedanaṃ vikkhambhetvā sīlaṃ paccavekkhato parisuddhaṃ sīlaṃ nissāya pītipāmojjaṃ uppajji. Tato anukkamena vipassanaṃ vaḍḍhento tiyāmarattiṃ samaṇadhammaṃ katvā aruṇuggamane arahattaṃ patto imaṃ udānaṃ udānesi

Ubho pādāni bhinditvā, saapessāmi vo ahaṃ;

Aṭṭiyāmi harāyāmi, sarāgamaraṇaṃ ahaṃ.

Evāhaṃ cintayitvāna, yathābhūtaṃ vipassisaṃ;

Sampatte aruṇuggamhi, arahattamapāpuṇinti.

Aparepi tiṃsa bhikkhū bhagavato santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā araavihāre vassaṃ upagantvā āvuso, tiyāmarattiṃ samaṇadhammova kātabbo, na aamaassa santikaṃ āgantabbanti vatvā vihariṃsu. Tesaṃ samaṇadhammaṃ katvā paccūsasamaye pacalāyantānaṃ eko byaggho āgantvā ekekaṃ bhikkhuṃ gahetvā gacchati. Na koci maṃ byaggho gaṇhīti vācampi nicchāresi. Evaṃ pacasu dasasu bhikkhūsu khāditesu uposathadivase itare, āvuso , kuhinti pucchitvā atvā ca idāni gahitena gahitomhīti vattabbanti vatvā vihariṃsu . Atha aataraṃ daharabhikkhuṃ purimanayeneva byaggho gaṇhi. So byaggho bhanteti āha. Bhikkhū kattaradaṇḍe ca ukkāyo ca gahetvā mocessāmāti anubandhiṃsu. Byaggho bhikkhūnaṃ agatiṃ chinnataṭaṭṭhānamāruyha taṃ bhikkhuṃ pādaṅguṭṭhakato paṭṭhāya khādituṃ ārabhi. Itarepi idāni sappurisa, amhehi kattabbaṃ natthi, bhikkhūnaṃ viseso nāma evarūpe ṭhāne paāyatīti āhaṃsu. So byagghamukhe nipannova taṃ vedanaṃ vikkhambhetvā vipassanaṃ vaḍḍhento yāva gopphakā khāditasamaye sotāpanno hutvā, yāva jaṇṇukā khāditasamaye sakadāgāmī, yāva nābhiyā khāditasamaye anāgāmī hutvā, hadayarūpe akhāditeyeva saha paṭisambhidāhi arahattaṃ patvā imaṃ udānaṃ udānesi

Sīlavā vatasampanno, paavā susamāhito;

Muhuttaṃ pamādamanvāya, byagghenoruddhamānaso.

Pajarasmiṃ gahetvāna, silāya uparī kato;

Kāmaṃ khādatu maṃ byaggho, aṭṭhiyā ca nhārussa ca;

Kilese khepayissāmi, phusissāmi vimuttiyanti.

Aparopi pītamallatthero nāma gihikāle tīsu rajjesu paṭākaṃ gahetvā tambapaṇṇidīpaṃ āgamma rājānaṃ passitvā raā katānuggaho ekadivasaṃ kilajakāpaṇasāladvārena gacchanto rūpaṃ, bhikkhave, na tumhākaṃ, taṃ pajahatha, taṃ vo pahīnaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāya bhavissatīti na tumhākavākyaṃ sutvā cintesi neva kira rūpaṃ attano, na vedanāti. So taṃyeva aṅkusaṃ katvā nikkhamitvā mahāvihāraṃ gantvā pabbajjaṃ yācitvā pabbajito upasampanno dvemātikā paguṇā katvā tiṃsa bhikkhū gahetvā gabalavāliyaaṅgaṇaṃ gantvā samaṇadhammaṃ akāsi. Pādesu avahantesu jaṇṇukehi caṅkamati. Tamenaṃ rattiṃ eko migaluddako migoti maamāno pahari. Satti vinivijjhitvā gatā, so taṃ sattiṃ harāpetvā paharaṇamukhāni tiṇavaṭṭiyā pūrāpetvā pāsāṇapiṭṭhiyaṃ attānaṃ nisīdāpetvā okāsaṃ kāretvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ patvā ukkāsitasaddena āgatānaṃ bhikkhūnaṃ byākaritvā imaṃ udānaṃ udānesi

Bhāsitaṃ buddhaseṭṭhassa, sabbalokaggavādino;

Na tumhākamidaṃ rūpaṃ, taṃ jaheyyātha bhikkhavo.

Aniccā vata saṅkhārā, uppādavayadhammino;

Uppajjitvā nirujjhanti, tesaṃ vūpasamo sukhoti.

Evaṃ tāva ayaṃ maggo tissattherādīnaṃ viya dukkhassa atthaṅgamāya saṃvattati.

Sakko pana devānamindo attano pacavidhapubbanimittaṃ disvā maraṇabhayasantajjito domanassajāto bhagavantaṃ upasaṅkamitvā pahaṃ pucchi. So upekkhāpahavissajjanāvasāne asītisahassāhi devatāhi saddhiṃ sotāpattiphale patiṭṭhāsi. Sā cassa upapatti puna pākatikāva ahosi.

Subrahmāpi devaputto accharāsahassaparivuto saggasampattiṃ anubhoti. Tattha pacasatā accharāyo rukkhato pupphāni ocinantiyo cavitvā niraye uppannā. So kiṃ imā cirāyantīti upadhārento tāsaṃ niraye nibbattanabhāvaṃ atvā kittakaṃ nu kho mama āyūti upaparikkhanto attano āyuparikkhayaṃ viditvā cavitvā tattheva niraye nibbattanabhāvaṃ disvā bhīto ativiya domanassajāto hutvā imaṃ me domanassaṃ satthā vinayissati, na aoti avasesā pacasatā accharāyo gahetvā bhagavantaṃ upasaṅkamitvā pahaṃ pucchi

Niccaṃ utrastamidaṃ cittaṃ, niccaṃ ubbiggidaṃ mano;

Anuppannesu kicchesu, atho uppatitesu ca;

Sace atthi anutrastaṃ, taṃ me akkhāhi pucchitoti. (saṃ. ni. 1.98);

Tato naṃ bhagavā āha

Nāatra bojjhā tapasā, nāatrindriyasaṃvarā;

Nāatra sabbanissaggā, sotthiṃ passāmi pāṇinanti. (saṃ. ni. 1.98);

So desanāpariyosāne pacahi accharāsatehi saddhiṃ sotāpattiphale patiṭṭhāya taṃ sampattiṃ thāvaraṃ katvā devalokameva agamāsīti. Evaṃ ayaṃ maggo bhāvito sakkādīnaṃ viya domanassassa atthaṅgamāya saṃvattatīti veditabbo.

āyassa adhigamāyāti āyo vuccati ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, tassa adhigamāya, pattiyāti vuttaṃ hoti. Ayahi pubbabhāge lokiyo satipaṭṭhānamaggo bhāvito lokuttaramaggassa adhigamāya saṃvattati. Tenāha āyassa adhigamāyāti. Nibbānassa sacchikiriyāyāti taṇhāvānavirahitattā nibbānanti laddhanāmassa amatassa sacchikiriyāya, attapaccakkhatāyāti vuttaṃ hoti. Ayahi maggo bhāvito anupubbena nibbānasacchikiriyaṃ sādheti. Tenāha nibbānassa sacchikiriyāyāti.

Tattha kicāpi sattānaṃ visuddhiyāti vutte sokasamatikkamādīni atthato siddhāneva honti, ṭhapetvā pana sāsanayuttikovide aesaṃ na pākaṭāni, na ca bhagavā paṭhamaṃ sāsanayuttikovidaṃ janaṃ katvā pacchā dhammaṃ deseti. Tena teneva pana suttena taṃ taṃ atthaṃ āpeti. Tasmā idha yaṃ yaṃ atthaṃ ekāyanamaggo sādheti, taṃ taṃ pākaṭaṃ katvā dassento sokaparidevānaṃ samatikkamāyātiādimāha. Yasmā vā yā sattānaṃ visuddhi ekāyanamaggena saṃvattati, sā sokaparidevānaṃ samatikkamena hoti. Sokaparidevānaṃ samatikkamo dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamena, dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamo āyassādhigamena, āyassādhigamo nibbānassa sacchikiriyāya. Tasmā imampi kamaṃ dassento sattānaṃ visuddhiyāti vatvā sokaparidevānaṃ samatikkamāyātiādimāha.

Apica vaṇṇabhaṇanametaṃ ekāyanamaggassa. Yatheva hi bhagavā dhammaṃ vo, bhikkhave, desessāmi ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyajanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāsessāmi yadidaṃ chachakkānīti (ma. ni. 3.420) chachakkadesanāya aṭṭhahi padehi vaṇṇaṃ abhāsi. Yathā ca ariyavaṃsadesanāya cattārome, bhikkhave, ariyavaṃsā aggaā rattaā vaṃsaā porāṇā asaṃkiṇṇā asaṃkiṇṇapubbā na saṅkīyanti na saṅkīyissanti, appaṭikuṭṭhā samaṇehi brāhmaṇehi viūhīti (a. ni. 4.28) navahi padehi vaṇṇaṃ abhāsi; evaṃ imassāpi ekāyanamaggassa sattānaṃ visuddhiyātiādīhi sattahi padehi vaṇṇaṃ abhāsi. Kasmāti ce, tesaṃ bhikkhūnaṃ ussāhajananatthaṃ. Vaṇṇabhāsanahi sutvā te bhikkhū ayaṃ kira maggo hadayasantāpabhūtaṃ sokaṃ, vācāvippalāpabhūtaṃ paridevaṃ, kāyikaasātabhūtaṃ dukkhaṃ, cetasikaasātabhūtaṃ domanassanti cattāro upaddave hanati, visuddhiṃ āyaṃ nibbānanti tayo visese āvahatīti ussāhajātā imaṃ dhammadesanaṃ uggahetabbaṃ pariyāpuṇitabbaṃ dhāretabbaṃ, vācetabbaṃ, imaca maggaṃ bhāvetabbaṃ maissanti. Iti tesaṃ bhikkhūnaṃ ussāhajananatthaṃ vaṇṇaṃ abhāsi. Kambalavāṇijādayo kambalādīnaṃ vaṇṇaṃ viya.

Yathā hi satasahassagghanikapaṇḍukambalavāṇijena kambalaṃ gaṇhathāti ugghositepi asukakambaloti na tāva manussā jānanti. Kesakambalavāḷakambalādayopi hi duggandhā kharasamphassā kambalātveva vuccanti. Yadā pana tena gandhārako rattakambalo sukhumo ujjalo sukhasamphassoti ugghositaṃ hoti, tadā ye pahonti, te gaṇhanti. Ye nappahonti, tepi dassanakāmā honti; evameva ekāyano, bhikkhave, ayaṃ maggoti vuttepi asukamaggoti na tāva pākaṭo hoti. Nānappakārakā hi aniyyānikamaggāpi maggātveva vuccanti. Sattānaṃ visuddhiyātiādimhi pana vutte ayaṃ kira maggo cattāro upaddave hanati, tayo visese āvahatīti ussāhajātā imaṃ dhammadesanaṃ uggahetabbaṃ pariyāpuṇitabbaṃ dhāretabbaṃ vācetabbaṃ, imaca maggaṃ bhāvetabbaṃ maissantīti vaṇṇaṃ bhāsanto sattānaṃ visuddhiyātiādimāha. Yathā ca satasahassagghanikapaṇḍukambalavāṇijūpamā; evaṃ rattajambunadasuvaṇṇaudakappasāda kamaṇiratanasuvisuddhamuttaratanapavāḷādivāṇijūpamādayopettha āharitabbā.

Yadidanti nipāto, ye imeti ayamassa attho. Cattāroti gaṇanaparicchedo. Tena na tato heṭṭhā, na uddhanti satipaṭṭhānaparicchedaṃ dīpeti. Satipaṭṭhānāti tayo satipaṭṭhānā satigocaropi tidhā paṭipannesu sāvakesu satthuno paṭighānunayavītivattatāpi, satipi. Catunnaṃ , bhikkhave, satipaṭṭhānānaṃ samudayaca atthaṅgamaca desessāmi, taṃ suṇāthape ko ca, bhikkhave, kāyassa samudayo. Āhārasamudayā kāyassa samudayotiādīsu (saṃ. ni. 5.408) hi satigocaro satipaṭṭhānanti vuccati. Tathā kāyo upaṭṭhānaṃ no sati, sati pana upaṭṭhānaceva sati cātiādīsupi (paṭi. ma. 3.35). Tassattho patiṭṭhāti asminti paṭṭhānaṃ. Kā patiṭṭhāti? Sati. Satiyā paṭṭhānaṃ satipaṭṭhānaṃ, padhānaṃ ṭhānanti vā paṭṭhānaṃ. Satiyā paṭṭhānaṃ satipaṭṭhānaṃ hatthiṭṭhānaassaṭṭhānādīni viya.

Tayo satipaṭṭhānā yadariyo sevati, yadariyo sevamāno satthā gaṇamanusāsituṃ arahatīti (ma. ni. 3.311) ettha tidhā paṭipannesu sāvakesu satthuno paṭighānunayavītivattatā satipaṭṭhānanti vuttā. Tassattho paṭṭhapetabbato paṭṭhānaṃ, pavattayitabbatoti attho. Kena paṭṭhapetabbatoti? Satiyā. Satiyā paṭṭhānaṃ satipaṭṭhānaṃ. Cattāro satipaṭṭhānā bhāvitā bahulīkatā satta sambojjhaṅge paripūrentītiādīsu (ma. ni. 3.147) pana satiyeva satipaṭṭhānaṃti vuccati. Tassattho paṭṭhātīti paṭṭhānaṃ, upaṭṭhāti okkanditvā pakkhanditvā pattharitvā pavattatīti attho. Satiyeva satipaṭṭhānaṃ. Atha vā saraṇaṭṭhena sati, upaṭṭhānaṭṭhena paṭṭhānaṃ. Iti sati ca sā paṭṭhānaṃ cātipi satipaṭṭhānaṃ. Idamidhādhippetaṃ.

Yadi evaṃ kasmā satipaṭṭhānāti bahuvacanaṃ? Satibahuttā. Ārammaṇabhedena hi bahukā etā satiyo. Atha maggoti kasmā ekavacanaṃ? Maggaṭṭhena ekattā. Catassopi hi etā satiyo maggaṭṭhena ekattaṃ gacchanti. Vuttahetaṃ maggoti kenaṭṭhena maggo? Nibbānagamanaṭṭhena. Nibbānatthikehi magganīyaṭṭhena cāti. Catassopi cetā aparabhāge kāyādīsu ārammaṇesu kiccaṃ sādhayamānā nibbānaṃ gacchanti, ādito paṭṭhāya ca nibbānatthikehi maggiyanti, tasmā catassopi eko maggoti vuccanti. Evaca sati vacanānusandhinā sānusandhikāva desanā hoti, mārasenappamaddanaṃ, vo bhikkhave, maggaṃ desessāmi, taṃ suṇāthape katamo ca, bhikkhave, mārasenappamaddano maggo? Yadidaṃ satta bojjhaṅgātiādīsu (saṃ. ni. 5.224) viya. Yathā mārasenappamaddanoti ca, satta bojjhaṅgāti ca atthato ekaṃ, byajanamevettha nānaṃ . Evaṃ ekāyanamaggoti ca cattāro satipaṭṭhānāti ca atthato ekaṃ, byajanamevettha nānaṃ, tasmā maggaṭṭhena ekattā ekavacanaṃ. Ārammaṇabhedena satibahuttā bahuvacanaṃ veditabbaṃ.

Kasmā pana bhagavatā cattārova satipaṭṭhānā vuttā anūnā anadhikāti? Veneyyahitattā. Taṇhācaritadiṭṭhicaritasamathayānikavipassanāyānikesu hi mandatikkhavasena dvedhā dvedhā pavattesu veneyyesu mandassa taṇhācaritassa oḷārikaṃ kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṃ visuddhimaggo, tikkhassa sukhumaṃ vedanānupassanāsatipaṭṭhānaṃ. Diṭṭhicaritassapi mandassa nātippabhedagataṃ cittānupassanāsatipaṭṭhānaṃ visuddhimaggo, tikkhassa atippabhedagataṃ dhammānupassanāsatipaṭṭhānaṃ visuddhimaggo. Samathayānikassa ca mandassa akicchena adhigantabbanimittaṃ paṭhamaṃ satipaṭṭhānaṃ visuddhimaggo, tikkhassa oḷārikārammaṇe asaṇṭhahanato dutiyaṃ. Vipassanāyānikassapi mandassa nātippabhedagatārammaṇaṃ tatiyaṃ, tikkhassa atippabhedagatārammaṇaṃ catutthaṃ. Iti cattārova vuttā anūnā anadhikāti.

Subhasukhaniccaattabhāvavipallāsappahānatthaṃ vā. Kāyo hi asubho, tattha ca subhavipallāsavipallatthā sattā. Tesaṃ tattha asubhabhāvadassanena tassa vipallāsassa pahānatthaṃ paṭhamaṃ satipaṭṭhānaṃ vuttaṃ. Sukhaṃ niccaṃ attāti gahitesupi ca vedanādīsu vedanā dukkhā, cittaṃ aniccaṃ, dhammā anattā, tesu ca sukhaniccaattavipallāsavipallatthā sattā. Tesaṃ tattha dukkhādibhāvadassanena tesaṃ vipallāsānaṃ pahānatthaṃ sesāni tīṇi vuttānīti evaṃ subhasukhaniccaattabhāvavipallāsappahānatthaṃ vā cattārova vuttā anūnā anadhikāti veditabbā. Na kevalaca vipallāsappahānatthameva, atha kho caturoghayogāsavaganthaupādānaagatipahānatthampi catubbidhāhārapariatthaca cattārova vuttāti veditabbā. Ayaṃ tāva pakaraṇanayo.

Aṭṭhakathāyaṃ pana saraṇavasena ceva ekattasamosaraṇavasena ca ekameva satipaṭṭhānaṃ ārammaṇavasena cattāroti etadeva vuttaṃ. Yathā hi catudvāre nagare pācīnato āgacchantā pācīnadisāya uṭṭhānakaṃ bhaṇḍaṃ gahetvā pācīnadvārena nagarameva pavisanti, dakkhiṇato. Pacchimato. Uttarato āgacchantā uttaradisāya uṭṭhānakaṃ bhaṇḍaṃ gahetvā uttaradvārena nagarameva pavisanti; evaṃ sampadamidaṃ veditabbaṃ. Nagaraṃ viya hi nibbānamahānagaraṃ, dvāraṃ viya aṭṭhaṅgiko lokuttaramaggo, pācīnadisādayo viya kāyādayo.

Yathā pācīnato āgacchantā pācīnadisāya uṭṭhānakaṃ bhaṇḍaṃ gahetvā pācīnadvārena nagarameva pavisanti, evaṃ kāyānupassanāmukhena āgacchantā cuddasavidhena kāyānupassanaṃ bhāvetvā kāyānupassanābhāvanānubhāvanibbattena ariyamaggena ekaṃ nibbānameva osaranti. Yathā dakkhiṇato āgacchantā dakkhiṇāya disāya uṭṭhānakaṃ bhaṇḍaṃ gahetvā dakkhiṇadvārena nagarameva pavisanti, evaṃ vedanānupassanāmukhena āgacchantā navavidhena vedanānupassanaṃ bhāvetvā vedanānupassanābhāvanānubhāvanibbattena ariyamaggena ekaṃ nibbānameva osaranti. Yathā pacchimato āgacchantā pacchimadisāya uṭṭhānakaṃ bhaṇḍaṃ gahetvā pacchimadvārena nagarameva pavisanti, evaṃ cittānupassanāmukhena āgacchantā soḷasavidhena cittānupassanaṃ bhāvetvā cittānupassanābhāvanānubhāvanibbattena ariyamaggena ekaṃ nibbānameva osaranti. Yathā uttarato āgacchantā uttaradisāya uṭṭhānakaṃ bhaṇḍaṃ gahetvā uttaradvārena nagarameva pavisanti, evaṃ dhammānupassanāmukhena āgacchantā pacavidhena dhammānupassanaṃ bhāvetvā dhammānupassanābhāvanānubhāvanibbattena ariyamaggena ekaṃ nibbānameva osaranti. Evaṃ saraṇavasena ceva ekattasamosaraṇavasena ca ekameva satipaṭṭhānaṃ ārammaṇavasena cattārova vuttāti veditabbā.

Katamecattāroti kathetukamyatā pucchā. Idhāti imasmiṃ sāsane. Bhikkhaveti dhammapaṭiggāhakapuggalālapanametaṃ. Bhikkhūti paṭipattisampādakapuggalanidassanametaṃ. Aepi ca devamanussā paṭipattiṃ sampādentiyeva, seṭṭhattā pana paṭipattiyā bhikkhubhāvadassanato ca bhikkhūti āha. Bhagavato hi anusāsaniṃ sampaṭicchantesu bhikkhu seṭṭho, sabbappakārāya anusāsaniyā bhājanabhāvato. Tasmā seṭṭhattā bhikkhūti āha. Tasmiṃ gahite pana sesā gahitāva honti, rājagamanādīsu rājaggahaṇena sesaparisā viya. Yo ca imaṃ paṭipattiṃ paṭipajjati, so bhikkhu nāma hotīti paṭipattiyā bhikkhubhāvadassanatopi bhikkhūti āha. Paṭipannako hi devo vā hotu manusso vā, bhikkhūti saṅkhyaṃ gacchatiyeva yathāha

Alaṅkato cepi samaṃ careyya,

Santo danto niyato brahmacārī;

Sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍaṃ,

So brāhmaṇo so samaṇo sa bhikkhūti. (dha. pa. 142);

Kāyeti rūpakāye. Rūpakāyo hi idha aṅgapaccaṅgānaṃ kesādīnaca dhammānaṃ samūhaṭṭhena hatthikāyarathakāyādayo viya kāyoti adhippeto. Yathā ca samūhaṭṭhena, evaṃ kucchitānaṃ āyaṭṭhena. Kucchitānahi paramajegucchānaṃ so āyotipi kāyo. Āyoti uppattideso. Tatthāyaṃ vacanattho. Āyanti tatoti āyo. Ke āyanti? Kucchitā kesādayo. Iti kucchitānaṃ āyoti kāyo.

Kāyānupassīti kāye anupassanasīlo kāyaṃ vā anupassamāno. Kāyeti ca vatvāpi puna kāyānupassīti dutiyakāyaggahaṇaṃ asammissato vavatthānaghanavinibbhogādidassanatthaṃ katanti veditabbaṃ. Tena na kāye vedanānupassī vā, cittadhammānupassī vā, atha kho kāyānupassīyevāti kāyasaṅkhāte vatthusmiṃ kāyānupassanākārasseva dassanena asammissato vavatthānaṃ dassitaṃ hoti. Tathā na kāye aṅgapaccaṅgavinimuttaekadhammānupassī, nāpi kesalomādivinimuttaitthipurisānupassī, yopi cettha kesalomādiko bhūtupādāyasamūhasaṅkhāto kāyo, tatthapi na bhūtupādāyavinimuttaekadhammānupassī, atha kho rathasambhārānupassako viya aṅgapaccaṅgasamūhānupassī, nagarāvayavānupassako viya kesalomādisamūhānupassī, kadalikkhandhapattavaṭṭivinibbhujako viya rittamuṭṭhiviniveṭhako viya ca bhūtupādāyasamūhānupassīyevāti nānappakārato samūhavaseneva kāyasaṅkhātassa vatthuno dassanena ghanavinibbhogo dassito hoti. Na hettha yathāvuttasamūhavinimutto kāyo vā itthī vā puriso vā ao vā koci dhammo dissati, yathāvuttadhammasamūhamatteyeva pana tathā tathā sattā micchābhinivesaṃ karonti. Tenāhu porāṇā

Yaṃ passati na taṃ diṭṭhaṃ, yaṃ diṭṭhaṃ taṃ na passati;

Apassaṃ bajjhate mūḷho, bajjhamāno na muccatīti.

Ghanavinibbhogādidassanatthanti vuttaṃ, ādisaddena cettha ayampi attho veditabbo. Ayahi etasmiṃ kāye kāyānupassīyeva, na aa dhammānupassīti vuttaṃ hoti. Yathā anudakabhūtāyapi marīciyā udakānupassino honti, na evaṃ aniccadukkhānattaasubhabhūteyeva imasmiṃ kāye niccasukhaattasubhabhāvānupassī, atha kho kāyānupassī aniccadukkhānattaasubhākārasamūhānupassīyevāti vuttaṃ hoti. Atha vā yvāyaṃ parato idha, bhikkhave, bhikkhu araagato vāpe so satova assasatītiādinā nayena assāsapassāsādicuṇṇikajātaaṭṭhikapariyosāno kāyo vutto, yo ca idhekacco pathavīkāyaṃ aniccato anupassati, āpokāyaṃ tejokāyaṃ vāyokāyaṃ kesakāyaṃ lomakāyaṃ chavikāyaṃ cammakāyaṃ maṃsakāyaṃ rudhirakāyaṃ nhārukāyaṃ aṭṭhikāyaṃ aṭṭhimijakāyanti (paṭi. ma. 3.35) paṭisambhidāyaṃ kāyo vutto, tassa sabbassa imasmieva kāye anupassanato kāye kāyānupassīti evampi attho veditabbo.

Atha vā kāye ahanti vā mamanti vā evaṃ gahetabbassa yassa kassaci ananupassanato, tassa tasseva pana kesalomādikassa nānādhammasamūhassa anupassanato kāye kesādidhammasamūhasaṅkhātakāyānupassīti evamattho daṭṭhabbo.

Apica imasmiṃ kāye aniccato anupassati, no niccatotiādinā anukkamena paṭisambhidāyaṃ āgatanayassa sabbasseva aniccalakkhaṇādino ākārasamūhasaṅkhātassa kāyassa anupassanatopi kāye kāyānupassīti evampi attho daṭṭhabbo. Tathā hi ayaṃ kāye kāyānupassanāpaṭipadaṃ paṭipanno bhikkhu imaṃ kāyaṃ aniccānupassanādīnaṃ sattannaṃ anupassanānaṃ vasena aniccato anupassati, no niccato. Dukkhato anupassati, no sukhato. Anattato anupassati, no attato. Nibbindati, no nandati, virajjati, no rajjati, nirodheti. No samudeti, paṭinissajjati, no ādiyati. So taṃ aniccato anupassanto niccasaaṃ pajahati , dukkhato anupassanto sukhasaaṃ pajahati, anattato anupassanto attasaaṃ pajahati, nibbindanto nandiṃ pajahati , virajjanto rāgaṃ pajahati, nirodhento samudayaṃ pajahati, paṭinissajjanto ādānaṃ pajahatīti veditabbo.

Viharatīti iriyati. Ātāpīti tīsu bhavesu kilese ātāpetīti ātāpo, vīriyassetaṃ nāmaṃ. Ātāpo assa atthīti ātāpī. Sampajānoti sampajaasaṅkhātena āṇena samannāgato. Satimāti kāyapariggāhikāya satiyā samannāgato. Ayaṃ pana yasmā satiyā ārammaṇaṃ pariggahetvā paāya anupassati, na hi sativirahitassa anupassanā nāma atthi, tenevāha satica khvāhaṃ, bhikkhave, sabbatthikaṃ vadāmīti (saṃ. ni. 5.234). Tasmā ettha kāye kāyānupassī viharatīti ettāvatā kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṃ vuttaṃ hoti. Atha vā yasmā anātāpino antosaṅkhepo antarāyakaro hoti, asampajāno upāyapariggahe anupāyaparivajjane ca sammuyhati, muṭṭhassati upāyāpariccāge anupāyāpariggahe ca asamattho hoti, tenassa taṃ kammaṭṭhānaṃ na sampajjati. Tasmā yesaṃ dhammānaṃ ānubhāvena taṃ sampajjati, tesaṃ dassanatthaṃ ātāpī sampajāno satimāti idaṃ vuttanti veditabbaṃ.

Iti kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṃ sampayogaṅgacassa dassetvā idāni pahānaṅgaṃ dassetuṃ vineyya loke abhijjhādomanassanti vuttaṃ. Tattha vineyyāti tadaṅgavinayena vā vikkhambhanavinayena vā vinayitvā. Loketi tasmieva kāye. Kāyo hi idha lujjanapalujjanaṭṭhena lokoti adhippeto. Yasmā panassa na kāyamatteyeva abhijjhādomanassaṃ pahīyati, vedanādīsupi pahīyatiyeva. Tasmā pacapi upādānakkhandhā lokoti vibhaṅge vuttaṃ. Lokasaṅkhātattā vā tesaṃ dhammānaṃ atthuddhāranayenetaṃ vuttaṃ. Yaṃ panāha tattha katamo loko? Sveva kāyo lokoti, ayamevettha attho. Tasmiṃ loke abhijjhādomanassaṃ vineyyāti evaṃ sambandho daṭṭhabbo. Yasmā panettha abhijjhāggahaṇena kāmacchando, domanassaggahaṇena byāpādo saṅgahaṃ gacchati, tasmā nīvaraṇapariyāpannabalavadhammadvayadassanena nīvaraṇappahānaṃ vuttaṃ hotīti veditabbaṃ.

Visesena cettha abhijjhāvinayena kāyasampattimūlakassa anurodhassa, domanassavinayena kāyavipattimūlakassa virodhassa, abhijjhāvinayena ca kāye abhiratiyā, domanassavinayena kāyabhāvanāya anabhiratiyā, abhijjhāvinayena kāye abhūtānaṃ subhasukhabhāvādīnaṃ pakkhepassa, domanassavinayena kāye bhūtānaṃ asubhāsukhabhāvādīnaṃ apanayanassa ca pahānaṃ vuttaṃ. Tena yogāvacarassa yogānubhāvo yogasamatthatā ca dīpitā hoti. Yogānubhāvo hi esa, yadidaṃ anurodhavirodhavippamutto aratiratisaho abhūtapakkhepabhūtāpanayanavirahito ca hoti. Anurodhavirodhavippamutto cesa aratiratisaho abhūtaṃ apakkhipanto bhūtaca anapanayanto yogasamattho hotīti.

Aparo nayo kāye kāyānupassīti ettha anupassanāya kammaṭṭhānaṃ vuttaṃ. Viharatīti ettha vuttavihārena kammaṭṭhānikassa kāyapariharaṇaṃ, ātāpītiādīsu pana ātāpena sammappadhānaṃ, satisampajaena sabbatthakakammaṭṭhānaṃ, kammaṭṭhānapariharaṇūpāyo vā. Satiyā vā kāyānupassanāvasena paṭiladdhasamatho, sampajaena vipassanā abhijjhādomanassavinayena bhāvanābalaṃ vuttanti veditabbaṃ.

Vibhaṅge pana anupassīti tattha katamā anupassanā? Yā paā pajānanā vicayo pavicayo dhammavicayo sallakkhaṇā upalakkhaṇā paccupalakkhaṇā paṇḍiccaṃ kosallaṃ nepuaṃ vebhabyā cintā upaparikkhā bhūrīmedhā pariṇāyikā vipassanā sampajaaṃ patodo paā paindriyaṃ paābalaṃ paāsatthaṃ paāpāsādo paāāloko paāobhāso paāpajjoto paāratanaṃ amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi, ayaṃ vuccati anupassanā. Imāya anupassanāya upeto hoti samupeto upagato samupagato upapanno samannāgato, tena vuccati anupassīti. Viharatīti iriyati pavattati pāleti yapeti yāpeti carati viharati, tena vuccati viharatīti. Ātāpīti tattha katamaṃ ātāpaṃ? Yo cetasiko vīriyārambho nikammo parakkamo uyyāmo vāyāmo ussāho ussoḷhī thāmo dhiti asithilaparakkamatā anikkhittaddandatā anikkhittadhuratā dhurasampaggāhī vīriyaṃ vīriyindriyaṃ vīriyabalaṃ sammāvāyāmo, idaṃ vuccati ātāpaṃ. Iminā ātāpena upeto hotipe samannāgato , tena vuccati ātāpīti. Sampajānoti tattha katamaṃ sampajaaṃ? Yā paā pajānanā vicayo pavicayo dhammavicayo sallakkhaṇā upalakkhaṇā paccupalakkhaṇā paṇḍiccaṃ kosallaṃ nepuaṃ vebhabyā cintā upaparikkhā bhūrīmedhā pariṇāyikā vipassanā sampajaaṃ patodo paā paindriyaṃ paābalaṃ paāsatthaṃ paāpāsādo paāāloko paāobhāso paāpajjoto paāratanaṃ amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi, idaṃ vuccati sampajaaṃ. Iminā sampajaena upeto hoti pe samannāgato, tena vuccati sampajānoti. Satimāti tattha katamā sati? Yā sati anussati paṭissati sati saraṇatā dhāraṇatā apilāpanatā asammusanatā sati satindriyaṃ satibalaṃ sammāsati , ayaṃ vuccati sati. Imāya satiyā upeto hotipe samannāgato, tena vuccati satimāti.

Vineyya loke abhijjhādomanassanti tattha katamo loko? Sveva kāyo loko. Pacapi upādānakkhandhā loko, ayaṃ vuccati loko. Tattha katamā abhijjhā? Yo rāgo sārāgo anunayo anurodho nandī nandirāgo cittassa sārāgo, ayaṃ vuccati abhijjhā. Tattha katamaṃ domanassaṃ? Yaṃ cetasikaṃ asātaṃ cetasikaṃ dukkhaṃ cetosamphassajā asātā dukkhā vedanā, idaṃ vuccati domanassaṃ. Iti ayaca abhijjhā, idaca domanassaṃ imamhi loke vinītā honti paṭivinītā santā samitā vūpasamitā atthaṅgatā abbhatthaṅgatā appitā byappitā sositā visositā byantīkatā, tena vuccati vineyya loke abhijjhādomanassanti (vibha. 357-362).

Evametesaṃ padānaṃ attho vutto. Tena saha ayaṃ aṭṭhakathānayo yathā saṃsandati, evaṃ veditabbo. Ayaṃ tāva kāyānupassanāsatipaṭṭhānuddesassa atthavaṇṇanā.

Idāni vedanāsu. Citte. Dhammesu dhammānupassī viharatipe vineyya loke abhijjhādomanassanti ettha vedanāsu vedanānupassīti evamādīsu vedanādīnaṃ puna vacane payojanaṃ kāyānupassanāyaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ. Vedanāsu vedanānupassī. Citte cittānupassī. Dhammesu dhammānupassīti ettha pana vedanāti tisso vedanā, tā ca lokiyā eva. Cittampi lokiyaṃ, tathā dhammā. Tesaṃ vibhāgo niddesavāre pākaṭo bhavissati. Kevalaṃ panidha yathā vedanā anupassitabbā, tathā tā anupassanto vedanāsu vedanānupassīti veditabbo. Esa nayo cittadhammesupi. Kathaca vedanā anupassitabbāti? Sukhā tāva vedanā dukkhato, dukkhā sallato, adukkhamasukhā aniccato. Yathāha

Yo sukhaṃ dukkhato adda, dukkhamaddakkhi sallato;

Adukkhamasukhaṃ santaṃ, addakkhi naṃ aniccato;

Sa ve sammaddaso bhikkhu, upasanto carissatīti. (saṃ. ni. 4.253);

Sabbā eva cetā dukkhātipi anupassitabbā. Vuttahetaṃ yaṃ kici vedayitaṃ, taṃ dukkhasminti vadāmīti (saṃ. ni. 4.259). Sukhadukkhatopi ca anupassitabbā. Yathāha sukhā vedanā ṭhitisukhā vipariṇāmadukkhāti (ma. ni. 1.465) sabbaṃ vitthāretabbaṃ. Apica aniccādisattaanupassanāvasenapi anupassitabbā. Sesaṃ niddesavāreyeva pākaṭaṃ bhavissati.

Cittadhammesupi cittaṃ tāva ārammaṇādhipatisahajātabhūmikammavipākakiriyādinānattabhedānaṃ aniccādianupassanānaṃ niddesavāre āgatasarāgādibhedānaca vasena anupassitabbaṃ. Dhammā salakkhaṇasāmaalakkhaṇānaṃ suatadhammassa aniccādisattānupassanānaṃ niddesavāre āgatasantādibhedānaca vasena anupassitabbā. Sesaṃ vuttanayameva. Kāmacettha yassa kāyasaṅkhāte loke abhijjhādomanassaṃ pahīnaṃ, tassa vedanādīsupi taṃ pahīnameva. Nānāpuggalavasena pana nānācittakkhaṇikasatipaṭṭhānabhāvanāvasena ca sabbattha vuttaṃ. Yato vā ekattha pahīnaṃ sesesupi pahīnaṃ hoti, tenevassa tattha pahānadassanatthampi etaṃ vuttanti veditabbanti.

Uddesavārakathā niṭṭhitā.

373. Ny cc Tỷ kheo, đy l con đường độc nhất, đưa đến thanh tịnh cho chng sanh, vượt khỏi sầu bi, diệt trừ khổ ưu, thnh tựu chnh l, chứng ngộ Niết bn. l Bốn niệm xứ.

Thế no l bốn? Ny cc Tỷ kheo, ở đy vị Tỷ kheo sống qun thn trn thn, nhiệt tm, tỉnh gic, chnh niệm, để chế ngự tham ưu ở đời; sống qun thọ trn cc thọ, nhiệt tm, tỉnh gic, chnh niệm, để chế ngự tham ưu ở đời; sống qun tm trn tm, nhiệt tm, tỉnh gic, chnh niệm, để chế ngự tham ưu ở đời; sống qun php trn cc php, nhiệt tm, tỉnh gic, chnh niệm, để chế ngự tham ưu ở đời.

Kāyānupassanā ānāpānapabbaṃ

374. Kathaca pana, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati? Idha, bhikkhave, bhikkhu araagato vā rukkhamūlagato vā suāgāragato vā nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. So satova assasati, satova passasati. Dīghaṃ vā assasanto dīghaṃ assasāmīti pajānāti, dīghaṃ vā passasanto dīghaṃ passasāmīti pajānāti. Rassaṃ vā assasanto rassaṃ assasāmīti pajānāti, rassaṃ vā passasanto rassaṃ passasāmīti pajānāti. Sabbakāyapaṭisaṃvedī assasissāmīti sikkhati , sabbakāyapaṭisaṃvedī passasissāmīti sikkhati. Passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ assasissāmīti sikkhati, passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ passasissāmīti sikkhati.

Seyyathāpi, bhikkhave, dakkho bhamakāro vā bhamakārantevāsī vā dīghaṃ vā achanto dīghaṃ achāmīti pajānāti, rassaṃ vā achanto rassaṃ achāmīti pajānāti evameva kho, bhikkhave, bhikkhu dīghaṃ vā assasanto dīghaṃ assasāmīti pajānāti, dīghaṃ vā passasanto dīghaṃ passasāmīti pajānāti, rassaṃ vā assasanto rassaṃ assasāmīti pajānāti, rassaṃ vā passasanto rassaṃ passasāmīti pajānāti. Sabbakāyapaṭisaṃvedī assasissāmīti sikkhati, sabbakāyapaṭisaṃvedī passasissāmīti sikkhati, passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ assasissāmīti sikkhati, passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ passasissāmīti sikkhati. Iti ajjhattaṃ vā kāye kāyānupassī viharati, bahiddhā vā kāye kāyānupassī viharati, ajjhattabahiddhā vā kāye kāyānupassī viharati. Samudayadhammānupassī vā kāyasmiṃ viharati, vayadhammānupassī vā kāyasmiṃ viharati, samudayavayadhammānupassī vā kāyasmiṃ viharati. Atthi kāyoti vā panassa sati paccupaṭṭhitā hoti yāvadeva āṇamattāya paṭissatimattāya anissito ca viharati, na ca kici loke upādiyati. Evampi kho [evampi (sī. syā. pī.)], bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati.

Ānāpānapabbaṃ niṭṭhitaṃ.

Kāyānupassanā ānāpānapabbavaṇṇanā

374. Idāni seyyathāpi nāma cheko vilīvakārako thūlakilajasaṇhakilajacaṅkoṭakapeḷāpuṭādīni upakaraṇāni kattukāmo ekaṃ mahāveṇuṃ labhitvā catudhā bhinditvā tato ekekaṃ veṇukhaṇḍaṃ gahetvā phāletvā taṃ taṃ upakaraṇaṃ kareyya, evameva bhagavā satipaṭṭhānadesanāya sattānaṃ anekappakāraṃ visesādhigamaṃ kattukāmo ekameva sammāsatiṃ cattāro satipaṭṭhānā. Katame cattāro? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharatītiādinā nayena ārammaṇavasena catudhā bhinditvā tato ekekaṃ satipaṭṭhānaṃ gahetvā kāyaṃ vibhajanto kathaca bhikkhavetiādinā nayena niddesavāraṃ vattumāraddho.

Tattha kathacātiādi vitthāretukamyatāpucchā. Ayaṃ panettha saṅkhepattho bhikkhave, kena ca pakārena bhikkhu kāye kāyānupassī viharatīti? Esa nayo sabbapucchāvāresu. Idha bhikkhave bhikkhūti bhikkhave imasmiṃ sāsane bhikkhu. Ayahettha idhasaddo sabbappakārakāyānupassanānibbattakassa puggalassa sannissayabhūtasāsanaparidīpano aasāsanassa tathābhāvapaṭisedhano ca. Vuttahetaṃ idheva bhikkhave, samaṇope suā parappavādā samaṇebhi aehīti (ma. ni. 1.139). Tena vuttaṃ imasmiṃ sāsane bhikkhūti.

Araagato vā rukkhamūlagato vā suāgāragato vāti idamassa satipaṭṭhānabhāvanānurūpasenāsanapariggahaparidīpanaṃ. Imassa hi bhikkhuno dīgharattaṃ rūpādīsu ārammaṇesu anuvisaṭaṃ cittaṃ kammaṭṭhānavīthiṃ otarituṃ na icchati, kūṭagoṇayuttaratho viya uppathameva dhāvati. Tasmā seyyathāpi nāma gopo kūṭadhenuyā sabbaṃ khīraṃ pivitvā vaḍḍhitaṃ kūṭavacchaṃ dametukāmo dhenuto apanetvā ekamante mahantaṃ thambhaṃ nikhaṇitvā tattha yottena bandheyya. Athassa so vaccho ito cito ca vipphanditvā palāyituṃ asakkonto tameva thambhaṃ upanisīdeyya vā upanipajjeyya vā, evameva imināpi bhikkhunā dīgharattaṃ rūpārammaṇādirasapānavaḍḍhitaṃ duṭṭhacittaṃ dametukāmena rūpādiārammaṇato apanetvā araaṃ vā rukkhamūlaṃ vā suāgāraṃ vā pavisitvā tattha satipaṭṭhānārammaṇatthambhe satiyottena bandhitabbaṃ. Evamassa taṃ cittaṃ ito cito ca vipphanditvāpi pubbe āciṇṇārammaṇaṃ alabhamānaṃ satiyottaṃ chinditvā palāyituṃ asakkontaṃ tamevārammaṇaṃ upacārappanāvasena upanisīdati ceva upanipajjati ca. Tenāhu porāṇā

Yathā thambhe nibandheyya, vacchaṃ damaṃ naro idha;

Bandheyyevaṃ sakaṃ cittaṃ, satiyārammaṇe daḷhanti.

Evamassetaṃ senāsanaṃ bhāvanānurūpaṃ hoti. Tena vuttaṃ idamassa satipaṭṭhānabhāvanānurūpasenāsanapariggahaparidīpananti.

Apica yasmā idaṃ kāyānupassanāya muddhabhūtaṃ sabbabuddhapaccekabuddhasāvakānaṃ visesādhigamadiṭṭhadhammasukhavihārapadaṭṭhānaṃ ānāpānassatikammaṭṭhānaṃ itthipurisahatthiassādisaddasamākulaṃ gāmantaṃ apariccajitvā na sukaraṃ sampādetuṃ, saddakaṇḍakattā jhānassa. Agāmake pana arae sukaraṃ yogāvacarena idaṃ kammaṭṭhānaṃ pariggahetvā ānāpānacatutthajjhānaṃ nibbattetvā tadeva jhānaṃ pādakaṃ katvā saṅkhāre sammasitvā aggaphalaṃ arahattaṃ pāpuṇituṃ, tasmāssa anurūpasenāsanaṃ dassento bhagavā, araagato vātiādimāha.

Vatthuvijjācariyo viya hi bhagavā. So yathā vatthuvijjācariyo nagarabhūmiṃ passitvā suṭṭhu upaparikkhitvā ettha nagaraṃ māpethāti upadisati, sotthinā ca nagare niṭṭhite rājakulato mahāsakkāraṃ labhati, evameva yogāvacarassa anurūpasenāsanaṃ upaparikkhitvā ettha kammaṭṭhānamanuyujitabbanti upadisati, tato tattha kammaṭṭhānamanuyujantena yoginā anukkamena arahatte patte sammāsambuddho vata so bhagavāti mahantaṃ sakkāraṃ labhati.

Ayaṃ pana bhikkhu dīpisadisoti vuccati. Yathā hi mahādīpirājā arae tiṇagahanaṃ vā vanagahanaṃ vā pabbatagahanaṃ vā nissāya nilīyitvā vanamahiṃsagokaṇṇasūkarādayo mige gaṇhāti, evameva ayaṃ araādīsu kammaṭṭhānaṃ anuyujanto bhikkhu yathākkamena cattāro magge ceva cattāri ariyaphalāni ca gaṇhāti. Tenāhu porāṇā

Yathāpi dīpiko nāma, nilīyitvā gaṇhatī mige;

Tathevāyaṃ buddhaputto, yuttayogo vipassako;

Araaṃ pavisitvāna, gaṇhāti phalamuttamanti.

Tenassa parakkamajavayoggabhūmiṃ araasenāsanaṃ dassento bhagavā araagato vātiādimāha. Ito paraṃ imasmiṃ ānāpānapabbe yaṃ vattabbaṃ siyā, taṃ visuddhimagge vuttameva. Seyyathāpi, bhikkhave, dakkho bhamakāro vāti idahi upamāmattameva iti ajjhattaṃ vā kāyeti idaṃ appanāmattameva ca tattha anāgataṃ, sesaṃ āgatameva.

Yaṃ pana anāgataṃ, tattha dakkhoti cheko. Dīghaṃ vā achantoti mahantānaṃ bherīpokkharādīnaṃ likhanakāle hatthe ca pāde ca pasāretvā dīghaṃ kaḍḍhanto. Rassaṃ vā achantoti khuddakānaṃ dantasūcivedhakādīnaṃ likhanakāle mandamandaṃ rassaṃ kaḍḍhanto. Evameva khoti evaṃ ayampi bhikkhu addhānavasena ittaravasena ca pavattānaṃ assāsapassāsānaṃ vasena dīghaṃ vā assasanto dīghaṃ assasāmīti pajānātipe passasissāmīti sikkhatīti. Tassevaṃ sikkhato assāsapassāsanimitte cattāri jhānāni uppajjanti, so jhānā vuṭṭhahitvā assāsapassāse vā pariggaṇhāti jhānaṅgāni vā.

Tattha assāsapassāsakammiko ime assāsapassāsā kiṃ nissitā? Vatthunissitā. Vatthu nāma karajakāyo, karajakāyo nāma cattāri mahābhūtāni upādārūpaceti evaṃ rūpaṃ pariggaṇhāti. Tato tadārammaṇe phassapacamake nāmanti. Evaṃ nāmarūpaṃ pariggahetvā tassa paccayaṃ pariyesanto avijjādipaṭiccasamuppādaṃ disvā paccayapaccayuppannadhammamattamevetaṃ, ao satto vā puggalo vā natthīti vitiṇṇakaṅkho sappaccayanāmarūpe tilakkhaṇaṃ āropetvā vipassanaṃ vaḍḍhento anukkamena arahattaṃ pāpuṇāti. Idaṃ ekassa bhikkhuno yāva arahattā niyyānamukhaṃ.

Jhānakammikopi imāni jhānaṅgāni kiṃ nissitāni, vatthunissitāni, vatthu nāma karajakāyo jhānaṅgāni nāmaṃ, karajakāyo rūpanti nāmarūpaṃ vavatthapetvā tassa paccayaṃ pariyesanto avijjādipaccayākāraṃ disvā paccayapaccayuppannadhammamattamevetaṃ, ao satto vā puggalo vā natthīti vitiṇṇakaṅkho sappaccayanāmarūpe tilakkhaṇaṃ āropetvā vipassanaṃ vaḍḍhento anukkamena arahattaṃ pāpuṇāti. Idamekassa bhikkhuno yāva arahattā niyyānamukhaṃ.

Iti ajjhattaṃ vāti evaṃ attano vā assāsapassāsakāye kāyānupassī viharati. Bahiddhā vāti parassa vā assāsapassāsakāye. Ajjhattabahiddhā vāti kālena attano, kālena parassa assāsapassāsakāye. Etenassa paguṇakammaṭṭhānaṃ aṭṭhapetvā aparāparaṃ sacaraṇakālo kathito. Ekasmiṃ kāle panidaṃ ubhayaṃ na labbhati.

Samudayadhammānupassīvāti yathā nāma kammārassa bhastaca gaggaranāḷica tajjaca vāyāmaṃ paṭicca vāto aparāparaṃ sacarati, evaṃ bhikkhuno karajakāyaca nāsapuṭaca cittaca paṭicca assāsapassāsakāyo aparāparaṃ sacarati. Kāyādayo dhammā samudayadhammā, te passanto samudayadhammānupassī vā kāyasmiṃ viharatīti vuccati. Vayadhammānupassī vāti yathā bhastāya apanītāya gaggaranāḷiyā bhinnāya tajje ca vāyāme asati so vāto nappavattati, evameva kāye bhinne nāsapuṭe viddhaste citte ca niruddhe assāsapassāsakāyo nāma nappavattatīti kāyādinirodhā assāsapassāsanirodhoti evaṃ passanto vayadhammānupassī vā kāyasmiṃ viharatīti vuccati. Samudayavayadhammānupassī vāti kālena samudayaṃ kālena vayaṃ anupassanto. Atthi kāyoti vā panassāti kāyova atthi, na satto, na puggalo, na itthī, na puriso, na attā, na attaniyaṃ, nāhaṃ, na mama, na koci, na kassacīti evamassa sati paccupaṭṭhitā hoti.

Yāvadevāti payojanaparicchedavavatthāpanametaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti yā sā sati paccupaṭṭhitā hoti, sā na aadatthāya. Atha kho yāvadeva āṇamattāya aparāparaṃ uttaruttari āṇapamāṇatthāya ceva satipamāṇatthāya ca, satisampajaānaṃ vuḍḍhatthāyāti attho. Anissito ca viharatīti taṇhānissayadiṭṭhinissayānaṃ vasena anissitova viharati. Na ca kici loke upādiyatīti lokasmiṃ kici rūpaṃ vāpe viāṇaṃ vā ayaṃ me attā vā attaniyaṃ vāti na gaṇhāti. Evampīti upari atthaṃ upādāya sampiṇḍanattho pi-kāro. Iminā pana padena bhagavā ānāpānapabbadesanaṃ niyyātetvā dasseti.

Tattha assāsapassāsapariggāhikā sati dukkhasaccaṃ, tassā samuṭṭhāpikā purimataṇhā samudayasaccaṃ ubhinnaṃ appavatti nirodhasaccaṃ, dukkhaparijānano samudayapajahano nirodhārammaṇo ariyamaggo maggasaccaṃ. Evaṃ catusaccavasena ussakkitvā nibbutiṃ pāpuṇātīti idamekassa assāsapassāsavasena abhiniviṭṭhassa bhikkhuno yāva arahattā niyyānamukhanti.

Ānāpānapabbaṃ niṭṭhitaṃ.

 

(Qun thn)

374. Ny cc Tỷ kheo, thế no l Tỷ kheo sống qun thn trn thn?

Ny cc Tỷ kheo, ở đy Tỷ kheo đi đến khu rừng, đi đến gốc cy, hay đi đến ngi nh trống, v ngồi kiết gi, lưng thẳng v an tr chnh niệm trước mặt. Tỉnh gic, vị ấy thở v; tỉnh gic, vị ấy thở ra. Thở v di, vị ấy tuệ tri: "Ti thở v di"; hay thở ra di, vị ấy tuệ tri: "Ti thở ra di"; hay thở v ngắn, vị ấy tuệ tri: "Ti thở v ngắn"; hay thở ra ngắn, vị ấy tuệ tri: "Ti thở ra ngắn"; Cảm gic ton thn, ti sẽ thở v", vị ấy tập; "Cảm gic ton thn, ti sẽ thở ra", vị ấy tập; "An tịnh thn hnh, ti sẽ thở v", vị ấy tập; "An tịnh thn hnh, ti sẽ thở ra", vị ấy tập.

Ny cc tỷ kheo, như người thợ quay hay học tr người thợ quay tuệ tri thiện xảo, khi quay di, tuệ tri rằng: "Ti quay di"; hay khi quay ngắn, tuệ tri rằng: "Ti quay ngắn." Cũng vậy, ny cc Tỷ kheo, Tỷ kheo thở v di, tuệ tri: "Ti thở v di"; hay thở ra di tuệ tri: "Ti thở ra di"; hay thở v ngắn, tuệ tri: "Ti thở v ngắn"; hay thở ra ngắn, tuệ tri: "Ti thở ra ngắn"; "Cảm gic ton thn, ti sẽ thở v", vị ấy tập; "Cảm gic ton thn, ti sẽ thở ra", vị ấy tập; "An tịnh thn hnh, ti sẽ thở v", vị ấy tập; "An tịnh thn hnh, ti sẽ thở ra", vị ấy tập.

Như vậy, vị ấy sống, qun thn trn nội thn hay sống qun thn trn ngoại thn; hay sống qun thn trn cả nội thn, ngoại thn; hay vị ấy sống qun tnh sanh khởi trn thn; hay sống qun tnh diệt tận trn thn; hay sống qun tnh sanh diệt trn thn. "C thn đy", vị ấy an tr chnh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chnh tr, chnh niệm. V vị ấy sống khng nương tựa, khng chấp trước vật g ở trn đời. Ny cc Tỷ kheo, như vậy Tỷ kheo sống qun thn trn thn.

Kāyānupassanā iriyāpathapabbaṃ

375. Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhu gacchanto vā gacchāmīti pajānāti, ṭhito vā ṭhitomhīti pajānāti, nisinno vā nisinnomhīti pajānāti, sayāno vā sayānomhīti pajānāti, yathā yathā vā panassa kāyo paṇihito hoti, tathā tathā naṃ pajānāti. Iti ajjhattaṃ vā kāye kāyānupassī viharati, bahiddhā vā kāye kāyānupassī viharati, ajjhattabahiddhā vā kāye kāyānupassī viharati. Samudayadhammānupassī vā kāyasmiṃ viharati, vayadhammānupassī vā kāyasmiṃ viharati, samudayavayadhammānupassī vā kāyasmiṃ viharati. Atthi kāyoti vā panassa sati paccupaṭṭhitā hoti yāvadeva āṇamattāya paṭissatimattāya anissito ca viharati, na ca kici loke upādiyati. Evampi kho, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati.

Iriyāpathapabbaṃ niṭṭhitaṃ.

Iriyāpathapabbavaṇṇanā

375. Evaṃ assāsapassāsavasena kāyānupassanaṃ vibhajitvā idāni iriyāpathavasena vibhajituṃ puna caparantiādimāha. Tattha kāmaṃ soṇasiṅgālādayopi gacchantā gacchāmāti jānanti, na panetaṃ evarūpaṃ jānanaṃ sandhāya vuttaṃ. Evarūpahi jānanaṃ sattūpaladdhiṃ na pajahati, attasaaṃ na ugghāṭeti, kammaṭṭhānaṃ vā satipaṭṭhānabhāvanā vā na hoti. Imassa pana bhikkhuno jānanaṃ sattūpaladdhiṃ pajahati, attasaaṃ ugghāṭeti kammaṭṭhānaceva satipaṭṭhānabhāvanā ca hoti. Idahi ko gacchati, kassa gamanaṃ, kiṃ kāraṇā gacchatīti evaṃ sampajānanaṃ sandhāya vuttaṃ. Ṭhānādīsupi eseva nayo.

Tattha ko gacchatīti? Na koci satto vā puggalo vā gacchati. Kassa gamananti? Na kassaci sattassa vā puggalassa vā gamanaṃ. Kiṃ kāraṇā gacchatīti ? Cittakiriyavāyodhātuvipphārena gacchati. Tasmā esa evaṃ pajānāti gacchāmīti cittaṃ uppajjati , taṃ vāyaṃ janeti, vāyo viattiṃ janeti, cittakiriyavāyodhātuvipphārena sakalakāyassa purato abhinīhāro gamananti vuccati. Ṭhānādīsupi eseva nayo.

Tatrāpi hi tiṭṭhāmīti cittaṃ uppajjati, taṃ vāyaṃ janeti, vāyo viattiṃ janeti, cittakiriyavāyodhātuvipphārena sakalakāyassa koṭito paṭṭhāya ussitabhāvo ṭhānanti vuccati. Nisīdāmīti cittaṃ uppajjati, taṃ vāyaṃ janeti, vāyo viattiṃ janeti, cittakiriyavāyodhātuvipphārena heṭṭhimakāyassa samijanaṃ uparimakāyassa ussitabhāvo nisajjāti vuccati. Sayāmīti cittaṃ uppajjati, taṃ vāyaṃ janeti, vāyo viattiṃ janeti, cittakiriyavāyodhātuvipphārena sakalasarīrassa tiriyato pasāraṇaṃ sayananti vuccatīti.

Tassa evaṃ pajānato evaṃ hoti satto gacchati, satto tiṭṭhatīti vuccati, atthato pana koci satto gacchanto vā ṭhito vā natthi. Yathā pana sakaṭaṃ gacchati, sakaṭaṃ tiṭṭhatīti vuccati, na ca kici sakaṭaṃ nāma gacchantaṃ vā ṭhitaṃ vā atthi, cattāro pana goṇe yojetvā chekamhi sārathimhi pājente sakaṭaṃ gacchati, sakaṭaṃ tiṭṭhatīti vohāramattameva hoti, evameva ajānanaṭṭhena sakaṭaṃ viya kāyo, goṇā viya cittajavātā, sārathi viya cittaṃ. Gacchāmi tiṭṭhāmīti citte uppanne vāyodhātu viattiṃ janayamānā uppajjati, cittakiriyavāyodhātuvipphārena gamanādīni pavattanti, tato satto gacchati, satto tiṭṭhati, ahaṃ gacchāmi, ahaṃ tiṭṭhāmīti vohāramattaṃ hoti. Tenāha

Nāvā mālutavegena, jiyāvegena tejanaṃ;

Yathā yāti tathā kāyo, yāti vātāhato ayaṃ.

Yantaṃ suttavaseneva, cittasuttavasenidaṃ;

Payuttaṃ kāyayantampi, yāti ṭhāti nisīdati.

Ko nāma ettha so satto, yo vinā hetupaccaye;

Attano ānubhāvena, tiṭṭhe vā yadi vā vajeti.

Tasmā evaṃ hetupaccayavaseneva pavattāni gamanādīni sallakkhento esa gacchanto vā gacchāmīti pajānāti, ṭhito vā, nisinno vā, sayāno vā sayānomhīti pajānātīti veditabbo.

Yathā yathā vā panassa kāyo paṇihito hoti, tathā tathā naṃ pajānātīti sabbasaṅgāhikavacanametaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti yena yena vā ākārenassa kāyo ṭhito hoti, tena tena naṃ pajānāti. Gamanākārena ṭhitaṃ gacchatīti pajānāti. Ṭhānanisajjasayanākārena ṭhitaṃ sayānoti pajānātīti.

Iti ajjhattaṃ vāti evaṃ attano vā catuiriyāpathapariggaṇhanena kāye kāyānupassī viharati. Bahiddhā vāti parassa vā catuiriyāpathapariggaṇhanena. Ajjhattabahiddhā vāti kālena attano, kālena parassa catuiriyāpathapariggaṇhanena kāye kāyānupassī viharati. Samudayadhammānupassī vātiādīsu pana avijjāsamudayā rūpasamudayotiādinā nayena pacahākārehi rūpakkhandhassa samudayo ca vayo ca nīharitabbo. Tahi sandhāya idha samudayadhammānupassī vātiādi vuttaṃ. Atthi kāyoti vā panassātiādi vuttasadisameva.

Idhāpi catuiriyāpathapariggāhikā sati dukkhasaccaṃ, tassā samuṭṭhāpikā purimataṇhā samudayasaccaṃ, ubhinnaṃ appavatti nirodhasaccaṃ, dukkhaparijānano samudayapajahano nirodhārammaṇo ariyamaggo maggasaccaṃ. Evaṃ catusaccavasena ussakkitvā nibbutiṃ pāpuṇātīti idamekassa catuiriyāpathapariggāhakassa bhikkhuno yāva arahattā niyyānamukhanti.

Iriyāpathapabbaṃ niṭṭhitaṃ.

 

375. Lại nữa, ny cc Tỷ keo, Tỷ kheo đi, tuệ tri: "Ti đi"; hay đứng, tuệ tri: "Ti đứng"; hay ngồi, tuệ tri: "Ti ngồi"; hay nằm , tuệ tri: "Ti nằm". Thn thể được sử dụng như thế no, vị ấy biết thn như thế ấy.

Như vậy, vị ấy sống qun thn trn nội thn; hay vị ấy sống qun thn trn ngoại thn; hay vị ấy sống qun thn trn cả nội thn, ngoại thn. Hay vị ấy sống qun tnh sanh khởi trn thn; hay vị ấy sống qun tnh diệt tận trn thn; hay vị ấy sống qun tnh sanh diệt trn thn. "C thn đy", vị ấy an tr chnh niệm như vậy với hy vọng hướng đến chnh tr, chnh niệm. V vị ấy sống khng nương tựa, khng chấp trước một vật g trn đời. Ny cc Tỷ kheo, như vậy Tỷ kheo sống qun thn trn thn.

 

 

 

Kāyānupassanā sampajānapabbaṃ

376. Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhu abhikkante paṭikkante sampajānakārī hoti, ālokite vilokite sampajānakārī hoti, samijite pasārite sampajānakārī hoti, saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sampajānakārī hoti, asite pīte khāyite sāyite sampajānakārī hoti, uccārapassāvakamme sampajānakārī hoti, gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī hoti. Iti ajjhattaṃ vāpe evampi kho, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati.

Sampajānapabbaṃ niṭṭhitaṃ.

Catusampajaapabbavaṇṇanā

376. Evaṃ iriyāpathavasena kāyānupassanaṃ vibhajitvā idāni catusampajaavasena vibhajituṃ puna caparantiādimāha . Tattha abhikkantetiādīni sāmaaphale vaṇṇitāni. Iti ajjhattaṃ vāti evaṃ catusampajaapariggaṇhanena attano vā kāye, parassa vā kāye, kālena vā attano, kālena vā parassa kāye kāyānupassī viharati. Idhāpi samudayavayadhammānupassītiādīsu rūpakkhandhasseva samudayo ca vayo ca nīharitabbo. Sesaṃ vuttasadisameva.

Idha catusampajaapariggāhikā sati dukkhasaccaṃ, tassā samuṭṭhāpikā purimataṇhā samudayasaccaṃ, ubhinnaṃ appavatti nirodhasaccaṃ, vuttappakāro ariyamaggo maggasaccaṃ. Evaṃ catusaccavasena ussakkitvā nibbutiṃ pāpuṇātīti idamekassa catusampajaapariggāhakassa bhikkhuno vasena yāva arahattā niyyānamukhanti.

Catusampajaapabbaṃ niṭṭhitaṃ.

376. Lại nữa, ny cc Tỷ kheo, Tỷ kheo, khi bước tới, bước lui, biết r việc mnh đang lm. Khi ng tới, ng lui, biết r việc mnh đang lm. Khi co tay khi duỗi tay biết r việc mnh đang lm. Khi mang o Sanghti (Tăng-gi-l), mang bt, mang y, biết r việc mnh đang lm. Khi ăn, uống, nhai, nếm, biết r việc mnh đang lm. Khi đi đại tiện, tiểu tiện, biết r việc mnh đang lm. Khi đi, đứng, ngồi, nằm, biết r việc mnh đang lm.

Như vậy, vị ấy sống qun thn trn nội thn; hay sống qun thn trn ngoại thn; hay sống qun thn trn cả nội thn, ngoại thn. Hay vị ấy sống qun tnh sanh khởi trn thn; hay sống qun tnh diệt tận trn thn; hay sống qun tnh sanh diệt trn thn. "C thn đy", vị ấy an tr chnh niệm như vậy với hy vọng hướng đến chnh tr, chnh niệm. V vị ấy sống khng nương tựa, khng chấp trước một vật g trn đời. Ny cc Tỷ kheo, như vậy Tỷ kheo sống qun thn trn thn.

 

Kāyānupassanā paṭikūlamanasikārapabbaṃ

377. Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhu imameva kāyaṃ uddhaṃ pādatalā adho kesamatthakā tacapariyantaṃ pūraṃ nānappakārassa asucino paccavekkhati atthi imasmiṃ kāye kesā lomā nakhā dantā taco, maṃsaṃ nhāru aṭṭhi aṭṭhimijaṃ vakkaṃ, hadayaṃ yakanaṃ kilomakaṃ pihakaṃ papphāsaṃ, antaṃ antaguṇaṃ udariyaṃ karīsaṃ [karīsaṃ matthaluṅgaṃ (ka.)], pittaṃ semhaṃ pubbo lohitaṃ sedo medo, assu vasā kheḷo siṅghāṇikā lasikā muttanti.

Seyyathāpi, bhikkhave, ubhatomukhā putoḷi [mūtoḷī (syā.), mutoli (pī.)] pūrā nānāvihitassa dhaassa, seyyathidaṃ sālīnaṃ vīhīnaṃ muggānaṃ māsānaṃ tilānaṃ taṇḍulānaṃ. Tamenaṃ cakkhumā puriso mucitvā paccavekkheyya ime sālī, ime vīhī ime muggā ime māsā ime tilā ime taṇḍulāti. Evameva kho, bhikkhave, bhikkhu imameva kāyaṃ uddhaṃ pādatalā adho kesamatthakā tacapariyantaṃ pūraṃ nānappakārassa asucino paccavekkhati atthi imasmiṃ kāye kesā lomāpe muttanti.

Iti ajjhattaṃ vāpe evampi kho, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati.

Paṭikūlamanasikārapabbaṃ niṭṭhitaṃ.

Paṭikūlamanasikārapabbavaṇṇanā

377. Evaṃ catusampajaavasena kāyānupassanaṃ vibhajitvā idāni paṭikūlamanasikāravasena vibhajituṃ puna caparantiādimāha. Tattha imameva kāyantiādīsu yaṃ vattabbaṃ siyā, taṃ sabbaṃ sabbākārena vitthārato visuddhimagge kāyagatāsatikammaṭṭhāne vuttaṃ. Ubhatomukhāti heṭṭhā ca upari cāti dvīhi mukhehi yuttā. Nānāvihitassāti nānāvidhassa.

Idaṃ panettha opammasaṃsandanaṃ ubhatomukhā putoḷi viya hi cātumahābhūtiko kāyo, tattha missetvā pakkhittanānāvidhadhaaṃ viya kesādayo dvattiṃsākārā, cakkhumā puriso viya yogāvacaro, tassa taṃ putoḷiṃ mucitvā paccavekkhato nānāvidhadhaassa pākaṭakālo viya yogino dvattiṃsākārassa vibhūtakālo veditabbo. Iti ajjhattaṃ vāti evaṃ kesādipariggaṇhanena attano vā kāye, parassa vā kāye, kālena vā attano, kālena vā parassa kāye kāyānupassī viharati. Ito paraṃ vuttanayameva. Kevalahi idha dvattiṃsākārapariggāhikā sati dukkhasaccanti evaṃ yojanaṃ katvā niyyānamukhaṃ veditabbaṃ. Sesaṃ purimasadisamevāti.

Paṭikūlamanasikārapabbaṃ niṭṭhitaṃ.

 

 

377. Lại nữa ny cc Tỷ kheo, Tỷ kheo qun st thn ny, dưới từ bn chn trở ln, trn cho đến đảnh tc, bao bọc bởi da v chứa đầy những vật bất tịnh sai biệt: "Trong thn ny, đy l tc, lng, mng, răng, da, thịt, gn, xương, thận, tủy, tim, gan, honh cch m, l lch, phổi, ruột, mng ruột, bụng, phn, mật, đm, mủ, mu, mồ hi, mỡ, nước mắt, mỡ da, nước miếng, nim dịch, nước ở khớp xương, nước tiểu."

Ny cc Tỷ kheo, cũng như một bao đồ, hai đầu trống đựng đầy cc loại hột như gạo, la, đậu xanh, đậu lớn, m, gạo đ xay rồi. Một người c mắt, đổ cc hột ấy ra v quan st: "y l hột gạo, đy l hột la, đy l đậu xanh, đy l đậu đỏ, đy l m, đy l hột la đ xay rồi." Cũng vậy, ny cc Tỷ kheo, một Tỷ kheo qun st thn ny dưới từ bn chn trở ln, trn cho đến đảnh tc, bao bọc bởi da v chứa đầy những vật bất tịnh sai biệt: "Trong thn ny, đy l tc, lng, mng, răng, da, thịt, gn, xương, tủy, thận, tim, gan, honh cch m, l lch, phổi, ruột, mng ruột, bụng, phn, mật, đm, mủ, mu, mồ hi, mỡ, nước mắt, mỡ da, nước miếng, nim dịch, nước ở khớp xương, nước tiểu."

Như vậy vị ấy sống qun thn trn nội thn; hay sống qun thn trn ngoại thn; hay sống qun thn trn cả nội thn, ngoại thn. Hay vị ấy sống qun tnh sanh khởi trn thn; hay sống qun tnh diệt tận trn thn; hay sống qun tnh sanh diệt trn thn. "C thn đy", vị ấy an tr chnh niệm như vậy với hy vọng hướng đến chnh tr, chnh niệm. V vị ấy sống khng nương tựa, khng chấp trước một vật g trn đời. Ny cc Tỷ kheo, như vậy vị Tỷ kheo sống qun thn trn thn.

Kāyānupassanā dhātumanasikārapabbaṃ

378. Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhu imameva kāyaṃ yathāṭhitaṃ yathāpaṇihitaṃ dhātuso paccavekkhati atthi imasmiṃ kāye pathavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātūti.

Seyyathāpi , bhikkhave, dakkho goghātako vā goghātakantevāsī vā gāviṃ vadhitvā catumahāpathe bilaso vibhajitvā nisinno assa, evameva kho, bhikkhave, bhikkhu imameva kāyaṃ yathāṭhitaṃ yathāpaṇihitaṃ dhātuso paccavekkhati atthi imasmiṃ kāye pathavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātūti.

Iti ajjhattaṃ vā kāye kāyānupassī viharatipe evampi kho, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati.

Dhātumanasikārapabbaṃ niṭṭhitaṃ.

 

 

Dhātumanasikārapabbavaṇṇanā

378. Evaṃ paṭikūlamanasikāravasena kāyānupassanaṃ vibhajitvā idāni dhātumanasikāravasena vibhajituṃ puna caparantiādimāha. Tatthāyaṃ opammasaṃsandanena saddhiṃ atthavaṇṇanā yathā koci goghātako vā tasseva vā bhattavetanabhato antevāsiko gāviṃ vadhitvā vinivijjhitvā catasso disā gatānaṃ mahāpathānaṃ vemajjhaṭṭhānasaṅkhāte catumahāpathe koṭṭhāsaṃ koṭṭhāsaṃ katvā nisinno assa, evameva bhikkhu catunnaṃ iriyāpathānaṃ yena kenaci ākārena ṭhitattā yathāṭhitaṃ, yathāṭhitattā ca yathāpaṇihitaṃ kāyaṃ atthi imasmiṃ kāye pathavīdhātupe vāyodhātūti evaṃ paccavekkhati.

Kiṃ vuttaṃ hoti yathā goghātakassa gāviṃ posentassāpi āghātanaṃ āharantassāpi āharitvā tattha bandhitvā ṭhapentassapi vadhentassāpi vadhitaṃ mataṃ passantassāpi tāvadeva gāvīti saā na antaradhāyati, yāva naṃ padāletvā bilaso na vibhajati. Vibhajitvā nisinnassa panassa gāvīti saā antaradhāyati, maṃsasaā pavattati. Nāssa evaṃ hoti ahaṃ gāviṃ vikkiṇāmi, ime gāviṃ harantīti. Atha khvassa ahaṃ maṃsaṃ vikkiṇāmi, ime maṃsaṃ haranti cceva hoti; evameva imassāpi bhikkhuno pubbe bālaputhujjanakāle gihibhūtassāpi pabbajitassāpi tāvadeva sattoti vā puggaloti vā saā na antaradhāyati, yāva imameva kāyaṃ yathāṭhitaṃ yathāpaṇihitaṃ ghanavinibbhogaṃ katvā dhātuso na paccavekkhati. Dhātuso paccavekkhato panassa sattasaā antaradhāyati, dhātuvaseneva cittaṃ santiṭṭhati. Tenāha bhagavā imameva kāyaṃ yathāṭhitaṃ yathāpaṇihitaṃ dhātuso paccavekkhati atthi imasmiṃ kāye pathavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātūti. Seyyathāpi, bhikkhave, dakkho goghātako vāpe vāyodhātūti. Goghātako viya hi yogī, gāvīti saā viya sattasaā, catumahāpatho viya catuiriyāpatho, bilaso vibhajitvā nisinnabhāvo viya dhātuso paccavekkhaṇanti ayamettha pāḷivaṇṇanā. Kammaṭṭhānakathā pana visuddhimagge vitthāritā.

Iti ajjhattaṃ vāti evaṃ catudhātupariggaṇhanena attano vā kāye, parassa vā kāye, kālena vā attano, kālena vā parassa kāye kāyānupassī viharati. Ito paraṃ vuttanayameva. Kevalahi idha catudhātupariggāhikā sati dukkhasaccanti evaṃ yojanaṃ katvā niyyānamukhaṃ veditabbaṃ, sesaṃ purimasadisamevāti.

Dhātumanasikārapabbaṃ niṭṭhitaṃ.

 

378. Lại nữa ny cc Tỷ kheo, Tỷ kheo qun st thn ny về vị tr cc giới v sự sắp đặt cc giới: "Trong thn ny c địa đại, thủy đại, hỏa đại v phong đại."

Ny cc Tỷ kheo, như một người đồ tể thiện xảo, hay đệ tử của một người đồ tể giết một con b, ngồi cắt chia từng thn phần tại ng tư đường. Cũng vậy ny cc Tỷ kheo, vị Tỷ kheo qun st thn nay về vị tr cc giới v về sự sắp đặt cc giới: "Trong thn ny c địa đại, thủy đại, hỏa đại v phong đại."

Như vậy vị ấy sống qun thn trn nội thn; hay sống qun thn trn ngoại thn; hay sống qun thn trn cả nội thn, ngoại thn. Hay vị ấy sống qun tnh sanh khởi trn thn; hay sống qun tnh diệt tận trn thn; hay sống qun tnh sanh diệt trn thn. "C thn đy", vị ấy an tr chnh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chnh tr, chnh niệm, v vị ấy sống khng nương tựa, khng chấp trước một vật g trn đời. Ny cc Tỷ kheo, như vậy Tỷ keo sống qun thn trn thn.

Kāyānupassanā navasivathikapabbaṃ

379. Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhu seyyathāpi passeyya sarīraṃ sivathikāya chaḍḍitaṃ ekāhamataṃ vā dvīhamataṃ vā tīhamataṃ vā uddhumātakaṃ vinīlakaṃ vipubbakajātaṃ. So imameva kāyaṃ upasaṃharati ayampi kho kāyo evaṃdhammo evaṃbhāvī evaṃanatītoti.

Iti ajjhattaṃ vā pe evampi kho, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati.

Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhu seyyathāpi passeyya sarīraṃ sivathikāya chaḍḍitaṃ kākehi vā khajjamānaṃ kulalehi vā khajjamānaṃ gijjhehi vā khajjamānaṃ kaṅkehi vā khajjamānaṃ sunakhehi vā khajjamānaṃ byagghehi vā khajjamānaṃ dīpīhi vā khajjamānaṃ siṅgālehi vā [gijjhehi vā khajjamānaṃ, suvānehi vā khajjamānaṃ, sigālehi vā khajjamānaṃ, (syā. pī.)] khajjamānaṃ vividhehi vā pāṇakajātehi khajjamānaṃ. So imameva kāyaṃ upasaṃharati ayampi kho kāyo evaṃdhammo evaṃbhāvī evaṃanatītoti.

Iti ajjhattaṃ vāpe evampi kho, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati.

Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhu seyyathāpi passeyya sarīraṃ sivathikāya chaḍḍitaṃ aṭṭhikasaṅkhalikaṃ samaṃsalohitaṃ nhārusambandhaṃpe aṭṭhikasaṅkhalikaṃ nimaṃsalohitamakkhitaṃ nhārusambandhaṃpe aṭṭhikasaṅkhalikaṃ apagatamaṃsalohitaṃ nhārusambandhaṃpe aṭṭhikāni apagatasambandhāni [apagatanhārusambandhāni (syā.)] disā vidisā vikkhittāni, aena hatthaṭṭhikaṃ aena pādaṭṭhikaṃ aena gopphakaṭṭhikaṃ [aena gopphakaṭṭhikanti idaṃ sī. syā. pī. potthakesu natthi] aena jaṅghaṭṭhikaṃ aena ūruṭṭhikaṃ aena kaṭiṭṭhikaṃ [aena kaṭaṭṭhikaṃ aena piṭṭhaṭṭhikaṃ aena kaṇḍakaṭṭhikaṃ aena phāsukaṭṭhikaṃ aena uraṭṭhikaṃ aena aṃsaṭṭhikaṃ aena bāhuṭṭhikaṃ (syā.)] aena phāsukaṭṭhikaṃ aena piṭṭhiṭṭhikaṃ aena khandhaṭṭhikaṃ [aena kaṭaṭṭhikaṃ aena piṭṭhaṭṭhikaṃ aena kaṇḍakaṭṭhikaṃ aena phāsukaṭṭhikaṃ aena uraṭṭhikaṃ aena aṃsaṭṭhikaṃ aena bāhuṭṭhikaṃ (syā.)] aena gīvaṭṭhikaṃ aena hanukaṭṭhikaṃ aena dantaṭṭhikaṃ aena sīsakaṭāhaṃ. So imameva kāyaṃ upasaṃharati ayampi kho kāyo evaṃdhammo evaṃbhāvī evaṃanatītoti.

Iti ajjhattaṃ vā pe viharati.

Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhu seyyathāpi passeyya sarīraṃ sivathikāya chaḍḍitaṃ aṭṭhikāni setāni saṅkhavaṇṇapaṭibhāgānipe aṭṭhikāni pujakitāni terovassikāni pe aṭṭhikāni pūtīni cuṇṇakajātāni. So imameva kāyaṃ upasaṃharati ayampi kho kāyo evaṃdhammo evaṃbhāvī evaṃanatītoti. Iti ajjhattaṃ vā kāye kāyānupassī viharati, bahiddhā vā kāye kāyānupassī viharati, ajjhattabahiddhā vā kāye kāyānupassī viharati. Samudayadhammānupassī vā kāyasmiṃ viharati, vayadhammānupassī vā kāyasmiṃ viharati, samudayavayadhammānupassī vā kāyasmiṃ viharati. Atthi kāyoti vā panassa sati paccupaṭṭhitā hoti yāvadeva āṇamattāya paṭissatimattāya anissito ca viharati, na ca kici loke upādiyati. Evampi kho, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati.

Navasivathikapabbaṃ niṭṭhitaṃ.

Cuddasa kāyānupassanā niṭṭhitā.

 

Navasivathikapabbavaṇṇanā

379. Evaṃ dhātumanasikāravasena kāyānupassanaṃ vibhajitvā idāni navahi sivathikapabbehi vibhajituṃ puna caparantiādimāha. Tattha seyyathāpi passeyyāti yathā passeyya. Sarīranti matasarīraṃ. Sivathikāya chaḍḍitanti susāne apaviddhaṃ. Ekāhaṃ matassa assāti ekāhamataṃ. Dvīhaṃ matassa assāti dvīhamataṃ. Tīhaṃ matassa assāti tīhamataṃ. Kammārabhastā viya vāyunā uddhaṃ jīvitapariyādānā yathānukkamaṃ samuggatena sūnabhāvena uddhumātattā uddhumātaṃ, uddhumātameva uddhumātakaṃ. Paṭikūlattā vā kucchitaṃ uddhumātanti uddhumātakaṃ. Vinīlaṃ vuccati viparibhinnavaṇṇaṃ, vinīlameva vinīlakaṃ. Paṭikūlattā vā kucchitaṃ vinīlanti vinīlakaṃ. Maṃsussadaṭṭhānesu rattavaṇṇassa pubbasannicayaṭṭhānesu setavaṇṇassa yebhuyyena ca nīlavaṇṇassa nīlaṭṭhānesu nīlasāṭakapārutasseva chavasarīrassetaṃ adhivacanaṃ. Paribhinnaṭṭhānehi navahi vā vaṇamukhehi vissandamānapubbaṃ vipubbaṃ, vipubbameva vipubbakaṃ. Paṭikūlattā vā kucchitaṃ vipubbanti vipubbakaṃ. Vipubbakaṃ jātaṃ tathābhāvaṃ gatanti vipubbakajātaṃ.

So imameva kāyanti so bhikkhu imaṃ attano kāyaṃ tena kāyena saddhiṃ āṇena upasaṃharati upaneti. Kathaṃ? Ayampi kho kāyo evaṃdhammo evaṃbhāvī evaṃanatītoti. Idaṃ vuttaṃ hoti āyu, usmā, viāṇanti imesaṃ tiṇṇaṃ dhammānaṃ atthitāya ayaṃ kāyo ṭhānagamanādikhamo hoti, imesaṃ pana vigamā ayampi kho kāyo evaṃdhammo evaṃ pūtikasabhāvoyeva, evaṃbhāvī evaṃ uddhumātādibhedo bhavissati, evaṃanatīto evaṃ uddhumātādibhāvaṃ anatikkantoti. Iti ajjhattaṃ vāti evaṃ uddhumātādipariggaṇhanena attano vā kāye, parassa vā kāye, kālena vā attano, kālena vā parassa kāye kāyānupassī viharati.

Khajjamānanti udarādīsu nisīditvā udaramaṃsaoṭṭhamaṃsaakkhikūṭādīni lucitvā lucitvā khādiyamānaṃ. Samaṃsalohitanti sāvasesamaṃsalohitayuttaṃ. Nimaṃsalohitamakkhitanti maṃse khīṇepi lohitaṃ na sussati, taṃ sandhāya vuttaṃ nimaṃsalohitamakkhitanti. Aenāti aena disābhāgena. Hatthaṭṭhikanti catusaṭṭhibhedampi hatthaṭṭhikaṃ pāṭiyekkaṃ pāṭiyekkaṃ vippakiṇṇaṃ. Pādaṭṭhikādīsupi eseva nayo.

Terovassikānīti atikkantasaṃvaccharāni. Pūtīnīti abbhokāse ṭhitāni vātātapavuṭṭhisamphassena terovassikāneva pūtīni honti, antobhūmigatāni pana cirataraṃ tiṭṭhanti. Cuṇṇakajātānīti cuṇṇaṃ cuṇṇaṃ hutvā vippakiṇṇāni. Sabbattha so imamevāti vuttanayena khajjamānādīnaṃ vasena yojanā kātabbā. Iti ajjhattaṃ vāti evaṃ khajjamānādipariggaṇhanena yāva cuṇṇakabhāvā attano vā kāye, parassa vā kāye kālena vā attano, kālena vā parassa kāye kāyānupassī viharati.

Idha pana ṭhatvā navasivathikā samodhānetabbā. Ekāhamataṃ vāti hi ādinā nayena vuttā sabbāpi ekā, kākehi vā khajjamānantiādikā ekā, aṭṭhikasaṅkhalikaṃ samaṃsalohitaṃ nhārusambandhanti ekā, nimaṃsalohitamakkhitaṃ nhārusambandhanti ekā, apagatamaṃsalohitaṃ nhārusambandhanti ekā, aṭṭhikāni apagatasambandhānītiādikā ekā aṭṭhikāni setāni saṅkhavaṇṇapaṭibhāgānīti ekā, pujakitāni terovassikānīti ekā, pūtīni cuṇṇakajātānīti ekāti.

Evaṃ kho, bhikkhaveti idaṃ navasivathikā dassetvā kāyānupassanaṃ niṭṭhapento āha. Tattha navasivathikapariggāhikā sati dukkhasaccaṃ, tassā samuṭṭhāpikā purimataṇhā samudayasaccaṃ, ubhinnaṃ appavatti nirodhasaccaṃ, dukkhaparijānano samudayapajahano nirodhārammaṇo ariyamaggo maggasaccaṃ. Evaṃ catusaccavasena ussakkitvā nibbutiṃ pāpuṇātīti idaṃ navasivathikapariggāhakānaṃ bhikkhūnaṃ yāva arahattā niyyānamukhanti.

Navasivathikapabbaṃ niṭṭhitaṃ.

Ettāvatā ca ānāpānapabbaṃ, iriyāpathapabbaṃ, catusampajaapabbaṃ, paṭikūlamanasikārapabbaṃ, dhātumanasikārapabbaṃ, navasivathikapabbānīti cuddasapabbā kāyānupassanā niṭṭhitā hoti. Tattha ānāpānapabbaṃ, paṭikūlamanasikārapabbanti imāneva dve appanākammaṭṭhānāni, sivathikānaṃ pana ādīnavānupassanāvasena vuttattā sesāni dvādasāpi upacārakammaṭṭhānānevāti.

Kāyānupassanā niṭṭhitā.

379. Lại nữa ny cc Tỷ kheo, Tỷ kheo, như thấy một thi thể quăng bỏ trong nghĩa địa một ngy, hai ngy, ba ngy, thi thể ấy trương phồng ln, xanh đen lại, nt thối ra. Tỷ kheo qun thn ấy như sau: "Thn ny tnh chất l như vậy, bản tnh l như vậy, khng vượt khỏi tnh chất ấy."

Như vậy vị ấy sống qun thn trn nội thn; hay sống qun thn trn ngoại thn hay sống qun thn trn cả nội thn, ngoại thn. Hay vị ấy sống qun tnh sanh khởi trn thn; hay sống qun tnh diệt tận trn thn; hay sống qun tnh sanh diệt trn thn. "C thn đy", vị ấy an tr chnh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chnh tr, chnh niệm. V vị ấy sống khng nương tựa, khng chấp trước một vật g trn đời. Ny cc Tỷ kheo, như vậy Tỷ kheo sống qun thn trn thn.

Lại nữa ny cc Tỷ kheo, Tỷ kheo như thấy một thi thể quăng bỏ trong nghĩa địa bị cc loi quạ ăn, hay bị cc loi diều hu ăn, hay bị cc chim kn ăn; hay bị cc loi ch ăn; hay bị cc loi giả can ăn, hay bị cc loi cn trng ăn. Tỷ kheo qun thn ấy như sau: "Thn ny tnh chất l như vậy, bản chất l như vậy, khng vượt khỏi tnh chất ấy."

Như vậy vị ấy sống qun thn trn nội thn; hay sống qun thn trn ngoại thn; hay sống qun thn trn cả nội thn, ngoại thn. Hay vị ấy sống qun tnh sanh khởi trn thn; hay sống qun tnh sanh diệt trn thn; hay sống qun tnh sanh diệt trn thn. "C thn đy", vị ấy an tr chnh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chnh tr, chnh niệm v vị ấy sống khng nương tựa, khng chấp trước một vật g trn đời. Ny cc Tỷ kheo, như vậy Tỷ kheo sống qun thn trn thn.

Ny cc Tỷ kheo, lại nữa Tỷ kheo như thấy một thi thể bị quăng bỏ trong nghĩa địa; với cc xương cn lin kết với nhau, cn dnh thịt v mu, cn được cc đường gn cột lại; với cc xương cn lin kết với nhau, khng cn dnh thịt nhưng cn dnh mu, cn được cc đường gn cột lại, với cc xương cn lin kết với nhau, khng cn dnh thịt v mu, cn được cc đường gn cột lại; chỉ cn c xương khng dnh lại với nhau, rải rc chỗ ny chỗ kia, ở đy l xương tay, ở đy l xương chn, ở đy l xương ống, ở đy l xương bắp vế, ở đy l xương mng, ở đy l xương sống, ở đy l xương đầu,... Tỷ kheo qun thn ấy như sau: "Thn ny tnh chất l như vậy, bản tnh l như vậy, khng vượt khỏi tnh chất ấy".

Như vậy vị ấy sống qun thn trn nội thn; hay sống qun thn trn ngoại thn; hay sống qun thn trn cả nội thn, ngoại thn. Hay vị ấy sống qun tnh sanh khởi trn thn; hay vị ấy sống qun tnh diệt tận trn thn; hay vị ấy sống qun tnh sanh diệt trn thn. "C thn đy", vị ấy sống an tr chnh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chnh tr, chnh niệm. V vị ấy sống khng nương tựa, khng chấp trước một vật g ở trn đời. Ny cc Tỷ kheo, như vậy Tỷ kheo sống qun thn trn thn.

Lại nữa ny cc Tỷ kheo, Tỷ kheo như thấy một thi thể quăng bỏ trong nghĩa địa, chỉ cn ton xương trắng mu vỏ ốc... chỉ cn một đống xương lu hơn một năm... chỉ cn l xương thối trở thnh bột. Tỷ kheo qun thn ấy như sau: "Thn ny tnh chất l như vậy, bản tnh l như vậy, khng vượt khỏi tnh chất ấy."

Như vậy vị ấy sống qun thn trn nội thn; hay sống qun thn trn ngoại thn; hay sống qun thn trn cả nội thn, ngoại thn. Hay vị ấy sống qun tnh sanh khởi trn thn; hay sống qun tnh diệt tận trn thn; hay sống qun tnh sanh diệt trn thn. "C thn đy", vị ấy sống an tr chnh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chnh tr, chnh niệm. V vị ấy sống khng nương tựa, khng chấp trước một vật g ở trn đời. Ny cc Tỷ kheo, như vậy Tỷ kheo sống qun thn trn thn.

Vedanānupassanā

380. Kathaca pana, bhikkhave, bhikkhu vedanāsu vedanānupassī viharati? Idha, bhikkhave, bhikkhu sukhaṃ vā vedanaṃ vedayamāno sukhaṃ vedanaṃ vedayāmīti pajānāti . Dukkhaṃ vā vedanaṃ vedayamāno dukkhaṃ vedanaṃ vedayāmīti pajānāti. Adukkhamasukhaṃ vā vedanaṃ vedayamāno adukkhamasukhaṃ vedanaṃ vedayāmīti pajānāti. Sāmisaṃ vā sukhaṃ vedanaṃ vedayamāno sāmisaṃ sukhaṃ vedanaṃ vedayāmīti pajānāti, nirāmisaṃ vā sukhaṃ vedanaṃ vedayamāno nirāmisaṃ sukhaṃ vedanaṃ vedayāmīti pajānāti. Sāmisaṃ vā dukkhaṃ vedanaṃ vedayamāno sāmisaṃ dukkhaṃ vedanaṃ vedayāmīti pajānāti, nirāmisaṃ vā dukkhaṃ vedanaṃ vedayamāno nirāmisaṃ dukkhaṃ vedanaṃ vedayāmīti pajānāti. Sāmisaṃ vā adukkhamasukhaṃ vedanaṃ vedayamāno sāmisaṃ adukkhamasukhaṃ vedanaṃ vedayāmīti pajānāti, nirāmisaṃ vā adukkhamasukhaṃ vedanaṃ vedayamāno nirāmisaṃ adukkhamasukhaṃ vedanaṃ vedayāmīti pajānāti. Iti ajjhattaṃ vā vedanāsu vedanānupassī viharati, bahiddhā vā vedanāsu vedanānupassī viharati, ajjhattabahiddhā vā vedanāsu vedanānupassī viharati. Samudayadhammānupassī vā vedanāsu viharati, vayadhammānupassī vā vedanāsu viharati, samudayavayadhammānupassī vā vedanāsu viharati. Atthi vedanāti vā panassa sati paccupaṭṭhitā hoti yāvadeva āṇamattāya paṭissatimattāya anissito ca viharati, na ca kici loke upādiyati. Evampi kho, bhikkhave, bhikkhu vedanāsu vedanānupassī viharati.

Vedanānupassanā niṭṭhitā.

 

Vedanānupassanāvaṇṇanā

380. Evaṃ bhagavā cuddasavidhena kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṃ kathetvā idāni navavidhena vedanānupassanaṃ kathetuṃ kathaca, bhikkhavetiādimāha. Tattha sukhaṃ vedananti kāyikaṃ vā cetasikaṃ vā sukhaṃ vedanaṃ vedayamāno ahaṃ sukhaṃ vedanaṃ vedayāmīti pajānātīti attho. Tattha kāmaṃ uttānaseyyakāpi dārakā thaapivanādikāle sukhaṃ vedayamānā sukhaṃ vedanaṃ vedayāmāti pajānanti, na panetaṃ evarūpaṃ jānanaṃ sandhāya vuttaṃ. Evarūpahi jānanaṃ sattūpaladdhiṃ na jahati, attasaaṃ na ugghāṭeti, kammaṭṭhānaṃ vā satipaṭṭhānabhāvanā vā na hoti. Imassa pana bhikkhuno jānanaṃ sattūpaladdhiṃ jahati, attasaaṃ ugghāṭeti, kammaṭṭhānaceva satipaṭṭhānabhāvanā ca hoti. Idahi ko vedayati, kassa vedanā, kiṃ kāraṇā vedanāti evaṃ sampajānavediyanaṃ sandhāya vuttaṃ.

Tattha ko vedayatīti na koci satto vā puggalo vā vedayati. Kassa vedanāti na kassaci sattassa vā puggalassa vā vedanā. Kiṃ kāraṇā vedanāti vatthuārammaṇāva panassa vedanā, tasmā esa evaṃ pajānāti taṃ taṃ sukhādīnaṃ vatthuṃ ārammaṇaṃ katvā vedanāva vedayati taṃ pana vedanāya pavattiṃ upādāyaahaṃ vedayāmīti vohāramattaṃ hotīti. Evaṃ vatthuṃ ārammaṇaṃ katvā vedanāva vedayatīti sallakkhento esa sukhaṃ vedanaṃ vedayāmīti pajānātīti veditabbo cittalapabbate aataratthero viya.

Thero kira aphāsukakāle balavavedanāya nitthunanto aparāparaṃ parivattati, tameko daharo āha kataraṃ vo, bhante, ṭhānaṃ rujjatīti. Āvuso, pāṭiyekkaṃ rujjanaṭṭhānaṃ nāma natthi, vatthuṃ ārammaṇaṃ katvā vedanāva vedayatīti. Evaṃ jānanakālato paṭṭhāya adhivāsetuṃ vaṭṭati no, bhante,ti. Adhivāsemi, āvusoti. Adhivāsanā, bhante, seyyoti. Thero adhivāsesi. Vāto yāva hadayā phālesi, macake antāni rāsikatāni ahesuṃ. Thero daharassa dassesi vaṭṭatāvuso, ettakā adhivāsanāti. Daharo tuṇhī ahosi. Thero vīriyasamataṃ yojetvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇitvā samasīsī hutvā parinibbāyi.

Yathā ca sukhaṃ, evaṃ dukkhaṃpe nirāmisaṃ adukkhamasukhaṃ vedanaṃ vedayamāno nirāmisaṃ adukkhamasukhaṃ vedanaṃ vedayāmīti pajānāti. Iti bhagavā rūpakammaṭṭhānaṃ kathetvā arūpakammaṭṭhānaṃ kathento yasmā phassavasena cittavasena vā kathiyamānaṃ pākaṭaṃ na hoti , andhakāraṃ viya khāyati, vedanānaṃ pana uppattipākaṭatāya vedanāvasena pākaṭaṃ hoti, tasmā sakkapahe viya idhāpi vedanāvasena arūpakammaṭṭhānaṃ kathesi. Tattha duvidhahi kammaṭṭhānaṃ rūpakammaṭṭhānaṃ arūpakammaṭṭhānacātiādi kathāmaggo sakkapahe vuttanayeneva veditabbo.

Tattha sukhaṃ vedanantiādīsu ayaṃ aparopi pajānanapariyāyo, sukhaṃ vedanaṃ vedayāmīti pajānātīti sukhavedanākkhaṇe dukkhavedanāya abhāvato sukhaṃ vedanaṃ vedayamāno sukhaṃ vedanaṃyeva vedayāmīti pajānāti. Tena yā pubbe bhūtapubbā dukkhavedanā, tassa idāni abhāvato imissā ca sukhāya vedanāya ito paṭhamaṃ abhāvato vedanā nāma aniccā adhuvā vipariṇāmadhammā, itiha tattha sampajāno hoti. Vuttampi cetaṃ bhagavatā

Yasmiṃ, aggivessana, samaye sukhaṃ vedanaṃ vedeti, neva tasmiṃ samaye dukkhaṃ vedanaṃ vedeti, na adukkhamasukhaṃ vedanaṃ vedeti, sukhaṃyeva tasmiṃ samaye vedanaṃ vedeti. Yasmiṃ, aggivessana, samaye dukkhaṃpe adukkhamasukhaṃ vedanaṃ vedeti, neva tasmiṃ samaye sukhaṃ vedanaṃ vedeti, na dukkhaṃ vedanaṃ vedeti, adukkhamasukhaṃyeva tasmiṃ samaye vedanaṃ vedeti. Sukhāpi, kho, aggivessana, vedanā aniccā saṅkhatā paṭiccasamuppannā khayadhammā vayadhammā virāgadhammā nirodhadhammā. Dukkhāpi, khope adukkhamasukhāpi kho, aggivessana, vedanā aniccāpe nirodhadhammā. Evaṃ passaṃ, aggivessana, sutavā ariyasāvako sukhāyapi vedanāya nibbindati, dukkhāyapi vedanāya nibbindati, adukkhamasukhāyapi vedanāya nibbindati, nibbindaṃ virajjati, virāgā vimuccati, vimuttasmiṃ vimuttamīti āṇaṃ hoti, khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyāti pajānātīti (ma. ni. 2.205).

Sāmisaṃ vā sukhantiādīsu sāmisā sukhā nāma pacakāmaguṇāmisasannissitā cha gehasitasomanassavedanā. Nirāmisā sukhā nāma cha nekkhammasitasomanassavedanā. Sāmisā dukkhā nāma cha gehasitadomanassavedanā. Nirāmisā dukkhā nāma cha nekkhammasitadomanassavedanā. Sāmisā adukkhamasukhā nāma cha gehasitaupekkhāvedanā. Nirāmisā adukkhamasukhā nāma cha nekkhammasitaupekkhāvedanā. Tāsaṃ vibhāgo sakkapahe vuttoyeva.

Itiajjhattaṃ vāti evaṃ sukhavedanādipariggaṇhanena attano vā vedanāsu, parassa vā vedanāsu, kālena vā attano, kālena vā parassa vedanāsu vedanānupassī viharati. Samudayavayadhammānupassī vāti ettha pana avijjāsamudayā vedanāsamudayotiādīhi pacahi pacahi ākārehi vedanānaṃ samudayaca vayaca passanto samudayadhammānupassī vā vedanāsu viharati, vayadhammānupassī vā vedanāsu viharati, kālena samudayadhammānupassī vā vedanāsu, kālena vayadhammānupassī vā vedanāsu viharatīti veditabbo. Ito paraṃ kāyānupassanāyaṃ vuttanayameva. Kevalahi idha vedanāpariggāhikā sati dukkhasaccanti evaṃ yojanaṃ katvā vedanāpariggāhakassa bhikkhuno niyyānamukhaṃ veditabbaṃ, sesaṃ tādisamevāti.

Vedanānupassanā niṭṭhitā.

 

(Qun thọ)

380. Ny cc Tỷ kheo, như thế no Tỷ kheo sống qun thọ trn cc thọ?

Ny cc Tỷ kheo, ở nơi đy Tỷ kheo khi cảm gic lạc thọ, biết rằng: "Ti cảm gic lạc thọ"; khi cảm gic khổ thọ, biết rằng: "Ti cảm gic khổ thọ"; khi cảm gic bất khổ bất lạc thọ, biết rằng: "Ti cảm gic bất khổ bất lạc thọ". Hay khi cảm gic lạc thọ thuộc vật chất biết rằng: "Ti cảm gic lạc thọ thuộc vật chất". Hay khi cảm gic lạc thọ khng thuộc vật chất, biết rằng: "Ti cảm gic lạc thọ khng thuộc vật chất". Hay khi cảm gic khổ thọ thuộc vật chất, biết rằng: "Ti cảm gic khổ thọ thuộc vật chất". Hay khi cảm gic khổ thọ khng thuộc vật chất, biết rằng: "Ti cảm gic khổ thọ khng thuộc vật chất". Hay khi cảm gic bất khổ bất lạc thọ thuộc vật chất, biết rằng: "Ti cảm gic bất khổ bất lạc thọ thuộc vật chất". Hay khi cảm gic bất khổ bất lạc thọ khng thuộc vật chất, biết rằng: "Ti cảm gic bất khổ bất lạc thọ khng thuộc vật chất".

Như vậy vị ấy sống qun thọ trn cc nội thọ; hay sống qun thọ trn cc ngoại thọ; hay sống qun thọ trn cả cc nội thọ, ngoại thọ. Hay sống qun tnh sanh khởi trn cc thọ; hay sống qun tnh diệt tận trn cc thọ; hay sống qun tnh sanh diệt trn cc thọ. "C thọ đy", vị ấy sống an tr chnh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chnh tr, chnh niệm. V vị ấy sống khng nương tựa, khng chấp trước một vật g ở trn đời. Ny cc Tỷ kheo, như vậy Tỷ kheo sống qun thọ trn cc thọ.

Cittānupassanā

381. Kathaca pana, bhikkhave, bhikkhu citte cittānupassī viharati? Idha, bhikkhave, bhikkhu sarāgaṃ vā cittaṃ sarāgaṃ cittanti pajānāti, vītarāgaṃ vā cittaṃ vītarāgaṃ cittanti pajānāti. Sadosaṃ vā cittaṃ sadosaṃ cittanti pajānāti, vītadosaṃ vā cittaṃ vītadosaṃ cittanti pajānāti. Samohaṃ vā cittaṃ samohaṃ cittanti pajānāti, vītamohaṃ vā cittaṃ vītamohaṃ cittanti pajānāti. Saṅkhittaṃ vā cittaṃ saṅkhittaṃ cittanti pajānāti, vikkhittaṃ vā cittaṃ vikkhittaṃ cittanti pajānāti. Mahaggataṃ vā cittaṃ mahaggataṃ cittanti pajānāti, amahaggataṃ vā cittaṃ amahaggataṃ cittanti pajānāti. Sauttaraṃ vā cittaṃ sauttaraṃ cittanti pajānāti, anuttaraṃ vā cittaṃ anuttaraṃ cittanti pajānāti. Samāhitaṃ vā cittaṃ samāhitaṃ cittanti pajānāti, asamāhitaṃ vā cittaṃ asamāhitaṃ cittanti pajānāti. Vimuttaṃ vā cittaṃ vimuttaṃ cittanti pajānāti. Avimuttaṃ vā cittaṃ avimuttaṃ cittanti pajānāti. Iti ajjhattaṃ vā citte cittānupassī viharati, bahiddhā vā citte cittānupassī viharati, ajjhattabahiddhā vā citte cittānupassī viharati. Samudayadhammānupassī vā cittasmiṃ viharati, vayadhammānupassī vā cittasmiṃ viharati, samudayavayadhammānupassī vā cittasmiṃ viharati, atthi cittanti vā panassa sati paccupaṭṭhitā hoti yāvadeva āṇamattāya paṭissatimattāya anissito ca viharati, na ca kici loke upādiyati . Evampi kho, bhikkhave, bhikkhu citte cittānupassī viharati.

Cittānupassanā niṭṭhitā.

 

Cittānupassanāvaṇṇanā

381. Evaṃ navavidhena vedanānupassanāsatipaṭṭhānaṃ kathetvā idāni soḷasavidhena cittānupassanaṃ kathetuṃ kathaca, bhikkhavetiādimāha. Tattha sarāganti aṭṭhavidhalobhasahagataṃ. Vītarāganti lokiyakusalābyākataṃ. Idaṃ pana yasmā sammasanaṃ na dhammasamodhānaṃ tasmā idha ekapadepi lokuttaraṃ na labbhati. Sesāni cattāri akusalacittāni neva purimapadaṃ na pacchimapadaṃ bhajanti. Sadosanti duvidhadomanassasahagataṃ. Vītadosanti lokiyakusalābyākataṃ. Sesāni dasa akusalacittāni neva purimapadaṃ, na pacchimapadaṃ bhajanti. Samohanti vicikicchāsahagataceva, uddhaccasahagatacāti duvidhaṃ. Yasmā pana moho sabbākusalesu uppajjati, tasmā sesānipi idha vaṭṭantiyeva. Imasmieva hi duke dvādasākusalacittāni pariyādinnānīti. Vītamohanti lokiyakusalābyākataṃ. Saṅkhittanti thinamiddhānupatitaṃ. Etahi saṅkuṭitacittaṃ nāma. Vikkhittanti uddhaccasahagataṃ, etahi pasaṭacittaṃ nāma.

Mahaggatanti rūpārūpāvacaraṃ. Amahaggatanti kāmāvacaraṃ. Sauttaranti kāmāvacaraṃ. Anuttaranti rūpāvacaraṃ arūpāvacaraca. Tatrāpi sauttaraṃ rūpāvacaraṃ, anuttaraṃ arūpāvacarameva. Samāhitanti yassa appanāsamādhi upacārasamādhi vā atthi. Asamāhitanti ubhayasamādhivirahitaṃ . Vimuttanti tadaṅgavikkhambhanavimuttīhi vimuttaṃ. Avimuttanti ubhayavimuttivirahitaṃ. Samucchedapaṭippassaddhinissaraṇavimuttīnaṃ pana idha okāsova natthi.

Itiajjhattaṃ vāti evaṃ sarāgādipariggaṇhanena yasmiṃ yasmiṃ khaṇe yaṃ yaṃ cittaṃ pavattati, taṃ taṃ sallakkhento attano vā citte, parassa vā citte, kālena vā attano, kālena vā parassa citte cittānupassī viharati. Samudayavayadhammānupassīti ettha pana avijjāsamudayā viāṇasamudayoti evaṃ pacahi pacahi ākārehi viāṇassa samudayo ca vayo ca nīharitabbo. Ito paraṃ vuttanayameva. Kevalahi idha cittapariggāhikā sati dukkhasaccanti evaṃ padayojanaṃ katvā cittapariggāhakassa bhikkhuno niyyānamukhaṃ veditabbaṃ. Sesaṃ tādisamevāti.

Cittānupassanā niṭṭhitā.

 

(Qun tm)

381. Ny cc Tỷ kheo, như thế no Tỷ kheo sống qun tm trn tm?

Ny cc Tỷ kheo, ở đy vị Tỷ kheo: "Với tm c tham, biết rằng tm c tham"; hay "Với tm khng tham, biết rằng tm khng tham"; hay "Với tm c sn, biết rằng tm c sn"; hay "Với tm khng sn, biết rằng tm khng sn"; hay "Với tm c si, biết rằng tm c si"; hay "Với tm khng si, biết rằng tm khng si"; hay "Với tm thu nhiếp, biết rằng tm được thu nhiếp"; hay "Với tm tn loạn, biết rằng tm bị tn loạn"; hay "Với tm quảng đại, biết rằng tm được quảng đại"; hay "Với tm khng quảng đại, biết rằng tm khng được quảng đại"; hay "Với tm hữu hạn, biết rằng tm hữu hạn"; hay "Với tm v thượng, biết rằng tm v thượng"; hay "Với tm c định, biết rằng tm c định"; hay "Với tm khng định, biết rằng tm khng định"; hay "Với tm giải thot, biết rằng tm c giải thot"; hay "Với tm khng giải thot, biết rằng tm khng giải thot".

Như vậy vị ấy sống qun tm trn nội tm; hay sống qun tm trn ngoại tm; hay sống qun tm trn nội tm, ngoại tm. Hay sống qun tnh sanh khởi trn tm; hay sống qun tnh diệt tận trn tm; hay sống qun tnh sanh diệt trn tm. "C tm đy", vị ấy sống an tr chnh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chnh tr, chnh niệm. V vị ấy sống khng nương tựa, khng chấp trước một vật g trn đời. Ny cc Tỷ kheo, như vậy vị Tỷ kheo sống qun tm trn tm.

Dhammānupassanā nīvaraṇapabbaṃ

382. Kathaca pana, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati? Idha, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati pacasu nīvaraṇesu. Kathaca pana, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati pacasu nīvaraṇesu?

Idha, bhikkhave, bhikkhu santaṃ vā ajjhattaṃ kāmacchandaṃ atthi me ajjhattaṃ kāmacchandoti pajānāti, asantaṃ vā ajjhattaṃ kāmacchandaṃ natthi me ajjhattaṃ kāmacchandoti pajānāti, yathā ca anuppannassa kāmacchandassa uppādo hoti taca pajānāti, yathā ca uppannassa kāmacchandassa pahānaṃ hoti taca pajānāti, yathā ca pahīnassa kāmacchandassa āyatiṃ anuppādo hoti taca pajānāti.

Santaṃ vā ajjhattaṃ byāpādaṃ atthi me ajjhattaṃ byāpādoti pajānāti, asantaṃ vā ajjhattaṃ byāpādaṃ natthi me ajjhattaṃ byāpādoti pajānāti, yathā ca anuppannassa byāpādassa uppādo hoti taca pajānāti, yathā ca uppannassa byāpādassa pahānaṃ hoti taca pajānāti, yathā ca pahīnassa byāpādassa āyatiṃ anuppādo hoti taca pajānāti.

Santaṃ vā ajjhattaṃ thinamiddhaṃ atthi me ajjhattaṃ thinamiddhanti pajānāti, asantaṃ vā ajjhattaṃ thinamiddhaṃ natthi me ajjhattaṃ thinamiddhanti pajānāti, yathā ca anuppannassa thinamiddhassa uppādo hoti taca pajānāti, yathā ca uppannassa thinamiddhassa pahānaṃ hoti taca pajānāti, yathā ca pahīnassa thinamiddhassa āyatiṃ anuppādo hoti taca pajānāti.

Santaṃ vā ajjhattaṃ uddhaccakukkuccaṃ atthi me ajjhattaṃ uddhaccakukkuccanti pajānāti, asantaṃ vā ajjhattaṃ uddhaccakukkuccaṃ natthi me ajjhattaṃ uddhaccakukkuccanti pajānāti, yathā ca anuppannassa uddhaccakukkuccassa uppādo hoti taca pajānāti, yathā ca uppannassa uddhaccakukkuccassa pahānaṃ hoti taca pajānāti, yathā ca pahīnassa uddhaccakukkuccassa āyatiṃ anuppādo hoti taca pajānāti.

Santaṃ vā ajjhattaṃ vicikicchaṃ atthi me ajjhattaṃ vicikicchāti pajānāti, asantaṃ vā ajjhattaṃ vicikicchaṃ natthi me ajjhattaṃ vicikicchāti pajānāti, yathā ca anuppannāya vicikicchāya uppādo hoti taca pajānāti, yathā ca uppannāya vicikicchāya pahānaṃ hoti taca pajānāti, yathā ca pahīnāya vicikicchāya āyatiṃ anuppādo hoti taca pajānāti.

Iti ajjhattaṃ vā dhammesu dhammānupassī viharati, bahiddhā vā dhammesu dhammānupassī viharati, ajjhattabahiddhā vā dhammesu dhammānupassī viharati samudayadhammānupassī vā dhammesu viharati, vayadhammānupassī vā dhammesu viharati, samudayavayadhammānupassī vā dhammesu viharati atthi dhammāti vā panassa sati paccupaṭṭhitā hoti yāvadeva āṇamattāya paṭissatimattāya anissito ca viharati, na ca kici loke upādiyati. Evampi kho, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati pacasu nīvaraṇesu.

Nīvaraṇapabbaṃ niṭṭhitaṃ.

 

Dhammānupassanā nīvaraṇapabbavaṇṇanā

382. Evaṃ soḷasavidhena cittānupassanāsatipaṭṭhānaṃ kathetvā idāni pacavidhena dhammānupassanaṃ kathetuṃ kathaca, bhikkhavetiādimāha. Apica bhagavatā kāyānupassanāya suddharūpapariggaho kathito, vedanācittānupassanāhi suddhaarūpapariggaho. Idāni rūpārūpamissakapariggahaṃ kathetuṃ kathaca, bhikkhavetiādimāha. Kāyānupassanāya vā rūpakkhandhapariggahova kathito, vedanānupassanāya vedanākkhandhapariggahova, cittānupassanāya viāṇakkhandhapariggahova idāni saāsaṅkhārakkhandhapariggahampi kathetuṃ kathaca, bhikkhavetiādimāha.

Tattha santanti abhiṇhasamudācāravasena saṃvijjamānaṃ. Asantanti asamudācāravasena vā pahīnattā vā asaṃvijjamānaṃ. Yathā cāti yena kāraṇena kāmacchandassa uppādo hoti. Taca pajānātīti taca kāraṇaṃ pajānāti. Iti iminā nayena sabbapadesu attho veditabbo.

Tattha subhanimitte ayonisomanasikārena kāmacchandassa uppādo hoti. Subhanimittaṃ nāma subhampi subhanimittaṃ, subhārammaṇampi subhanimittaṃ. Ayonisomanasikāro nāma anupāyamanasikāro uppathamanasikāro anicce niccanti vā, dukkhe sukhanti vā, anattani attāti vā, asubhe subhanti vā manasikāro. Taṃ tattha bahulaṃ pavattayato kāmacchando uppajjati. Tenāha bhagavā atthi, bhikkhave, subhanimittaṃ, tattha ayonisomanasikārabahulīkāro, ayamāhāro anuppannassa vā kāmacchandassa uppādāya uppannassa vā kāmacchandassa bhiyyobhāvāya vepullāyāti (saṃ. ni. 5.232).

Asubhanimitte pana yonisomanasikārenassa pahānaṃ hoti. Asubhanimittaṃ nāma asubhampi asubhārammaṇampi. Yonisomanasikāro nāma upāyamanasikāro pathamanasikāro anicce aniccanti vā, dukkhe dukkhanti vā, anattani anattāti vā, asubhe asubhanti vā manasikāro. Taṃ tattha bahulaṃ pavattayato kāmacchando pahīyati. Tenāha bhagavā atthi, bhikkhave, asubhanimittaṃ, tattha yonisomanasikārabahulīkāro, ayamāhāro anuppannassa vā kāmacchandassa anuppādāya uppannassa vā kāmacchandassa pahānāyāti (saṃ. ni. 5.232).

Apica cha dhammā kāmacchandassa pahānāya saṃvattanti asubhanimittassa uggaho, asubhabhāvanānuyogo, indriyesu guttadvāratā, bhojane mattautā, kalyāṇamittatā, sappāyakathāti. Dasavidhahi asubhanimittaṃ uggaṇhantassāpi kāmacchando pahīyati, bhāventassāpi indriyesu pihitadvārassāpi catunnaṃ pacannaṃ ālopānaṃ okāse sati udakaṃ pivitvā yāpanasīlatāya bhojanamattaunopi. Teneva vuttaṃ

Cattāro paca ālope, abhutvā udakaṃ pive;

Alaṃ phāsuvihārāya, pahitattassa bhikkhunoti. (theragā. 983);

Asubhakammikatissattherasadise asubhabhāvanārate kalyāṇamitte sevantassapi kāmacchando pahīyati, ṭhānanisajjādīsu dasaasubhanissitasappāyakathāya pahīyati, tena vuttaṃ cha dhammā kāmacchandassa pahānāya saṃvattantīti. Imehi pana chahi dhammehi pahīnakāmacchandassa arahattamaggena āyatiṃ anuppādo hotīti pajānāti.

Paṭighanimitte ayonisomanasikārena pana byāpādassa uppādo hoti. Tattha paṭighampi paṭighanimittaṃ , paṭighārammaṇampi paṭighanimittaṃ. Ayonisomanasikāro sabbattha ekalakkhaṇova. Taṃ tasmiṃ nimitte bahulaṃ pavattayato byāpādo uppajjati. Tenāha bhagavā atthi, bhikkhave, paṭighanimittaṃ , tattha ayonisomanasikārabahulīkāro, ayamāhāro anuppannassa vā byāpādassa uppādāya uppannassa vā byāpādassa bhiyyobhāvāya vepullāyāti (saṃ. ni. 5.232).

Mettāya pana cetovimuttiyā yonisomanasikārenassa pahānaṃ hoti. Tattha mettāti vutte appanāpi upacāropi vaṭṭati. Cetovimuttīti appanāva. Yonisomanasikāro vuttalakkhaṇova. Taṃ tattha bahulaṃ pavattayato byāpādo pahīyati. Tenāha bhagavā atthi, bhikkhave, mettā cetovimutti, tattha yonisomanasikārabahulīkāro, ayamāhāro anuppannassa vā byāpādassa anuppādāya uppannassa vā byāpādassa pahānāyāti (saṃ. ni. 5.232).

Apica cha dhammā byāpādassa pahānāya saṃvattanti mettānimittassa uggaho mettābhāvanānuyogo kammassakatāpaccavekkhaṇā paṭisaṅkhānabahulatā kalyāṇamittatā sappāyakathāti. Odissakaanodissakadisāpharaṇānahi aataravasena mettaṃ uggaṇhantassāpi byāpādo pahīyati, odhisoanodhisopharaṇavasena mettaṃ bhāventassāpi. Tvaṃ etassa kuddho kiṃ karissasi, kimassa sīlādīni vināsetuṃ sakkhissasi, nanu tvaṃ attano kammena āgantvā attano kammeneva gamissasi, parassa kujjhanaṃ nāma vītaccitaṅgāra tattaaya salākagūthādīni gahetvā paraṃ paharitukāmatāsadisaṃ hoti. Esopi tava kuddho kiṃ karissati, kiṃ te sīlādīni vināsetuṃ sakkhissati, esa attano kammena āgantvā attano kammeneva gamissati, appaṭicchitapaheṇakaṃ viya paṭivātaṃ khittarajomuṭṭhi viya ca etassevesa kodho matthake patissatīti evaṃ attano ca parassa ca kammassakataṃ paccavekkhatopi, ubhayakammassakataṃ paccavekkhitvā paṭisaṅkhāne ṭhitassāpi, assaguttattherasadise mettābhāvanārate kalyāṇamitte sevantassāpi byāpādo pahīyati. Ṭhānanisajjādīsu mettānissitasappāyakathāyapi pahīyati. Tena vuttaṃ cha dhammā byāpādassa pahānāya saṃvattantīti. Imehi pana chahi dhammehi pahīnassa byāpādassa anāgāmimaggena āyatiṃ anuppādo hotīti pajānāti.

Aratiādīsu ayonisomanasikārena thinamiddhassa uppādo hoti. Tandī nāma kāyālasiyatā. Vijambhitā nāma kāyavinamanā. Bhattasammado nāma bhattamucchā bhattapariḷāho. Cetaso līnattaṃ nāma cittassa līnākāro. Imesu aratiādīsu ayonisomanasikāraṃ bahulaṃ pavattayato thinamiddhaṃ uppajjati. Tenāha atthi, bhikkhave, arati tandī vijambhitā bhattasammado cetaso līnattaṃ, tattha ayonisomanasikārabahulīkāro, ayamāhāro anuppannassa vā thinamiddhassa uppādāya, uppannassa vā thinamiddhassa bhiyyobhāvāya vepullāyāti (saṃ. ni. 5.232).

Ārambhadhātuādīsu pana yonisomanasikārenassa pahānaṃ hoti. Ārambhadhātu nāma paṭhamārambhavīriyaṃ. Nikkamadhātu nāma kosajjato nikkhantatāya tato balavataraṃ. Parakkamadhātu nāma paraṃ paraṃ ṭhānaṃ akkamanato tatopi balavataraṃ. Imasmiṃ tippabhede vīriye yonisomanasikāraṃ bahulaṃ pavattayato thinamiddhaṃ pahīyati. Tenāha atthi, bhikkhave, ārambhadhātu nikkamadhātu parakkamadhātu, tattha yonisomanasikārabahulīkāro, ayamāhāro anuppannassa vā thinamiddhassa anuppādāya, uppannassa vā thinamiddhassa pahānāyāti (saṃ. ni. 5.232).

Apica cha dhammā thinamiddhassa pahānāya saṃvattanti atibhojane nimittaggāho, iriyāpathasamparivattanatā, ālokasaāmanasikāro, abbhokāsavāso, kalyāṇamittatā, sappāyakathāti. Āharahatthaka tatravaṭṭaka alaṃsāṭaka kākamāsaka bhuttavamitakabhojanaṃ bhujitvā rattiṭṭhānadivāṭṭhāne nisinnassa hi samaṇadhammaṃ karoto thinamiddhaṃ mahāhatthī viya ottharantaṃ āgacchati, catupacaālopaokāsaṃ pana ṭhapetvā pānīyaṃ pivitvā yāpanasīlassa bhikkhuno taṃ na hotīti evaṃ atibhojane nimittaṃ gaṇhantassāpi thinamiddhaṃ pahīyati. Yasmiṃ iriyāpathe thinamiddhaṃ okkamati, tato aaṃ parivattentassāpi, rattiṃ candālokadīpālokaukkāloke divā sūriyālokaṃ manasikarontassāpi, abbhokāse vasantassāpi, mahākassapattherasadise pahīnathinamiddhe kalyāṇamitte sevantassāpi thinamiddhaṃ pahīyati. Ṭhānanisajjādīsu dhutaṅganissitasappāyakathāyapi pahīyati. Tena vuttaṃ cha dhammā thinamiddhassa pahānāya saṃvattantīti. Imehi pana chahi dhammehi pahīnassa thinamiddhassa arahattamaggena āyatiṃ anuppādo hotīti pajānāti.

Cetaso avūpasame ayonisomanasikārena uddhaccakukkuccassa uppādo hoti. Avūpasamo nāma avūpasantākāro, uddhaccakukkuccamevetaṃ atthato. Tattha ayonisomanasikāraṃ bahulaṃ pavattayato uddhaccakukkuccaṃ uppajjati. Tenāha atthi, bhikkhave, cetaso avūpasamo, tattha ayonisomanasikārabahulīkāro, ayamāhāro anuppannassa vā uddhaccakukkuccassa uppādāya, uppannassa vā uddhaccakukkuccassa bhiyyobhāvāya vepullāyāti.

Samādhisaṅkhāte pana cetaso vūpasame yonisomanasikārenassa pahānaṃ hoti. Tenāha atthi, bhikkhave, cetaso vūpasamo, tattha yonisomanasikārabahulīkāro, ayamāhāro anuppannassa vā uddhaccakukkuccassa anuppādāya, uppannassa vā uddhaccakukkuccassa pahānāyāti.

Apica cha dhammā uddhaccakukkuccassa pahānāya saṃvattanti bahussutatā paripucchakatā vinaye pakatautā vuddhasevitā kalyāṇamittatā sappāyakathāti. Bāhussaccenapi hi ekaṃ vā dve vā tayo vā cattāro vā paca vā nikāye pāḷivasena atthavasena ca uggaṇhantassāpi uddhaccakukkuccaṃ pahīyati. Kappiyākappiyaparipucchābahulassāpi, vinayapaattiyaṃ ciṇṇavasibhāvatāya pakataunopi, vuḍḍhe mahallakatthere upasaṅkamantassāpi, upālittherasadise vinayadhare kalyāṇamitte sevantassāpi uddhaccakukkuccaṃ pahīyati, ṭhānanisajjādīsu kappiyākappiyanissitasappāyakathāyapi pahīyati. Tena vuttaṃ cha dhammā uddhaccakukkuccassa pahānāya saṃvattantīti. Imehi pana chahi dhammehi pahīne uddhaccakukkucce uddhaccassa arahattamaggena , kukkuccassa anāgāmimaggena āyatiṃ anuppādo hotīti pajānāti.

Vicikicchāṭhānīyesu dhammesu ayonisomanasikārena vicikicchāya uppādo hoti. Vicikicchāṭhānīyā dhammā nāma punappunaṃ vicikicchāya kāraṇattā vicikicchāva. Tattha ayonisomanasikāraṃ bahulaṃ pavattayato vicikicchā uppajjati. Tenāha atthi, bhikkhave, vicikicchāṭhānīyā dhammā, tattha ayonisomanasikārabahulīkāro, ayamāhāro anuppannāya vā vicikicchāya uppādāya, uppannāya vā vicikicchāya bhiyyobhāvāya vepullāyāti (saṃ. ni. 5.232).

Kusalādidhammesu yonisomanasikārena panassā pahānaṃ hoti, tenāha atthi, bhikkhave, kusalākusalā dhammā sāvajjānavajjā dhammā sevitabbāsevitabbā dhammā hīnapaṇītā dhammā kaṇhasukkasappaṭibhāgā dhammā. Tattha yonisomanasikārabahulīkāro, ayamāhāro, anuppannāya vā vicikicchāya anuppādāya; uppannāya vā vicikicchāya pahānāyāti.

Apica cha dhammā vicikicchāya pahānāya saṃvattanti bahussutatā, paripucchakatā, vinaye pakatautā, adhimokkhabahulatā, kalyāṇamittatā, sappāyakathāti. Bāhussaccenapi hi ekaṃ vāpe paca vā nikāye pāḷivasena ca atthavasena ca uggaṇhantassāpi vicikicchā pahīyati, tīṇi ratanāni ārabbha paripucchābahulassāpi, vinaye ciṇṇavasībhāvassāpi, tīsu ratanesu okappaniyasaddhāsaṅkhātaadhimokkhabahulassāpi, saddhādhimutte vakkalittherasadise kalyāṇamitte sevantassāpi vicikicchā pahīyati, ṭhānanisajjādīsu tiṇṇaṃ ratanānaṃ guṇanissitasappāyakathāyapi pahīyati. Tena vuttaṃ cha dhammā vicikicchāya pahānāya saṃvattantīti. Imehi pana chahi dhammehi pahīnāya vicikicchāya sotāpattimaggena āyatiṃ anuppādo hotīti pajānāti.

Iti ajjhattaṃ vāti evaṃ pacanīvaraṇapariggaṇhanena attano vā dhammesu, parassa vā dhammesu, kālena vā attano, kālena vā parassa dhammesu dhammānupassī viharati. Samudayavayā panettha subhanimittaasubhanimittādīsu ayonisomanasikārayonisomanasikāravasena pacasu nīvaraṇesu vuttāyeva nīharitabbā. Ito paraṃ vuttanayameva. Kevalahi idha nīvaraṇapariggāhikā sati dukkhasaccanti evaṃ yojanaṃ katvā nīvaraṇapariggāhakassa bhikkhuno niyyānamukhaṃ veditabbaṃ. Sesaṃ tādisamevāti.

Nīvaraṇapabbaṃ niṭṭhitaṃ.

 

(Qun php)

382. Ny cc Tỷ kheo, thế no l vị Tỷ kheo sống qun php trn cc php?

Ny cc Tỷ kheo, ở đy Tỷ kheo sống qun php trn cc php đối với năm triền ci. V ny cc Tỷ kheo, thế no l vị Tỷ kheo sống qun php trn cc php đối với năm triền ci?

Ny cc Tỷ kheo, ở đy Tỷ kheo, nội tm c tham dục, tuệ tri: "Nội tm ti c tham dục"; hay nội tm khng c tham dục, tuệ tri rằng: "Nội tm ti khng c tham dục". V với tham dục chưa sanh nay sanh khởi, vị ấy tuệ tri như vậy. V với tham dục đ sanh nay được đoạn diệt, vị ấy tuệ tri như vậy. V với tham dục đ được đoạn diệt, tương lai khng sanh khởi nữa, vị ấy tuệ tri như vậy.

Hay nội tm c sn hận, tuệ tri rằng: "Nội tm ti c sn hận"; hay nội tm khng c sn hận, tuệ tri rằng: "Nội tm ti khng c sn hận." V với sn hận chưa sanh nay sanh khởi, vị ấy tuệ tri như vậy. V với sn hận đ sanh nay được đoạn diệt, vị ấy tuệ tri như vậy. V với sn hận đ được đoạn diệt, tương lai khng sanh khởi nữa, vị ấy tuệ tri như vậy.

Hay nội tm c hn trầm thụy min, tuệ tri rằng: "Nội tm ti c hn trầm thụy min"; hay nội tm khng c hn trầm thụy min, tuệ tri rằng: "Nội tm ti khng c hn trầm thụy min". V với hn trầm thụy min chưa sanh nay sanh khởi, vị ấy tuệ tri như vậy. V với hn trầm thụy min đ sanh nay được đoạn diệt, vị ấy tuệ tri như vậy. V với hn trầm thụy min đ được đoạn diệt, tương lai khng sanh khởi nữa, vị ấy tuệ tri như vậy.

Hay nội tm c trạo hối, tuệ tri rằng: "Nội tm ti c trạo hối"; hay nội tm khng c trạo hối, tuệ tri rằng: "Nội tm ti khng c trạo hối". V với trạo hối chưa sanh nay sanh khởi, vị ấy tuệ tri như vậy. V với trạo hối đ sanh nay được đoạn diệt, vị ấy tuệ tri như vậy. V với trạo hối đ được đoạn diệt, tương lai khng sanh khởi nữa, vị ấy tuệ tri như vậy.

Hay nội tm c nghi, tuệ tri rằng: "Nội tm ti c nghi"; hay nội tm khng c nghi, tuệ tri rằng: "Nội tm ti khng c nghi." V với nghi chưa sanh nay sanh khởi, vị ấy tuệ tri như vậy. V với nghi đ sanh, nay được đoạn diệt, vị ấy tuệ tri như vậy, v với nghi đ được đoạn diệt, tương lai khng sanh khởi nữa, vị ấy tuệ tri như vậy.

Như vậy vị ấy sống qun php trn cc nội php; hay sống qun php trn cc ngoại php; hay sống qun php trn cả cc nội php, ngoại php. Hay sống qun tnh sanh khởi trn cc php; hay sống qun tnh diệt tận trn cc php; hay sống qun tnh sanh diệt trn cc php. "C những php ở đy", vị ấy sống an tr chnh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chnh tr, chnh niệm. V vị ấy sống khng nương tựa, khng chấp trước một vật g trn đời. Ny cc Tỷ kheo, như vậy Tỷ kheo sống qun php trn cc php, đối với năm triền ci.

Dhammānupassanā khandhapabbaṃ

383. Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati pacasu upādānakkhandhesu. Kathaca pana, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati pacasu upādānakkhandhesu? Idha, bhikkhave, bhikkhu iti rūpaṃ, iti rūpassa samudayo, iti rūpassa atthaṅgamo; iti vedanā, iti vedanāya samudayo, iti vedanāya atthaṅgamo; iti saā, iti saāya samudayo, iti saāya atthaṅgamo; iti saṅkhārā, iti saṅkhārānaṃ samudayo, iti saṅkhārānaṃ atthaṅgamo, iti viāṇaṃ, iti viāṇassa samudayo, iti viāṇassa atthaṅgamoti, iti ajjhattaṃ vā dhammesu dhammānupassī viharati, bahiddhā vā dhammesu dhammānupassī viharati, ajjhattabahiddhā vā dhammesu dhammānupassī viharati. Samudayadhammānupassī vā dhammesu viharati, vayadhammānupassī vā dhammesu viharati, samudayavayadhammānupassī vā dhammesu viharati. Atthi dhammāti vā panassa sati paccupaṭṭhitā hoti yāvadeva āṇamattāya paṭissatimattāya, anissito ca viharati, na ca kici loke upādiyati . Evampi kho, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati pacasu upādānakkhandhesu.

Khandhapabbaṃ niṭṭhitaṃ.

 

Khandhapabbavaṇṇanā

383. Evaṃ pacanīvaraṇavasena dhammānupassanaṃ vibhajitvā idāni pacakkhandhavasena vibhajituṃ puna caparantiādimāha. Tattha pacasu upādānakkhandhesūti upādānassa khandhā upādānakkhandhā, upādānassa paccayabhūtā dhammapujā dhammarāsayoti attho. Ayamettha saṅkhepo. Vitthārato pana khandhakathā visuddhimagge vuttā.

Iti rūpanti idaṃ rūpaṃ, ettakaṃ rūpaṃ, na ito paraṃ rūpaṃ atthīti sabhāvato rūpaṃ pajānāti. Vedanādīsupi eseva nayo. Ayamettha saṅkhepo, vitthārena pana rūpādīni visuddhimagge khandhakathāyameva vuttāni. Iti rūpassa samudayoti evaṃ avijjāsamudayādivasena pacahākārehi rūpassa samudayo. Iti rūpassa atthaṅgamoti evaṃ avijjānirodhādivasena pacahākārehi rūpassa atthaṅgamo. Vedanādīsupi eseva nayo. Ayamettha saṅkhepo, vitthāro pana visuddhimagge udayabbayaāṇakathāya vutto.

Iti ajjhattaṃ vāti evaṃ pacakkhandhapariggaṇhanena attano vā dhammesu, parassa vā dhammesu, kālena vā attano, kālena vā parassa dhammesu dhammānupassī viharati. Samudayavayā panettha avijjāsamudayā rūpasamudayotiādīnaṃ pacasu khandhesu vuttānaṃ paāsāya lakkhaṇānaṃ vasena nīharitabbā. Ito paraṃ vuttanayameva. Kevalahi idha khandhapariggāhikā sati dukkhasaccanti evaṃ yojanaṃ katvā khandhapariggāhakassa bhikkhuno niyyānamukhaṃ veditabbaṃ. Sesaṃ tādisamevāti.

Khandhapabbaṃ niṭṭhitaṃ.

 

 

383. Lại nữa, ny cc Tỷ kheo, Tỷ kheo sống qun php trn cc php đối với Năm Thủ uẩn. Ny cc Tỷ kheo, thế no l Tỷ kheo sống qun php trn cc php đối với Năm Thủ uẩn?

Ny cc Tỷ kheo, Tỷ kheo suy tư: "y l sắc, đy l sắc sanh, đy l sắc diệt. y l thọ, đy l thọ sanh, đy l thọ diệt. y l tưởng, đy l tưởng sanh, đy l tưởng diệt. y l hnh, đy l hnh sanh, đy l hnh diệt. y l thức, đy l thức sanh, đy l thức diệt". Như vậy vị ấy sống qun php trn cc nội php; hay sống qun php trn cc ngoại php; hay sống qun php trn cc nội php, ngoại php; hay sống qun tnh sanh khởi trn cc php; hay sống qun tnh diệt tận trn cc php; hay sống qun tnh sanh diệt trn cc php. "C những php ở đy", vị ấy sống an tr chnh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chnh tr, chnh niệm. V vị ấy sống khng nương tựa, khng chấp trước một vật g ở trn đời. Ny cc Tỷ kheo, như vậy Tỷ kheo sống qun php trn cc php đối với Năm Thủ uẩn.

 

Dhammānupassanā āyatanapabbaṃ

384. Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati chasu ajjhattikabāhiresu āyatanesu. Kathaca pana, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati chasu ajjhattikabāhiresu āyatanesu?

Idha, bhikkhave, bhikkhu cakkhuca pajānāti, rūpe ca pajānāti, yaca tadubhayaṃ paṭicca uppajjati saṃyojanaṃ taca pajānāti, yathā ca anuppannassa saṃyojanassa uppādo hoti taca pajānāti, yathā ca uppannassa saṃyojanassa pahānaṃ hoti taca pajānāti, yathā ca pahīnassa saṃyojanassa āyatiṃ anuppādo hoti taca pajānāti.

Sotaca pajānāti, sadde ca pajānāti, yaca tadubhayaṃ paṭicca uppajjati saṃyojanaṃ taca pajānāti, yathā ca anuppannassa saṃyojanassa uppādo hoti taca pajānāti, yathā ca uppannassa saṃyojanassa pahānaṃ hoti taca pajānāti, yathā ca pahīnassa saṃyojanassa āyatiṃ anuppādo hoti taca pajānāti.

Ghānaca pajānāti, gandhe ca pajānāti, yaca tadubhayaṃ paṭicca uppajjati saṃyojanaṃ taca pajānāti, yathā ca anuppannassa saṃyojanassa uppādo hoti taca pajānāti, yathā ca uppannassa saṃyojanassa pahānaṃ hoti taca pajānāti, yathā ca pahīnassa saṃyojanassa āyatiṃ anuppādo hoti taca pajānāti.

Jivhaca pajānāti, rase ca pajānāti, yaca tadubhayaṃ paṭicca uppajjati saṃyojanaṃ taca pajānāti, yathā ca anuppannassa saṃyojanassa uppādo hoti taca pajānāti , yathā ca uppannassa saṃyojanassa pahānaṃ hoti taca pajānāti, yathā ca pahīnassa saṃyojanassa āyatiṃ anuppādo hoti taca pajānāti.

Kāyaca pajānāti, phoṭṭhabbe ca pajānāti, yaca tadubhayaṃ paṭicca uppajjati saṃyojanaṃ taca pajānāti, yathā ca anuppannassa saṃyojanassa uppādo hoti taca pajānāti, yathā ca uppannassa saṃyojanassa pahānaṃ hoti taca pajānāti, yathā ca pahīnassa saṃyojanassa āyatiṃ anuppādo hoti taca pajānāti.

Manaca pajānāti, dhamme ca pajānāti, yaca tadubhayaṃ paṭicca uppajjati saṃyojanaṃ taca pajānāti, yathā ca anuppannassa saṃyojanassa uppādo hoti taca pajānāti, yathā ca uppannassa saṃyojanassa pahānaṃ hoti taca pajānāti, yathā ca pahīnassa saṃyojanassa āyatiṃ anuppādo hoti taca pajānāti.

Iti ajjhattaṃ vā dhammesu dhammānupassī viharati, bahiddhā vā dhammesu dhammānupassī viharati, ajjhattabahiddhā vā dhammesu dhammānupassī viharati. Samudayadhammānupassī vā dhammesu viharati, vayadhammānupassī vā dhammesu viharati, samudayavayadhammānupassī vā dhammesu viharati. Atthi dhammāti vā panassa sati paccupaṭṭhitā hoti yāvadeva āṇamattāya paṭissatimattāya, anissito ca viharati, na ca kici loke upādiyati. Evampi kho, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati chasu ajjhattikabāhiresu āyatanesu.

Āyatanapabbaṃ niṭṭhitaṃ.

 

Āyatanapabbavaṇṇanā

384. Evaṃ pacakkhandhavasena dhammānupassanaṃ vibhajitvā idāni āyatanavasena vibhajituṃ puna caparantiādimāha. Tattha chasu ajjhattikabāhiresu āyatanesūti cakkhu sotaṃ ghānaṃ jivhā kāyo manoti imesu chasu ajjhattikesu, rūpaṃ saddo gandho raso phoṭṭhabbo dhammoti imesu chasu bāhiresu. Cakkhuca pajānātīti cakkhupasādaṃ yāthāvasarasalakkhaṇavasena pajānāti. Rūpe ca pajānātīti bahiddhā catusamuṭṭhānikarūpaca yāthāvasarasalakkhaṇavasena pajānāti. Yaca tadubhayaṃ paṭicca uppajjati saṃyojananti yaca taṃ cakkhuṃ ceva rūpe cāti ubhayaṃ paṭicca. Kāmarāgasaṃyojanaṃ paṭigha, māna, diṭṭhi, vicikicchā, sīlabbataparāmāsa, bhavarāga, issā, macchariya, avijjāsaṃyojananti dasavidhaṃ saṃyojanaṃ uppajjati, taca yāthāvasarasalakkhaṇavasena pajānāti.

Kathaṃ panetaṃ uppajjatīti? Cakkhudvāre tāva āpāthagataṃ iṭṭhārammaṇaṃ kāmassādavasena assādayato abhinandato kāmarāgasaṃyojanaṃ uppajjati. Aniṭṭhārammaṇe kujjhato paṭighasaṃyojanaṃ uppajjati. Ṭhapetvā maṃ ko ao etaṃ ārammaṇaṃ vibhāvetuṃ samattho atthīti maato mānasaṃyojanaṃ uppajjati. Etaṃ rūpārammaṇaṃ niccaṃ dhuvanti gaṇhato diṭṭhisaṃyojanaṃ uppajjati. Etaṃ rūpārammaṇaṃ satto nu kho, sattassa nu khoti vicikicchato vicikicchāsaṃyojanaṃ uppajjati. Sampattibhave vata no idaṃ sulabhaṃ jātanti bhavaṃ patthentassa bhavarāgasaṃyojanaṃ uppajjati. Āyatimpi evarūpaṃ sīlabbataṃ samādiyitvā sakkā laddhunti sīlabbataṃ samādiyantassa sīlabbataparāmāsasaṃyojanaṃ uppajjati. Aho vata taṃ rūpārammaṇaṃ ae na labheyyunti usūyato issāsaṃyojanaṃ uppajjati. Attanā laddhaṃ rūpārammaṇaṃ aassa maccharāyato macchariyasaṃyojanaṃ uppajjati. Sabbeheva sahajātaaāṇavasena avijjāsaṃyojanaṃ uppajjati.

Yathā ca anuppannassāti yena kāraṇena asamudācāravasena anuppannassa tassa dasavidhassāpi saṃyojanassa uppādo hoti, taca kāraṇaṃ pajānāti. Yathā ca uppannassāti appahīnaṭṭhena pana samudācāravasena vā uppannassa tassa dasavidhassāpi saṃyojanassa yena kāraṇena pahānaṃ hoti, taca kāraṇaṃ pajānāti. Yathā ca pahīnassāti tadaṅgavikkhambhanappahānavasena pahīnassāpi tassa dasavidhassa saṃyojanassa yena kāraṇena āyatiṃ anuppādo hoti, taca pajānāti. Kena kāraṇena panassa āyatiṃ anuppādo hoti? Diṭṭhivicikicchāsīlabbataparāmāsaissāmacchariyabhedassa tāva pacavidhassa saṃyojanassa sotāpattimaggena āyatiṃ anuppādo hoti. Kāmarāgapaṭighasaṃyojanadvayassa oḷārikassa sakadāgāmimaggena, aṇusahagatassa anāgāmimaggena, mānabhavarāgāvijjāsaṃyojanattayassa arahattamaggena āyatiṃ anuppādo hoti. Sotaca pajānāti sadde cātiādīsupi eseva nayo. Apicettha āyatanakathā vitthārato visuddhimagge āyatananiddese vuttanayeneva veditabbā.

Iti ajjhattaṃ vāti evaṃ ajjhattikāyatanapariggaṇhanena attano vā dhammesu bāhirāyatanapariggaṇhanena parassa vā dhammesu, kālena vā attano, kālena vā parassa dhammesu dhammānupassī viharati. Samudayavayā panettha avijjāsamudayā cakkhusamudayoti rūpāyatanassa rūpakkhandhe, arūpāyatanesu manāyatanassa viāṇakkhandhe, dhammāyatanassa sesakkhandhesu vuttanayena nīharitabbā. Lokuttaradhammā na gahetabbā. Ito paraṃ vuttanayameva. Kevalahi idha āyatanapariggāhikā sati dukkhasaccanti evaṃ yojanaṃ katvā āyatanapariggāhakassa bhikkhuno niyyānamukhaṃ veditabbaṃ. Sesaṃ tādisamevāti.

Āyatanapabbaṃ niṭṭhitaṃ.

384. Lại nữa ny cc Tỷ kheo, Tỷ kheo sống qun php trn cc php đối với Su Nội Ngoại xứ.

Ny cc Tỷ kheo, thế no l Tỷ kheo sống qun php trn cc php đối với Su Nội Ngoại xứ?

Ny cc Tỷ kheo, ở đy Tỷ kheo tuệ tri con mắt v tuệ tri cc sắc, do duyn hai php ny, kiết sử sanh khởi, vị ấy tuệ tri như vậy; v với kiết sử chưa sanh nay sanh khởi, vị ấy tuệ tri như vậy; v với kiết sử đ sanh nay được đoạn diệt, vị ấy tuệ tri như vậy; v với kiết sử đ được đoạn diệt, tương lai khng sanh khởi nữa, vị ấy tuệ tri như vậy... v tuệ tri tai v tuệ tri cc tiếng... v tuệ tri mũi v tuệ tri cc hương... v tuệ tri lưỡi v tuệ tri cc vị... v tuệ tri thn v tuệ tri cc xc... v tuệ tri v tuệ tri cc php; do duyn hai php ny, kiết sử sanh khởi, vị ấy tuệ tri như vậy; v với kiết sử chưa sanh nay sanh khởi, vị ấy tuệ tri như vậy; v với kiết sử đ sanh nay được đoạn diệt, vị ấy tuệ tri như vậy; v với kiết sử đ được đoạn diệt, tương lai khng sanh khởi nữa, vị ấy tuệ tri như vậy.

Như vậy vị ấy sống qun php trn cc nội php; hay sống qun php trn cc ngoại php; hay sống qun php trn cả cc nội php, ngoại php; hay sống qun tnh sanh khởi trn cc php; hay sống qun tnh diệt tận trn cc php; hay sống qun tnh sanh diệt trn cc php. "C những php ở đy", vị ấy sống an tr chnh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chnh tr, chnh niệm. V vị ấy sống khng nương tựa, khng chấp trước một vật g trn đời. Ny cc Tỷ kheo, như vậy Tỷ kheo sống qun php trn cc php, đối với Su Nội Ngoại xứ.

Dhammānupassanā bojjhaṅgapabbaṃ

385. Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati sattasu bojjhaṅgesu. Kathaca pana, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati sattasu bojjhaṅgesu? Idha, bhikkhave, bhikkhu santaṃ vā ajjhattaṃ satisambojjhaṅgaṃ atthi me ajjhattaṃ satisambojjhaṅgoti pajānāti, asantaṃ vā ajjhattaṃ satisambojjhaṅgaṃ natthi me ajjhattaṃ satisambojjhaṅgoti pajānāti, yathā ca anuppannassa satisambojjhaṅgassa uppādo hoti taca pajānāti, yathā ca uppannassa satisambojjhaṅgassa bhāvanāya pāripūrī hoti taca pajānāti.

Santaṃ vā ajjhattaṃ dhammavicayasambojjhaṅgaṃ atthi me ajjhattaṃ dhammavicayasambojjhaṅgoti pajānāti, asantaṃ vā ajjhattaṃ dhammavicayasambojjhaṅgaṃ natthi me ajjhattaṃ dhammavicayasambojjhaṅgoti pajānāti, yathā ca anuppannassa dhammavicayasambojjhaṅgassa uppādo hoti taca pajānāti, yathā ca uppannassa dhammavicayasambojjhaṅgassa bhāvanāya pāripūrī hoti taca pajānāti.

Santaṃ vā ajjhattaṃ vīriyasambojjhaṅgaṃ atthi me ajjhattaṃ vīriyasambojjhaṅgoti pajānāti, asantaṃ vā ajjhattaṃ vīriyasambojjhaṅgaṃ natthi me ajjhattaṃ vīriyasambojjhaṅgoti pajānāti, yathā ca anuppannassa vīriyasambojjhaṅgassa uppādo hoti taca pajānāti, yathā ca uppannassa vīriyasambojjhaṅgassa bhāvanāya pāripūrī hoti taca pajānāti.

Santaṃ vā ajjhattaṃ pītisambojjhaṅgaṃ atthi me ajjhattaṃ pītisambojjhaṅgoti pajānāti, asantaṃ vā ajjhattaṃ pītisambojjhaṅgaṃ natthi me ajjhattaṃ pītisambojjhaṅgoti pajānāti, yathā ca anuppannassa pītisambojjhaṅgassa uppādo hoti taca pajānāti, yathā ca uppannassa pītisambojjhaṅgassa bhāvanāya pāripūrī hoti taca pajānāti.

Santaṃ vā ajjhattaṃ passaddhisambojjhaṅgaṃ atthi me ajjhattaṃ passaddhisambojjhaṅgoti pajānāti, asantaṃ vā ajjhattaṃ passaddhisambojjhaṅgaṃ natthi me ajjhattaṃ passaddhisambojjhaṅgoti pajānāti, yathā ca anuppannassa passaddhisambojjhaṅgassa uppādo hoti taca pajānāti, yathā ca uppannassa passaddhisambojjhaṅgassa bhāvanāya pāripūrī hoti taca pajānāti.

Santaṃ vā ajjhattaṃ samādhisambojjhaṅgaṃ atthi me ajjhattaṃ samādhisambojjhaṅgoti pajānāti, asantaṃ vā ajjhattaṃ samādhisambojjhaṅgaṃ natthi me ajjhattaṃ samādhisambojjhaṅgoti pajānāti, yathā ca anuppannassa samādhisambojjhaṅgassa uppādo hoti taca pajānāti, yathā ca uppannassa samādhisambojjhaṅgassa bhāvanāya pāripūrī hoti taca pajānāti.

Santaṃ vā ajjhattaṃ upekkhāsambojjhaṅgaṃ atthi me ajjhattaṃ upekkhāsambojjhaṅgoti pajānāti , asantaṃ vā ajjhattaṃ upekkhāsambojjhaṅgaṃ natthi me ajjhattaṃ upekkhāsambojjhaṅgoti pajānāti, yathā ca anuppannassa upekkhāsambojjhaṅgassa uppādo hoti taca pajānāti, yathā ca uppannassa upekkhāsambojjhaṅgassa bhāvanāya pāripūrī hoti taca pajānāti.

Iti ajjhattaṃ vā dhammesu dhammānupassī viharati, bahiddhā vā dhammesu dhammānupassī viharati, ajjhattabahiddhā vā dhammesu dhammānupassī viharati. Samudayadhammānupassī vā dhammesu viharati, vayadhammānupassī vā dhammesu viharati, samudayavayadhammānupassī vā dhammesu viharati atthi dhammāti vā panassa sati paccupaṭṭhitā hoti yāvadeva āṇamattāya paṭissatimattāya anissito ca viharati, na ca kici loke upādiyati. Evampi kho, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati sattasu bojjhaṅgesu.

Bojjhaṅgapabbaṃ niṭṭhitaṃ. [bojjhaṅgapabbaṃ niṭṭhitaṃ, paṭhamabhāṇavāraṃ (syā.)]

 

Bojjhaṅgapabbavaṇṇanā

385. Evaṃ cha ajjhattikabāhirāyatanavasena dhammānupassanaṃ vibhajitvā idāni bojjhaṅgavasena vibhajituṃ puna caparantiādimāha. Tattha bojjhaṅgesūti bujjhanakasattassa aṅgesu. Santanti paṭilābhavasena saṃvijjamānaṃ. Satisambojjhaṅganti satisaṅkhātaṃ sambojjhaṅgaṃ. Ettha hi sambujjhati āraddhavipassakato paṭṭhāya yogāvacaroti sambodhi. Yāya vā so satiādikāya sattadhammasāmaggiyā sambujjhati kilesaniddāto uṭṭhāti, saccāni vā paṭivijjhati, sā dhammasāmaggī sambodhi. Tassa sambodhissa, tassā vā sambodhiyā aṅganti sambojjhaṅgaṃ. Tena vuttaṃ satisaṅkhātaṃ sambojjhaṅganti. Sesasambojjhaṅgesupi imināva nayena vacanattho veditabbo.

Asantanti appaṭilābhavasena avijjamānaṃ. Yathā ca anupannassātiādīsu pana satisambojjhaṅgassa tāva atthi, bhikkhave, satisambojjhaṅgaṭṭhānīyā dhammā, tattha yonisomanasikārabahulīkāro, ayamāhāro anuppannassa vā satisambojjhaṅgassa uppādāya, uppannassa vā satisambojjhaṅgassa bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā saṃvattatīti (saṃ. ni. 5.232) evaṃ uppādo hoti. Tattha satiyeva satisambojjhaṅgaṭṭhānīyā dhammā. Yonisomanasikāro vuttalakkhaṇoyeva. Taṃ tattha bahulaṃ pavattayato satisambojjhaṅgo uppajjati.

Apica cattāro dhammā satisambojjhaṅgassa uppādāya saṃvattanti satisampajaaṃ muṭṭhassatipuggalaparivajjanatā upaṭṭhitassatipuggalasevanatā tadadhimuttatāti. Abhikkantādīsu hi sattasu ṭhānesu satisampajaena, bhattanikkhittakākasadise muṭṭhassatipuggale parivajjanena, tissadattattheraabhayattherasadise upaṭṭhitassatipuggale sevanena, ṭhānanisajjādīsu satisamuṭṭhāpanatthaṃ ninnapoṇapabbhāracittatāya ca satisambojjhaṅgo uppajjati. Evaṃ catūhi kāraṇehi uppannassa panassa arahattamaggena bhāvanāpāripūri hotīti pajānāti.

Dhammavicayasambojjhaṅgassa pana atthi, bhikkhave, kusalākusalā dhammāpe kaṇhasukkasappaṭibhāgā dhammā, tattha yonisomanasikārabahulīkāro, ayamāhāro anuppannassa vā dhammavicayasambojjhaṅgassa uppādāya, uppannassa vā dhammavicayasambojjhaṅgassa bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā saṃvattatīti evaṃ uppādo hoti.

Apica satta dhammā dhammavicayasambojjhaṅgassa uppādāya saṃvattanti paripucchakatā vatthuvisadakiriyā indriyasamattapaṭipādanā duppaapuggalaparivajjanā paavantapuggalasevanā gambhīraāṇacariyapaccavekkhaṇā tadadhimuttatāti. Tattha paripucchakatāti khandhadhātuāyatanaindriyabala bojjhaṅgamaggaṅgajhānaṅgasamathavipassanānaṃ atthasannissitaparipucchābahulatā. Vatthuvisadakiriyāti ajjhattikabāhirānaṃ vatthūnaṃ visadabhāvakaraṇaṃ. Yadā hissa kesanakhalomāni dīghāni honti, sarīraṃ vā ussannadosaceva sedamalamakkhitaca, tadā ajjhattikaṃ vatthu avisadaṃ hoti aparisuddhaṃ. Yadā pana cīvaraṃ jiṇṇaṃ kiliṭṭhaṃ duggandhaṃ hoti, senāsanaṃ vā uklāpaṃ, tadā bāhiravatthu avisadaṃ hoti aparisuddhaṃ. Tasmā kesādichedāpanena uddhaṃvirecanaadhovirecanādīhi sarīrasallahukabhāvakaraṇena ucchādananahāpanena ca ajjhattikavatthu visadaṃ kātabbaṃ. Sūcikammadhovanarajanaparibhaṇḍakaraṇādīhi bāhiravatthu visadaṃ kātabbaṃ. Etasmihi ajjhattikabāhire vatthumhi avisade uppannesu cittacetasikesu āṇampi avisadaṃ hoti aparisuddhaṃ aparisuddhāni dīpakapallavaṭṭitelāni nissāya uppannadīpasikhāya obhāso viya. Visade pana ajjhattikabāhire vatthumhi uppannesu cittacetasikesu āṇampi visadaṃ hoti parisuddhāni dīpakapallavaṭṭitelāni nissāya uppannadīpasikhāya obhāso viya. Tena vuttaṃ vatthuvisadakiriyā dhammavicayasambojjhaṅgassa uppādāya saṃvattatīti.

Indriyasamattapaṭipādanā nāma saddhādīnaṃ indriyānaṃ samabhāvakaraṇaṃ. Sace hissa saddhindriyaṃ balavaṃ hoti, itarāni mandāni, tato vīriyindriyaṃ paggahakiccaṃ, satindriyaṃ upaṭṭhānakiccaṃ, samādhindriyaṃ avikkhepakiccaṃ, paindriyaṃ dassanakiccaṃ kātuṃ na sakkoti. Tasmā taṃ dhammasabhāvapaccavekkhaṇena vā, yathā vā manasikaroto balavaṃ jātaṃ, tathā amanasikārena hāpetabbaṃ. Vakkalittheravatthu cettha nidassanaṃ. Sace pana vīriyindriyaṃ balavaṃ hoti, atha saddhindriyaṃ adhimokkhakiccaṃ kātuṃ na sakkoti, na itarāni itarakiccabhedaṃ. Tasmā taṃ passaddhādibhāvanāya hāpetabbaṃ. Tatrāpi soṇattherassa vatthu dassetabbaṃ. Evaṃ sesesupi ekassa balavabhāve sati itaresaṃ attano kiccesu asamatthatā veditabbā.

Visesato panettha saddhāpaānaṃ samādhivīriyānaca samataṃ pasaṃsanti. Balavasaddho hi mandapao mudhappasanno hoti, avatthusmiṃ pasīdati. Balavapao mandasaddho kerāṭikapakkhaṃ bhajati, bhesajjasamuṭṭhito viya rogo atekiccho hoti. Cittuppādamatteneva kusalaṃ hotīti atidhāvitvā dānādīni akaronto niraye uppajjati. Ubhinnaṃ samatāya vatthusmiṃyeva pasīdati. Balavasamādhiṃ pana mandavīriyaṃ samādhissa kosajjapakkhattā kosajjaṃ abhibhavati. Balavavīriyaṃ mandasamādhiṃ vīriyassa uddhaccapakkhattā uddhaccaṃ abhibhavati. Samādhi pana vīriyena saṃyojito kosajje patituṃ na labhati, vīriyaṃ samādhinā saṃyojitaṃ uddhacce patituṃ na labhati. Tasmā tadubhayaṃ samaṃ kātabbaṃ. Ubhayasamatāya hi appanā hoti.

Apica samādhikammikassa balavatīpi saddhā vaṭṭati. Evaṃ saddahanto okappento appanaṃ pāpuṇissati. Samādhipaāsu pana samādhikammikassa ekaggatā balavatī vaṭṭati. Evahi so appanaṃ pāpuṇāti. Vipassanākammikassa paā balavatī vaṭṭati. Evahi so lakkhaṇapaṭivedhaṃ pāpuṇāti. Ubhinnaṃ pana samatāyapi appanā hotiyeva. Sati pana sabbattha balavatī vaṭṭati. Sati hi cittaṃ uddhaccapakkhikānaṃ saddhāvīriyapaānaṃ vasena uddhaccapātato, kosajjapakkhikena ca samādhinā kosajjapātato rakkhati. Tasmā sā loṇadhūpanaṃ viya sabbabyajanesu, sabbakammikaamacco viya ca, sabbarājakiccesu sabbattha icchitabbā. Tenāha sati ca pana sabbatthikā vuttā bhagavatā, kiṃ kāraṇā? Cittahi satipaṭisaraṇaṃ, ārakkhapaccupaṭṭhānā ca sati, na vinā satiyā cittassa paggahaniggaho hotī ti. Duppaapuggalaparivajjanā nāma khandhādibhede anogāḷhapaānaṃ dummedhapuggalānaṃ ārakā parivajjanaṃ. Paavantapuggalasevanā nāma samapaāsalakkhaṇapariggāhikāya udayabbayapaāya samannāgatapuggalasevanā. Gambhīraāṇacariyapaccavekkhaṇā nāma gambhīresu khandhādīsu pavattāya gambhīrapaāya pabhedapaccavekkhaṇā. Tadadhimuttatā nāma ṭhānanisajjādīsu dhammavicayasambojjhaṅgasamuṭṭhāpanatthaṃ ninnapoṇapabbhāracittatā. Evaṃ uppannassa pannassa arahattamaggena bhāvanāpāripūri hotīti pajānāti.

Vīriyasambojjhaṅgassa atthi, bhikkhave, ārambhadhātu nikkamadhātu parakkamadhātu, tattha yonisomanasikārabahulīkāro, ayamāhāro anuppannassa vā vīriyasambojjhaṅgassa uppādāya, uppannassa vā vīriyasambojjhaṅgassa bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā saṃvattatīti evaṃ uppādo hoti.

Apica ekādasa dhammā vīriyasambojjhaṅgassa uppādāya saṃvattanti apāyabhayapaccavekkhaṇatā ānisaṃsadassāvitā gamanavīthipaccavekkhaṇatā piṇḍapātāpacāyanatā dāyajjamahattapaccavekkhaṇatā satthumahattapaccavekkhaṇatā jātimahattapaccavekkhaṇatā sabrahmacārimahattapaccavekkhaṇatā kusītapuggalaparivajjanatā āraddhavīriyapuggalasevanatā tadadhimuttatāti.

Tattha nirayesu pacavidhabandhanakammakāraṇato paṭṭhāya mahādukkhānubhavanakālepi, tiracchānayoniyaṃ jālakhipanakumīnādīhi gahitakālepi, pājanakaṇṭakādippahāratunnassa sakaṭavahanādikālepi, pettivisaye anekānipi vassasahassāni ekaṃ buddhantarampi khuppipāsāhi āturībhūtakālepi, kālakacikaasuresu saṭṭhihatthaasītihatthappamāṇena aṭṭhicammamatteneva attabhāvena vātātapādidukkhānubhavanakālepi na sakkā vīriyasambojjhaṅgaṃ uppādetuṃ, ayameva te bhikkhu kālo vīriyakaraṇāyāti evaṃ apāyabhayaṃ paccavekkhantassāpi vīriyasambojjhaṅgo uppajjati.

Na sakkā kusītena navalokuttaradhammaṃ laddhuṃ, āraddhavīriyeneva sakkā ayamānisaṃso vīriyassāti evaṃ ānisaṃsadassāvinopi uppajjati. Sabbabuddhapaccekabuddhamahāsāvakehi te gatamaggo gantabbo, so ca na sakkā kusītena gantunti evaṃ gamanavīthiṃ paccavekkhantassāpi uppajjati. Ye taṃ piṇḍapātādīhi upaṭṭhahanti, ime te manussā neva ātakā, na dāsakammakarā, nāpi taṃ nissāya jīvissāmāti te paṇītāni cīvarādīni denti. Atha kho attano kārānaṃ mahapphalataṃ paccāsīsamānā denti. Satthārāpi ayaṃ ime paccaye paribhujitvā kāyadaḷhībahulo sukhaṃ viharissatīti na evaṃ sampassatā tuyhaṃ paccayā anuātā. Atha kho ayaṃ ime paribhujamāno samaṇadhammaṃ katvā vaṭṭadukkhato muccissatīti te paccayā anuātā, so dāni tvaṃ kusīto viharanto na taṃ piṇḍaṃ apacāyissati. Āraddhavīriyasseva hi piṇḍapātāpacāyanaṃ nāma hotīti evaṃ piṇḍapātāpacāyanaṃ paccavekkhantassāpi uppajjati ayyamittattherassa viya.

Thero kira kassakaleṇe nāma paṭivasati. Tassa ca gocaragāme ekā mahāupāsikā theraṃ puttaṃ katvā paṭijaggati. Sā ekadivasaṃ araaṃ gacchantī dhītaraṃ āha amma, asukasmiṃ ṭhāne purāṇataṇḍulā, asukasmiṃ sappi, asukasmiṃ khīraṃ, asukasmiṃ phāṇitaṃ, tava bhātikassa ayyamittassa āgatakāle bhattaṃ pacitvā khīrasappiphāṇitehi saddhiṃ dehi, tvaca bhujeyyāsi. Ahaṃ pana hiyyo pakkapārivāsikabhattaṃ kajiyena bhuttāmhīti. Divā kiṃ bhujissasi ammā,ti? Sākapaṇṇaṃ pakkhipitvā kaṇataṇḍulehi ambilayāguṃ pacitvā ṭhapehi ammā,ti.

Thero cīvaraṃ pārupitvā pattaṃ nīharantova taṃ saddaṃ sutvā attānaṃ ovadi mahāupāsikā kira kajiyena pārivāsikabhattaṃ bhuji, divāpi kaṇapaṇṇambilayāguṃ bhujissati , tuyhaṃ atthāya pana purāṇataṇḍulādīni ācikkhati, taṃ nissāya kho panesā neva khettaṃ na vatthuṃ na bhattaṃ na vatthaṃ paccāsīsati, tisso pana sampattiyo patthayamānā deti, tvaṃ etissā tā sampattiyo dātuṃ sakkhissasi, na sakkhissasīti, ayaṃ kho pana piṇḍapāto tayā sarāgena sadosena samohena na sakkā gaṇhitunti pattaṃ thavikāya pakkhipitvā gaṇṭhikaṃ mucitvā nivattitvā kassakaleṇameva gantvā pattaṃ heṭṭhāmace cīvaraṃ cīvaravaṃse ṭhapetvā arahattaṃ apāpuṇitvā na nikkhamissāmīti vīriyaṃ adhiṭṭhahitvā nisīdi. Dīgharattaṃ appamatto hutvā nivutthabhikkhu vipassanaṃ vaḍḍhetvā purebhattameva arahattaṃ patvā vikasamānamiva padumaṃ mahākhīṇāsavo sitaṃ karontova nisīdi. Leṇadvāre rukkhamhi adhivatthā devatā

Namo te purisājaa, namo te purisuttama;

Yassa te āsavā khīṇā, dakkhiṇeyyosi mārisāti.

Udānaṃ udānetvā bhante, piṇḍāya paviṭṭhānaṃ tumhādisānaṃ arahantānaṃ bhikkhaṃ datvā mahallakitthiyo dukkhā muccissantīti āha. Thero uṭṭhahitvā dvāraṃ vivaritvā kālaṃ olokento pātoyevāti atvā pattacīvaramādāya gāmaṃ pāvisi.

Dārikāpi bhattaṃ sampādetvā idāni me bhātā āgamissati, idāni āgamissatīti dvāraṃ olokayamānā nisīdi. Sā there gharadvāraṃ sampatte pattaṃ gahetvā sappiphāṇitayojitassa khīrapiṇḍapātassa pūretvā hatthe ṭhapesi. Thero sukhaṃ hotūti anumodanaṃ katvā pakkāmi. Sāpi taṃ olokayamānā aṭṭhāsi. Therassa hi tadā ativiya parisuddho chavivaṇṇo ahosi, vippasannāni indriyāni, mukhaṃ bandhanā pavuttatālapakkaṃ viya ativiya virocittha.

Mahāupāsikā araā āgantvā kiṃ, amma, bhātiko te āgatoti pucchi. Sā sabbaṃ taṃ pavattiṃ ārocesi. Upāsikā ajja mama puttassa pabbajitakiccaṃ matthakaṃ pattanti atvā abhiramati te, amma, bhātā buddhasāsane, na ukkaṇṭhatīti āha.

Mahantaṃ kho panetaṃ satthudāyajjaṃ yadidaṃ satta ariyadhanāni nāma, taṃ na sakkā kusītena gahetuṃ. Yathā hi vippaṭipannaṃ puttaṃ mātāpitaro ayaṃ amhākaṃ aputtoti paribāhiraṃ karonti, so tesaṃ accayena dāyajjaṃ na labhati, evaṃ kusītopi idaṃ ariyadhanadāyajjaṃ na labhati, āraddhavīriyova labhatīti dāyajjamahattaṃ paccavekkhatopi uppajjati.

Mahā kho pana te satthā, satthuno hi te mātukucchismiṃ paṭisandhigaṇhanakālepi abhinikkhamanepi abhisambodhiyampi dhammacakkappavattanayamakapāṭihāriya devorohanaāyusaṅkhāravossajjanesupi parinibbānakālepi dasasahassilokadhātu akampittha, yuttaṃ nu te evarūpassa satthu sāsane pabbajitvā kusītena bhavitunti evaṃ satthumahattaṃ paccavekkhatopi uppajjati.

Jātiyāpi tvaṃ idāni na lāmakajātiko, asambhinnāya mahāsammatapaveṇiyā āgataukkākarājavaṃse jātosi, suddhodanamahārājassa ca mahāmāyādeviyā ca nattā, rāhulabhaddassa kaniṭṭho, tayā nāma evarūpena jinaputtena hutvā na yuttaṃ kusītena viharitunti evaṃ jātimahattaṃ paccavekkhatopi uppajjati.

Sāriputtamahāmoggallānā ceva asīti ca mahāsāvakā vīriyeneva lokuttaradhammaṃ paṭivijjhiṃsu, tvaṃ etesaṃ sabrahmacārīnaṃ maggaṃ paṭipajjasi, na paṭipajjasīti evaṃ sabrahmacārimahattaṃ paccavekkhatopi uppajjati.

Kucchiṃ pūretvā ṭhitaajagarasadise vissaṭṭhakāyikacetasikavīriye kusītapuggale parivajjantassāpi āraddhavīriye pahitatte puggale sevantassāpi ṭhānanisajjādīsu vīriyuppādanatthaṃ ninnapoṇapabbhāracittassāpi uppajjati. Evaṃ uppannassa panassa arahattamaggena bhāvanāpāripūri hotīti pajānāti.

Pītisambojjhaṅgassa atthi, bhikkhave, pītisambojjhaṅgaṭṭhānīyā dhammā, tattha yonisomanasikārabahulīkāro, ayamāhāro anuppannassa vā pītisambojjhaṅgassa uppādāya, uppannassa vā pītisambojjhaṅgassa bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā saṃvattatīti evaṃ uppādo hoti . Tattha pītiyeva pītisambojjhaṅgaṭṭhānīyā dhammā nāma. Tassā uppādakamanasikāro yonisomanasikāro nāma.

Apica ekādasa dhammā pītisambojjhaṅgassa uppādāya saṃvattanti buddhānussati, dhamma, saṅgha , sīla, cāga, devatānussati upasamānussati lūkhapuggalaparivajjanatā siniddhapuggalasevanatā pasādanīyasuttantapaccavekkhaṇatā tadadhimuttatāti. Buddhaguṇe anussarantassāpi hi yāva upacārā sakalasarīraṃ pharamāno pītisambojjhaṅgo uppajjati, dhammasaṅghaguṇe anussarantassāpi, dīgharattaṃ akhaṇḍaṃ katvā rakkhitaṃ catupārisuddhisīlaṃ paccavekkhantassāpi, gihinopi dasasīlaṃ pacasīlaṃ pacavekkhantassāpi, dubbhikkhabhayādīsu paṇītabhojanaṃ sabrahmacārīnaṃ datvā evaṃ nāma adamhāti cāgaṃ paccavekkhantassāpi, gihinopi evarūpe kāle sīlavantānaṃ dinnadānaṃ paccavekkhantassāpi, yehi guṇehi samannāgatā devatā devattaṃ pattā, tathārūpānaṃ guṇānaṃ attani atthitaṃ paccavekkhantassāpi, samāpattiyā vikkhambhitā kilesā saṭṭhipi sattatipi vassāni na samudācarantīti paccavekkhantassāpi, cetiyadassanabodhidassanatheradassanesu asakkaccakiriyāya saṃsūcitalūkhabhāve buddhādīsu pasādasinehābhāvena gadrabhapiṭṭhe rajasadise lūkhapuggale parivajjantassāpi, buddhādīsu pasādabahule muducitte siniddhapuggale sevantassāpi, ratanattayaguṇaparidīpake pasādanīyasuttante paccavekkhantassāpi, ṭhānanisajjādīsu pītiuppādanatthaṃ ninnapoṇapabbhāracittassāpi uppajjati. Evaṃ uppannassa panassa arahattamaggena bhāvanāpāripūri hotīti pajānāti.

Passaddhisambojjhaṅgassa atthi, bhikkhave, kāyapassaddhi cittapassaddhi, tattha yonisomanasikārabahulīkāro, ayamāhāro anuppannassa vā passaddhisambojjhaṅgassa uppādāya, uppannassa vā passaddhisambojjhaṅgassa bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā saṃvattatīti evaṃ uppādo hoti.

Apica satta dhammā passaddhisambojjhaṅgassa uppādāya saṃvattanti paṇītabhojanasevanatā utusukhasevanatā iriyāpathasukhasevanatā majjhattapayogatā sāraddhakāyapuggalaparivajjanatā passaddhakāyapuggalasevanatā tadadhimuttatāti. Paṇītahi siniddhaṃ sappāyabhojanaṃ bhujantassāpi, sītuṇhesu ca utūsu ṭhānādīsu ca iriyāpathesu sappāyautuca iriyāpathaca sevantassāpi passaddhi uppajjati. Yo pana mahāpurisajātiko sabbautuiriyāpathakkhamo hoti, na taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Yassa sabhāgavisabhāgatā atthi, tasseva visabhāge utuiriyāpathe vajjetvā sabhāge sevantassa uppajjati. Majjhattapayogo vuccati attano ca parassa ca kammassakatāpaccavekkhaṇā. Iminā majjhattapayogena uppajjati. Yo leḍḍudaṇḍādīhi paraṃ viheṭhayamāno vicarati, evarūpaṃ sāraddhakāyaṃ puggalaṃ parivajjantassāpi, saṃyatapādapāṇiṃ passaddhakāyaṃ puggalaṃ sevantassāpi, ṭhānanisajjādīsu passaddhiuppādanatthāya ninnapoṇapabbhāracittassāpi uppajjati. Evaṃ uppannassa panassa arahattamaggena bhāvanāpāripūri hotīti pajānāti.

Samādhisambojjhaṅgassa atthi, bhikkhave, samathanimittaṃ abyagganimittaṃ, tattha yonisomanasikārabahulīkāro, ayamāhāro, anuppannassa vā samādhisambojjhaṅgassa uppādāya, uppannassa vā samādhisambojjhaṅgassa bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā saṃvattatīti evaṃ uppādo hoti. Tattha samathova samathanimittaṃ avikkhepaṭṭhena ca abyagganimittanti.

Apica ekādasa dhammā samādhisambojjhaṅgassa uppādāya saṃvattanti vatthuvisadakiriyatā indriyasamattapaṭipādanatā nimittakusalatā samaye cittassa paggaṇhanatā samaye cittassa niggaṇhanatā samaye sampahaṃsanatā samaye ajjhupekkhanatā asamāhitapuggalaparivajjanatā samāhitapuggalasevanatā jhānavimokkhapaccavekkhaṇatā tadadhimuttatāti. Tattha vatthuvisadakiriyatā ca indriyasamattapaṭipādanatā ca vuttanayeneva veditabbā.

Nimittakusalatā nāma kasiṇanimittassa uggahaṇakusalatā. Samaye cittassa paggaṇhanatāti yasmiṃ samaye atisithilavīriyatādīhi līnaṃ cittaṃ hoti, tasmiṃ samaye dhammavicayavīriyapītisambojjhaṅgasamuṭṭhāpanena tassa paggaṇhanaṃ. Samaye cittassa paggaṇhanatāti yasmiṃ samaye āraddhavīriyatādīhi uddhataṃ cittaṃ hoti, tasmiṃ samaye passaddhisamādhiupekkhāsambojjhaṅgasamuṭṭhāpanena tassa niggaṇhanaṃ. Samaye sampahaṃsanatāti yasmiṃ samaye cittaṃ paāpayogamandatāya vā upasamasukhānadhigamena vā nirassādaṃ hoti, tasmiṃ samaye aṭṭhasaṃvegavatthupaccavekkhaṇena saṃvejeti . Aṭṭha saṃvegavatthūni nāma jāti jarā byādhi maraṇāni cattāri, apāyadukkhaṃ pacamaṃ, atīte vaṭṭamūlakaṃ dukkhaṃ, anāgate vaṭṭamūlakaṃ dukkhaṃ, paccuppanne āhārapariyeṭṭhimūlakaṃ dukkhanti. Ratanattayaguṇānussaraṇena ca pasādaṃ janeti, ayaṃ vuccati samaye sampahaṃsanatāti.

Samaye ajjhupekkhanatā nāma yasmiṃ samaye sammāpaṭipattiṃ āgamma alīnaṃ anuddhataṃ anirassādaṃ ārammaṇe samappavattaṃ samathavīthipaṭipannaṃ cittaṃ hoti, tadāssa paggahaniggahasampahaṃsanesu na byāpāraṃ āpajjati, sārathi viya samappavattesu assesu. Ayaṃ vuccati samaye ajjhupekkhanatāti. Asamāhitapuggalaparivajjanatā nāma upacāraṃ vā appanaṃ vā appattānaṃ vikkhittacittānaṃ puggalānaṃ ārakā parivajjanaṃ. Samāhitapuggalasevanā nāma upacārena vā appanāya vā samāhitacittānaṃ sevanā bhajanā payirupāsanā. Tadadhimuttatā nāma ṭhānanisajjādīsu samādhiuppādanatthaṃyeva ninnapoṇapabbhāracittatā. Evahi paṭipajjato esa uppajjati. Evaṃ uppannassa panassa arahattamaggena bhāvanāpāripūri hotīti pajānāti.

Upekkhāsambojjhaṅgassa atthi, bhikkhave, upekkhāsambojjhaṅgaṭṭhānīyā dhammā, tattha yonisomanasikārabahulīkāro, ayamāhāro anuppannassa vā upekkhāsambojjhaṅgassa uppādāya, uppannassa vā upekkhāsambojjhaṅgassa bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā saṃvattatīti evaṃ uppādo hoti. Tattha upekkhāva upekkhāsambojjhaṅgaṭṭhānīyā dhammā nāma.

Apica paca dhammā upekkhāsambojjhaṅgassa uppādāya saṃvattanti sattamajjhattatā saṅkhāramajjhattatā sattasaṅkhārakelāyanapuggalaparivajjanatā sattasaṅkhāramajjhattapuggalasevanatā tadadhimuttatāti. Tattha dvīhākārehi sattamajjhattataṃ samuṭṭhāpeti tvaṃ attano kammena āgantvā attanova kammena gamissasi, esopi attanova kammena āgantvā attanova kammena gamissati, tvaṃ kaṃ kelāyasīti evaṃ kammassakatāpaccavekkhaṇena, paramatthato sattoyeva natthi, so tvaṃ kaṃ kelāyasīti evaṃ nissattapaccavekkhaṇena cāti. Dvīhevākārehi saṅkhāramajjhattataṃ samuṭṭhāpeti idaṃ cīvaraṃ anupubbena vaṇṇavikārataceva jiṇṇabhāvaca upagantvā pādapuchanacoḷakaṃ hutvā yaṭṭhikoṭiyā chaḍḍanīyaṃ bhavissati, sace panassa sāmiko bhaveyya, nāssa evaṃ vinassituṃ dadeyyāti evaṃ assāmikabhāvapaccavekkhaṇena ca, anaddhaniyaṃ idaṃ tāvakālikanti evaṃ tāvakālikabhāvapaccavekkhaṇena cāti. Yathā ca cīvare, evaṃ pattādīsupi yojanā kātabbā.

Sattasaṅkhārakelāyanapuggalaparivajjanatāti ettha yo puggalo gihi vā attano puttadhītādike, pabbajito vā attano antevāsikasamānupajjhāyakādike mamāyati, sahattheneva nesaṃ kesacchedanasūcikammacīvaradhovanarajanapattapacanādīni karoti, muhuttampi apassanto asuko sāmaṇero kuhiṃ asuko daharo kuhinti bhantamigo viya ito cito ca oloketi, aena kesacchedanādīnaṃ atthāya muhuttaṃ asukaṃ pesethāti yāciyamānopi amhepi taṃ attano kammaṃ na kārema, tumhe naṃ gahetvā kilamessathāti na deti, ayaṃ sattakelāyano nāma.

Yo pana cīvarapattathālakakattarayaṭṭhiādīni mamāyati, aassa hatthena parāmasitumpi na deti, tāvakālikaṃ yācito mayampi idaṃ mamāyantā na paribhujāma, tumhākaṃ kiṃ dassāmāti vadati, ayaṃ saṅkhārakelāyano nāma. Yo pana tesu dvīsupi vatthūsu majjhatto udāsino, ayaṃ sattasaṅkhāramajjhatto nāma. Iti ayaṃ upekkhāsambojjhaṅgo evarūpaṃ sattasaṅkhārakelāyanapuggalaṃ ārakā parivajjantassāpi, sattasaṅkhāramajjhattapuggalaṃ sevantassāpi, ṭhānanisajjādīsu taduppādanatthaṃ ninnapoṇapabbhāracittassāpi uppajjati. Evaṃ uppannassa panassa arahattamaggena bhāvanāpāripūri hotīti pajānāti.

Iti ajjhattaṃ vāti evaṃ attano vā satta sambojjhaṅge pariggaṇhitvā, parassa vā, kālena vā attano, kālena vā parassa sambojjhaṅge pariggaṇhitvā dhammesu dhammānupassī viharati. Samudayavayā panettha sambojjhaṅgānaṃ nibbattinirodhavasena veditabbā. Ito paraṃ vuttanayameva. Kevalahi idha bojjhaṅgapariggāhikā sati dukkhasaccanti evaṃ yojanaṃ katvā bojjhaṅgapariggāhakassa bhikkhuno niyyānamukhaṃ veditabbaṃ. Sesaṃ tādisamevāti.

Bojjhaṅgapabbaṃ niṭṭhitaṃ.

385. Lại nữa ny cc Tỷ kheo, Tỷ kheo sống qun php trn cc php đối với Bảy Gic chi. Ny cc Tỷ kheo, thế no l Tỷ kheo sống qun php trn cc php đối với Bảy Gic chi? Ny cc Tỷ kheo, ở đy Tỷ kheo, nội tm c Niệm Gic chi, tuệ tri rằng: "Nội tm ti c Niệm Gic chi", hay nội tm khng c Niệm Gic chi, tuệ tri rằng: "Nội tm ti khng c Niệm Gic chi"; v với Niệm Gic chi chưa sanh nay sanh khởi, vị ấy tuệ tri như vậy, v với Niệm Gic chi đ sanh, nay được tu tập vin thnh, vị ấy tuệ tri như vậy.

Hay nội tm c Trạch php Gic chi...

Hay nội tm c Tinh tấn Gic chi...

Hay nội tm c Hỷ Gic chi...

Hay nội tm c Khinh an Gic chi...

Hay nội tm c ịnh Gic chi...

Hay nội tm c Xả Gic chi; tuệ tri rằng: "Nội tm ti c Xả Gic chi"; hay nội tm khng c Xả Gic chi, tuệ tri rằng: "Nội tm ti khng c Xả Gic chi." V với Xả Gic chi chưa sanh nay sanh khởi, vị ấy tuệ tri như vậy; v với Xả Gic chi đ sanh nay được tu tập vin thnh, vị ấy tuệ tri như vậy.

Như vậy vị ấy sống qun php trn cc nội php; hay sống qun php trn cc ngoại php; hay sống qun php trn cả cc nội php, ngoại php. Hay sống qun tnh sanh khởi trn cc php; hay sống qun tnh diệt tận trn cc php; hay sống qun tnh sanh diệt trn cc php. "C những php ở đy"; vị ấy sống an tr chnh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chnh tr, chnh niệm. V vị ấy sống khng nương tựa, khng chấp trước một vật g trn đời. Ny cc Tỷ kheo, như vậy Tỷ kheo sống qun php trn cc php đối với Bảy Gic chi.

Dhammānupassanā saccapabbaṃ

386. Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati catūsu ariyasaccesu. Kathaca pana, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati catūsu ariyasaccesu? Idha, bhikkhave, bhikkhu idaṃ dukkhanti yathābhūtaṃ pajānāti, ayaṃ dukkhasamudayoti yathābhūtaṃ pajānāti, ayaṃ dukkhanirodhoti yathābhūtaṃ pajānāti, ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṃ pajānāti.

Paṭhamabhāṇavāro niṭṭhito.

Catusaccapabbavaṇṇanā

386. Evaṃ sattabojjhaṅgavasena dhammānupassanaṃ vibhajitvā idāni catusaccavasena vibhajituṃ puna caparantiādimāha. Tattha idaṃ dukkhanti yathābhūtaṃ pajānātīti ṭhapetvā taṇhaṃ tebhūmakadhamme idaṃ dukkhanti yathāsabhāvato pajānāti, tasseva kho pana dukkhassa janikaṃ samuṭṭhāpikaṃ purimataṇhaṃ ayaṃ dukkhasamudayoti, ubhinnaṃ appavattinibbānaṃ ayaṃ dukkhanirodhoti, dukkhaparijānanaṃ samudayapajahanaṃ nirodhasacchikaraṇaṃ ariyamaggaṃ ayaṃ dukkhanirodhagāminipaṭipadāti yathāsabhāvato pajānātīti attho. Avasesā ariyasaccakathā ṭhapetvā jātiādīnaṃ padabhājanakathaṃ visuddhimagge vitthāritāyeva.

 

386. Lại nữa ny cc Tỷ kheo, vị ấy sống qun php trn cc php đối với Bốn Sự thật.

Ny cc Tỷ kheo, thế no l Tỷ kheo sống qun php trn cc php đối với Bốn Sự thật? Ny cc Tỷ kheo, ở đy Tỷ kheo như thật tuệ tri: "y l khổ"; như thật tuệ tri: "y l khổ tập"; như thật tuệ tri: "y l khổ diệt"; như thật tuệ tri: "y l con đường đưa đến khổ diệt".

Dukkhasaccaniddeso

387. Katamaca , bhikkhave, dukkhaṃ ariyasaccaṃ? Jātipi dukkhā, jarāpi dukkhā, maraṇampi dukkhaṃ, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsāpi dukkhā, appiyehi sampayogopi dukkho, piyehi vippayogopi dukkho [appiyehipe vippayogo dukkhotipāṭho ceva taṃniddeso ca katthaci na dissati, aṭṭhakathāyaṃpi taṃsaṃvaṇṇanā natthi], yampicchaṃ na labhati tampi dukkhaṃ, saṅkhittena pacupādānakkhandhā[pacupādānakkhandhāpi (ka.)]dukkhā.

 

387. V ny cc Tỷ kheo, thế no Khổ Thnh đế? Sanh l khổ, gi l khổ, chết l khổ, sầu, bi. khổ, ưu, no l khổ, cầu khng được l khổ, tm lại Năm Thủ uẩn l khổ.

 

 

 

 

388. Katamā ca, bhikkhave, jāti? Yā tesaṃ tesaṃ sattānaṃ tamhi tamhi sattanikāye jāti sajāti okkanti abhinibbatti khandhānaṃ pātubhāvo āyatanānaṃ paṭilābho, ayaṃ vuccati, bhikkhave, jāti.

Dukkhasaccaniddesavaṇṇanā

388. Padabhājane pana katamā ca, bhikkhave, jātīti bhikkhave, yā jātipi dukkhāti evaṃ vuttā jāti, sā katamāti evaṃ sabbapucchāsu attho veditabbo. Yā tesaṃ tesaṃ sattānanti idaṃ imesaṃ nāmāti niyamābhāvato sabbasattānaṃ pariyādānavacanaṃ. Tamhi tamhi sattanikāyeti idampi sabbasattanikāyapariyādānavacanaṃ jananaṃ jāti savikārānaṃ paṭhamābhinibbattakkhandhānametaṃ adhivacanaṃ. Sajātīti idaṃ tassā eva upasaggamaṇḍitavevacanaṃ. Sā eva anupaviṭṭhākārena okkamanaṭṭhena okkanti. Nibbattisaṅkhātena abhinibbattanaṭṭhena abhinibbatti. Iti ayaṃ catubbidhāpi sammutikathā nāma . Khandhānaṃ pātubhāvoti ayaṃ pana paramatthakathā. Ekavokārabhavādīsu ekacatupacabhedānaṃ khandhānaṃyeva pātubhāvo, na puggalassa, tasmiṃ pana sati puggalo pātubhūtoti vohāramattaṃ hoti. Āyatanānaṃ paṭilābhoti āyatanāni pātubhavantāneva paṭiladdhāni nāma honti, so tesaṃ pātubhāvasaṅkhāto paṭilābhoti attho.

 

388. Ny cc Tỷ kheo thế no l sanh? Mỗi mỗi hạng chng sanh trong từng giới loại, sự xuất sản, xuất sanh, xuất thnh, ti sanh của họ, sự xuất hiện cc uẩn, sự hoạch đắc cc căn. Ny cc Tỷ kheo, như vậy gọi l sanh.

389. Katamā ca, bhikkhave, jarā? Yā tesaṃ tesaṃ sattānaṃ tamhi tamhi sattanikāye jarā jīraṇatā khaṇḍiccaṃ pāliccaṃ valittacatā āyuno saṃhāni indriyānaṃ paripāko, ayaṃ vuccati, bhikkhave, jarā.

389.Jarāti sabhāvaniddeso. Jīraṇatāti ākārabhāvaniddeso. Khaṇḍiccantiādi vikāraniddeso. Daharakālasmihi dantā samasetā honti. Teyeva paripaccante anukkamena vaṇṇavikāraṃ āpajjitvā tattha tattha pattanti. Atha patitaca ṭhitaca upādāya khaṇḍitadantā khaṇḍitā nāma. Khaṇḍitānaṃ bhāvo khaṇḍiccanti vuccati. Anukkamena paṇḍarabhūtāni kesalomāni palitāni nāma. Palitāni sajātāni assāti palito, palitassa bhāvo pāliccaṃ. Jarāvātappahārena sositamaṃsalohitatāya valiyo tacasmiṃ assāti valittaco, tassa bhāvo valittacatā. Ettāvatā dantakesalomatacesu vikāradassanavasena pākaṭībhūtā pākaṭajarā dassitā.

Yatheva hi udakassa vā vātassa vā aggino vā tiṇarukkhādīnaṃ saṃbhaggapalibhaggatāya vā jhāmatāya vā gatamaggo pākaṭo hoti, na ca so gatamaggo tāneva udakādīni, evameva jarāya dantādīnaṃ khaṇḍiccādivasena gatamaggo pākaṭo, cakkhuṃ ummiletvāpi gayhati, na ca khaṇḍiccādīneva jarā. Na hi jarā cakkhuvieyyā hoti. Yasmā pana jaraṃ pattassa āyu hāyati, tasmā jarā āyuno saṃhānīti phalūpacārena vuttā. Yasmā daharakāle suppasannāni sukhumampi attano visayaṃ sukheneva ca gaṇhanasamatthāni cakkhādīni indriyāni jaraṃ pattassa paripakkāni ālulitāni avisadāni oḷārikampi attano visayaṃ gahetuṃ asamatthāni honti, tasmā indriyānaṃ paripākotipi phalūpacāreneva vuttā.

 

389. Ny cc Tỷ kheo, thế no l gi? Mỗi mỗi hạng chng sanh, trong từng giới hạn, sự nin lo, sự hủy hoại, trạng thi rụng răng, trạng thi tc bạc, da nhăn, tuổi thọ rt ngắn, cc căn hủy hoại. Ny cc Tỷ kheo, như vậy l gi.

390. Katamaca, bhikkhave, maraṇaṃ? Yaṃ [aṭṭhakathā oloketabbā] tesaṃ tesaṃ sattānaṃ tamhā tamhā sattanikāyā cuti cavanatā bhedo antaradhānaṃ maccu maraṇaṃ kālakiriyā khandhānaṃ bhedo kaḷevarassa nikkhepo jīvitindriyassupacchedo, idaṃ vuccati, bhikkhave, maraṇaṃ.

390. Maraṇaniddese yanti maraṇaṃ sandhāya napuṃsakaniddeso, yaṃ maraṇaṃ cutīti vuccati, cavanatāti vuccatīti ayamettha yojanā. Tattha cutīti sabhāvaniddeso. Cavanatāti ākārabhāvaniddeso. Maraṇaṃ pattassa khandhā bhijjanti ceva antaradhāyanti ca adassanaṃ gacchanti, tasmā taṃ bhedo antaradhānanti vuccati. Maccumaraṇanti maccumaraṇaṃ, na khaṇikamaraṇaṃ. Kālakiriyāti maraṇakālakiriyā. Ayaṃ sabbāpi sammutikathāva. Khandhānaṃ bhedoti ayaṃ pana paramatthakathā. Ekavokārabhavādīsu ekacatupacabhedānaṃ khandhānaṃyeva bhedo, na puggalassa, tasmiṃ pana sati puggalo matoti vohāramattaṃ hoti.

Kaḷevarassa nikkhepoti attabhāvassa nikkhepo. Maraṇaṃ pattassa hi niratthaṃva kaliṅgaraṃ attabhāvo patati, tasmā taṃ kaḷevarassa nikkhepoti vuttaṃ. Jīvitindriyassa upacchedo pana sabbākārato paramatthato maraṇaṃ. Etadeva sammutimaraṇanti pi vuccati. Jīvitindriyupacchedameva hi gahetvā lokiyā tisso mato, phusso matoti vadanti.

 

390. Ny cc Tỷ kheo, thế no l chết? Mỗi mỗi hạng chng sanh trong từng giới loại, sự tạ thế, sự từ trần, thn hoại, sự diệt vong, sự chết, sự tử vong, thời đ đến, cc uẩn đ tận diệt, sự vất bỏ tử thi. Ny cc Tỷ kheo, như vậy gọi l chết.

391. Katamo ca, bhikkhave, soko? Yo kho, bhikkhave, aataraatarena byasanena samannāgatassa aataraatarena dukkhadhammena phuṭṭhassa soko socanā socitattaṃ antosoko antoparisoko, ayaṃ vuccati, bhikkhave, soko.

391.Byasanenāti ātibyasanādīsu yena kenaci byasanena. Dukkhadhammenāti vadhabandhādinā dukkhakāraṇena. Phuṭṭhassāti ajjhotthaṭassa abhibhūtassa. Sokoti yo ātibyasanādīsu vā vadhabandhanādīsu vā aatarasmiṃ sati tena abhibhūtassa uppajjati socanalakkhaṇo soko. Socitattanti socitabhāvo. Yasmā panesa abbhantare sosento parisosento uppajjati, tasmā antosoko antoparisokoti vuccati.

 

391. Ny cc Tỷ kheo, thế no gọi l sầu? Ny cc Tỷ kheo, với những ai gặp phải tai nạn ny hay tai nạn khc; với những ai cảm thọ sự đau khổ ny hay sự đau khổ khc, sự sầu, sự sầu lo, sự sầu muộn, nội sầu, mọi khổ sầu của người ấy. Ny cc Tỷ kheo, như vậy gọi l sầu.

392. Katamo ca, bhikkhave, paridevo? Yo kho, bhikkhave, aataraatarena byasanena samannāgatassa aataraatarena dukkhadhammena phuṭṭhassa ādevo paridevo ādevanā paridevanā ādevitattaṃ paridevitattaṃ, ayaṃ vuccati, bhikkhave paridevo.

392. Mayhaṃ dhītā, mayhaṃ puttoti evaṃ ādissa ādissa devanti paridevanti etenāti ādevo. Taṃ taṃ vaṇṇaṃ parikittetvā devanti etenāti paridevo. Tato parā dve tasseva bhāvaniddesā.

 

392. Ny cc Tỷ kheo, thế no l bi? Ny cc Tỷ kheo, với những ai gặp phải tai nạn ny hay tai nạn khc; với những ai cảm thọ sự đau khổ ny hay sự đau khổ khc, sự bi ai, sự bi thảm, sự than van, sự than khc, sự bi thn, sự bi thống của người ấy. Ny cc Tỷ kheo, như vậy gọi l bi.

393. Katamaca , bhikkhave, dukkhaṃ? Yaṃ kho, bhikkhave, kāyikaṃ dukkhaṃ kāyikaṃ asātaṃ kāyasamphassajaṃ dukkhaṃ asātaṃ vedayitaṃ, idaṃ vuccati, bhikkhave, dukkhaṃ.

393.Kāyikanti kāyapasādavatthukaṃ. Dukkhamanaṭṭhena dukkhaṃ. Asātanti amadhuraṃ. Kāyasamphassajaṃ dukkhanti kāyasamphassato jātaṃ dukkhaṃ. Asātaṃ vedayitanti amadhuraṃ vedayitaṃ.

 

393. Ny cc Tỷ kheo, thế no l khổ? Ny cc Tỷ kheo, sự đau khổ về thn, sự khng sảng khoi về thn, sự đau khổ do thn cảm thọ, sự khng sảng khoi do thn cảm thọ. Ny cc Tỷ kheo, như vậy gọi l khổ.

394. Katamaca , bhikkhave, domanassaṃ? Yaṃ kho, bhikkhave, cetasikaṃ dukkhaṃ cetasikaṃ asātaṃ manosamphassajaṃ dukkhaṃ asātaṃ vedayitaṃ, idaṃ vuccati, bhikkhave, domanassaṃ.

394.Cetasikanti cittasampayuttaṃ. Sesaṃ dukkhe vuttanayameva.

 

394. Ny cc Tỷ kheo, thế no l ưu? Ny cc Tỷ kheo, sự đau khổ về tm, sự khng sảng khoi về tm, sự đau khổ do tm cảm thọ, sự khng sảng khoi do tm cảm thọ. Ny cc Tỷ kheo, như vậy gọi l ưu.

395. Katamo ca, bhikkhave, upāyāso? Yo kho, bhikkhave, aataraatarena byasanena samannāgatassa aataraatarena dukkhadhammena phuṭṭhassa āyāso upāyāso āyāsitattaṃ upāyāsitattaṃ, ayaṃ vuccati, bhikkhave, upāyāso.

395.Āyāsoti saṃsīdanavisīdanākārappatto cittakilamatho. Balavataraṃ āyāso upāyāso. Tato parā dve attattaniyābhāvadīpakā bhāvaniddesā.

 

395. Ny cc Tỷ kheo, thế no l no? Ny cc Tỷ kheo, với những ai gặp tai nạn ny hay tai nạn khc; với những ai cảm thọ sự đau khổ ny hay sự đau khổ khc, sự o no, sự bi no, sự thất vọng, sự tuyệt vọng của người ấy. Ny cc Tỷ kheo, như vậy gọi l no.

396. Katamo ca, bhikkhave, appiyehi sampayogo dukkho? Idha yassa te honti aniṭṭhā akantā amanāpā rūpā saddā gandhā rasā phoṭṭhabbā dhammā, ye vā panassa te honti anatthakāmā ahitakāmā aphāsukakāmā ayogakkhemakāmā, yā tehi saddhiṃ saṅgati samāgamo samodhānaṃ missībhāvo, ayaṃ vuccati, bhikkhave, appiyehi sampayogo dukkho.

 

396. Ny cc Tỷ kheo, thế no l sự gắn b với những g khng ưa thch l khổ (on tắng hội khổ)? Ny cc tỳ kheo, ở đy, c bất cứ sắc, tinh, hương, vị, xc, php m khng thch, khng ưa, khng vừa lng; hay người m muốn gy bất lợi, muốn gy v ch, muốn gy bất lạc, muốn gy bất ổn; sự đi chung, gặp gỡ, hiệp cng, ha lẫn với những nhn vật ấy, ny cc Tỷ kheo, như vậy gọi l on tắng hội khổ.

397. Katamo ca, bhikkhave, piyehi vippayogo dukkho? Idha yassa te honti iṭṭhā kantā manāpā rūpā saddā gandhā rasā phoṭṭhabbā dhammā, ye vā panassa te honti atthakāmā hitakāmā phāsukakāmā yogakkhemakāmā mātā vā pitā vā bhātā vā bhaginī vā mittā vā amaccā vā ātisālohitā vā, yā tehi saddhiṃ asaṅgati asamāgamo asamodhānaṃ amissībhāvo, ayaṃ vuccati, bhikkhave, piyehi vippayogo dukkho.

 

397. Ny cc Tỷ kheo, thế no l sự chia la với những g yu thch l khổ (i biệt ly hội khổ)? Ny cc tỳ kheo, ở đy, c bất cứ sắc, tinh, hương, vị, xc, php m ưa thch, ham muốn vừa lng; hay người m mong đem lợi ch, mong đem may mắn, mong đem an lạc, mong đem an ổn; tức mẹ hay cha, hoặc anh em, chị em, bạn b, thn hữu, b con huyết thống; sự khng được hội ngộ, khng được trng phng, khng được chung sống, khng được ha mnh với cc nhn vật ấy, ny cc Tỷ kheo, như vậy gọi l i biệt ly khổ.

398. Katamaca , bhikkhave, yampicchaṃ na labhati tampi dukkhaṃ? Jātidhammānaṃ, bhikkhave, sattānaṃ evaṃ icchā uppajjati aho vata mayaṃ na jātidhammā assāma, na ca vata no jāti āgaccheyyāti. Na kho panetaṃ icchāya pattabbaṃ, idampi yampicchaṃ na labhati tampi dukkhaṃ. Jarādhammānaṃ, bhikkhave, sattānaṃ evaṃ icchā uppajjati aho vata mayaṃ na jarādhammā assāma, na ca vata no jarā āgaccheyyāti. Na kho panetaṃ icchāya pattabbaṃ, idampi yampicchaṃ na labhati tampi dukkhaṃ. Byādhidhammānaṃ, bhikkhave, sattānaṃ evaṃ icchā uppajjati aho vata mayaṃ na byādhidhammā assāma, na ca vata no byādhi āgaccheyyāti. Na kho panetaṃ icchāya pattabbaṃ, idampi yampicchaṃ na labhati tampi dukkhaṃ. Maraṇadhammānaṃ, bhikkhave, sattānaṃ evaṃ icchā uppajjati aho vata mayaṃ na maraṇadhammā assāma, na ca vata no maraṇaṃ āgaccheyyāti. Na kho panetaṃ icchāya pattabbaṃ, idampi yampicchaṃ na labhati tampi dukkhaṃ. Sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadhammānaṃ, bhikkhave, sattānaṃ evaṃ icchā uppajjati aho vata mayaṃ na sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadhammā assāma, na ca vata no sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadhammā āgaccheyyunti. Na kho panetaṃ icchāya pattabbaṃ, idampi yampicchaṃ na labhati tampi dukkhaṃ.

398.Jātidhammānanti jātisabhāvānaṃ. Icchā uppajjatīti taṇhā uppajjati. Aho vatāti patthanā. Na kho panetaṃ icchāyāti evaṃ jātiyā anāgamanaṃ vinā maggabhāvanaṃ na icchāya pattabbaṃ. Idampīti etampi upari sesāni upādāya pikāro. Yampicchanti yenapi dhammena alabbhaneyyavatthuṃ icchanto na labhati, taṃ alabbhaneyya vatthumhi icchanaṃ dukkhaṃ. Esa nayo sabbattha.

 

398. Ny cc Tỷ kheo, thế no l cầu bất đắc khổ? Ny cc Tỷ kheo, chng sanh bị sanh chi phối, khởi sự mong cầu: "Mong rằng ta khỏi bị sanh chi phối, mong rằng ta khỏi phải đi thc sanh!". Lời cầu mong ấy khng được thnh tựu. Như vậy gọi l cầu bất đắc khổ!

Ny cc Tỷ kheo, chng sanh bị gi chi phối... chng sanh bị bệnh chi phối... chng sanh bị chết chi phối.. chng sanh bị sầu, bi, khổ, ưu, no chi phối, khởi sự mong cầu: "Mong rằng ta khỏi bị sầu, bi, khổ, ưu, no chi phối! Mong rằng ta khỏi đương chịu sầu, bi, khổ, ưu, no". Lời mong cầu ấy khng được thnh tựu. Như vậy l cầu bất đắc khổ.

399. Katame ca, bhikkhave, saṅkhittena pacupādānakkhandhā dukkhā? Seyyathidaṃ rūpupādānakkhandho, vedanupādānakkhandho, saupādānakkhandho, saṅkhārupādānakkhandho, viāṇupādānakkhandho. Ime vuccanti, bhikkhave, saṅkhittena pacupādānakkhandhā dukkhā. Idaṃ vuccati, bhikkhave, dukkhaṃ ariyasaccaṃ.

399. Khandhaniddese rūpaca taṃ upādānakkhandho cāti rūpupādānakkhandho evaṃ sabbattha.

399. Ny cc Tỷ kheo, như thế no l tm lại, Năm Thủ uẩn l khổ? Như Sắc thủ uẩn, Thọ thủ uẩn, Tưởng thủ uẩn, Hnh thủ uẩn, Thức thủ uẩn. Ny cc Tỷ kheo, như vậy tm lại Năm Thủ uẩn l khổ.

Samudayasaccaniddeso

400. Katamaca , bhikkhave, dukkhasamudayaṃ [dukkhasamudayo (syā.)] ariyasaccaṃ? Yāyaṃ taṇhā ponobbhavikā [ponobhavikā (sī. pī.)] nandīrāgasahagatā [nandirāgasahagatā (sī. syā. pī.)] tatratatrābhinandinī, seyyathidaṃ kāmataṇhā bhavataṇhā vibhavataṇhā.

Sā kho panesā, bhikkhave, taṇhā kattha uppajjamānā uppajjati, kattha nivisamānā nivisati? Yaṃ loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ, etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati.

Kica loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ? Cakkhu loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ, etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati. Sotaṃ lokepe ghānaṃ loke jivhā loke kāyo loke mano loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ, etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati.

Rūpā loke saddā loke gandhā loke rasā loke phoṭṭhabbā loke dhammā loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ, etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati.

Cakkhuviāṇaṃ loke sotaviāṇaṃ loke ghānaviāṇaṃ loke jivhāviāṇaṃ loke kāyaviāṇaṃ loke manoviāṇaṃ loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ, etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati.

Cakkhusamphasso loke sotasamphasso loke ghānasamphasso loke jivhāsamphasso loke kāyasamphasso loke manosamphasso loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ, etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati.

Cakkhusamphassajā vedanā loke sotasamphassajā vedanā loke ghānasamphassajā vedanā loke jivhāsamphassajā vedanā loke kāyasamphassajā vedanā loke manosamphassajā vedanā loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ, etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati.

Rūpasaā loke saddasaā loke gandhasaā loke rasasaā loke phoṭṭhabbasaā loke dhammasaā loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ, etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati.

Rūpasacetanā loke saddasacetanā loke gandhasacetanā loke rasasacetanā loke phoṭṭhabbasacetanā loke dhammasacetanā loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ, etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati.

Rūpataṇhā loke saddataṇhā loke gandhataṇhā loke rasataṇhā loke phoṭṭhabbataṇhā loke dhammataṇhā loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ, etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati.

Rūpavitakko loke saddavitakko loke gandhavitakko loke rasavitakko loke phoṭṭhabbavitakko loke dhammavitakko loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ, etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati.

Rūpavicāro loke saddavicāro loke gandhavicāro loke rasavicāro loke phoṭṭhabbavicāro loke dhammavicāro loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ, etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati. Idaṃ vuccati, bhikkhave, dukkhasamudayaṃ ariyasaccaṃ.

Samudayasaccaniddesavaṇṇanā

400.Yāyaṃ taṇhāti yā ayaṃ taṇhā. Ponobbhavikāti punabbhavakaraṇaṃ punobbhavo, punobbhavo sīlaṃ assāti ponobbhavikā. Nandīrāgena saha gatāti nandīrāgasahagatā. Nandīrāgena saddhiṃ atthato ekattameva gatāti vuttaṃ hoti. Tatratatrābhinandinīti yatra yatra attabhāvo, tatra tatra abhinandinī. Rūpādīsu vā ārammaṇesu tatra tatra abhinandinī, rūpābhinandinī sadda, gandha, rasa, phoṭṭhabba, dhammābhinandinīti attho. Seyyathidanti nipāto. Tassa sā katamā ceti attho. Kāme taṇhā kāmataṇhā, pacakāmaguṇikarāgassetaṃ nāmaṃ. Bhave taṇhā bhavataṇhā, bhavapatthanāvasena uppannassa sassatadiṭṭhisahagatassa rūpārūpabhavarāgassa ca jhānanikantiyā cetaṃ adhivacanaṃ. Vibhave taṇhā vibhavataṇhā, ucchedadiṭṭhisahagatarāgassetaṃ adhivacanaṃ.

Idāni tassā taṇhāya vatthuṃ vitthārato dassetuṃ sā kho panesātiādimāha. Tattha uppajjatīti jāyati. Nivisatīti punappunaṃ pavattivasena patiṭṭhahati. Yaṃ loke piyarūpaṃ sātarūpanti yaṃ lokasmiṃ piyasabhāvaceva madhurasabhāvaca. Cakkhu loketiādīsu lokasmihi cakkhādīsu mamattena abhiniviṭṭhā sattā sampattiyaṃ patiṭṭhitā attano cakkhuṃ ādāsatalādīsu nimittaggahaṇānusārena vippasannaṃ pacapasādaṃ suvaṇṇavimāne ugghāṭitamaṇisīhapajaraṃ viya maanti, sotaṃ rajatapanāḷikaṃ viya, pāmaṅgasuttaṃ viya ca maanti, tuṅganāsāti laddhavohāraṃ ghānaṃ vaṭṭitvā ṭhapitaharitālavaṭṭaṃ viya maanti, jivhaṃ rattakambalapaṭalaṃ viya mudusiniddhamadhurasadaṃ maanti, kāyaṃ sālalaṭṭhiṃ viya, suvaṇṇatoraṇaṃ viya ca maanti, manaṃ aesaṃ manena asadisaṃ uḷāraṃ maanti. Rūpaṃ suvaṇṇakaṇikārapupphādivaṇṇaṃ viya, saddaṃ mattakaravīka kokilamandadhamitamaṇivaṃsanigghosaṃ viya, attanā paṭiladdhāni catusamuṭṭhānikagandhārammaṇādīni kassaassa evarūpāni atthīti maanti. Tesaṃ evaṃ maamānānaṃ tāni cakkhādīni piyarūpāni ceva sātarūpāni ca honti. Atha nesaṃ tattha anuppannā ceva taṇhā uppajjati , uppannā ca taṇhā punappunaṃ pavattivasena nivisati. Tasmā bhagavā cakkhu loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ, etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjatītiādimāha. Tattha uppajjamānāti yadā uppajjamānā hoti, tadā ettha uppajjatīti attho. Esa nayo sabbattha.

 

400. Ny cc Tỷ kheo, thế no l Khổ tập Thnh đế? Sự tham i đưa đến ti sanh, cu hữu với hỷ v tham, tm cầu hỷ lạc chỗ ny chỗ kia. Như dục i, hữu i, v hữu i.

Ny cc Tỷ kheo, sự tham i ny khi sanh khởi th sanh khởi ở đu, khi an tr th an tr ở đu? Ở đời, sắc g thn i, sắc g khả i? Ở đời con mắt l sắc thn i, l sắc khả i. Sự tham i ny khi sanh khởi th sanh khởi ở đấy, khi an tr th an tr ở đấy. Ở đời ci tai... ở đời mũi... ở đời lưỡi... ở đời thn... ở đời l sắc thn i, l sắc khả i. Sự tham i ny khi sanh khởi th sanh khởi ở đấy, khi an tr th an tr ở đấy.

Ở đời cc sắc... ở đời cc tiếng... ở đời cc hương... ở đời cc vị... ở đời cc cảm xc... ở đời cc php l sắc thn i, l sắc khả i. Sự tham i ny khi sanh khởi th sanh khởi ở đấy, khi an tr th an tr ở đấy.

Ở đời nhn thức... ở đời nhĩ thức... ở đời tỷ thức... ở đời thiệt thức... ở đời thn thức... ở đời thức l sắc thn i, l sắc khả i. Sự tham i ny khi sanh khởi th sanh khởi ở đấy, khi an tr th an tr ở đấy.

Ở đời nhn xc... ở đời nhĩ xc... ở đời tỷ xc... ở đời thiệt xc... ở đời thn xc... ở đời xc l sắc thn i, l sắc khả i. Sự tham i ny khi sanh khởi th sanh khởi ở đấy, khi an tr th an tr ở đấy.

Ở đời nhn xc sở sanh thọ... ở đời nhĩ xc sở sanh thọ... ở đời tỷ xc sở sanh thọ... ở đời thiệt xc sở thanh thọ... ở đời thn xc sở sanh thọ... ở đời xc sở sanh thọ l sắc thn i, l sắc khả i. Sự tham i ny khi sanh khởi th sanh khởi ở đấy, khi an tr th an tr ở đấy.

Ở đời sắc tưởng... ở đời thanh tưởng... ở đời hương tưởng... ở đời vị tưởng... ở đời xc tưởng... ở đời php tưởng l sắc thn i, l sắc khả i. Sự tham i ny khi sanh khởi th sanh khởi ở đấy, khi an tr th an tr ở đấy.

Ở đời sắc tư... ở đời thanh tư... ở đời hương tư... ở đời vị tư... ở đời xc tư... ở đời php tư l sắc thn i, l sắc khả i. Sự tham i ny khi sanh khởi th sanh khởi ở đấy, khi an tr th an tr ở đấy.

Ở đời sắc i... ở đời thanh i... ở đời hương i... ở đời vị i... ở đời xc i... ở đời php i l sắc thn i, l sắc khả i. Sự tham i ny khi sanh khởi th sanh khởi ở đấy, khi an tr th an tr ở đy.

Ở đời sắc tầm ... ở đời thanh tầm... ở đời hương tầm... ở đời vị tầm... ở đời xc tầm... ở đời php tầm l sắc thn i, l sắc khả i. Sự tham i ny khi sanh khởi th sanh khởi ở đấy, khi an tr th an tr ở đấy.

Ở đời sắc tứ... ở đời thanh tứ... ở đời hương tứ... ở đời vị tứ... ở đời xc tứ... ở đời php tứ l sắc thn i, l sắc khả i. Sự tham i ny khi sanh khởi th sanh khởi ở đấy, khi an tr th an tr ở đấy. Ny cc Tỷ kheo, như vậy gọi l Khổ tập Thnh đế.

Nirodhasaccaniddeso

401. Katamaca , bhikkhave, dukkhanirodhaṃ [dukkhanirodho (syā.)] ariyasaccaṃ? Yo tassāyeva taṇhāya asesavirāganirodho cāgo paṭinissaggo mutti anālayo.

Sā kho panesā, bhikkhave, taṇhā kattha pahīyamānā pahīyati, kattha nirujjhamānā nirujjhati? Yaṃ loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ, etthesā taṇhā pahīyamānā pahīyati, ettha nirujjhamānā nirujjhati.

Kica loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ? Cakkhu loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ, etthesā taṇhā pahīyamānā pahīyati, ettha nirujjhamānā nirujjhati. Sotaṃ lokepe ghānaṃ loke jivhā loke kāyo loke mano loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ, etthesā taṇhā pahīyamānā pahīyati, ettha nirujjhamānā nirujjhati.

Rūpā loke saddā loke gandhā loke rasā loke phoṭṭhabbā loke dhammā loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ, etthesā taṇhā pahīyamānā pahīyati, ettha nirujjhamānā nirujjhati.

Cakkhuviāṇaṃ loke sotaviāṇaṃ loke ghānaviāṇaṃ loke jivhāviāṇaṃ loke kāyaviāṇaṃ loke manoviāṇaṃ loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ, etthesā taṇhā pahīyamānā pahīyati, ettha nirujjhamānā nirujjhati.

Cakkhusamphasso loke sotasamphasso loke ghānasamphasso loke jivhāsamphasso loke kāyasamphasso loke manosamphasso loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ, etthesā taṇhā pahīyamānā pahīyati, ettha nirujjhamānā nirujjhati.

Cakkhusamphassajā vedanā loke sotasamphassajā vedanā loke  ghānasamphassajā vedanā loke jivhāsamphassajā vedanā loke kāyasamphassajā vedanā loke manosamphassajā vedanā loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ, etthesā taṇhā pahīyamānā pahīyati, ettha nirujjhamānā nirujjhati.

Rūpasaā loke saddasaā loke gandhasaā loke rasasaā loke phoṭṭhabbasaā loke dhammasaā loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ, etthesā taṇhā pahīyamānā pahīyati, ettha nirujjhamānā nirujjhati.

Rūpasacetanā loke saddasacetanā loke gandhasacetanā loke rasasacetanā loke phoṭṭhabbasacetanā loke dhammasacetanā loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ, etthesā taṇhā pahīyamānā pahīyati, ettha nirujjhamānā nirujjhati.

Rūpataṇhā loke saddataṇhā loke gandhataṇhā loke rasataṇhā loke phoṭṭhabbataṇhā loke dhammataṇhā loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ, etthesā taṇhā pahīyamānā pahīyati, ettha nirujjhamānā nirujjhati.

Rūpavitakko loke saddavitakko loke gandhavitakko loke rasavitakko loke phoṭṭhabbavitakko loke dhammavitakko loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ, etthesā taṇhā pahīyamānā pahīyati, ettha nirujjhamānā nirujjhati.

Rūpavicāro loke saddavicāro loke gandhavicāro loke rasavicāro loke phoṭṭhabbavicāro loke dhammavicāro loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ , etthesā taṇhā pahīyamānā pahīyati, ettha nirujjhamānā nirujjhati. Idaṃ vuccati, bhikkhave, dukkhanirodhaṃ ariyasaccaṃ.

Nirodhasaccaniddesavaṇṇanā

401.Asesavirāganirodhotiādīni sabbāni nibbānavevacanāneva. Nibbānahi āgamma taṇhā asesā virajjati nirujjhati, tasmā taṃ tassāyeva taṇhāya asesavirāganirodhoti vuccati. Nibbānaca āgamma taṇhā cajiyati paṭinissajjiyati vimuccati na allīyati, tasmā nibbānaṃ cāgo paṭinissaggo mutti anālayoti vuccati. Ekameva hi nibbānaṃ, nāmāni panassa sabbasaṅkhatānaṃ nāmapaṭipakkhavasena anekāni honti. Seyyathidaṃ, asesavirāgo asesanirodho cāgo paṭinissaggo mutti anālayo rāgakkhayo dosakkhayo mohakkhayo taṇhakkhayo anuppādo appavattaṃ animittaṃ appaṇihitaṃ anāyūhanaṃ appaṭisandhi anupapatti agati ajātaṃ ajaraṃ abyādhi amataṃ asokaṃ aparidevaṃ anupāyāsaṃ asaṃkiliṭṭhanti.

Idāni maggena chinnāya nibbānaṃ āgamma appavattipattāyapi ca taṇhāya yesu vatthūsu tassā uppatti dassitā, tattheva abhāvaṃ dassetuṃ sā kho panesātiādimāha. Tattha yathā puriso khette jātaṃ tittaalābuvalliṃ disvā aggato paṭṭhāya mūlaṃ pariyesitvā chindeyya, sā anupubbena milāyitvā apaattiṃ gaccheyya. Tato tasmiṃ khette tittaalābu niruddhā pahīnāti vucceyya, evameva khette tittaalābu viya cakkhādīsu taṇhā. Sā ariyamaggena mūlacchinnā nibbānaṃ āgamma appavattiṃ gacchati. Evaṃ gatā pana tesu vatthūsu khette tittaalābu viya na paāyati.

Yathā ca aṭavito core ānetvā nagarassa dakkhiṇadvāre ghāteyyuṃ, tato aṭaviyaṃ corā matāti vā māritāti vā vucceyyuṃ, evaṃ aṭaviyaṃ corā viya cakkhādīsu taṇhā. Sā dakkhiṇadvāre corā viya nibbānaṃ āgamma niruddhattā nibbāne niruddhā. Evaṃ niruddhā panetesu vatthūsu aṭaviyaṃ corā viya na paāyati, tenassā tattheva nirodhaṃ dassento cakkhu loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ, etthesā taṇhā pahīyamānā pahīyati, ettha nirujjhamānā nirujjhatītiādimāha.

 

 

401. Ny cc Tỷ kheo, v thế no l Khổ diệt Thnh đế? Sự diệt tận khng cn luyến tiếc tham i ấy, sự xả ly, sự kh xả, sự giải thot, sự v nhiễm (tham i ấy).

Ny cc Tỷ kheo, sự tham i ny khi xả ly th xả ly ở đu, khi diệt trừ th diệt trừ ở đu? Ở đời cc sắc g thn, cc sắc g i, sự tham i ny khi xả ly th xả ly ở đấy, khi diệt trừ th diệt trừ ở đấy.

Ở đời sắc g thn i, sắc g khả i? Ở đời con mắt l sắc thn i, l sắc khả i. Sự tham i ny khi xả ly th xả ly ở đấy, khi diệt trừ th diệt trừ ở đấy. Ở đời lỗ tai... ở đời mũi... ở đời lưỡi... ở đời thn... ở đời l sắc thn i, l sắc khả i. Sự tham i ny khi xả ly th xả ly ở đấy, khi diệt trừ th diệt trừ ở đấy.

Ở đời cc sắc... ở đời cc tiếng... ở đời cc mi hương... ở đời cc vị.. ở đời cc xc... ở đời cc php l sắc thn i, l sắc khả i. Sự tham i ny khi xả ly th xả ly ở đấy, khi diệt trừ th diệt trừ ở đấy.

Ở đời nhn thức... ở đời nhĩ thức... ở đời tỷ thức... ở đời thiệt thức... ở đời thức l sắc thn i, l sắc khả i. Sự tham i khi xả ly th xả ly ở đấy, khi diệt trừ th diệt trừ ở đấy.

Ở đời nhn xc... ở đời nhĩ xc... ở đời tỷ xc... ở đời thiệt xc... ở đời thn xc... ở đời xc l sắc thn i, l sắc khả i. Sự tham i ny khi xả ly th xả ly ở đấy, khi diệt trừ th diệt trừ ở đấy.

Ở đời nhn xc sở sanh thọ... ở đời nhĩ xc sở sanh thọ... ở đời tỷ xc sở sanh thọ... ở đời thiệt xc sở sanh thọ... ở đời thn xc sở sanh thọ.. ở đời xc sở sanh thọ l sắc thn i, l sắc khả i. Sự tham i ny khi xả ly th xả ly ở đấy, khi diệt trừ th diệt trừ ở đấy.

Ở đời sắc tưởng... ở đời thanh tưởng... ở đời hương tưởng... ở đời vị tưởng... ở đời xc tưởng... ở đời php tưởng l sắc thn i, l sắc khả i. Sự tham i ny khi xả ly th xả ly ở đấy, khi diệt trừ th diệt trừ ở đấy.

Ở đời sắc tư... ở đời thanh tư... ở đời hương tư... ở đời vị tư... ở đời xc tư... ở đời php tư l sắc thn i, l sắc khả i. Sự tham i ny khi xả ly th xả ly ở đấy, khi diệt trừ th diệt trừ ở đấy.

Ở đời sắc i... ở đời thanh i... ở đời hương i... ở đời vị i... ở đời xc i... ở đời php i l sắc thn i, l sắc khả i. Sự tham i ny khi xả ly th xả ly ở đấy, khi diệt trừ th diệt trừ ở đấy.

Ở đời sắc tầm... ở đời thanh tầm... ở đời hương tầm... ở đời vị tầm... ở đời xc tầm... ở đời php tầm l sắc thn i, l sắc khả i. Sự tham i ny khi xả ly th xả ly ở đấy, khi diệt trừ th diệt trừ ở đấy.

Ở đời sắc tứ... ở đời thanh tứ... ở đời hương tứ... ở đời vị tứ... ở đời xc tứ... ở đời php tứ l sắc thn i, l sắc khả i. Sự tham i ny khi xả ly th xả ly ở đấy, khi diệt trừ th diệt trừ ở đấy.

Ny cc Tỷ kheo, như vậy gọi l Khổ diệt Thnh đế.

Maggasaccaniddeso

402. Katamaca, bhikkhave, dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccaṃ? Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo seyyathidaṃ sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi.

Katamā ca, bhikkhave, sammādiṭṭhi? Yaṃ kho, bhikkhave, dukkhe āṇaṃ, dukkhasamudaye āṇaṃ, dukkhanirodhe āṇaṃ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya āṇaṃ, ayaṃ vuccati, bhikkhave, sammādiṭṭhi.

Katamo ca, bhikkhave, sammāsaṅkappo? Nekkhammasaṅkappo abyāpādasaṅkappo avihiṃsāsaṅkappo, ayaṃ vuccati bhikkhave, sammāsaṅkappo.

Katamā ca, bhikkhave, sammāvācā? Musāvādā veramaṇī [veramaṇi (ka.)] pisuṇāya vācāya veramaṇī pharusāya vācāya veramaṇī samphappalāpā veramaṇī, ayaṃ vuccati, bhikkhave, sammāvācā.

Katamo ca, bhikkhave, sammākammanto? Pāṇātipātā veramaṇī adinnādānā veramaṇī kāmesumicchācārā veramaṇī, ayaṃ vuccati, bhikkhave, sammākammanto.

Katamo ca, bhikkhave, sammāājīvo? Idha, bhikkhave, ariyasāvako micchāājīvaṃ pahāya sammāājīvena jīvitaṃ kappeti, ayaṃ vuccati, bhikkhave, sammāājīvo.

Katamo ca, bhikkhave, sammāvāyāmo? Idha, bhikkhave, bhikkhu anuppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ anuppādāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati; uppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati; anuppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ uppādāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati; uppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ ṭhitiyā asammosāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, sammāvāyāmo.

Katamā ca, bhikkhave, sammāsati? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu vedanānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; citte cittānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, sammāsati.

Katamo ca, bhikkhave, sammāsamādhi? Idha, bhikkhave, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati, sato ca sampajāno, sukhaca kāyena paṭisaṃvedeti, yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti upekkhako satimā sukhavihārīti tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave , sammāsamādhi. Idaṃ vuccati, bhikkhave, dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccaṃ.

Maggasaccaniddesavaṇṇanā

402.Ayamevāti aamaggapaṭikkhepanatthaṃ niyamanaṃ. Ariyoti taṃ taṃ maggavajjhehi kilesehi ārakattā ariyabhāvakarattā ca ariyo. Dukkhe āṇantiādinā catusaccakammaṭṭhānaṃ dassitaṃ. Tattha purimāni dve saccāni vaṭṭaṃ, pacchimāni vivaṭṭaṃ. Tesu bhikkhuno vaṭṭe kammaṭṭhānābhiniveso hoti, vivaṭṭe natthi abhiniveso. Purimāni hi dve saccāni pacakkhandhā dukkhaṃ, taṇhā samudayoti evaṃ saṅkhepena ca katame pacakkhandhā, rūpakkhandhotiādinā nayena vitthārena ca ācariyassa santike uggaṇhitvā vācāya punappunaṃ parivattento yogāvacaro kammaṃ karoti. Itaresu pana dvīsu saccesu nirodhasaccaṃ iṭṭhaṃ kantaṃ manāpaṃ, maggasaccaṃ iṭṭhaṃ kantaṃ manāpanti evaṃ savanena kammaṃ karoti. So evaṃ karonto cattāri saccāni ekapaṭivedheneva paṭivijjhati ekābhisamayena abhisameti. Dukkhaṃ pariāpaṭivedhena paṭivijjhati, samudayaṃ pahānapaṭivedhena, nirodhaṃ sacchikiriyāpaṭivedhena, maggaṃ bhāvanāpaṭivedhena paṭivijjhati. Dukkhaṃ pariābhisamayenape maggaṃ bhāvanābhisamayena abhisameti. Evamassa pubbabhāge dvīsu saccesu uggahaparipucchāsavanadhāraṇasammasanapaṭivedho hoti, dvīsu pana savanapaṭivedhoyeva. Aparabhāge tīsu kiccato paṭivedho hoti, nirodhe ārammaṇapaṭivedho. Paccavekkhaṇā pana pattasaccassa hoti. Ayaca ādikammiko, tasmā sā idha na vuttā.

Imassa ca bhikkhuno pubbe pariggahato dukkhaṃ parijānāmi, samudayaṃ pajahāmi, nirodhaṃ sacchikaromi, maggaṃ bhāvemīti ābhogasamannāhāramanasikārapaccavekkhaṇā natthi, pariggahato paṭṭhāya hoti. Aparabhāge pana dukkhaṃ pariātamevape maggo bhāvitova hoti. Tattha dve saccāni duddasattā gambhīrāni, dve gambhīrattā duddasāni. Dukkhasaccahi uppattito pākaṭaṃ, khāṇukaṇṭakapahārādīsu aho dukkhanti vattabbatampi āpajjati. Samudayampi khāditukāmatābhujitukāmatādivasena uppattito pākaṭaṃ. Lakkhaṇapaṭivedhato pana ubhayampi gambhīraṃ. Iti tāni duddasattā gambhīrāni. Itaresaṃ pana dvinnaṃ dassanatthāya payogo bhavaggagahaṇatthaṃ hatthappasāraṇaṃ viya avīciphusanatthaṃ pādappasāraṇaṃ viya satadhā bhinnassa vālassa koṭiyā koṭipādanaṃ viya ca hoti. Iti tāni gambhīrattā duddasāni. Evaṃ duddasattā gambhīresu gambhīrattā ca duddasesu catūsu saccesu uggahādivasena pubbabhāgaāṇuppattiṃ sandhāya idaṃ dukkhe āṇantiādi vuttaṃ. Paṭivedhakkhaṇe pana ekameva taṃ āṇaṃ hoti.

Nekkhammasaṅkappādayo kāmabyāpādavihiṃsāviramaṇasaānaṃ nānattā pubbabhāge nānā, maggakkhaṇe pana imesu tīsu ṭhānesu uppannassa akusalasaṅkappassa padapacchedato anuppattisādhanavasena maggaṅgaṃ pūrayamāno ekova kusalasaṅkappo uppajjati. Ayaṃ sammāsaṅkappo nāma.

Musāvādāveramaṇiādayopi musāvādādīhi viramaṇasaānaṃ nānattā pubbabhāge nānā, maggakkhaṇe pana imesu catūsu ṭhānesu uppannāya akusaladussīlyacetanāya padapacchedato anuppattisādhanavasena maggaṅgaṃ pūrayamānā ekāva kusalaveramaṇī uppajjati. Ayaṃ sammāvācā nāma .

Pāṇātipātāveramaṇiādayopi pāṇātipātādīhi viramaṇasaānaṃ nānattā pubbabhāge nānā, maggakkhaṇe pana imesu tīsu ṭhānesu uppannāya akusaladussīlyacetanāya akiriyato padapacchedato anuppattisādhanavasena maggaṅgaṃ pūrayamānā ekāva kusalaveramaṇī uppajjati, ayaṃ sammākammanto nāma.

Micchāājīvanti khādanīyabhojanīyādīnaṃ atthāya pavattitaṃ kāyavacīduccaritaṃ. Pahāyāti vajjetvā. Sammāājīvenāti buddhapasatthena ājīvena. Jīvitaṃ kappetīti jīvitappavattiṃ pavatteti. Sammāājīvopi kuhanādīhi viramaṇasaānaṃ nānattā pubbabhāge nānā, maggakkhaṇe pana imesuyeva sattasu ṭhānesu uppannāya micchājīvadussīlyacetanāya padapacchedato anuppattisādhanavasena maggaṅgaṃ pūrayamānā ekāva kusalaveramaṇī uppajjati, ayaṃ sammāājīvo nāma.

Anuppannānanti ekasmiṃ vā bhave tathārūpe vā ārammaṇe attano na uppannānaṃ. Parassa pana uppajjamāne disvā aho vata me evarūpā pāpakā akusaladhammā na uppajjeyyunti evaṃ anuppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ anuppādāya. Chandaṃ janetīti tesaṃ anuppādakapaṭipattisādhakaṃ vīriyachandaṃ janeti. Vāyamatīti vāyāmaṃ karoti. Vīriyaṃ ārabhatīti vīriyaṃ pavatteti. Cittaṃ paggaṇhātīti vīriyena cittaṃ paggahitaṃ karoti. Padahatīti kāmaṃ taco ca nhāru ca aṭṭhi ca avasissatūti padahanaṃ pavatteti.

Uppannānanti samudācāravasena attano uppannapubbānaṃ. Idāni tādise na uppādessāmīti tesaṃ pahānāya chandaṃ janeti. Anuppannānaṃ kusalānanti appaṭiladdhānaṃ paṭhamajjhānādīnaṃ. Uppannānanti tesaṃyeva paṭiladdhānaṃ. Ṭhitiyāti punappunaṃ uppattipabandhavasena ṭhitatthaṃ. Asammosāyāti avināsanatthaṃ. Bhiyyobhāvāyāti uparibhāvāya. Vepullāyāti vipulabhāvāya. Bhāvanāya pāripūriyāti bhāvanāya paripūraṇatthaṃ. Ayampi sammāvāyāmo anuppannānaṃ akusalānaṃ anuppādanādicittānaṃ nānattā pubbabhāge nānā, maggakkhaṇe pana imesuyeva catūsu ṭhānesu kiccasādhanavasena maggaṅgaṃ pūrayamānaṃ ekameva kusalavīriyaṃ uppajjati. Ayaṃ sammāvāyāmo nāma.

Sammāsatipi kāyādipariggāhakacittānaṃ nānattā pubbabhāge nānā, maggakkhaṇe pana catūsu ṭhānesu kiccasādhanavasena maggaṅgaṃ pūrayamānā ekāva sati uppajjati. Ayaṃ sammāsati nāma.

Jhānāni pubbabhāgepi maggakkhaṇepi nānā, pubbabhāge samāpattivasena nānā, maggakkhaṇe nānāmaggavasena. Ekassa hi paṭhamamaggo paṭhamajjhāniko hoti, dutiyamaggādayopi paṭhamajjhānikā vā dutiyajjhānādīsu aatarajhānikā vā. Ekassapi paṭhamamaggo dutiyādīnaṃ aatarajhāniko hoti, dutiyādayopi dutiyādīnaṃ aatarajjhānikā vā paṭhamajjhānikā vā. Evaṃ cattāropi maggā jhānavasena sadisā vā asadisā vā ekaccasadisā vā honti. Ayaṃ panassa viseso pādakajjhānaniyamena hoti.

Pādakajjhānaniyamena tāva paṭhamajjhānalābhino paṭhamajjhānā vuṭṭhāya vipassantassa uppanno maggo paṭhamajjhāniko hoti. Maggaṅgabojjhaṅgāni panettha paripuṇṇāneva honti. Dutiyajjhānato vuṭṭhāya vipassantassa uppanno dutiyajjhāniko hoti. Maggaṅgāni panettha satta honti. Tatiyajjhānato vuṭṭhāya vipassantassa uppanno tatiyajjhāniko. Maggaṅgāni panettha satta , bojjhaṅgāni cha honti. Esa nayo catutthajjhānato vuṭṭhāya yāva nevasaānāsaāyatanaṃ.

Āruppe catukkapacakajjhānaṃ uppajjati, taca lokuttaraṃ, no lokiyanti vuttaṃ, ettha kathanti? Etthāpi paṭhamajjhānādīsu yato vuṭṭhāya sotāpattimaggaṃ paṭilabhitvā arūpasamāpattiṃ bhāvetvā so āruppe uppanno, taṃ jhānikāvassa tattha tayo maggā uppajjanti. Evaṃ pādakajjhānameva niyameti.

Keci pana therā vipassanāya ārammaṇabhūtā khandhā niyamentīti vadanti. Keci puggalajjhāsayo niyametīti vadanti. Keci vuṭṭhānagāminivipassanā niyametīti vadanti. Tesaṃ vādavinicchayo visuddhimagge vuṭṭhānagāminivipassanādhikāre vuttanayeneva veditabbo.

Ayaṃ vuccati, bhikkhave, sammāsamādhīti ayaṃ pubbabhāge lokiyo aparabhāge lokuttaro sammāsamādhīti vuccati.

Iti ajjhattaṃ vāti evaṃ attano vā cattāri saccāni pariggaṇhitvā, parassa vā, kālena vā attano, kālena vā parassa cattāri saccāni pariggaṇhitvā dhammesu dhammānupassī viharati. Samudayavayā panettha catunnaṃ saccānaṃ yathāsambhāvato uppattinivattivasena veditabbā. Ito paraṃ vuttanayameva. Kevalahi idha catusaccapariggāhikā sati dukkhasaccanti evaṃ yojanaṃ katvā saccapariggāhakassa bhikkhuno niyyānamukhaṃ veditabbaṃ, sesaṃ tādisamevāti.

 

402. Ny cc Tỷ kheo, thế no l Khổ diệt đạo Thnh đế. l bt chi Thnh đạo, tức l Chnh tri kiến, Chnh tư duy, Chnh ngữ, Chnh nghiệp, Chnh mạng, Chnh tinh tấn, Chnh niệm, Chnh định.

Ny cc Tỷ kheo, thế no l Chnh tri kiến? Ny cc Tỷ kheo, tri kiến về Khổ, tri kiến về Khổ tập, tri kiến về Khổ diệt, tri kiến về Khổ diệt đạo. Ny cc Tỷ kheo, như vậy gọi l Chnh tri kiến.

Ny cc Tỷ kheo, thế no l Chnh tư duy? Tư duy về ly dục, tư duy về v sn, tư duy về bất hại. Ny cc tỷ kheo, như vậy gọi l Chnh tư duy.

Ny cc Tỷ kheo thế no l Chnh ngữ? Tự chế khng ni lo, tự chế khng ni hai lưỡi, tự chế khng c khẩu, tự chế khng ni lời ph phiếm. Ny cc Tỷ kheo, như vậy gọi l Chnh ngữ.

Ny cc Tỷ kheo, thế no l Chnh nghiệp? Tự chế khng st sanh, tự chế khng trộm cướp, tự chế khng t dm. Ny cc Tỷ kheo, như vậy gọi l Chnh nghiệp.

Ny cc Tỷ kheo, thế no l Chnh mạng? Ny cc Tỷ kheo, ở đy vị Thnh đệ tử từ bỏ t mạng, sinh sống bằng chnh mạng. Ny cc Tỷ kheo, như vậy gọi l Chnh mạng.

Ny cc Tỷ kheo, v thế no l Chnh tinh tấn? Ny cc Tỷ kheo, ở đy Tỷ kheo, đối với cc c, bất thiện php chưa sanh, khởi ln muốn khng cho sanh khởi; vị ny nỗ lực, tinh tấn, quyết tm, tr ch. ối với cc c, bất thiện php đ sanh, khởi ln muốn trừ diệt, vị ny nỗ lực, tinh tấn, quyết tm, tr ch. ối với cc thiện php chưa sanh, khởi ln muốn khiến cho sanh khởi; vị ny nỗ lực, tinh tấn, quyết tm, tr ch. ối với cc thiện php đ sanh, khởi ln muốn khiến cho an tr, khng cho băng hoại, khiến cho tăng trưởng, pht triển, vin mn. Vị ny nỗ lực, tinh tấn, quyết tm, tr ch. Ny cc Tỷ kheo, như vậy gọi l Chnh tinh tấn.

Ny cc Tỷ kheo, thế no l Chnh niệm? Ny cc Tỷ kheo, ở đy vị Tỷ kheo sống qun thn trn thn, nhiệt tm, tỉnh gic, chnh niệm, để chế ngự tham ưu ở đời; trn cc cảm thọ... trn cc tm... qun php trn cc php, tinh cần tỉnh gic, chnh niệm để chế ngự tham ưu ở đời. Ny cc Tỷ kheo, như vậy gọi l Chnh niệm.

Ny cc Tỷ kheo, thế no l Chnh định? Ny cc Tỷ kheo, ở đy Tỷ kheo ly dục, ly c bất thiện php, chứng v tr Thiền thứ nhất, một trạng thi hỷ lạc do ly dục sanh, với tầm, với tứ. Tỷ kheo ấy diệt tầm, diệt tứ, chứng v tr Thiền thứ hai, một trạng thi hỷ lạc do định sanh, khng tầm, khng tứ, nội tĩnh nhất tm. Tỷ kheo ấy ly hỷ tr xả, chnh niệm tỉnh gic, thn cảm sự lạc thọ m cc bậc Thnh gọi l xả niệm lạc tr, chứng v tr Thiền thứ ba. Tỷ kheo ấy xả lạc, xả khổ, diệt hỷ ưu đ cảm thọ trước, chứng v tr Thiền thứ tư, khng khổ, khng lạc, xả niệm thanh tịnh. Ny cc Tỷ kheo, như vậy gọi l Chnh định.

Ny cc Tỷ kheo, như vậy gọi l Khổ diệt đạo thnh đế.

403. Iti ajjhattaṃ vā dhammesu dhammānupassī viharati, bahiddhā vā dhammesu dhammānupassī viharati, ajjhattabahiddhā vā dhammesu dhammānupassī viharati. Samudayadhammānupassī vā dhammesu viharati, vayadhammānupassī vā dhammesu viharati, samudayavayadhammānupassī vā dhammesu viharati. Atthi dhammāti vā panassa sati paccupaṭṭhitā hoti yāvadeva āṇamattāya paṭissatimattāya anissito ca viharati, na ca kici loke upādiyati. Evampi kho, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati catūsu ariyasaccesu.

Saccapabbaṃ niṭṭhitaṃ.

Dhammānupassanā niṭṭhitā.

 

403. Như vậy vị ấy sống qun php trn cc nội php; hay sống qun php trn cc ngoại php; hay sống qun php trn cc nội php, ngoại php. Hay sống qun tnh sanh khởi trn cc php; hay sống qun tnh diệt tận trn cc php; hay sống qun tnh sanh diệt trn cc php. "C những php ở đy", vị ấy sống an tr chnh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chnh tr, chnh niệm. V vị ấy sống khng nương tựa, khng chấp trước một vật g trn đời. Ny cc Tỷ kheo, như vậy Tỷ kheo sống qun php trn cc php đối với Bốn Thnh đế.

 

 

404. Yo hi koci, bhikkhave, ime cattāro satipaṭṭhāne evaṃ bhāveyya sattavassāni, tassa dvinnaṃ phalānaṃ aataraṃ phalaṃ pāṭikaṅkhaṃ diṭṭheva dhamme aā; sati vā upādisese anāgāmitā.

Tiṭṭhantu, bhikkhave, sattavassāni. Yo hi koci, bhikkhave, ime cattāro satipaṭṭhāne evaṃ bhāveyya cha vassānipe paca vassāni cattāri vassāni tīṇi vassāni dve vassāni ekaṃ vassaṃ tiṭṭhatu, bhikkhave, ekaṃ vassaṃ. Yo hi koci, bhikkhave, ime cattāro satipaṭṭhāne evaṃ bhāveyya sattamāsāni, tassa dvinnaṃ phalānaṃ aataraṃ phalaṃ pāṭikaṅkhaṃ diṭṭheva dhamme aā; sati vā upādisese anāgāmitā.

Tiṭṭhantu , bhikkhave, satta māsāni. Yo hi koci, bhikkhave, ime cattāro satipaṭṭhāne evaṃ bhāveyya cha māsānipe paca māsāni cattāri māsāni tīṇi māsāni  dve māsāni ekaṃ māsaṃ aḍḍhamāsaṃ tiṭṭhatu, bhikkhave, aḍḍhamāso. Yo hi koci, bhikkhave, ime cattāro satipaṭṭhāne evaṃ bhāveyya sattāhaṃ, tassa dvinnaṃ phalānaṃ aataraṃ phalaṃ pāṭikaṅkhaṃ diṭṭheva dhamme aā; sati vā upādisese anāgāmitāti.

Catusaccapabbaṃ niṭṭhitaṃ.

404. Ettāvatā ānāpānapabbaṃ catuiriyāpathapabbaṃ catusampajaapabbaṃ dvattiṃsākāraṃ catudhātuvavatthānaṃ navasivathikā vedanānupassanā cittānupassanā nīvaraṇapariggaho khandhapariggaho āyatanapariggaho bojjhaṅgapariggaho saccapariggahoti ekavīsati kammaṭṭhānāni. Tesu ānāpānaṃ dvattiṃsākāraṃ navasivathikāti ekādasa appanākammaṭṭhānāni honti. Dīghabhāṇakamahāsīvatthero pana navasivathikā ādīnavānupassanāvasena vuttāti āha. Tasmā tassa matena dveyeva appanākammaṭṭhānāni, sesāni upacārakammaṭṭhānāni. Kiṃ panetesu sabbesu abhiniveso jāyatīti? Na jāyati. Iriyāpathasampajaanīvaraṇabojjhaṅgesu hi abhiniveso na jāyati, sesesu jāyatīti. Mahāsīvatthero panāha etesupi abhiniveso jāyati. Ayahi atthi nu kho me cattāro iriyāpathā udāhu natthi, atthi nu kho me catusampajaaṃ udāhu natthi, atthi nu kho me pacanīvaraṇā udāhu natthi, atthi nu kho me sattabojjhaṅgā udāhu natthīti evaṃ pariggaṇhāti. Tasmā sabbattha abhiniveso jāyatīti.

Yo hi koci, bhikkhaveti yo hi koci, bhikkhave, bhikkhu vā bhikkhunī vā upāsako vā upāsikā vā. Evaṃ bhāveyyātiādito paṭṭhāya vuttena bhāvanānukkamena bhāveyya. Pāṭikaṅkhanti paṭikaṅkhitabbaṃ icchitabbaṃ avassaṃbhāvīti attho. ti arahattaṃ. Sati vā upādiseseti upādānasese vā sati aparikkhīṇe. Anāgāmitāti anāgāmibhāvo.

Evaṃ sattannaṃ vassānaṃ vasena sāsanassa niyyānikabhāvaṃ dassetvā puna tato appatarepi kāle dassento tiṭṭhantu, bhikkhavetiādimāha. Sabbampi cetaṃ majjhimassa veneyyapuggalassa vasena vuttaṃ, tikkhapaaṃ pana sandhāya pātova anusiṭṭho sāyaṃ visesaṃ adhigamissati, sāyaṃ anusiṭṭho pāto visesaṃ adhigamissatīti vuttaṃ. Iti bhagavā evaṃ niyyānikaṃ, bhikkhave, mama sāsananti dassetvā ekavīsatiyāpi ṭhānesu arahattanikūṭena desitaṃ desanaṃ niyyātento ekāyano ayaṃ, bhikkhave, maggope iti yaṃ taṃ vuttaṃ, idametaṃ paṭicca vuttanti āha. Sesaṃ uttānatthamevāti. Desanāpariyosāne pana tiṃsa bhikkhusahassāni arahatte patiṭṭhahiṃsūti.

Iti sumaṅgalavilāsiniyā dīghanikāyaṭṭhakathāyaṃ

Mahāsatipaṭṭhānasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.

 

404. Ny cc Tỷ kheo, vị no tu tập Bốn Niệm xứ ny như vậy trong bảy năm, vị ấy c thể chứng một trong hai quả sau đy: Một l chứng Chnh tr ngay trong hiện tại; hai l nếu cn hữu dư y, chứng quả Bất hon. Ny cc Tỷ kheo, khng cần g đến bảy năm, một vị no tu tập Bốn Niệm xứ ny như vậy trong su năm... trong năm năm... trong bốn năm... trong ba năm... trong hai năm... trong một năm, vị ấy c thể chứng một trong hai quả sau đy: Một l chứng Chnh tr ngay trong hiện tại; hai l nếu cn hữu dư y, chứng quả Bất hon. Ny cc Tỷ kheo, khng cần g đến một năm, một vị no tu tập Bốn Niệm xứ ny trong bảy thng, vị ấy c thể chứng một trong hai quả sau đy: Một l chứng Chnh tr ngay trong hiện tại, hay nếu cn hữu dư y, th chứng quả Bất hon. Ny cc Tỷ-kheo, khng cần g bảy thng, một vị no tu tập Bốn Niệm xứ ny trong su thng... trong năm thng... trong bốn thng... trong ba thng... trong hai thng... trong một thng... trong nửa thng... vị ấy c thể chứng một trong hai quả sau đy: Một l chứng Chnh tr ngay trong hiện tại, hai l nếu cn hữu dư y, th chứng quả Bất hon. Ny cc Tỷ-kheo, khng cần g nửa thng, một vị no tu tập Bốn Niệm xứ ny trong bảy ngy, vị ấy c thể chứng một trong hai quả sau đy: Một l chứng Chnh tr ngay trong hiện tại, hai l nếu cn hữu dư y, th chứng quả Bất hon.

 

405. Ekāyano ayaṃ, bhikkhave, maggo sattānaṃ visuddhiyā sokaparidevānaṃ samatikkamāya dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya āyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya yadidaṃ cattāro satipaṭṭhānāti. Iti yaṃ taṃ vuttaṃ, idametaṃ paṭicca vuttanti. Idamavoca bhagavā. Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti.

Mahāsatipaṭṭhānasuttaṃ niṭṭhitaṃ navamaṃ.

 

405. Ny cc Tỷ kheo, đy l con đường độc nhất đưa đến sự thanh tịnh cho chng sanh, vượt khỏi sầu bi, diệt trừ khổ ưu, thnh tựu Chnh l, chứng ngộ Niết Bn. l Bốn Niệm xứ.

Thế Tn thuyết php đ xong. Cc Tỷ kheo ấy hoan hỷ tn thọ lời Thế Tn dạy.

Ha thượng Thch Minh Chu dịch Việt

 

 

 

 

Dīghanikāya - Trường Bộ Kinh - Sớ Giải

Dīghanikāya

Dīgha nikāya (aṭṭhakathā)

Kinh Trường Bộ

Vi tnh: Nhị Tường // Cập nhật 10-2022