Dīghanikāya - Trường Bộ Kinh

HT Thch Minh Chu dịch

 

CHNH KINH PALI

CH GIẢI PALI

BẢN DỊCH VIỆT

5. Sampasādanīyasuttaṃ

5. Sampasādanīyasuttavaṇṇanā

28. Kinh Tự hoan hỷ

Sāriputtasīhanādo

141. Evaṃ me sutaṃ ekaṃ samayaṃ bhagavā nāḷandāyaṃ viharati pāvārikambavane. Atha kho āyasmā sāriputto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā sāriputto bhagavantaṃ etadavoca evaṃpasanno ahaṃ, bhante, bhagavati, na cāhu na ca bhavissati na cetarahi vijjati ao samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiataro yadidaṃ sambodhiyanti.

 

Sāriputtasīhanādavaṇṇanā

141.Evaṃme sutanti sampasādanīyasuttaṃ. Tatrāyamanuttānapadavaṇṇanā  nāḷandāyanti nāḷandāti evaṃnāmake nagare, taṃ nagaraṃ gocaragāmaṃ katvā. Pāvārikambavaneti dussapāvārikaseṭṭhino ambavane. Taṃ kira tassa uyyānaṃ ahosi. So bhagavato dhammadesanaṃ sutvā bhagavati pasanno tasmiṃ uyyāne kuṭileṇamaṇḍapādipaṭimaṇḍitaṃ bhagavato vihāraṃ katvā niyyātesi. So vihāro jīvakambavanaṃ viya pāvārikambavanantveva saṅkhyaṃ gato, tasmiṃ pāvārikambavane viharatīti attho. Bhagavantaṃ etadavoca evaṃpasanno ahaṃ, bhante, bhagavatīti. Kasmā evaṃ avoca? Attano uppannasomanassapavedanatthaṃ.

Tatrāyamanupubbikathā thero kira taṃdivasaṃ kālasseva sarīrappaṭijagganaṃ katvā sunivatthanivāsano pattacīvaramādāya pāsādikehi abhikkantādīhi devamanussānaṃ pasādaṃ āvahanto nāḷandavāsīnaṃ hitasukhamanubrūhayanto piṇḍāya pavisitvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto vihāraṃ gantvā satthu vattaṃ dassetvā satthari gandhakuṭiṃ paviṭṭhe satthāraṃ vanditvā attano divāṭṭhānaṃ agamāsi. Tattha saddhivihārikantevāsikesu vattaṃ dassetvā paṭikkantesu divāṭṭhānaṃ sammajjitvā cammakkhaṇḍaṃ paapetvā udakatumbato udakena hatthapāde sītale katvā tisandhipallaṅkaṃ ābhujitvā kālaparicchedaṃ katvā phalasamāpattiṃ samāpajji.

So yathāparicchinnakālavasena samāpattito vuṭṭhāya attano guṇe anussaritumāraddho. Athassa guṇe anussarato sīlaṃ āpāthamāgataṃ. Tato paṭipāṭiyāva samādhi paā vimutti vimuttiāṇadassanaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ dutiyaṃ jhānaṃ tatiyaṃ jhānaṃ catutthaṃ jhānaṃ ākāsānacāyatanasamāpatti viānacāyatanasamāpatti ākicaāyatanasamāpatti nevasaānāsaāyatanasamāpatti vipassanāāṇaṃ manomayiddhiāṇaṃ iddhividhaāṇaṃ dibbasotaāṇaṃ cetopariyaāṇaṃ pubbenivāsānussatiāṇaṃ dibbacakkhuāṇaṃpe sotāpattimaggo sotāpattiphalaṃpe arahattamaggo arahattaphalaṃ atthapaṭisambhidā dhammapaṭisambhidā niruttipaṭisambhidā paṭibhānapaṭisambhidā sāvakapāramīāṇaṃ. Ito paṭṭhāya kappasatasahassādhikassa asaṅkhyeyyassa upari anomadassībuddhassa pādamūle kataṃ abhinīhāraṃ ādiṃ katvā attano guṇe anussarato yāva nisinnapallaṅkā guṇā upaṭṭhahiṃsu.

Evaṃ thero attano guṇe anussaramāno guṇānaṃ pamāṇaṃ vā paricchedaṃ vā daṭṭhuṃ nāsakkhi. So cintesi mayhaṃ tāva padesaāṇe ṭhitassa sāvakassa guṇānaṃ pamāṇaṃ vā paricchedo vā natthi. Ahaṃ pana yaṃ satthāraṃ uddissa pabbajito, kīdisā nu kho tassa guṇāti dasabalassa guṇe anussarituṃ āraddho. So bhagavato sīlaṃ nissāya, samādhiṃ paaṃ vimuttiṃ vimuttiāṇadassanaṃ nissāya, cattāro satipaṭṭhāne nissāya, cattāro sammappadhāne cattāro iddhipāde cattāro magge cattāri phalāni catasso paṭisambhidā catuyoniparicchedakaāṇaṃ cattāro ariyavaṃse nissāya dasabalassa guṇe anussaritumāraddho.

Tathā paca padhāniyaṅgāni, pacaṅgikaṃsammāsamādhiṃ, pacindriyāni, paca balāni, paca nissaraṇiyā dhātuyo, paca vimuttāyatanāni, paca vimuttiparipācaniyā paā, cha sāraṇīye dhamme, cha anussatiṭṭhānāni, cha gārave, cha nissaraṇiyā dhātuyo, cha satatavihāre, cha anuttariyāni, cha nibbedhabhāgiyā paā, cha abhiā, cha asādhāraṇaāṇāni, satta aparihāniye dhamme, satta ariyadhanāni, satta bojjhaṅge, satta sappurisadhamme, satta nijjaravatthūni, satta paā, satta dakkhiṇeyyapuggale, satta khīṇāsavabalāni, aṭṭha paāpaṭilābhahetū, aṭṭha sammattāni, aṭṭha lokadhammātikkame, aṭṭha ārambhavatthūni, aṭṭha akkhaṇadesanā, aṭṭha mahāpurisavitakke, aṭṭha abhibhāyatanāni, aṭṭha vimokkhe, nava yonisomanasikāramūlake dhamme, nava pārisuddhipadhāniyaṅgāni, nava sattāvāsadesanā, nava āghātappaṭivinaye, nava paā, nava nānattāni, nava anupubbavihāre, dasa nāthakaraṇe dhamme, dasa kasiṇāyatanāni, dasa kusalakammapathe, dasa tathāgatabalāni, dasa sammattāni, dasa ariyavāse, dasa asekkhadhamme, ekādasa mettānisaṃse, dvādasa dhammacakkākāre, terasa dhutaṅgaguṇe , cuddasa buddhaāṇāni, pacadasa vimuttiparipācaniye dhamme, soḷasavidhaṃ ānāpānassatiṃ, aṭṭhārasa buddhadhamme, ekūnavīsati paccavekkhaṇaāṇāni, catucattālīsa āṇavatthūni, paropaṇṇāsa kusaladhamme, sattasattati āṇavatthūni, catuvīsatikoṭisatasahassasamāpattisacaramahāvajiraāṇaṃ nissāya dasabalassa guṇe anussarituṃ ārabhi.

Tasmiṃyeva ca divāṭṭhāne nisinnoyeva upari aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyanti āgamissanti soḷasa aparampariyadhammā, tepi nissāya anussarituṃ ārabhi. So kusalapaattiyaṃ anuttaro mayhaṃ satthā, āyatanapaattiyaṃ anuttaro, gabbhāvakkantiyaṃ anuttaro, ādesanāvidhāsu anuttaro, dassanasamāpattiyaṃ anuttaro, puggalapaattiyaṃ anuttaro, padhāne anuttaro, paṭipadāsu anuttaro, bhassasamācāre anuttaro, purisasīlasamācāre anuttaro, anusāsanīvidhāsu anuttaro, parapuggalavimuttiāṇe anuttaro, sassatavādesu anuttaro, pubbenivāsaāṇe anuttaro, dibbacakkhuāṇe anuttaro, iddhividhe anuttaro, iminā ca iminā ca anuttaroti evaṃ dasabalassa guṇe anussaranto bhagavato guṇānaṃ neva antaṃ, na pamāṇaṃ passi. Thero attanopi tāva guṇānaṃ antaṃ vā pamāṇaṃ vā nāddasa, bhagavato guṇānaṃ kiṃ passissati? Yassa yassa hi paā mahatī āṇaṃ visadaṃ, so so buddhaguṇe mahantato saddahati. Lokiyamahājano ukkāsitvāpi khipitvāpi namo buddhānanti attano attano upanissaye ṭhatvā buddhānaṃ guṇe anussarati. Sabbalokiyamahājanato eko sotāpanno buddhaguṇe mahantato saddahati. Sotāpannānaṃ satatopi sahassatopi eko sakadāgāmī. Sakadāgāmīnaṃ satatopi sahassatopi eko anāgāmī. Anāgāmīnaṃ satatopi sahassatopi eko arahā buddhaguṇe mahantato saddahati. Avasesaarahantehi asīti mahātherā buddhaguṇe mahantato saddahanti. Asītimahātherehi cattāro mahātherā. Catūhi mahātherehi dve aggasāvakā. Tesupi sāriputtatthero, sāriputtattheratopi eko paccekabuddho buddhaguṇe mahantato saddahati. Sace pana sakalacakkavāḷagabbhe saṅghāṭikaṇṇena saṅghāṭikaṇṇaṃ pahariyamānā nisinnā paccekabuddhā buddhaguṇe anussareyyuṃ, tehi sabbehipi eko sabbaubuddhova buddhaguṇe mahantato saddahati.

Seyyathāpi nāma mahājano mahāsamuddo gambhīro uttānoti jānanatthaṃ yottāni vaṭṭeyya, tattha koci byāmappamāṇaṃ yottaṃ vaṭṭeyya, koci dve byāmaṃ, koci dasabyāmaṃ, koci vīsatibyāmaṃ, koci tiṃsabyāmaṃ, koci cattālīsabyāmaṃ, koci paāsabyāmaṃ, koci satabyāmaṃ, koci sahassabyāmaṃ , koci caturāsītibyāmasahassaṃ. Te nāvaṃ āruyha, samuddamajjhe uggatapabbatādimhi vā ṭhatvā attano attano yottaṃ otāreyyuṃ, tesu yassa yottaṃ byāmamattaṃ, so byāmamattaṭṭhāneyeva udakaṃ jānātipe yassa caturāsītibyāmasahassaṃ, so caturāsītibyāmasahassaṭṭhāneyeva udakaṃ jānāti. Parato udakaṃ ettakanti na jānāti. Mahāsamudde pana na tattakaṃyeva udakaṃ, atha kho anantamaparimāṇaṃ. Caturāsītiyojanasahassaṃ gambhīro hi mahāsamuddo, evameva ekabyāmayottato paṭṭhāya navabyāmayottena ātaudakaṃ viya lokiyamahājanena diṭṭhabuddhaguṇā veditabbā. Dasabyāmayottena dasabyāmaṭṭhāne ātaudakaṃ viya sotāpannena diṭṭhabuddhaguṇā. Vīsatibyāmayottena vīsatibyāmaṭṭhāne ātaudakaṃ viya sakadāgāminā diṭṭhabuddhaguṇā. Tiṃsabyāmayottena tiṃsabyāmaṭṭhāne ātaudakaṃ viya anāgāminā diṭṭhabuddhaguṇā. Cattālīsabyāmayottena cattālīsabyāmaṭṭhāne ātaudakaṃ viya arahatā diṭṭhabuddhaguṇā. Paāsabyāmayottena paāsabyāmaṭṭhāne ātaudakaṃ viya asītimahātherehi diṭṭhabuddhaguṇā. Satabyāmayottena satabyāmaṭṭhāne ātaudakaṃ viya catūhi mahātherehi diṭṭhabuddhaguṇā. Sahassabyāmayottena sahassabyāmaṭṭhāne ātaudakaṃ viya mahāmoggallānattherena diṭṭhabuddhaguṇā. Caturāsītibyāmasahassayottena caturāsītibyāmasahassaṭṭhāne ātaudakaṃ viya dhammasenāpatinā sāriputtattherena diṭṭhabuddhaguṇā. Tattha yathā so puriso mahāsamudde udakaṃ nāma na ettakaṃyeva, anantamaparimāṇanti gaṇhāti, evameva āyasmā sāriputto dhammanvayena anvayabuddhiyā anumānena nayaggāhena sāvakapāramīāṇe ṭhatvā dasabalassa guṇe anussaranto buddhaguṇā anantā aparimāṇāti saddahi.

Therena hi diṭṭhabuddhaguṇehi dhammanvayena gahetabbabuddhaguṇāyeva bahutarā. Yathā kathaṃ viya? Yathā ito nava ito navāti aṭṭhārasa yojanāni avattharitvā gacchantiyā candabhāgāya mahānadiyā puriso sūcipāsena udakaṃ gaṇheyya, sūcipāsena gahitaudakato aggahitameva bahu hoti. Yathā vā pana puriso mahāpathavito aṅguliyā paṃsuṃ gaṇheyya, aṅguliyā gahitapaṃsuto avasesapaṃsuyeva bahu hoti. Yathā vā pana puriso mahāsamuddābhimukhiṃ aṅguliṃ kareyya, aṅguliabhimukhaudakato avasesaṃ udakaṃyeva bahu hoti. Yathā ca puriso ākāsābhimukhiṃ aṅguliṃ kareyya, aṅguliabhimukhaākāsato sesaākāsappadesova bahu hoti. Evaṃ therena diṭṭhabuddhaguṇehi adiṭṭhā guṇāva bahūti veditabbā. Vuttampi cetaṃ

Buddhopi buddhassa bhaṇeyya vaṇṇaṃ,

Kappampi ce aamabhāsamāno;

Khīyetha kappo ciradīghamantare,

Vaṇṇo na khīyetha tathāgatassāti.

Evaṃ therassa attano ca satthu ca guṇe anussarato yamakamahānadīmahogho viya abbhantare pītisomanassaṃ avattharamānaṃ vāto viya bhastaṃ, ubbhijjitvā uggataudakaṃ viya mahārahadaṃ sakalasarīraṃ pūreti. Tato therassa supatthitā vata me patthanā, suladdhā me pabbajjā, yvāhaṃ evaṃvidhassa satthu santike pabbajitoti āvajjantassa balavataraṃ pītisomanassaṃ uppajji.

Atha thero kassāhaṃ imaṃ pītisomanassaṃ āroceyyanti cintento ao koci samaṇo vā brāhmaṇo vā devo vā māro vā brahmā vā mama imaṃ pasādaṃ anucchavikaṃ katvā paṭiggahetuṃ na sakkhissati, ahaṃ imaṃ somanassaṃ satthunoyeva pavedeyyāmi, satthāva me paṭiggaṇhituṃ sakkhissati, so hi tiṭṭhatu mama pītisomanassaṃ, mādisassa samaṇasatassa vā samaṇasahassassa vā samaṇasatasahassassa vā somanassaṃ pavedentassa sabbesaṃ manaṃ gaṇhanto paṭiggahetuṃ sakkoti. Seyyathāpi nāma aṭṭhārasa yojanāni avattharamānaṃ gacchantiṃ candabhāgamahānadiṃ kusumbhā vā kandarā vā sampaṭicchituṃ na sakkonti, mahāsamuddova taṃ sampaṭicchati. Mahāsamuddo hi tiṭṭhatu candabhāgā, evarūpānaṃ nadīnaṃ satampi sahassampi satasahassampi sampaṭicchati, na cassa tena ūnattaṃ vā pūrattaṃ vā paāyati, evameva satthā mādisassa samaṇasatassa samaṇasahassassa samaṇasatasahassassa vā pītisomanassaṃ pavedentassa sabbesaṃ manaṃ gaṇhanto paṭiggahetuṃ sakkoti. Sesā samaṇabrāhmaṇādayo candabhāgaṃ kusumbhakandarā viya mama somanassaṃ sampaṭicchituṃ na sakkonti . Handāhaṃ mama pītisomanassaṃ satthunova ārocemīti pallaṅkaṃ vinibbhujitvā cammakkhaṇḍaṃ papphoṭetvā ādāya sāyanhasamaye pupphānaṃ vaṇṭato chijjitvā paggharaṇakāle satthāraṃ upasaṅkamitvā attano somanassaṃ pavedento evaṃpasanno ahaṃ, bhantetiādimāha. Tattha evaṃpasannoti evaṃ uppannasaddho, evaṃ saddahāmīti attho. Bhiyyobhiataroti bhiyyataro abhiāto, bhiyyatarābhio vā, uttaritaraāṇoti attho. Sambodhiyanti sabbautaāṇe arahattamaggaāṇe vā, arahattamaggeneva hi buddhaguṇā nippadesā gahitā honti. Dve hi aggasāvakā arahattamaggeneva sāvakapāramīāṇaṃ paṭilabhanti. Paccekabuddhā paccekabodhiāṇaṃ. Buddhā sabbautaāṇaceva sakale ca buddhaguṇe. Sabbahi nesaṃ arahattamaggeneva ijjhati. Tasmā arahattamaggaāṇaṃ sambodhi nāma hoti. Tena uttaritaro bhagavatā natthi. Tenāha bhagavatā bhiyyobhiataro yadidaṃ sambodhiyanti.

141. Như vầy ti nghe.

Một thời, Thế Tn ở tại Nland, trong rừng Pvrikambavana. Lc bấy giờ, tn giả Sriputta (X-lợi-phất) đến tại chỗ Thế Tn ở, đảnh lễ Thế Tn v ngồi xuống một bn. Khi ngồi xuống một bn, tn giả Sriputta bạch Thế Tn:

- Bạch Thế Tn, con tin tưởng Thế Tn đến nỗi con nghĩ rằng ở qu khứ, ở tương lai cũng như ở hiện tại, khng thể c một vị Sa mn, một vị B-la-mn khc no c thể vĩ đại hơn Thế Tn, sng suốt hơn Thế Tn, về phương diện gic ngộ.

 

142. Uḷārā kho te ayaṃ, sāriputta, āsabhī vācā bhāsitā, ekaṃso gahito, sīhanādo nadito evaṃpasanno ahaṃ, bhante, bhagavati; na cāhu na ca bhavissati na cetarahi vijjati ao samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiataro yadidaṃ sambodhiyanti. Kiṃ te [kiṃ nu (sī. pī.), kiṃ nu kho te (syā.)], sāriputta, ye te ahesuṃ atītamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā, sabbe te bhagavanto cetasā ceto paricca viditā evaṃsīlā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃdhammā te bhagavanto ahesuṃ itipi , evaṃpaā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃvihārī te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃvimuttā te bhagavanto ahesuṃ itipīti? No hetaṃ, bhante.

Kiṃ pana te [kiṃ pana (sī. pī.)], sāriputta, ye te bhavissanti anāgatamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā , sabbe te bhagavanto cetasā ceto paricca viditā, `evaṃsīlā te bhagavanto bhavissanti itipi, evaṃdhammāpe evaṃpaā evaṃvihārī evaṃvimuttā te bhagavanto bhavissanti itipīti? No hetaṃ, bhante.

Kiṃ pana te [kiṃ pana (sī. pī.)], sāriputta, ahaṃ etarahi arahaṃ sammāsambuddho cetasā ceto paricca vidito evaṃsīlo bhagavā itipi, evaṃdhammope evaṃpao  evaṃvihārī evaṃvimutto bhagavā itipīti? No hetaṃ, bhante.

Ettha ca hi te, sāriputta, atītānāgatapaccuppannesu arahantesu sammāsambuddhesu cetopariyaāṇaṃ natthi. Atha kiṃ carahi te ayaṃ, sāriputta, uḷārā āsabhī vācā bhāsitā, ekaṃso gahito, sīhanādo nadito evaṃpasanno ahaṃ, bhante, bhagavati, na cāhu na ca bhavissati na cetarahi vijjati ao samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiataro yadidaṃ sambodhiyanti?

142.Uḷārāti seṭṭhā. Ayahi uḷārasaddo uḷārāni khādanīyāni khādantītiādīsu (ma. ni. 1.366) madhure āgacchati. Uḷārāya khalu bhavaṃ, vacchāyano , samaṇaṃ gotamaṃ pasaṃsāya pasaṃsatītiādīsu (ma. ni. 3.280) seṭṭhe. Appamāṇo uḷāro obhāsotiādīsu (dī. ni. 2.32) vipule. Svāyamidha seṭṭhe āgato. Tena vuttaṃ uḷārāti seṭṭhāti. Āsabhīti usabhassa vācāsadisī acalā asampavedhī. Ekaṃso gahitoti anussavena vā ācariyaparamparāya vā itikirāya vā piṭakasampadānena vā ākāraparivitakkena vā diṭṭhinijjhānakkhantiyā vā takkahetu vā nayahetu vā akathetvā paccakkhato āṇena paṭivijjhitvā viya ekaṃso gahito, sanniṭṭhānakathāva kathitāti attho.

Sīhanādoti seṭṭhanādo, neva dandhāyantena na gaggarāyantena sīhena viya uttamanādo naditoti attho. Kiṃ te sāriputtāti imaṃ desanaṃ kasmā ārabhīti? Anuyogadāpanatthaṃ. Ekacco hi sīhanādaṃ naditvā attano sīhanāde anuyogaṃ dātuṃ na sakkoti, nighaṃsanaṃ nakkhamati, lepe patitamakkaṭo viya hoti. Yathā dhamamānaṃ aparisuddhalohaṃ jhāyitvā jhāmaaṅgāro hoti, evaṃ jhāmaṅgāro viya hoti . Eko sīhanāde anuyogaṃ dāpiyamāno dātuṃ sakkoti, nighaṃsanaṃ khamati, dhamamānaṃ niddosajātarūpaṃ viya adhikataraṃ sobhati, tādiso thero. Tena naṃ bhagavā anuyogakkhamo ayanti atvā sīhanāde anuyogadāpanatthaṃ imampi desanaṃ ārabhi.

Tattha sabbe teti sabbe te tayā. Evaṃsīlātiādīsu lokiyalokuttaravasena sīlādīni pucchati. Tesaṃ vitthārakathā mahāpadāne kathitāva.

Kiṃ pana te, sāriputta, ye te bhavissantīti atītā ca tāva niruddhā, apaṇṇattikabhāvaṃ gatā dīpasikhā viya nibbutā, evaṃ niruddhe apaṇṇattikabhāvaṃ gate tvaṃ kathaṃ jānissasi, anāgatabuddhānaṃ pana guṇā kinti tayā attano cittena paricchinditvā viditāti pucchanto evamāha. Kiṃ pana te, sāriputta, ahaṃ etarahīti anāgatāpi buddhā ajātā anibbattā anuppannā, tepi kathaṃ tvaṃ jānissasi? Tesahi jānanaṃ apade ākāse padadassanaṃ viya hoti. Idāni mayā saddhiṃ ekavihāre vasasi, ekato bhikkhāya carasi, dhammadesanākāle dakkhiṇapasse nisīdasi, kiṃ pana mayhaṃ guṇā attano cetasā paricchinditvā viditā tayāti anuyujanto evamāha.

Thero pana pucchite pucchite no hetaṃ, bhanteti paṭikkhipati. Therassa ca viditampi atthi aviditampi atthi, kiṃ so attano viditaṭṭhāne paṭikkhepaṃ karoti, aviditaṭṭhāneti? Viditaṭṭhāne na karoti, aviditaṭṭhāneyeva karotīti. Thero kira anuyoge āraddheyeva aāsi. Na ayaṃ anuyogo sāvakapāramīāṇe, sabbautaāṇe ayaṃ anuyogoti attano sāvakapāramīāṇe paṭikkhepaṃ akatvā aviditaṭṭhāne sabbautaāṇe paṭikkhepaṃ karoti. Tena idampi dīpeti bhagavā mayhaṃ atītānāgatapaccuppannānaṃ buddhānaṃ sīlasamādhipaāvimuttikāraṇajānanasamatthaṃ sabbautaāṇaṃ natthīti.

Etthāti etesu atītādibhedesu buddhesu. Atha kicarahīti atha kasmā evaṃ āṇe asati tayā evaṃ kathitanti vadati.

142. Ny Sriputta, lời ni của Ngươi thật l đại ngn, thật l gan dạ. Ngươi thật l rống tiếng rống con sư tử khi Ngươi ni: "Bạch Thế Tn, con tin tưởng Thế Tn đến nỗi con nghĩ rằng, ở qu khứ, ở tương lai cũng như ở hiện tại, khng thể c một vị Sa mn, một vị B-la-mn no c thể vĩ đại hơn Thế Tn, sng suốt hơn Thế Tn, về phương diện gic ngộ." Ny Sriputta, c phải Ngươi đ được biết, trong qu khứ, cc vị A-la-hn, Chnh ẳng Gic, với tm của Ngươi biết được tm của tất cả cc vị Thế Tn - Giới đức chư vị Thế Tn l như vậy, Php chư vị Thế Tn l như vậy, Tr tuệ chư vị Thế Tn l như vậy, An tr chư vị Thế Tn l như vậy, Giải thot chư vị Thế Tn l như vậy?

- Bạch Thế Tn, khng!

- Ny Sriputta, c phải Ngươi đ được biết, trong tương lai, cc vị A-la-hn, Chnh ẳng Gic, với tm của Ngươi biết được tm của tất cả cc vị Thế Tn - Giới đức chư vị Thế Tn l như vậy, Php chư vị Thế Tn l như vậy, Tr tuệ chư vị Thế Tn l như vậy, An tr chư vị Thế Tn l như vậy, Giải thot chư vị Thế Tn l như vậy?

- Bạch Thế Tn, khng!

- Ny Sriputta, c phải Ngươi đ được biết, trong hiện tại Ta l vị A-la-hn, Chnh ẳng Gic, với tm của Ngươi biết được tm của Thế Tn - Giới đức chư vị Thế Tn l như vậy, Php chư vị Thế Tn l như vậy, Tr tuệ chư vị Thế Tn l như vậy, An tr chư vị Thế Tn l như vậy, Giải thot Thế Tn l như vậy?

- Bạch Thế Tn, khng!

- Ny Sriputta, hy xem! Ngươi khng c tr tuệ biết được tm tư của chư vị A-la-hn, Chnh ẳng Gic ở qu khứ, ở hiện tại v ở tương lai! Vậy sao, ny Sriputta, lời ni của Ngươi tuyn bố thật l đại ngn, thật l gan dạ. Ngươi thật đ rống tiếng rống con sư tử khi Ngươi ni: "Bạch Thế Tn, con tin tưởng Thế Tn đến nỗi con nghĩ rằng, ở qu khứ, ở tương lai cũng như ở hiện tại, khng thể c một vị Sa mn, vị B-la-mn khc no c thể vĩ đại hơn Thế Tn, sng suốt hơn Thế Tn, về phương diện gic ngộ."

143. Na kho me [na kho panetaṃ (syā. ka.)], bhante, atītānāgatapaccuppannesu arahantesu sammāsambuddhesu cetopariyaāṇaṃ atthi. Api ca, me [me bhante (sī. pī. ka.)] dhammanvayo vidito. Seyyathāpi, bhante , rao paccantimaṃ nagaraṃ daḷhuddhāpaṃ [daḷhuddāpaṃ (sī. pī. ka.)] daḷhapākāratoraṇaṃ ekadvāraṃ. Tatrassa dovāriko paṇḍito byatto medhāvī aātānaṃ nivāretā, ātānaṃ pavesetā. So tassa nagarassa samantā anupariyāyapathaṃ anukkamamāno na passeyya pākārasandhiṃ vā pākāravivaraṃ vā antamaso biḷāranikkhamanamattampi. Tassa evamassa ye kho keci oḷārikā pāṇā imaṃ nagaraṃ pavisanti vā nikkhamanti vā, sabbe te imināva dvārena pavisanti vā nikkhamanti vāti. Evameva kho me, bhante, dhammanvayo vidito. Ye te, bhante, ahesuṃ atītamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā, sabbe te bhagavanto paca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paāya dubbalīkaraṇe catūsu satipaṭṭhānesu suppatiṭṭhitacittā, satta sambojjhaṅge yathābhūtaṃ bhāvetvā anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambujjhiṃsu. Yepi te, bhante, bhavissanti anāgatamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā, sabbe te bhagavanto paca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paāya dubbalīkaraṇe catūsu satipaṭṭhānesu suppatiṭṭhitacittā, satta sambojjhaṅge yathābhūtaṃ bhāvetvā anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambujjhissanti. Bhagavāpi, bhante, etarahi arahaṃ sammāsambuddho paca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paāya dubbalīkaraṇe catūsu satipaṭṭhānesu suppatiṭṭhitacitto satta sambojjhaṅge yathābhūtaṃ bhāvetvā anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho.

143.Dhammanvayoti dhammassa paccakkhato āṇassa anuyogaṃ anugantvā uppannaṃ anumānaāṇaṃ nayaggāho vidito. Sāvakapāramīāṇe ṭhatvāva imināva ākārena jānāmi bhagavāti vadati. Therassa hi nayaggāho appamāṇo apariyanto. Yathā sabbautaāṇassa pamāṇaṃ vā pariyanto vā natthi, evaṃ dhammasenāpatino nayaggāhassa. Tena so iminā evaṃvidho, iminā anuttaro satthāti jānāti. Therassa hi nayaggāho sabbautaāṇagatiko eva. Idāni taṃ nayaggāhaṃ pākaṭaṃ kātuṃ upamāya dassento seyyathāpi, bhantetiādimāha. Tattha yasmā majjhimapadese nagarassa uddhāpapākārādīni thirāni vā hontu, dubbalāni vā, sabbaso vā pana mā hontu, corāsaṅkā na hoti, tasmā taṃ aggahetvā paccantimanagaranti āha. Daḷhuddhāpanti thirapākārapādaṃ. Daḷhapākāratoraṇanti thirapākāraceva thirapiṭṭhasaṅghāṭaca. Ekadvāranti kasmā āha? Bahudvāre hi nagare bahūhi paṇḍitadovārikehi bhavitabbaṃ. Ekadvāre ekova vaṭṭati. Therassa ca paāya sadiso ao natthi. Tasmā attano paṇḍitabhāvassa opammatthaṃ ekaṃyeva dovārikaṃ dassetuṃ ekadvāranti āha. Paṇḍitoti paṇḍiccena samannāgato. Byattoti veyyattiyena samannāgato visadaāṇo. Medhāvīti ṭhānuppattikapaāsaṅkhātāya medhāya samannāgato. Anupariyāyapathanti anupariyāyanāmakaṃ pākāramaggaṃ. Pākārasandhinti dvinnaṃ iṭṭhakānaṃ apagataṭṭhānaṃ. Pākāravivaranti pākārassa chinnaṭṭhānaṃ.

Cetaso upakkileseti paca nīvaraṇāni cittaṃ upakkilesenti kiliṭṭhaṃ karonti upatāpenti vibādhenti, tasmā cetaso upakkilesāti vuccanti. Paāya dubbalīkaraṇeti nīvaraṇā uppajjamānā anuppannāya paāya uppajjituṃ na denti, uppannāya paāya vaḍḍhituṃ na denti, tasmā paāya dubbalīkaraṇāti vuccanti. Suppatiṭṭhitacittāti catūsu satipaṭṭhānesu suṭṭhu ṭhapitacittā hutvā. Satta bojjhaṅge yathābhūtanti satta bojjhaṅge yathāsabhāvena bhāvetvā. Anuttaraṃ sammāsambodhinti arahattaṃ sabbautaāṇaṃ vā paṭivijjhiṃsūti dasseti.

Apicettha satipaṭṭhānāti vipassanā. Sambojjhaṅgā maggo. Anuttarāsammāsambodhi arahattaṃ. Satipaṭṭhānāti vā maggāti vā bojjhaṅgamissakā. Sammāsambodhi arahattameva. Dīghabhāṇakamahāsīvatthero panāha satipaṭṭhāne vipassanāti gahetvā bojjhaṅge maggo ca sabbautaāṇacāti gahite sundaro paho bhaveyya, na panevaṃ gahitanti. Iti thero sabbaubuddhānaṃ nīvaraṇappahāne satipaṭṭhānabhāvanāya sambodhiyaca majjhe bhinnasuvaṇṇarajatānaṃ viya nānattābhāvaṃ dasseti.

Idha ṭhatvā upamā saṃsandetabbā āyasmā hi sāriputto paccantanagaraṃ dassesi, pākāraṃ dassesi, pariyāyapathaṃ dassesi, dvāraṃ dassesi, paṇḍitadovārikaṃ dassesi, nagaraṃ pavesanakanikkhamanake oḷārike pāṇe dassesi, paṇḍitadovārikassa tesaṃ pāṇānaṃ pākaṭabhāvaca dassesi. Tattha kiṃ kena sadisanti ce. Nagaraṃ viya hi nibbānaṃ, pākāro viya sīlaṃ, pariyāyapatho viya hirī, dvāraṃ viya ariyamaggo, paṇḍitadovāriko viya dhammasenāpati, nagarappavisanakanikkhamanakaoḷārikapāṇā viya atītānāgatapaccuppannā buddhā, dovārikassa tesaṃ pāṇānaṃ pākaṭabhāvo viya āyasmato sāriputtassa atītānāgatapaccuppannabuddhānaṃ sīlasamathādīhi pākaṭabhāvo. Ettāvatā therena bhagavā evamahaṃ sāvakapāramīāṇe ṭhatvā dhammanvayena nayaggāhena jānāmīti attano sīhanādassa anuyogo dinno hoti.

 

 

143. Bạch Thế Tn, con khng c tr tuệ để được biết tm tư của chư vị A-la-hn, Chnh ẳng Gic trong qu khứ, hiện tại v vị lai. Bạch Thế Tn, nhưng con biết truyền thống về Chnh php. Bạch Thế Tn, như vị vua c một thnh tr ở bin cảnh, c ho lũy kin cố, c thnh quch thp canh kin cố v chỉ c một cửa thnh ra vo. Cửa thnh c vị giữ cửa thng minh, biệt ti v giu kinh nghiệm, ngăn chận những người lạ, chỉ cho vo những ai quen biết. Người ny, trong khi đi tuần tiểu xung quanh thnh, c thể khng thấy hết cc chắp nối v khe hở của tường, nhỏ cho đến một con mo c thể đi qua được. Nhưng người ấy chỉ cần biết rằng cc sinh vật to lớn hơn muốn đi vo hay đi ra thnh ny, tất cả đều phải đi vo hay đi ra cửa ny. Bạch Thế Tn, cũng vậy con biết truyền thống về Chnh php. Tất cả những vị A-la-hn, Chnh ẳng Gic trong thời qu khứ, tất cả những bậc Thế Tn ny đ diệt trừ Năm Triền ci, những nhiễm tm khiến tr tuệ yếu ớt, đ kho an tr tm vo Bốn Niệm xứ, đ như thật tu hạnh Bảy Gic chi, đ chứng ngộ v thượng Chnh ẳng Gic. Tất cả những vị A-la-hn, Chnh ẳng Gic trong thời vị lai, tất cả những bậc Thế Tn ny sẽ diệt trừ Năm Triền ci, những nhiễm tm khiến tr tuệ yếu ớt, sẽ kho an tr tm vo Bốn Niệm xứ, sẽ như thật tu hạnh Bảy Gic chi v sẽ chứng ngộ v thượng Chnh ẳng Gic. Bạch Thế Tn, v nay Thế Tn, bậc A-la-hn, Chnh ẳng Gic đ diệt trừ Năm Triền ci, những nhiễm tm khiến tr tuệ yếu ớt, sẽ kho an tr tm vo Bốn Niệm xứ, đ như thật tu hạnh Bảy Gic chi, đ chứng ngộ v thượng Chnh ẳng Gic.

144. Idhāhaṃ, bhante, yena bhagavā tenupasaṅkamiṃ dhammassavanāya. Tassa me, bhante, bhagavā dhammaṃ deseti uttaruttaraṃ paṇītapaṇītaṃ kaṇhasukkasappaṭibhāgaṃ. Yathā yathā me, bhante, bhagavā dhammaṃ desesi uttaruttaraṃ paṇītapaṇītaṃ kaṇhasukkasappaṭibhāgaṃ, tathā tathāhaṃ tasmiṃ dhamme abhiā idhekaccaṃ dhammaṃ dhammesu niṭṭhamagamaṃ; satthari pasīdiṃ sammāsambuddho bhagavā, svākkhāto bhagavatā dhammo, suppaṭipanno sāvakasaṅghoti.

   

144.Idhāhaṃ, bhante, yena bhagavāti imaṃ desanaṃ kasmā ārabhi ? Sāvakapāramīāṇassa nipphattidassanatthaṃ. Ayahettha adhippāyo, bhagavā ahaṃ sāvakapāramīāṇaṃ paṭilabhanto pacanavutipāsaṇḍe na aaṃ ekampi samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā upasaṅkamitvā sāvakapāramīāṇampi paṭilabhiṃ, tumheyeva upasaṅkamitvā tumhe payirupāsanto paṭilabhinti. Tattha idhāti nipātamattaṃ. Upasaṅkamiṃ dhammasavanāyāti tumhe upasaṅkamanto panāhaṃ na cīvarādihetu upasaṅkamanto, dhammasavanatthāya upasaṅkamanto. Evaṃ upasaṅkamitvā sāvakapāramīāṇaṃ paṭilabhiṃ. Kadā pana thero dhammasavanatthāya upasaṅkamantoti. Sūkarakhataleṇe bhāgineyyadīghanakhaparibbājakassa vedanāpariggahasuttantakathanadivase (ma. ni. 2.205) upasaṅkamanto, tadāyeva sāvakapāramīāṇaṃ paṭilabhīti. Taṃdivasahi thero tālavaṇṭaṃ gahetvā bhagavantaṃ bījamāno ṭhito taṃ desanaṃ sutvā tattheva sāvakapāramīāṇaṃ hatthagataṃ akāsi. Uttaruttaraṃ paṇītapaṇītanti uttaruttaraceva paṇītapaṇītaca katvā desesi. Kaṇhasukkasappaṭibhāganti kaṇhaceva sukkaca. Taca kho sappaṭibhāgaṃ savipakkhaṃ katvā. Kaṇhaṃ paṭibāhitvā sukkaṃ, sukkaṃ paṭibāhitvā kaṇhanti evaṃ sappaṭibhāgaṃ katvā kaṇhasukkaṃ desesi, kaṇhaṃ desentopi ca saussāhaṃ savipākaṃ desesi, sukkaṃ desentopi saussāhaṃ savipākaṃ desesi.

Tasmiṃ dhamme abhiā idhekaccaṃ dhammaṃ dhammesu niṭṭhamagamanti tasmiṃ desite dhamme ekaccaṃ dhammaṃ nāma sāvakapāramīāṇaṃ sajānitvā dhammesu niṭṭhamagamaṃ. Katamesu dhammesūti? Catusaccadhammesu. Etthāyaṃ therasallāpo, kāḷavallavāsī sumatthero tāva vadati catusaccadhammesu idāni niṭṭhagamanakāraṇaṃ natthi. Assajimahāsāvakassa hi diṭṭhadivaseyeva so paṭhamamaggena catusaccadhammesu niṭṭhaṃ gato, aparabhāge sūkarakhataleṇadvāre upari tīhi maggehi catusaccadhammesu niṭṭhaṃ gato, imasmiṃ pana ṭhāne dhammesūti buddhaguṇesu niṭṭhaṃ gatoti. Lokantaravāsī cūḷasīvatthero pana sabbaṃ tatheva vatvā imasmiṃ pana ṭhāne dhammesūti arahatte niṭṭhaṃ gatoti āha. Dīghabhāṇakatipiṭakamahāsīvatthero pana tatheva purimavādaṃ vatvā imasmiṃ pana ṭhāne dhammesūti sāvakapāramīāṇe niṭṭhaṃ gatoti vatvā buddhaguṇā pana nayato āgatāti āha.

Satthari pasīdinti evaṃ sāvakapāramīāṇadhammesu niṭṭhaṃ gantvā bhiyyosomattāya sammāsambuddho vata so bhagavāti satthari pasīdiṃ. Svākkhāto bhagavatā dhammoti suṭṭhu akkhāto sukathito niyyāniko maggo phalatthāya niyyāti rāgadosamohanimmadanasamattho.

Suppaṭipanno saṅghoti buddhassa bhagavato sāvakasaṅghopi vaṅkādidosavirahitaṃ sammāpaṭipadaṃ paṭipannattā suppaṭipannoti pasannomhi bhagavatīti dasseti.

 

144. V nay ở đy, con một thời yết kiến Thế Tn để nghe php. Bạch Thế Tn, Thế Tn thuyết php cho con, mỗi php lại cao thượng, thm thy hơn php trước, hắc php v bạch php đều được đề cập, đối chiếu. Bạch Thế Tn, nhờ Thế Tn thuyết php cho con, mỗi php lại cao thượng, thm thy hơn php trước, hắc php v bạch php đều được đề cập, đối chiếu như vậy, nn trong sự thm hiểu Chnh php, một php được con thm hiểu trọn vẹn, đ l lng tin của con vo vị Bổn Sư - Thế Tn l bậc Chnh ẳng Gic, php được Thế Tn kho thuyết giảng v chng Tăng đ kho hnh tr.

 

Kusaladhammadesanā

145. Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti kusalesu dhammesu. Tatrime kusalā dhammā seyyathidaṃ, cattāro satipaṭṭhānā, cattāro sammappadhānā, cattāro iddhipādā, pacindriyāni, paca balāni, satta bojjhaṅgā, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo. Idha, bhante, bhikkhu āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiā sacchikatvā upasampajja viharati. Etadānuttariyaṃ, bhante, kusalesu dhammesu. Taṃ bhagavā asesamabhijānāti, taṃ bhagavato asesamabhijānato uttari abhieyyaṃ natthi, yadabhijānaṃ ao samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiataro assa, yadidaṃ kusalesu dhammesu.

Kusaladhammadesanāvaṇṇanā

145. Idāni divāṭṭhāne nisīditvā samāpajjite soḷasa aparāpariyadhamme dassetuṃ aparaṃ pana bhante etadānuttariyanti desanaṃ ārabhi. Tattha anuttariyanti anuttarabhāvo. Yathā bhagavādhammaṃ desetīti yathā yenākārena yāya desanāya bhagavā dhammaṃ deseti, sā tumhākaṃ desanā anuttarāti vadati. Kusalesu dhammesūti tāya desanāya desitesu kusalesu dhammesupi bhagavāva anuttaroti dīpeti. Yā vā sā desanā, tassā bhūmiṃ dassentopi kusalesu dhammesūti āha. Tatrime kusalā dhammāti tatra kusalesu dhammesūti vuttapade ime kusalā dhammā nāmāti veditabbā. Tattha ārogyaṭṭhena, anavajjaṭṭhena, kosallasambhūtaṭṭhena, niddarathaṭṭhena, sukhavipākaṭṭhenāti pacadhā kusalaṃ veditabbaṃ. Tesu jātakapariyāyaṃ patvā ārogyaṭṭhena kusalaṃ vaṭṭati. Suttantapariyāyaṃ patvā anavajjaṭṭhena. Abhidhammapariyāyaṃ patvā kosallasambhūtaniddarathasukhavipākaṭṭhena. Imasmiṃ pana ṭhāne bāhitikasuttantapariyāyena (ma. ni. 2.358) anavajjaṭṭhena kusalaṃ daṭṭhabbaṃ.

Cattāro satipaṭṭhānāti cuddasavidhena kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṃ, navavidhena vedanānupassanāsatipaṭṭhānaṃ , soḷasavidhena cittānupassanāsatipaṭṭhānaṃ, pacavidhena dhammānupassanāsatipaṭṭhānanti evaṃ nānānayehi vibhajitvā samathavipassanāmaggavasena lokiyalokuttaramissakā cattāro satipaṭṭhānā desitā. Phalasatipaṭṭhānaṃ pana idha anadhippetaṃ. Cattāro sammappadhānāti paggahaṭṭhena ekalakkhaṇā, kiccavasena nānākiccā. Idha bhikkhu anuppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ anuppādāyātiādinā nayena samathavipassanāmaggavasena lokiyalokuttaramissakāva cattāro sammappadhānā desitā. Cattāro iddhipādāti ijjhanaṭṭhena ekasaṅgahā, chandādivasena nānāsabhāvā. Idha bhikkhu chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāvetītiādinā nayena samathavipassanāmaggavasena lokiyalokuttaramissakāva cattāro iddhipādā desitā.

Pacindriyānīti ādhipateyyaṭṭhena ekalakkhaṇāni, adhimokkhādisabhāvavasena nānāsabhāvāni. Samathavipassanāmaggavaseneva ca lokiyalokuttaramissakāni saddhādīni pacindriyāni desitāni. Paca balānīti upatthambhanaṭṭhena akampiyaṭṭhena vā ekasaṅgahāni, salakkhaṇena nānāsabhāvāni . Samathavipassanāmaggavaseneva lokiyalokuttaramissakāni saddhādīni paca balāni desitāni. Satta bojjhaṅgāti niyyānaṭṭhena ekasaṅgahā, upaṭṭhānādinā salakkhaṇena nānāsabhāvā. Samathavipassanā maggavaseneva lokiyalokuttaramissakā satta bojjhaṅgā desitā.

Ariyo aṭṭhaṅgiko maggoti hetuṭṭhena ekasaṅgaho, dassanādinā salakkhaṇena nānāsabhāvo. Samathavipassanāmaggavaseneva lokiyalokuttaramissako ariyo aṭṭhaṅgiko maggo desitoti attho.

Idha, bhante, bhikkhu āsavānaṃ khayāti idaṃ kimatthaṃ āraddhaṃ? Sāsanassa pariyosānadassanatthaṃ. Sāsanassa hi na kevalaṃ maggeneva pariyosānaṃ hoti, arahattaphalena pana hoti. Tasmā taṃ dassetuṃ idamāraddhanti veditabbaṃ. Etadānuttariyaṃ, bhante, kusalesu dhammesūti bhante yā ayaṃ kusalesu dhammesu evaṃdesanā, etadānuttariyaṃ. Taṃbhagavāti taṃ desanaṃ bhagavā asesaṃ sakalaṃ abhijānāti. Taṃ bhagavatoti taṃ desanaṃ bhagavato asesaṃ abhijānato. Uttari abhieyyaṃ natthīti taduttari abhijānitabbaṃ natthi, ayaṃ nāma ito ao dhammo vā puggalo vā yaṃ bhagavā na jānātīti idaṃ natthi. Yadabhijānaṃ ao samaṇo vāti yaṃ tumhehi anabhiātaṃ, taṃ ao samaṇo vā brāhmaṇo vā abhijānanto bhagavatā bhiyyobhiataro assa, adhikatarapao bhaveyya. Yadidaṃ kusalesu dhammesūti ettha yadidanti nipātamattaṃ, kusalesu dhammesu bhagavatā uttaritaro natthīti ayametthattho. Iti bhagavāva kusalesu dhammesu anuttaroti dassento imināpi kāraṇena evaṃpasanno ahaṃ, bhante, bhagavatīti dīpeti. Ito paresu aparaṃ panātiādīsu visesamattameva vaṇṇayissāma. Purimavārasadisaṃ pana vuttanayeneva veditabbaṃ.

 

145. Bạch Thế Tn, lại nữa, điểm ny thật l v thượng: Thế Tn thuyết php về cc thiện php. Ở đy những thiện php l Bốn Niệm xứ, Bốn Chnh cần, Bốn Như tc, Năm Căn, Năm Lực, Bảy Gic chi, Thnh đạo tm ngnh. Bạch Thế Tn, ở đy vị Tỷ kheo tận diệt cc lậu hoặc, c thể tự mnh chứng tri v chứng ngộ, đạt đến v an tr ngay trong hiện tại, Tm giải thot v Tuệ giải thot v lậu ny. Bạch Thế Tn, thật l v thượng đối với cc thiện php. Tất cả điểm ny, Thế Tn đ biết v ngoi sự hiểu biết của Ngi, khng c g cn lại để hiểu biết hơn nữa. Khng c một ai, một Sa mn hay một B-la-mn no khc c thể chứng biết hơn Thế Tn về vấn đề cc thiện php.

Āyatanapaṇṇattidesanā

146. Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti āyatanapaṇṇattīsu. Chayimāni, bhante, ajjhattikabāhirāni āyatanāni. Cakkhuceva rūpā [rūpāni (ka.)] ca, sotaceva saddā ca, ghānaceva gandhā ca, jivhā ceva rasā ca, kāyo ceva phoṭṭhabbā ca, mano ceva dhammā ca. Etadānuttariyaṃ, bhante, āyatanapaṇṇattīsu. Taṃ bhagavā asesamabhijānāti, taṃ bhagavato asesamabhijānato uttari abhieyyaṃ natthi, yadabhijānaṃ ao samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiataro assa yadidaṃ āyatanapaṇṇattīsu.

 

Āyatanapaṇṇattidesanāvaṇṇanā

146.Āyatanapaṇṇattīsūti āyatanapaāpanāsu. Idāni tā āyatanapaattiyo dassento chayimāni, bhantetiādimāha. Āyatanakathā panesā visuddhimagge vitthārena kathitā, tena na taṃ vitthārayissāma, tasmā tattha vuttanayeneva sā vitthārato veditabbā.

Etadānuttariyaṃbhante, āyatanapaṇṇattīsūti yāyaṃ āyatanapaṇṇattīsu ajjhattikabāhiravavatthānādivasena evaṃ desanā, etadānuttariyaṃ. Sesaṃ vuttanayameva.

146. Bạch Thế Tn, lại nữa, điểm ny thật l v thượng: Thế Tn thuyết php về sự trnh by cc Nhập xứ. Bạch Thế Tn, su nội xứ v ngoại xứ, tức l mắt v sắc, tai v tiếng, mũi v hương, lưỡi v vị, thn v xc, v php. Bạch Thế Tn, thật l v thượng về sự trnh by cc Nhập xứ. Tất cả điểm ny, Thế Tn đ biết v ngoi sự hiểu biết của Ngi, khng c g cn lại để hiểu biết hơn nữa. Khng c một ai, một Sa mn hay một B-la-mn no khc c thể chứng biết hơn Thế Tn về vấn đề trnh by cc Nhập xứ.

Gabbhāvakkantidesanā

147. Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti gabbhāvakkantīsu. Catasso imā, bhante, gabbhāvakkantiyo. Idha , bhante, ekacco asampajāno mātukucchiṃ okkamati; asampajāno mātukucchismiṃ ṭhāti; asampajāno mātukucchimhā nikkhamati. Ayaṃ paṭhamā gabbhāvakkanti.

Puna caparaṃ, bhante, idhekacco sampajāno mātukucchiṃ okkamati; asampajāno mātukucchismiṃ ṭhāti; asampajāno mātukucchimhā nikkhamati. Ayaṃ dutiyā gabbhāvakkanti.

Puna caparaṃ, bhante, idhekacco sampajāno mātukucchiṃ okkamati; sampajāno mātukucchismiṃ ṭhāti; asampajāno mātukucchimhā nikkhamati. Ayaṃ tatiyā gabbhāvakkanti.

Puna caparaṃ, bhante, idhekacco sampajāno mātukucchiṃ okkamati; sampajāno mātukucchismiṃ ṭhāti; sampajāno mātukucchimhā nikkhamati. Ayaṃ catutthā gabbhāvakkanti. Etadānuttariyaṃ, bhante, gabbhāvakkantīsu.

 

Gabbhāvakkantidesanāvaṇṇanā

147.Gabbhāvakkantīsūti gabbhokkamanesu. Tā gabbhāvakkantiyo dassento catasso imā, bhantetiādimāha. Tattha asampajānoti ajānanto sammūḷho hutvā. Mātukucchiṃ okkamatīti paṭisandhivasena pavisati. Ṭhātīti vasati. Nikkhamatīti nikkhamantopi asampajāno sammūḷhova nikkhamati. Ayaṃ paṭhamāti ayaṃ pakatilokiyamanussānaṃ paṭhamā gabbhāvakkanti.

Sampajāno mātukucchiṃ okkamatīti okkamanto sampajāno asammūḷho hutvā okkamati.

Ayaṃdutiyāti ayaṃ asītimahātherānaṃ sāvakānaṃ dutiyā gabbhāvakkanti. Te hi pavisantāva jānanti, vasantā ca nikkhamantā ca na jānanti.

Ayaṃ tatiyāti ayaṃ dvinnaca aggasāvakānaṃ paccekabodhisattānaca tatiyā gabbhāvakkanti. Te kira kammajehi vātehi adhosirā uddhaṃpādā anekasataporise papāte viya yonimukhe khittā tāḷacchiggaḷena hatthī viya sambādhena yonimukhena nikkhamamānā anantaṃ dukkhaṃ pāpuṇanti. Tena nesaṃ mayaṃ nikkhamamhāti sampajānatā na hoti. Evaṃ pūritapāramīnampi ca sattānaṃ evarūpe ṭhāne mahantaṃ dukkhaṃ uppajjatīti alameva gabbhāvāse nibbindituṃ alaṃ virajjituṃ.

Ayaṃ catutthāti ayaṃ sabbaubodhisattānaṃ vasena catutthā gabbhāvakkanti. Sabbaubodhisattā hi mātukucchismiṃ paṭisandhiṃ gaṇhantāpi jānanti, tattha vasantāpi jānanti, nikkhamantāpi jānanti, nikkhamanakālepi ca te kammajavātā uddhaṃpāde adhosire katvā khipituṃ na sakkonti, dve hatthe pasāretvā akkhīni ummīletvā ṭhitakāva nikkhamanti. Bhavaggaṃ upādāya avīciantare ao tīsu kālesu sampajāno nāma natthi ṭhapetvā sabbaubodhisatte. Teneva nesaṃ mātukucchiṃ okkamanakāle ca nikkhamanakāle ca dasasahassilokadhātu kampatīti. Sesamettha vuttanayeneva veditabbaṃ.

 

147 Bạch Thế Tn, lại nữa, điểm ny thật l v thượng: Thế Tn thuyết php về vấn đề nhập thai. Bạch Thế Tn, c bốn loại nhập thai. Bạch Thế Tn, ở đy, c loại khng biết mnh nhập bụng người mẹ, khng biết mnh tr trong bụng người mẹ v khng biết mnh ra khỏi bụng người mẹ. l loại nhập thai thứ nhất.

Lại nữa bạch Thế Tn, c loại biết mnh nhập bụng người mẹ, nhưng khng biết mnh an tr trong bụng người mẹ v khng biết mnh ra khỏi bụng người mẹ. l loại nhập thai nhứ hai.

Lại nữa bạch Thế Tn, c loại biết mnh nhập bụng người mẹ, biết mnh an tr trong bụng người mẹ, v khng biết mnh ra khỏi bụng người mẹ. l loại nhập thai thứ ba.

Lại nữa Bạch Thế Tn, c loại biết mnh nhập bụng người mẹ, biết mnh an tr trong bụng người mẹ v biết mnh ra khỏi bụng người mẹ. l loại nhập thai thứ tư. y l bốn loại nhập thai. Bạch Thế Tn, thật l v thượng về vấn đề nhập thai.

Ādesanavidhādesanā

148. Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti ādesanavidhāsu. Catasso imā, bhante, ādesanavidhā. Idha, bhante, ekacco nimittena ādisati evampi te mano, itthampi te mano, itipi te cittanti. So bahuṃ cepi ādisati, tatheva taṃ hoti, no aathā. Ayaṃ paṭhamā ādesanavidhā.

Puna caparaṃ, bhante, idhekacco na heva kho nimittena ādisati. Api ca kho manussānaṃ vā amanussānaṃ vā devatānaṃ vā saddaṃ sutvā ādisati evampi te mano, itthampi te mano, itipi te cittanti. So bahuṃ cepi ādisati, tatheva taṃ hoti, no aathā. Ayaṃ dutiyā ādesanavidhā.

Puna caparaṃ, bhante, idhekacco na heva kho nimittena ādisati, nāpi manussānaṃ vā amanussānaṃ vā devatānaṃ vā saddaṃ sutvā ādisati. Api ca kho vitakkayato vicārayato vitakkavipphārasaddaṃ sutvā ādisati  evampi te mano, itthampi te mano, itipi te cittanti. So bahuṃ cepi ādisati, tatheva taṃ hoti, no aathā. Ayaṃ tatiyā ādesanavidhā.

Puna caparaṃ, bhante, idhekacco na heva kho nimittena ādisati, nāpi manussānaṃ vā amanussānaṃ vā devatānaṃ vā saddaṃ sutvā ādisati, nāpi vitakkayato vicārayato vitakkavipphārasaddaṃ sutvā ādisati. Api ca kho avitakkaṃ avicāraṃ samādhiṃ samāpannassa [vitakkavicārasamādhisamāpannassa (syā. ka.) a. ni. 3.61 passitabbaṃ] cetasā ceto paricca pajānāti yathā imassa bhoto manosaṅkhārā paṇihitā. Tathā imassa cittassa anantarā imaṃ nāma vitakkaṃ vitakkessatīti. So bahuṃ cepi ādisati, tatheva taṃ hoti, no aathā. Ayaṃ catutthā ādesanavidhā. Etadānuttariyaṃ, bhante, ādesanavidhāsu.

 

Ādesanavidhādesanāvaṇṇanā

148.Ādesanavidhāsūti ādesanakoṭṭhāsesu. Idāni tā ādesanavidhā dassento catasso imātiādimāha. Nimittena ādisatīti āgatanimittena gatanimittena ṭhitanimittena vā idaṃ nāma bhavissatīti katheti.

Tatridaṃ vatthu eko rājā tisso muttā gahetvā purohitaṃ pucchi kiṃ me, ācariya, hattheti? So ito cito ca olokesi. Tena ca samayena ekā sarabū makkhikaṃ gahessāmīti pakkhandi, gahaṇakāle makkhikā palātā, so makkhikāya muttattā muttā mahārājāti āha. Muttā tāva hotu, kati muttāti? So puna nimittaṃ olokesi. Atha avidūre kukkuṭo tikkhattuṃ saddaṃ nicchāresi. Brāhmaṇo tisso mahārājāti āha. Evaṃ ekacco āgatanimittena katheti. Etenupāyena gataṭhitani mittehipi kathanaṃ veditabbaṃ.

Amanussānanti yakkhapisācādīnaṃ. Devatānanti cātumahārājikādīnaṃ. Saddaṃ sutvāti aassa cittaṃ atvā kathentānaṃ saddaṃ sutvā. Vitakkavipphārasaddanti vitakkavipphāravasena uppannaṃ vippalapantānaṃ suttapamattādīnaṃ saddaṃ. Sutvāti taṃ saddaṃ sutvā. Yaṃ vitakkayato tassa so saddo uppanno, tassa vasena evampi te manoti ādisati. Manosaṅkhārā paṇihitāti cittasaṅkhārā suṭṭhapitā. Vitakkessatīti vitakkayissati pavattessatīti pajānāti. Jānanto ca āgamanena jānāti, pubbabhāgena jānāti, antosamāpattiyaṃ cittaṃ oloketvā jānāti. Āgamanena jānāti nāma kasiṇaparikammakāleyeva yenākārena esa kasiṇabhāvanaṃ āraddho paṭhamajjhānaṃ vāpe catutthajjhānaṃ vā aṭṭhasamāpattiyo vā nibbattessatīti jānāti. Pubbabhāgena jānāti nāma samathavipassanāya āraddhāyeva jānāti, yenākārena esa vipassanaṃ āraddho sotāpattimaggaṃ vā nibbattessati, sakadāgāmimaggaṃ vā nibbattessati, anāgāmimaggaṃ vā nibbattessati, arahattamaggaṃ vā nibbattessatīti jānāti. Antosamāpattiyaṃ cittaṃ oloketvā jānāti nāma yenākārena imassa manosaṅkhārā suṭṭhapitā, imassa nāma cittassa anantarā imaṃ nāma vitakkaṃ vitakkessati. Ito vuṭṭhitassa etassa hānabhāgiyo vā samādhi bhavissati, ṭhitibhāgiyo vā visesabhāgiyo vā nibbedhabhāgiyo vā abhiāyo vā nibbattessatīti jānāti.

Tattha puthujjano cetopariyaāṇalābhī puthujjanānaṃyeva cittaṃ jānāti, na ariyānaṃ. Ariyesupi heṭṭhimo heṭṭhimo uparimassa uparimassa cittaṃ na jānāti, uparimo pana heṭṭhimassa jānāti. Etesu ca sotāpanno sotāpattiphalasamāpattiṃ samāpajjati. Sakadāgāmī, anāgāmī, arahā, arahattaphalasamāpattiṃ samāpajjati. Uparimo heṭṭhimaṃ na samāpajjati. Tesahi heṭṭhimā heṭṭhimā samāpatti tatrupapattiyeva hoti. Tatheva taṃ hotīti idaṃ ekaṃsena tatheva hoti. Cetopariyaāṇavasena ātahi aathābhāvī nāma natthi. Sesaṃ purimanayeneva yojetabbaṃ.

 

148. Bạch Thế Tn, lại nữa, điểm ny thật l v thượng: Thế Tn thuyết php về vấn đề sai khc trong sự k tm. Bạch Thế Tn c bốn loại k tm sai khc như thế ny. Bạch Thế Tn, c hạng tự tỏ lộ bằng hnh tướng: " của Ngươi l như thế ny, của Ngươi l như vậy, tm của Ngươi l như thế ny. Nếu c tỏ lộ nhiều đi nữa, th sự tỏ lộ l như vậy, khng phải g khc." Như vậy l loại k tm thứ nhất.

Lại nữa bạch Thế Tn, ở đy c loại khng tự tỏ lộ bằng hnh tướng, nhưng tỏ lộ sau khi nghe tiếng pht ra bởi người, phi nhn, hay chư Thin: " của Ngươi l như thế ny, của Ngươi l như vậy, tm của Ngươi l như thế ny. Nếu c tỏ lộ nhiều đi nữa, th sự tỏ lộ l như vậy, khng phải g khc." Như vậy l loại k tm thứ hai.

Lại nữa bạch Thế Tn, ở đy c loại khng tự tỏ lộ bằng hnh tướng, cũng khng tự tỏ lộ sau khi nghe tiếng pht ra bởi Người, phi nhn hay chư Thin, m tự tỏ lộ sau khi nghe tiếng r rng v hợp l, pht ra từ sự suy tầm, tư duy: " của Ngươi l như thế ny, của Ngươi l như vậy, tm của Ngươi l như thế ny. Nếu c tỏ lộ nhiều đi nữa, thời sự tỏ lộ l như vậy, khng phải g khc." Như vậy l loại k tm thứ ba.

Lại nữa bạch Thế Tn, ở đy c loại khng tự tỏ lộ bằng hnh tướng, cũng khng tự tỏ lộ sau khi nghe tiếng pht ra bởi người, phi nhn, hay chư Thin, cũng khng tự tỏ lộ, sau khi nghe tiếng r rng v hợp l, pht ra từ sự suy tầm v tư duy, nhưng khi chứng được định, khng tầm, khng tứ, c thể biết được tm người khc với tm của mnh: "Ty ước nguyện hợp hnh của Tn giả ny, vị ny sẽ hướng tm đến tm ny. Nếu c tỏ lộ nhiều đi nữa, thời sự tỏ lộ l như vậy, khng phải g khc". Như vậy l loại k tm thứ tư. Bạch Thế Tn, thật l v thượng về vấn đề k tm sai khc.

Dassanasamāpattidesanā

149. Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti dassanasamāpattīsu. Catasso imā, bhante, dassanasamāpattiyo. Idha, bhante, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya padhānamanvāya anuyogamanvāya appamādamanvāya sammāmanasikāramanvāya tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte imameva kāyaṃ uddhaṃ pādatalā adho kesamatthakā tacapariyantaṃ pūraṃ nānappakārassa asucino paccavekkhati atthi imasmiṃ kāye kesā lomā nakhā dantā taco maṃsaṃ nhāru aṭṭhi aṭṭhimijaṃ vakkaṃ hadayaṃ yakanaṃ kilomakaṃ pihakaṃ papphāsaṃ antaṃ antaguṇaṃ udariyaṃ karīsaṃ pittaṃ semhaṃ pubbo lohitaṃ sedo medo assu vasā kheḷo siṅghānikā lasikā muttanti. Ayaṃ paṭhamā dassanasamāpatti.

Puna caparaṃ , bhante, idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāyape tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte imameva kāyaṃ uddhaṃ pādatalā adho kesamatthakā tacapariyantaṃ pūraṃ nānappakārassa asucino paccavekkhati atthi imasmiṃ kāye kesā lomāpe lasikā muttanti. Atikkamma ca purisassa chavimaṃsalohitaṃ aṭṭhiṃ paccavekkhati. Ayaṃ dutiyā dassanasamāpatti.

Puna caparaṃ, bhante, idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāyape tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte imameva kāyaṃ uddhaṃ pādatalā adho kesamatthakā tacapariyantaṃ pūraṃ nānappakārassa asucino paccavekkhati atthi imasmiṃ kāye kesā lomāpe lasikā muttanti. Atikkamma ca purisassa chavimaṃsalohitaṃ aṭṭhiṃ paccavekkhati. Purisassa ca viāṇasotaṃ pajānāti, ubhayato abbocchinnaṃ idha loke patiṭṭhitaca paraloke patiṭṭhitaca. Ayaṃ tatiyā dassanasamāpatti.

Puna caparaṃ, bhante, idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāyape tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte imameva kāyaṃ uddhaṃ pādatalā adho kesamatthakā tacapariyantaṃ pūraṃ nānappakārassa asucino paccavekkhati atthi imasmiṃ kāye kesā lomāpe lasikā muttanti. Atikkamma ca purisassa chavimaṃsalohitaṃ aṭṭhiṃ paccavekkhati. Purisassa ca viāṇasotaṃ pajānāti, ubhayato abbocchinnaṃ idha loke appatiṭṭhitaca paraloke appatiṭṭhitaca. Ayaṃ catutthā dassanasamāpatti. Etadānuttariyaṃ, bhante, dassanasamāpattīsu.

  

Dassanasamāpattidesanāvaṇṇanā

149.Ātappamanvāyātiādi brahmajāle vitthāritameva. Ayaṃ panettha saṅkhepo, ātappanti vīriyaṃ. Tadeva padahitabbato padhānaṃ. Anuyujitabbato anuyogo. Appamādanti satiavippavāsaṃ. Sammāmanasikāranti anicce aniccantiādivasena pavattaṃ upāyamanasikāraṃ. Cetosamādhinti paṭhamajjhānasamādhiṃ. Ayaṃ paṭhamā dassanasamāpattīti ayaṃ dvattiṃ sākāraṃ paṭikūlato manasikatvā paṭikūladassanavasena uppāditā paṭhamajjhānasamāpatti paṭhamā dassanasamāpatti nāma, sace pana taṃ jhānaṃ pādakaṃ katvā sotāpanno hoti, ayaṃ nippariyāyeneva paṭhamā dassanasamāpatti.

Atikkamma cāti atikkamitvā ca. Chavimaṃsalohitanti chavica maṃsaca lohitaca. Aṭṭhiṃ paccavekkhatīti aṭṭhi aṭṭhīti paccavekkhati. Aṭṭhi aṭṭhīti paccavekkhitvā uppāditā aṭṭhiārammaṇā dibbacakkhupādakajjhānasamāpatti dutiyā dassanasamāpatti nāma. Sace pana taṃ jhānaṃ pādakaṃ katvā sakadāgāmimaggaṃ nibbatteti. Ayaṃ nippariyāyena dutiyā dassanasamāpatti. Kāḷavallavāsī sumatthero pana yāva tatiyamaggā vaṭṭatīti āha.

Viāṇasotanti viāṇameva. Ubhayato abbocchinnanti dvīhipi bhāgehi acchinnaṃ. Idha loke patiṭṭhitacāti chandarāgavasena imasmica loke patiṭṭhitaṃ. Dutiyapadepi eseva nayo. Kammaṃ vā kammato upagacchantaṃ idha loke patiṭṭhitaṃ nāma. Kammabhavaṃ ākaḍḍhantaṃ paraloke patiṭṭhitaṃ nāma. Iminā kiṃ kathitaṃ? Sekkhaputhujjanānaṃ cetopariyaāṇaṃ kathitaṃ. Sekkhaputhujjanānahi cetopariyaāṇaṃ tatiyā dassanasamāpatti nāma.

Idha loke appatiṭṭhitacāti nicchandarāgattā idhaloke ca appatiṭṭhitaṃ. Dutiyapadepi eseva nayo. Kammaṃ vā kammato na upagacchantaṃ idha loke appatiṭṭhitaṃ nāma. Kammabhavaṃ anākaḍḍhantaṃ paraloke appatiṭṭhitaṃ nāma. Iminā kiṃ kathitaṃ? Khīṇāsavassa cetopariyaāṇaṃ kathitaṃ. Khīṇāsavassa hi cetopariyaāṇaṃ catutthā dassanasamāpatti nāma.

Apica dvattiṃsākāre āraddhavipassanāpi paṭhamā dassanasamāpatti. Aṭṭhiārammaṇe āraddhavipassanā dutiyā dassanasamāpatti. Sekkhaputhujjanānaṃ cetopariyaāṇaṃ khīṇāsavassa cetopariyaāṇanti idaṃ padadvayaṃ niccalameva. Aparo nayo paṭhamajjhānaṃ paṭhamā dassanasamāpatti . Dutiyajjhānaṃ dutiyā. Tatiyajjhānaṃ tatiyā. Catutthajjhānaṃ catutthā dassanasamāpatti. Tathā paṭhamamaggo paṭhamā dassanasamāpatti. Dutiyamaggo dutiyā. Tatiyamaggo tatiyā. Catutthamaggo catutthā dassanasamāpattīti. Sesamettha purimanayeneva yojetabbaṃ.

  

149. Lại nữa, bạch Thế Tn, điểm ny thật l v thượng: lc Thế Tn thuyết php về vấn đề kiến định (dassanasampatti). Bạch Thế Tn, c bốn loại kiến định như thế ny: Ở đy bạch Thế Tn, c vị Sa mn hay B-la-mn, nhờ nhiệt tm, nhờ tinh tấn, nhờ cần mẫn, nhờ khng phng dật, nhờ chnh ức niệm, nn tm nhập định. Với tm nhập định như vậy, vị ấy quan st thn ny, dưới từ bn chn trở ln, trn cho đến đảnh tc, bao bọc bởi da v chứa đầy những vật bất tịnh sai biệt: Trong thn ny, đy l tc, lng, mng, răng, da, thịt, gn, xương, thận, tủy, tim gan, honh cch m, l lch, phổi, ruột, mng ruột, phn, mật, đm (nim dịch), mủ,  mu, mồ hi, mỡ, nước mắt, mỡ da, nước miếng, nước ở khớp xương, nước tiểu. Như vậy l kiến định thứ nhất.

Lại nữa bạch Thế Tn, ở đy c vị Sa mn hay B-la-mn, nhờ nhiệt tm, nhờ tinh tấn, nhờ cần mẫn, nhờ khng phng dật, nhờ chnh ức niệm, nn tm nhập định. Với tm nhập định như vậy, vị ấy qun st thn ny, dưới từ bn chn trở ln, trn cho đến đảnh tc, bao bọc bởi da v chứa đầy những vật bất tịnh sai biệt: Trong thn ny, đy l tc, lng, mng, răng, da, thịt, gn, xương, thận, tủy, tim, gan, hnh cch m, l lch, phổi, ruột, mng ruột, phn, mật, đm (nim dịch), mủ, mu, mồ hi, mỡ, nước mắt, mỡ da, nước miếng, nước ở khớp xương, nước tiểu. Hơn nữa, vị ấy qun st bộ xương của người ấy cn lin kết với nhau, cn dnh thịt, mu v da. Như vậy l kiến định thứ hai.

Lại nữa bạch Thế Tn,... Hơn nữa, vị ấy vượt qua sự qun st bộ xương của người ấy cn lin kết với nhau, cn dnh thịt, mu v da, qun st ging tm thức của người ấy, khng gin đoạn, như l an tr cả đời ny v an tr cả đời sau. Như vậy l kiến định thứ ba.

Lại nữa, bạch Thế Tn,... Hơn nữa, vị ấy vượt qua sự qun st bộ xương của người ấy cn lin kết với nhau, cn dnh thịt, mu v da, qun st ging tm thức của người ấy, khng gin đoạn, như l khng an tr cả đời ny v cả đời sau. Như vậy l kiến định thứ tư. Bạch Thế Tn, thật l v thượng về vấn đề kiến định.

Puggalapaṇṇattidesanā

150. Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti puggalapaṇṇattīsu. Sattime, bhante, puggalā. Ubhatobhāgavimutto paāvimutto kāyasakkhī diṭṭhippatto saddhāvimutto dhammānusārī saddhānusārī. Etadānuttariyaṃ, bhante, puggalapaṇṇattīsu.

 

Puggalapaṇṇattidesanāvaṇṇanā

150.Puggalapaṇṇattīsūti lokavohāravasena satto puggalo naro posoti evaṃ paāpetabbāsu lokapaattīsu. Buddhānahi dve kathā sammutikathā, paramatthakathāti poṭṭhapādasutte (dī. ni. aṭṭha. 1.439-443) vitthāritā.

Tattha puggalapaṇṇattīsūti ayaṃ sammutikathā. Idāni ye puggale paapento puggalapaṇṇattīsu bhagavā anuttaro hoti, te dassento sattime bhante puggalā. Ubhatobhāgavimuttotiādimāha. Tattha ubhatobhāgavimuttoti dvīhi bhāgehi vimutto, arūpasamāpattiyā rūpakāyato vimutto, maggena nāmakāyato. So catunnaṃ arūpasamāpattīnaṃ ekekato vuṭṭhāya saṅkhāre sammasitvā arahattappattānaṃ, catunnaṃ, nirodhā vuṭṭhāya arahattappattaanāgāmino ca vasena pacavidho hoti.

Pāḷi panettha katamo ca puggalo ubhatobhāgavimutto? Idhekacco puggalo aṭṭhavimokkhe kāyena phusitvā viharati, paāya cassa disvā āsavā parikkhīṇā hontīti (dhātu. 24) evaṃ aṭṭhavimokkhalābhino vasena āgatā. Paāya vimuttoti paāvimutto. So sukkhavipassako ca, catūhi jhānehi vuṭṭhāya arahattaṃ pattā cattāro cāti imesaṃ vasena pacavidhova hoti.

Pāḷi panettha aṭṭhavimokkhapaṭikkhepavaseneva āgatā. Yathāha na heva kho aṭṭha vimokkhe kāyena phusitvā viharati. Paāya cassa disvā āsavā parikkhīṇā honti. Ayaṃ vuccati puggalo paāvimuttoti (dhātu. 25).

Phuṭṭhantaṃ sacchi karotīti kāyasakkhi. So jhānaphassaṃ paṭhamaṃ phusati, pacchā nirodhaṃ nibbānaṃ sacchikaroti, so sotāpattiphalaṭṭhaṃ ādiṃ katvā yāva arahattamaggaṭṭhā chabbidho hotīti veditabbo. Tenevāha idhekacco puggalo aṭṭha vimokkhe kāyena phusitvā viharati, paāya cassa disvā ekacce āsavā parikkhīṇā honti. Ayaṃ vuccati puggalo kāyasakkhīti (dhātu. 26).

Diṭṭhantaṃ pattoti diṭṭhippatto. Tatridaṃ saṅkhepalakkhaṇaṃ, dukkhā saṅkhārā sukho nirodhoti ātaṃ hoti diṭṭhaṃ viditaṃ sacchikataṃ passitaṃ paāyāti diṭṭhippatto. Vitthārato panesopi kāyasakkhi viya chabbidho hoti. Tenevāha idhekacco puggalo idaṃ dukkhanti yathābhūtaṃ pajānātipe ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṃ pajānāti, tathāgatappaveditā cassa dhammā paāya vodiṭṭhā honti vocaritā, paāya cassa disvā ekacce āsavā parikkhīṇā honti. Ayaṃ vuccati puggalo diṭṭhippattoti (dhātu. 27).

Saddhāya vimuttoti saddhāvimutto. Sopi vuttanayeneva chabbidho hoti. Tenevāha idhekacco puggalo idaṃ dukkhanti yathābhūtaṃ pajānāti, ayaṃ dukkhasamudayoti yathābhūtaṃ pajānāti, ayaṃ dukkhanirodhoti yathābhūtaṃ pajānāti, ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṃ pajānāti, tathāgatappaveditā cassa dhammā paāya vodiṭṭhā honti vocaritā, paāya cassa disvā ekacce āsavā parikkhīṇā honti no ca kho yathā diṭṭhippattassa. Ayaṃ vuccati puggalo saddhāvimuttoti (dhātu. 28). Etesu hi saddhāvimuttassa pubbabhāgamaggakkhaṇe saddahantassa viya, okappentassa viya, adhimuccantassa viya ca kilesakkhayo hoti. Diṭṭhippattassa pubbabhāgamaggakkhaṇe kilesacchedakaṃ āṇaṃ adandhaṃ tikhiṇaṃ sūraṃ hutvā vahati. Tasmā yathā nāma nātitikhiṇena asinā kadaliṃ chindantassa chinnaṭṭhānaṃ na maṭṭhaṃ hoti, asi na sīghaṃ vahati, saddo suyyati, balavataro vāyāmo kātabbo hoti, evarūpā saddhāvimuttassa pubbabhāgamaggabhāvanā. Yathā pana atinisitena asinā kadaliṃ chindantassa chinnaṭṭhānaṃ maṭṭhaṃ hoti, asi sīghaṃ vahati, saddo na suyyati, balavataraṃ vāyāmakiccaṃ na hoti, evarūpā paāvimuttassa pubbabhāgamaggabhāvanā veditabbā.

Dhammaṃ anussaratīti dhammānusārī. Dhammoti paā, paāpubbaṅgamaṃ maggaṃ bhāvetīti attho. Saddhānusārimhipi eseva nayo, ubhopete sotāpattimaggaṭṭhāyeva. Vuttampi cetaṃ yassa puggalassa sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipannassa paindriyaṃ adhimattaṃ hoti, paāvāhiṃ paāpubbaṅgamaṃ ariyamaggaṃ bhāveti. Ayaṃ vuccati puggalo dhammānusārīti.

Tathā yassa puggalassa sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipannassa saddhindriyaṃ adhimattaṃ hoti , saddhāvāhiṃ saddhāpubbaṅgamaṃ ariyamaggaṃ bhāveti. Ayaṃ vuccati puggalo saddhānusārīti. Ayamettha saṅkhepo, vitthārato panesā ubhatobhāgavimuttādikathā visuddhimagge paābhāvanādhikāre vuttā. Tasmā tattha vuttanayeneva veditabbā. Sesamidhāpi purimanayeneva yojetabbaṃ.

 

150. Lại nữa, bạch Thế Tn, điểm ny thật l v thượng: Thế Tn thuyết php về vấn đề phn loại cc loại Người. Bạch Thế Tn, c bảy loại Người như thế ny: Cu phần giải thot, Tuệ giải thot, Thn chứng, Kiến ch, Tn thắng giải, Ty php hnh, Ty tn hnh. Bạch Thế Tn, như vậy l tối thượng về vấn đề phn loại loi Người.

 

Padhānadesanā

151. Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti padhānesu. Sattime, bhante sambojjhaṅgā satisambojjhaṅgo dhammavicayasambojjhaṅgo vīriyasambojjhaṅgo pītisambojjhaṅgo passaddhisambojjhaṅgo samādhisambojjhaṅgo upekkhāsambojjhaṅgo. Etadānuttariyaṃ, bhante, padhānesu.

 

Padhānadesanāvaṇṇanā

151.Padhānesūti idha padahanavasena satta bojjhaṅgā padhānāti vuttā. Tesaṃ vitthārakathā mahāsatipaṭṭhāne vuttanayeneva veditabbā. Sesamidhāpi purimanayeneva yojetabbaṃ.

 

 

151. Lại nữa, bạch Thế Tn, điểm ny thật l v thượng: Thế Tn thuyết php về vấn đề tinh cần. Bạch Thế Tn c Bảy Gic chi như thế ny: Niệm Gic chi, Trạch php Gic chi, Tinh tấn Gic chi, Hỷ Gic chi, Khinh an Gic chi, ịnh Gic chi, Xả Gic chi. Bạch Thế Tn, như vậy l tối thượng về vấn đề tinh cần.

Paṭipadādesanā

152. Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti paṭipadāsu. Catasso imā, bhante, paṭipadā dukkhā paṭipadā dandhābhiā, dukkhā paṭipadā khippābhiā, sukhā paṭipadā dandhābhiā, sukhā paṭipadā khippābhiāti. Tatra, bhante, yāyaṃ paṭipadā dukkhā dandhābhiā, ayaṃ, bhante, paṭipadā ubhayeneva hīnā akkhāyati dukkhattā ca dandhattā ca. Tatra, bhante, yāyaṃ paṭipadā dukkhā khippābhiā, ayaṃ pana, bhante, paṭipadā dukkhattā hīnā akkhāyati . Tatra, bhante, yāyaṃ paṭipadā sukhā dandhābhiā, ayaṃ pana, bhante, paṭipadā dandhattā hīnā akkhāyati. Tatra, bhante, yāyaṃ paṭipadā sukhā khippābhiā, ayaṃ pana, bhante, paṭipadā ubhayeneva paṇītā akkhāyati sukhattā ca khippattā ca. Etadānuttariyaṃ, bhante, paṭipadāsu.

Paṭipadādesanāvaṇṇanā

152.Dukkhapaṭipadādīsu ayaṃ vitthāranayo tattha katamā dukkhapaṭipadā dandhābhiā paā? Dukkhena kasirena samādhiṃ uppādentassa dandhaṃ taṃ ṭhānaṃ abhijānantassa yā paā pajānanāpe amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi, ayaṃ vuccati dukkhapaṭipadā dandhābhiā paā. Tattha katamā dukkhapaṭipadā khippābhiā paā? Dukkhena kasirena samādhiṃ uppādentassa khippaṃ taṃ ṭhānaṃ abhijānantassa yā paā pajānanāpe sammādiṭṭhi, ayaṃ vuccati dukkhapaṭipadā khippābhiā paā. Tattha katamā sukhapaṭipadā dandhābhiā paā? Akicchena akasirena samādhiṃ uppādentassa dandhaṃ taṃ ṭhānaṃ abhijānantassa yā paā pajānanāpe sammādiṭṭhi, ayaṃ vuccati sukhapaṭipadā dandhābhiā paā. Tattha katamā sukhapaṭipadā khippābhiā paā? Akicchena akasirena samādhiṃ uppādentassa khippaṃ taṃ ṭhānaṃ abhijānantassa yā paā pajānanāpe sammādiṭṭhi, ayaṃ vuccati sukhapaṭipadā khippābhiā paāti (vibha. 801). Ayamettha saṅkhepo, vitthāro pana visuddhimagge vutto. Sesamidhāpi purimanayeneva yojetabbaṃ.

 

152. Lại nữa, bạch Thế Tn, điểm ny thật l v thượng: Thế Tn thuyết php về vấn đề tiến bộ trong sự tu hnh (Patipda = đạo hnh). Bạch Thế Tn, c bốn loại đạo hnh như thế ny: Hnh tr khổ chứng ngộ chậm, hnh tr khổ chứng ngộ mau, hnh tr lạc chứng ngộ chậm, hnh tr lạc chứng ngộ mau.

Bạch Thế Tn, ở đy, thế ny l hnh tr khổ, chứng ngộ chậm. Bạch Thế Tn, sự hnh tr cả hai phương diện đều được xem l hạ liệt, vừa khổ vừa chậm.

Bạch Thế Tn, ở đy, thế ny l hnh tr khổ, chứng ngộ mau. Bạch Thế Tn, sự hnh tr ny v khổ nn được gọi l hạ liệt.

Bạch Thế Tn, ở đy, thế ny l hnh tr lạc, chứng ngộ chậm. Bạch Thế Tn, sự hnh tr ny v chậm nn được gọi l hạ liệt.

Bạch Thế Tn, ở đy, thế ny l hnh tr lạc, chứng ngộ mau. Bạch Thế Tn sự hnh tr ny cả hai phương diện đều được xem l cao thượng, vừa lạc vừa mau. Bạch Thế Tn, như vậy l tối thượng về vấn đề đạo hnh (tiến bộ trn đường tu hnh).

Bhassasamācārādidesanā

153. Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti bhassasamācāre. Idha, bhante, ekacco na ceva musāvādupasahitaṃ vācaṃ bhāsati na ca vebhūtiyaṃ na ca pesuṇiyaṃ na ca sārambhajaṃ jayāpekkho; mantā mantā ca vācaṃ bhāsati nidhānavatiṃ kālena. Etadānuttariyaṃ, bhante, bhassasamācāre.

Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti purisasīlasamācāre. Idha, bhante, ekacco sacco cassa saddho ca, na ca kuhako, na ca lapako, na ca nemittiko, na ca nippesiko, na ca lābhena lābhaṃ nijigīsanako [jijigiṃsanako (syā.), nijigiṃsitā (sī. pī.)], indriyesu guttadvāro, bhojane mattaū, samakārī, jāgariyānuyogamanuyutto, atandito, āraddhavīriyo, jhāyī, satimā, kalyāṇapaṭibhāno, gatimā, dhitimā, matimā, na ca kāmesu giddho, sato ca nipako ca. Etadānuttariyaṃ, bhante, purisasīlasamācāre.

 

Bhassasamācārādivaṇṇanā

153.Na ceva musāvādūpasahitanti bhassasamācāre ṭhitopi kathāmaggaṃ anupacchinditvā kathentopi idhekacco bhikkhu na ceva musāvādūpasahitaṃ bhāsati. Aṭṭha anariyavohāre vajjetvā aṭṭha ariyavohārayuttameva bhāsati. Naca vebhūtiyanti bhassasamācāre ṭhitopi bhedakaravācaṃ na bhāsati. Na ca pesuṇiyanti tassāyevetaṃ vevacanaṃ. Vebhūtiyavācā hi piyabhāvassa suakaraṇato pesuṇiyanti vuccati. Nāmamevassā etanti mahāsīvatthero avoca. Na ca sārambhajanti sārambhajā ca yā vācā, taca na bhāsati. Tvaṃ dussīloti vutte, tvaṃ dussīlo tavācariyo dussīloti vā, tuyhaṃ āpattīti vutte, ahaṃ piṇḍāya caritvā pāṭaliputtaṃ gatotiādinā nayena bahiddhā vikkhepakathāpavattaṃ vā karaṇuttariyavācaṃ na bhāsati. Jayāpekkhoti jayapurekkhāro hutvā, yathā hatthako sakyaputto titthiyā nāma dhammenapi adhammenapi jetabbāti saccālikaṃ yaṃkici bhāsati, evaṃ jayāpekkho jayapurekkhāro hutvā na bhāsatīti attho. Mantā mantā ca vācaṃ bhāsatīti ettha mantāti vuccati paā, mantāya paāya. Puna mantāti upaparikkhitvā. Idaṃ vuttaṃ hoti, bhassasamācāre ṭhito divasabhāgampi kathento paāya upaparikkhitvā yuttakathameva kathetīti. Nidhānavatinti hadayepi nidahitabbayuttaṃ. Kālenāti yuttapattakālena.

Evaṃ bhāsitā hi vācā amusā ceva hoti apisuṇā ca apharusā ca asaṭhā ca asamphappalāpā ca. Evarūpā ca ayaṃ vācā catusaccanissitātipi sikkhattayanissitātipi dasakathāvatthunissitātipi terasadhutaṅganissitātipi sattattiṃsabodhipakkhiyadhammanissitātipi magganissitātipi vuccati. Tenāha etadānuttariyaṃ, bhante, bhassasamācāreti taṃ purimanayeneva yojetabbaṃ.

Sacco cassa saddho cāti sīlācāre ṭhito bhikkhu sacco ca bhaveyya saccakatho saddho ca saddhāsampanno. Nanu heṭṭhā saccaṃ kathitameva, idha kasmā puna vuttanti? Heṭṭhā vācāsaccaṃ kathitaṃ. Sīlācāre ṭhito pana bhikkhu antamaso hasanakathāyapi musāvādaṃ na karotīti dassetuṃ idha vuttaṃ. Idāni so dhammena samena jīvitaṃ kappetīti dassanatthaṃ na ca kuhakotiādi vuttaṃ. Tattha kuhakotiādīni brahmajāle vitthāritāni.

Indriyesu guttadvāro, bhojane mattaūti chasu indriyesu guttadvāro bhojanepi pamāṇaū. Samakārīti samacārī, kāyena vācāya manasā ca kāyavaṅkādīni pahāya samaṃ caratīti attho. Jāgariyānuyogamanuyuttoti rattindivaṃ cha koṭṭhāse katvā divasaṃ caṅkamena nisajjāyāti vuttanayeneva jāgariyānuyogaṃ yuttappayutto viharati. Atanditoti nittandī kāyālasiyavirahito. Āraddhavīriyoti kāyikavīriyenāpi āraddhavīriyo hoti, gaṇasaṅgaṇikaṃ vinodetvā catūsu iriyāpathesu aṭṭhaārabbhavatthuvasena ekavihārī. Cetasikavīriyenāpi āraddhavīriyo hoti, kilesasaṅgaṇikaṃ pahāya vinodetvā aṭṭhasamāpattivasena ekavihārī. Api ca yathā tathā kilesuppattiṃ nivārento cetasikavīriyena āraddhavīriyo hoti. Jhāyīti ārammaṇalakkhaṇūpanijjhānavasena jhāyī. Satimāti cirakatādianussaraṇasamatthāya satiyā samannāgato.

Kalyāṇapaṭibhānoti vākkaraṇasampanno ceva hoti paṭibhānasampanno ca. Yuttapaṭibhāno kho pana hoti no muttapaṭibhāno. Sīlasamācārasmihi ṭhitabhikkhu muttapaṭibhāno na hoti, yuttapaṭibhāno pana hoti vaṅgīsatthero viya. Gatimāti gamanasamatthāya paāya samannāgato. Dhitimāti dhāraṇasamatthāya paāya samannāgato. Matimāti ettha pana matīti paāya nāmameva, tasmā paavāti attho. Iti tīhipi imehi padehi paāva kathitā. Tattha heṭṭhā samaṇadhammakaraṇavīriyaṃ kathitaṃ, idha buddhavacanagaṇhanavīriyaṃ. Tathā heṭṭhā vipassanāpaā kathitā, idha buddhavacanagaṇhanapaā. Na ca kāmesu giddhoti vatthukāmakilesakāmesu agiddho. Sato ca nipako cāti abhikkantapaṭikkantādīsu sattasu ṭhānesu satiyā ceva āṇena ca samannāgato caratīti attho. Nepakkanti paā, tāya samannāgatattā nipakoti vutto. Sesamidhāpi purimanayeneva yojetabbaṃ.

 

153. Lại nữa, bạch Thế Tn, điểm ny thật l v thượng: Thế Tn thuyết php về vấn đề chnh hạnh trong ngn ngữ. Bạch Thế Tn, ở đy, một người khng những khng ni những lời lin hệ đến ni lo, m cũng phải, trong khi tm cch thắng cuộc, khng dng lời vu khống, lời c khẩu v lời ly gin; tri lại, người ấy ni lời từ ha, sng suốt, đng được giữ gn, v ni đng thời. Bạch Thế Tn, như vậy l tối thượng về chnh hạnh trong ngn ngữ.

Lại nữa, bạch Thế Tn, điểm ny thật l v thượng: Thế Tn thuyết php về vấn đề giới hạnh của con người. Bạch Thế Tn, ở đy, c người chn thật, thnh tn, khng dối tr, khng lừa gạt, khng gợi , khng chim tướng, khng lấy lợi cu lợi; hộ tr cc căn, ăn uống tiết độ, hnh động n ha, lun lun cảnh gic, khng chn nản, tinh cần, trầm tư, chnh niệm, ngn từ lanh lợi, hnh vi gan dạ, chịu đựng, biết điều, khng tham dục, tỉnh gic, cẩn trọng. Bạch Thế Tn, như vậy l tối thượng về vấn đề giới hạnh của con người.

Anusāsanavidhādesanā

154. Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti anusāsanavidhāsu. Catasso imā bhante anusāsanavidhā jānāti , bhante, bhagavā aparaṃ puggalaṃ paccattaṃ yonisomanasikārā ayaṃ puggalo yathānusiṭṭhaṃ tathā paṭipajjamāno tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā sotāpanno bhavissati avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇoti. Jānāti, bhante, bhagavā paraṃ puggalaṃ paccattaṃ yonisomanasikārā ayaṃ puggalo yathānusiṭṭhaṃ tathā paṭipajjamāno tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā rāgadosamohānaṃ tanuttā sakadāgāmī bhavissati, sakideva imaṃ lokaṃ āgantvā dukkhassantaṃ karissatīti. Jānāti, bhante, bhagavā paraṃ puggalaṃ paccattaṃ yonisomanasikārā ayaṃ puggalo yathānusiṭṭhaṃ tathā paṭipajjamāno pacannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā opapātiko bhavissati tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokāti. Jānāti, bhante, bhagavā paraṃ puggalaṃ paccattaṃ yonisomanasikārā ayaṃ puggalo yathānusiṭṭhaṃ tathā paṭipajjamāno āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiā sacchikatvā upasampajja viharissatīti. Etadānuttariyaṃ, bhante, anusāsanavidhāsu.

 

Anusāsanavidhādivaṇṇanā

154.Paccattaṃ yoniso manasikārāti attano upāyamanasikārena. Yathānusiṭṭhaṃ tathā paṭipajjamānoti yathā mayā anusiṭṭhaṃ anusāsanī dinnā, tathā paṭipajjamāno. Tiṇṇaṃsaṃyojanānaṃ parikkhayātiādi vuttatthameva. Sesamidhāpi purimanayeneva yojetabbaṃ.

  

154. Lại nữa, bạch Thế Tn, điểm ny thật l v thượng: Thế Tn thuyết php về sự sai biệt trong sự giảng dạy. Bạch Thế Tn, c bốn loại giảng dạy. Bạch Thế Tn, Thế Tn nhờ tự chnh tư duy, biết người khc: Người ny theo sự giảng dạy, hnh tr như thế ny, sẽ diệt trừ ba kiết sử, sẽ chứng Dự lưu, khng cn bị đọa lạc, chắc chắn sẽ được gic ngộ.

Bạch Thế Tn, Thế Tn nhờ tự chnh tư duy, biết người khc: Người ny theo sự giảng dạy, hnh tr như thế ny, sẽ diệt trừ ba kiết sử, lm cho muội lược tham, sn, si, sẽ chứng Nhất lai, phải sanh đời ny một lần nữa trước khi diệt tận khổ đau.

Bạch Thế Tn, Thế Tn nhờ tự chnh tư duy biết người khc: Người ny theo sự giảng dạy, hnh tr như thế ny, sẽ diệt trừ năm hạ phần kiết sử, sẽ được ha sanh v ở tại cảnh giới ấy nhập Niết bn, khng cn về lại đời ny.

Bạch Thế Tn, Thế Tn nhờ tự chnh tư duy biết người khc: Người ny theo sự giảng dạy hnh tr như thế ny, sẽ diệt trừ cc lậu hoặc, tự mnh gic tri, chứng đạt v an tr ngay trong hiện tại, v lậu Tm giải thot v Tuệ giải thot. Bạch Thế Tn, như vậy l tối thượng về vấn đề sai biệt trong sự giảng dạy.

Parapuggalavimuttiāṇadesanā

155. Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti parapuggalavimuttiāṇe. Jānāti, bhante, bhagavā paraṃ puggalaṃ paccattaṃ yonisomanasikārā ayaṃ puggalo tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā sotāpanno bhavissati avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇoti. Jānāti, bhante, bhagavā paraṃ puggalaṃ paccattaṃ yonisomanasikārā  ayaṃ puggalo tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā rāgadosamohānaṃ tanuttā sakadāgāmī bhavissati, sakideva imaṃ lokaṃ āgantvā dukkhassantaṃ karissatīti. Jānāti, bhante, bhagavā paraṃ puggalaṃ paccattaṃ yonisomanasikārā ayaṃ puggalo pacannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā opapātiko bhavissati tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokāti. Jānāti, bhante, bhagavā paraṃ puggalaṃ paccattaṃ yonisomanasikārā ayaṃ puggalo āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiā sacchikatvā upasampajja viharissatīti. Etadānuttariyaṃ, bhante, parapuggalavimuttiāṇe.

 

155.Parapuggalavimuttiāṇeti sotāpannādīnaṃ parapuggalānaṃ tena tena maggena kilesavimuttiāṇe. Sesamidhāpi purimanayeneva yojetabbaṃ.

 

155. Lại nữa, bạch Thế Tn, điểm ny thật l v thượng: Thế Tn thuyết php về giải thot tr của người khc. Bạch Thế Tn, Thế Tn nhờ tự chnh tư duy biết người khc: Người ny diệt trừ ba kiết sử, sẽ chứng quả Dự lưu, khng cn bị đọa lạc, nhất định sẽ được gic ngộ.

Bạch Thế Tn, Thế Tn nhờ tự chnh tư duy biết được người khc: Người ny sẽ diệt trừ ba kiết sử, lm cho muội lược tham, sn, si, sẽ chứng quả Nhất lai, phải sanh đời ny một lần nữa, sẽ diệt tận khổ đau.

Bạch Thế Tn, Thế Tn nhờ tự chnh tư duy biết được người khc: Người ny diệt trừ năm hạ phần kiết sử, sẽ được ha sanh, tự chỗ ấy nhập Niết bn, khng cn phải trở lại đời ny.

Bạch Thế Tn, Thế Tn nhờ tự chnh tư duy biết người khc: Người ny, diệt trừ cc lậu hoặc, tự tri tự chứng, đạt đạo v an tr ngay trong đời hiện tại v lậu Tm giải thot, Tuệ giải thot. Bạch Thế Tn, như vậy l tối thượng về vấn đề giải thot tr của người khc.

Sassatavādadesanā

156. Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti sassatavādesu. Tayome, bhante, sassatavādā. Idha, bhante, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāyape tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. Seyyathidaṃ, ekampi jātiṃ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pacapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṃsampi jātiyo cattālīsampi jātiyo paāsampi jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekānipi jātisatāni anekānipi jātisahassāni anekānipi jātisatasahassāni, amutrāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṃ; tatrāpāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapannoti. Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. So evamāha atītaṃpāhaṃ addhānaṃ jānāmi saṃvaṭṭi vā loko vivaṭṭi vāti. Anāgataṃpāhaṃ addhānaṃ jānāmi saṃvaṭṭissati vā loko vivaṭṭissati vāti. Sassato attā ca loko ca vajho kūṭaṭṭho esikaṭṭhāyiṭṭhito. Te ca sattā sandhāvanti saṃsaranti cavanti upapajjanti, atthitveva sassatisamanti. Ayaṃ paṭhamo sassatavādo.

Puna caparaṃ, bhante, idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāyape tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. Seyyathidaṃ, ekampi saṃvaṭṭavivaṭṭaṃ dvepi saṃvaṭṭavivaṭṭāni tīṇipi saṃvaṭṭavivaṭṭāni cattāripi saṃvaṭṭavivaṭṭāni pacapi saṃvaṭṭavivaṭṭāni dasapi saṃvaṭṭavivaṭṭāni, amutrāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṃ; tatrāpāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapannoti. Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. So evamāha atītaṃpāhaṃ addhānaṃ jānāmi saṃvaṭṭi vā loko vivaṭṭi vāti . Anāgataṃpāhaṃ addhānaṃ jānāmi saṃvaṭṭissati vā loko vivaṭṭissati vāti. Sassato attā ca loko ca vajho kūṭaṭṭho esikaṭṭhāyiṭṭhito. Te ca sattā sandhāvanti saṃsaranti cavanti upapajjanti, atthitveva sassatisamanti. Ayaṃ dutiyo sassatavādo.

Puna caparaṃ, bhante, idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāyape tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. Seyyathidaṃ, dasapi saṃvaṭṭavivaṭṭāni vīsampi saṃvaṭṭavivaṭṭāni tiṃsampi saṃvaṭṭavivaṭṭāni cattālīsampi saṃvaṭṭavivaṭṭāni, amutrāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṃ; tatrāpāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapannoti. Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. So evamāha atītaṃpāhaṃ addhānaṃ jānāmi saṃvaṭṭipi loko vivaṭṭipīti; anāgataṃpāhaṃ addhānaṃ jānāmi saṃvaṭṭissatipi loko vivaṭṭissatipīti. Sassato attā ca loko ca vajho kūṭaṭṭho esikaṭṭhāyiṭṭhito. Te ca sattā sandhāvanti saṃsaranti cavanti upapajjanti, atthitveva sassatisamanti. Ayaṃ tatiyo sassatavādo, etadānuttariyaṃ, bhante, sassatavādesu.

  

156.Amutrāsiṃ evaṃnāmoti eko pubbenivāsaṃ anussaranto nāmagottaṃ pariyādiyamāno gacchati. Eko suddhakhandheyeva anussarati, eko hi sakkoti, eko na sakkoti. Tattha yo sakkoti, tassa vasena aggahetvā asakkontassa vasena gahitaṃ. Asakkonto pana kiṃ karoti? Suddhakhandheyeva anussaranto gantvā anekajātisatasahassamatthake ṭhatvā nāmagottaṃ pariyādiyamāno otarati. Taṃ dassento evaṃnāmotiādimāha . So evamāhāti so diṭṭhigatiko evamāha. Tattha kicāpi sassatoti vatvā te ca sattā saṃsarantīti vadantassa vacanaṃ pubbāparaviruddhaṃ hoti. Diṭṭhigatikattā panesa etaṃ na sallakkhesi. Diṭṭhigatikassa hi ṭhānaṃ vā niyamo vā natthi. Imaṃ gahetvā imaṃ vissajjeti, imaṃ vissajjetvā imaṃ gaṇhātīti brahmajāle vitthāritamevetaṃ. Ayaṃ tatiyo sassatavādoti thero lābhisseva vasena tayo sassatavāde āha. Bhagavatā pana takkīvādampi gahetvā brahmajāle cattāro vuttā. Etesaṃ pana tiṇṇaṃ vādānaṃ vitthārakathā brahmajāle (dī. ni. aṭṭha. 1.30) vuttanayeneva veditabbā. Sesamidhāpi purimanayeneva vitthāretabbaṃ.

 

156. Lại nữa, bạch Thế Tn, điểm ny thật l v thượng: Thế Tn thuyết php về vấn đề Thường tr luận. Bạch Thế Tn, c ba loại Thường tr luận như thế ny. Bạch Thế Tn ở đy c vị Sa mn hay B-la-mn, nhờ nhiệt tm, nhờ tinh tấn, nhờ cần mẫn, nhờ khng phng dật, nhờ chnh ức niệm nn tm nhập định; khi tm nhập định, vị ấy nhớ được nhiều đời sống qu khứ, như một đời, hai đời, ba đời, bốn đời, năm đời, mười đời, trăm đời, ngn đời, trăm ngn đời, v số trăm đời, v số ngn đời, v số trăm ngn đời, nhớ rằng: "Khi được sanh tại chỗ ấy, ti sống với tn như thế ny, ging họ như thế ny, giai cấp như thế ny, ăn uống như thế ny, lạc thọ khổ thọ như thế ny, tuổi thọ như thế ny. Từ chỗ ấy chết đi, ti được sanh đến chỗ kia. Tại chỗ kia, ti đ sống với tn như thế ny, tuổi thọ như thế ny." Như vậy vị ấy nhớ nhiều đời qu khứ với những đặc điểm v những chi tiết. Vị ấy ni rằng: "Trong thời qu khứ, ti biết được thế giới l trong hoại kiếp hay thnh hoại kiếp. Nhưng trong tương lai ti khng được biết thế giới l trong hoại kiếp hay thnh kiếp. Bản ngả v thế giới l thường tr, bất sanh, vững chắc như đỉnh ni, như trụ đ. Cn những loại hữu tnh kia th lưu chuyển, lun hồi, chết đi sanh lại, tuy vậy chng vẫn thường tr." l Thường tr luận thứ nhất.

Lại nữa, bạch Thế Tn, ở đy, c vị Sa mn hay B-la-mn nhờ nhất tm, nhờ tinh tấn, nhờ cần mẫn, nhờ khng phng dật, nhờ chnh ức niệm nn tm nhập định. Khi tm nhập định, vị ấy nhớ được nhiều đời sống qu khứ, như một thnh kiếp hoại kiếp, hai thnh kiếp hoại kiếp, ba thnh kiếp hoại kiếp, bốn thnh kiếp hoại kiếp, năm thnh kiếp hoại kiếp, mười thnh kiếp hoại kiếp, nhớ rằng: "Khi được sanh tại chỗ ấy, ti đ sống với tn như thế ny, ging họ như thế ny, giai cấp như thế ny, ăn uống như thế ny, lạc thọ khổ thọ như thế ny, tuổi thọ như thế ny. Từ chỗ ấy chết đi, ti lại sanh tại chỗ kia. Tại chỗ kia, ti đ sống với tn như thế ny, ging họ như thế ny, giai cấp như thế ny, ăn uống như thế ny, lạc thọ khổ thọ như thế ny, tuổi thọ như thế ny. Từ chỗ kia chết đi, ti được sanh tại chỗ ny." Như vậy vị ấy nhớ nhiều đời qu khứ với những đặc điểm v những chi tiết. Vị ấy ni: "Trong thời qu khứ, ti biết được thế giới l trong hoại kiếp hay thnh kiếp. Trong tương lai, ti biết được thế giới sẽ l trong hoại kiếp hay thnh kiếp. Bản ng v thế giới l thường tr, bất sanh, vững chắc như đỉnh ni, như trụ đ, cn những loại hữu tnh kia th lưu chuyển lun hồi, chết đi sanh lại, tuy vậy chng vẫn thường tr." l Thường tr luận thứ hai.

Lại nữa, bạch Thế Tn, ở đy, vị Sa mn hay B-la-mn, nhờ nhất tm, nhờ tinh tấn, nhờ cần mẫn, nhờ khng phng dật, nhờ chnh ức niệm nn tm nhập định. Khi tm nhập định vị ấy nhớ được nhiều đời sống qu khứ, như mười thnh kiếp hoại kiếp, hai mươi thnh kiếp hoại kiếp, ba mươi thnh kiếp hoại kiếp, bốn mươi thnh kiếp hoại kiếp, nhớ rằng: "Khi được sanh tại chỗ ấy, ti đ sống với tn như thế ny, ging họ như thế ny, giai cấp như thế ny, ăn uống như thế ny, lạc thọ khổ thọ như thế ny, tuổi thọ như thế ny. Từ chỗ ấy chết đi, ti lại được sanh tại chỗ kia. Tại chỗ kia, ti đ sống với tn như thế ny, ging họ như thế ny, giai cấp như thế ny, ăn uống như thế ny, lạc thọ khổ thọ như thế ny." Như vậy vị ấy nhớ nhiều đời qu khứ, với những đặc điểm v những chi tiết. Vị ấy ni: "Trong thời qu khứ, ti biết được thế giới l trong hoại kiếp hay thnh kiếp. Trong tương lai, ti biết được thế giới l trong hoại kiếp hay trong thnh kiếp. Bản ng v thế giới l thường tr, bất sanh, vững chắc như đỉnh ni, như trụ đ, cn những loại hữu tnh kia th lưu chuyển lun hồi, chết đi sống lại, tuy vậy chng vẫn thường tr." l Thường tr luận thứ ba. Bạch Thế Tn, như vậy l tối thượng về vấn đề Thường tr luận.

Pubbenivāsānussatiāṇadesanā

157. Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti pubbenivāsānussatiāṇe. Idha, bhante, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāyape tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. Seyyathidaṃ, ekampi jātiṃ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pacapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṃsampi jātiyo cattālīsampi jātiyo paāsampi jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekepi saṃvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṃvaṭṭavivaṭṭakappe, amutrāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṃ; tatrāpāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapannoti. Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. Santi, bhante, devā [sattā (syā.)], yesaṃ na sakkā gaṇanāya vā saṅkhānena vā āyu saṅkhātuṃ. Api ca, yasmiṃ yasmiṃ attabhāve abhinivuṭṭhapubbo [abhinivutthapubbo (sī. syā. pī.)] hoti yadi vā rūpīsu yadi vā arūpīsu yadi vā saīsu yadi vā asaīsu yadi vā nevasaīnāsaīsu. Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. Etadānuttariyaṃ, bhante, pubbenivāsānussatiāṇe.

 

157.Gaṇanāya vāti piṇḍagaṇanāya. Saṅkhānenāti acchiddakavasena manogaṇanāya. Ubhayathāpi piṇḍagaṇanameva dasseti. Idaṃ vuttaṃ hoti, vassānaṃ satavasena sahassavasena satasahassavasena koṭivasena piṇḍaṃ katvāpi ettakāni vassasatānīti vā ettakā vassakoṭiyoti vā evaṃ saṅkhātuṃ na sakkā. Tumhe pana attano dasannaṃ pāramīnaṃ pūritattā sabbautaāṇassa suppaṭividdhattā yasmā vo anāvaraṇaāṇaṃ sūraṃ vahati. Tasmā desanāāṇakusalataṃ purakkhatvā vassagaṇanāyapi pariyantikaṃ katvā kappagaṇanāyapi paricchinditvā ettakanti dassethāti dīpeti. Pāḷiyattho panettha vuttanayoyeva. Sesamidhāpi purimanayeneva yojetabbaṃ.

 

157. Lại nữa, bạch Thế Tn, điểm ny thật l v thượng: Thế Tn thuyết php về vấn đề Tc mạng tr. Bạch Thế Tn, ở đy c vị Sa mn hay B-la-mn, nhờ nhất tm, nhờ tinh tấn, nhờ cần mẫn, nhờ khng phng dật, nhờ chnh ức niệm nn tm nhập định. Khi tm nhập định, vị ấy nhớ được nhiều đời sống qu khứ như một đời, hai đời, ba đời, bốn đời, năm đời, mười đời, hai mươi đời, ba mươi đời, bốn mươi đời, năm mươi đời, một trăm đời, một ngn đời, một trăm ngn đời, nhiều hoại kiếp, nhiều thnh kiếp, nhiều hoại kiếp thnh kiếp. Nhớ rằng: "Khi được sanh tại chỗ ấy, ti đ sống với tn như thế ny, ging họ như thế ny, giai cấp như thế ny, ăn uống như thế ny, lạc thọ khổ thọ như thế ny, tuổi thọ như thế ny. Từ chỗ ấy chết đi, ti lại được sanh tại chỗ kia. Tại chỗ kia ti đ sống với tm như thế ny, ging họ như thế ny, giai cấp như thế ny, ăn uống như thế ny, lạc thọ khổ thọ như thế ny, tuổi thọ như thế ny. Từ chỗ ấy chết đi, ti lại được sanh tại chỗ kia. Tại chỗ kia ti đ sống với tm như thế ny, ging họ như thế ny, giai cấp như thế ny, ăn uống như thế ny, lạc thọ khổ thọ như thế ny, tuổi thọ như thế ny." Như vậy, vị ấy nhớ nhiều đời qu khứ, với những đặc điểm v những chi tiết. Bạch Thế Tn, c những chư Thin, m tuổi thọ khng thể đếm được hay khng thể tnh được. Nhưng dưới bất cứ ng thể no được c trong qu khứ, hoặc c sắc hay khng sắc, hoặc c tưởng hay khng tưởng, hoặc phi tưởng phi phi tưởng, chng nhớ đến đời qu khứ với cc đặc điểm v chi tiết như vậy. Bạch Thế Tn, như vậy l tối thượng về vấn đề Tc mạng tr.

 

Cutūpapātaāṇadesanā

158. Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti sattānaṃ cutūpapātaāṇe. Idha, bhante, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāyape tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṃ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā. Ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṃ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapannāti. Iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti. Etadānuttariyaṃ, bhante, sattānaṃ cutūpapātaāṇe.

 

158.Etadānuttariyaṃ, bhante, sattānaṃ cutūpapātaāṇeti bhante yāpi ayaṃ sattānaṃ cutipaṭisandhivasena āṇadesanā, sāpi tumhākaṃyeva anuttarā. Atītabuddhāpi evameva desesuṃ. Anāgatāpi evameva desessanti. Tumhe tesaṃ atītānāgatabuddhānaṃ āṇena saṃsanditvāva desayittha. Imināpi kāraṇena evaṃpasanno ahaṃ bhante bhagavatīti dīpeti. Pāḷiyattho panettha vitthāritoyeva.

 
158. Lại nữa, bạch Thế Tn điểm ny thật l v thượng: Thế Tn thuyết php về vấn đề Sanh tử tr của cc loi hữu tnh. Ở đy, bạch Thế Tn, c vị Sa mn hay B-la-mn, nhờ nhất tm, nhờ tinh tấn, nhờ cần mẫn, nhờ khng phng dật, nhờ chnh ức niệm nn tm nhập định. Khi tm nhập định, vị ấy với Thin nhn thuần tịnh, siu nhn, thấy sự sống v chết của chng sanh. Vị ấy biết r rằng, chng sanh, người hạ liệt, kẻ cao sang, người đẹp đẽ, kẻ th xấu, người may mắn, kẻ bất hạnh đều do hạnh nghiệp của họ: "Ny cc Hiền giả, những chng sanh lm những c hạnh về thn, ngữ v , phỉ bng cc bậc Thnh, theo t kiến, tạo cc nghiệp theo t kiến. Những người ny sau khi thn hoại mạng chung, phải sanh vo khổ giới, c th, đọa xứ, địa ngục. Ny cc Hiền giả, cn những chng sanh no lm những thiện hạnh về thn, ngữ v , khng phỉ bng cc bậc Thnh, theo Chnh kiến, tạo cc nghiệp theo Chnh kiến. Những người ny, sau khi thn hoại mạng chung, được sanh ln cc thiện th, ci Trời, trn đời ny". Như vậy, vị ấy với Thin nhn thuần tịnh, siu nhn, thấy sự sống chết của chng sanh. Vị ấy biết r rằng chng sanh người hạ liệt, kẻ cao sang, người đẹp đẽ, kẻ th xấu, người may mắn, kẻ bất hạnh đều do hạnh nghiệp của họ. Bạch Thế Tn, như vậy l tối thượng về vấn đề Sanh tử tr của cc loại hữu tnh.

Iddhividhadesanā

159. Aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ, yathā bhagavā dhammaṃ deseti iddhividhāsu. Dvemā, bhante, iddhividhāyo atthi, bhante, iddhi sāsavā saupadhikā, no ariyāti vuccati. Atthi, bhante, iddhi anāsavā anupadhikā ariyāti vuccati. Katamā ca, bhante, iddhi sāsavā saupadhikā, no ariyāti vuccati? Idha, bhante, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāyape tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhoti. Ekopi hutvā bahudhā hoti, bahudhāpi hutvā eko hoti; āvibhāvaṃ tirobhāvaṃ tirokuṭṭaṃ tiropākāraṃ tiropabbataṃ asajjamāno gacchati seyyathāpi ākāse. Pathaviyāpi ummujjanimujjaṃ karoti, seyyathāpi udake. Udakepi abhijjamāne gacchati, seyyathāpi pathaviyaṃ. Ākāsepi pallaṅkena kamati, seyyathāpi pakkhī sakuṇo. Imepi candimasūriye evaṃmahiddhike evaṃmahānubhāve pāṇinā parāmasati parimajjati. Yāva brahmalokāpi kāyena vasaṃ vatteti. Ayaṃ, bhante, iddhi sāsavā saupadhikā, no ariyāti vuccati.

Katamā pana, bhante, iddhi anāsavā anupadhikā, ariyāti vuccati? Idha, bhante, bhikkhu sace ākaṅkhati paṭikūle appaṭikūlasaī vihareyyanti, appaṭikūlasaī tattha viharati. Sace ākaṅkhati appaṭikūle paṭikūlasaī vihareyyanti, paṭikūlasaī tattha viharati. Sace ākaṅkhati paṭikūle ca appaṭikūle ca appaṭikūlasaī vihareyyanti, appaṭikūlasaī tattha viharati. Sace ākaṅkhati paṭikūle ca appaṭikūle ca paṭikūlasaī vihareyyanti, paṭikūlasaī tattha viharati. Sace ākaṅkhati paṭikūlaca appaṭikūlaca tadubhayaṃ abhinivajjetvā upekkhako vihareyyaṃ sato sampajānoti, upekkhako tattha viharati sato sampajāno. Ayaṃ, bhante, iddhi anāsavā anupadhikā ariyāti vuccati. Etadānuttariyaṃ, bhante, iddhividhāsu . Taṃ bhagavā asesamabhijānāti, taṃ bhagavato asesamabhijānato uttari abhieyyaṃ natthi, yadabhijānaṃ ao samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiataro assa yadidaṃ iddhividhāsu.

159.Sāsavā saupadhikāti sadosā saupārambhā. No ariyāti vuccatīti ariyiddhīti na vuccati. Anāsavā anupadhikāti niddosā anupārambhā. Ariyāti vuccatīti ariyiddhīti vuccati. Appaṭikūlasaītattha viharatīti kathaṃ appaṭikūlasaī tattha viharatīti? Paṭikūle satte mettaṃ pharati, saṅkhāre dhātusaaṃ upasaṃharati. Yathāha kathaṃ paṭikūle appaṭikūlasaī viharati (paṭi. ma. 3.97)? Aniṭṭhasmiṃ vatthusmiṃ mettāya vā pharati, dhātuto vā upasaṃharatīti. Paṭikūlasaī tattha viharatīti appaṭikūle satte asubhasaaṃ pharati, saṅkhāre aniccasaaṃ upasaṃharati. Yathāha kathaṃ appaṭikūle paṭikūlasaī viharati? Iṭṭhasmiṃ vatthusmiṃ asubhāya vā pharati, aniccato vā upasaṃharatīti. Evaṃ sesapadesupi attho veditabbo.

Upekkhako tattha viharatīti iṭṭhe arajjanto aniṭṭhe adussanto yathā ae asamapekkhanena mohaṃ uppādenti, evaṃ anuppādento chasu ārammaṇesu chaḷaṅgupekkhāya upekkhako viharati. Etadānuttariyaṃ, bhante, iddhividhāsūti, bhante, yā ayaṃ dvīsu iddhīsu evaṃdesanā, etadānuttariyaṃ. Taṃ bhagavāti taṃ desanaṃ bhagavā asesaṃ sakalaṃ abhijānāti. Taṃ bhagavatoti taṃ desanaṃ bhagavato asesaṃ abhijānato. Uttari abhieyyaṃ natthīti uttari abhijānitabbaṃ natthi. Ayaṃ nāma ito ao dhammo vā puggalo vā yaṃ bhagavā na jānāti idaṃ natthi. Yadabhijānaṃ ao samaṇo vā brāhmaṇo vāti yaṃ tumhehi anabhiātaṃ ao samaṇo vā brāhmaṇo vā abhijānanto bhagavatā bhiyyobhiataro assa, adhikatarapao bhaveyya. Yadidaṃ iddhividhāsūti ettha yadidanti nipātamattaṃ. Iddhividhāsu bhagavatā uttaritaro natthi. Atītabuddhāpi hi imā dve iddhiyo desesuṃ, anāgatāpi imāva desessanti. Tumhepi tesaṃ āṇena saṃsanditvā imāva desayittha. Iti bhagavā iddhividhāsu anuttaroti dassento imināpi kāraṇena evaṃpasanno ahaṃ, bhante, bhagavatīti dīpeti. Ettāvatā ye dhammasenāpati divāṭṭhāne nisīditvā soḷasa aparampariyadhamme sammasi, teva dassitā honti.

 

159. Lại nữa, bạch Thế Tn, điểm ny thật l v thượng: Thế Tn thuyết php về cc loại thần thng. Bạch Thế Tn, c hai loại thần thng như thế ny. Bạch Thế Tn, c loại thần thng hữu lậu, hữu dư y, được gọi l "khng phải Thnh". Bạch Thế Tn, c loại thần thng v lậu, v dư y, được gọi l "bậc Thnh".

Bạch Thế Tn, thế no l loại thần thng hữu lậu, hữu dư y, được gọi l "khng phải Thnh"? Ở đy, bạch Thế Tn, c vị Sa mn hay B-la-mn, nhờ nhất tm, nhờ cần mẫn, nhờ bất phng dật, nhờ chnh ức niệm, nn tm nhập định. Khi tm nhập định, vị ấy chứng được nhiều loại Thần tc thng sai khc. Một thn hiện ra nhiều thn, nhiều thn hiện ra một thn. Hiện hnh biến hnh đi ngang qua vch, qua tường, qua ni như đi ngang hư khng; độn thổ trồi ln ngang qua đất liền, như ở trong nước; đi trn nước khng chm như trn đất liền; ngồi kiết gi đi trn hư khng như con chim, với bn tay chạm v rờ mặt trăng v mặt trời, những vật c đại oai lực, đại oai thần như vậy; c thể tự thn bay đến ci Phạm thin. Bạch Thế Tn, như vậy l loại thần thng hữu lậu, hữu dư y, được gọi l "khng phải Thnh".

Bạch Thế Tn, thế no l thần thng v lậu, v dư y, được gọi l "bậc Thnh?" Ở đy, bạch Thế Tn vị Tỷ kheo, nếu vị ny muốn: "ối với sự vật đối nghịch, ta sẽ an tr với tưởng khng đối nghịch", v ở đy vị ấy an tr với tưởng khng đối nghịch. Nếu vị ấy muốn: "ối với sự vật khng đối nghịch, ta sẽ an tr với tưởng đối nghịch", v ở đy vị ấy an tr với tưởng đối nghịch. Nếu vị ấy muốn: "ối với sự vật đối nghịch v khng đối nghịch, ta sẽ an tr với tưởng khng đối nghịch", v ở đy vị ấy an tr với tưởng khng đối nghịch. Nếu vị ấy muốn: "ối với sự vật khng đối nghịch v đối nghịch, ta sẽ an tr với tưởng đối nghịch", v ở đy vị ấy an tr với tưởng đối nghịch. Nếu vị ấy muốn: "Loại bỏ cả hai đối nghịch v khng đối nghịch, ta sẽ tr xả, chnh niệm, tỉnh gic", v ở đy vị ấy tr xả, chnh niệm, tỉnh gic. Bạch Thế Tn, như vậy l thần thng v lậu, v dư y, v được gọi l "bậc Thnh".

Bạch Thế Tn, như vậy l v thượng về cc loại Thần tc thng. Tất cả điểm ny, Thế Tn đ biết, v ngoi sự hiểu biết của Ngi, khng c g cn lại để hiểu biết hơn nữa. Khng c một ai, một Sa mn hay B-la-mn no khc, c thể chứng biết hơn Thế Tn về vấn đề cc loại Thần tc thng.

 

Aathāsatthuguṇadassanaṃ

160. Yaṃ taṃ, bhante, saddhena kulaputtena pattabbaṃ āraddhavīriyena thāmavatā purisathāmena purisavīriyena purisaparakkamena purisadhorayhena, anuppattaṃ taṃ bhagavatā. Na ca, bhante, bhagavā kāmesu kāmasukhallikānuyogamanuyutto hīnaṃ gammaṃ pothujjanikaṃ anariyaṃ anatthasaṃhitaṃ, na ca attakilamathānuyogamanuyutto dukkhaṃ anariyaṃ anatthasaṃhitaṃ. Catunnaca bhagavā jhānānaṃ ābhicetasikānaṃ diṭṭhadhammasukhavihārānaṃ nikāmalābhī akicchalābhī akasiralābhī.

Aathāsatthuguṇadassanādivaṇṇanā

160. Idāni aparenapi ākārena bhagavato guṇe dassento yaṃ taṃ bhantetiādimāha. Tattha saddhena kulaputtenāti saddhā kulaputtā nāma atītānāgatapaccuppannā bodhisattā. Tasmā yaṃ sabbaubodhisattena pattabbanti vuttaṃ hoti. Kiṃ pana tena pattabbaṃ? Nava lokuttaradhammā. Āraddhavīriyenātiādīsu vīriyaṃ thāmotiādīni sabbāneva vīriyavevacanāni. Tattha āraddhavīriyenāti paggahitavīriyena. Thāmavatāti thāmasampannena thiravīriyena. Purisathāmenāti tena thāmavatā yaṃ purisathāmena pattabbanti vuttaṃ hoti. Anantarapadadvayepi eseva nayo. Purisadhorayhenāti yā asamadhurehi buddhehi vahitabbā dhurā, taṃ dhuraṃ vahanasamatthena mahāpurisena. Anuppattaṃ taṃ bhagavatāti taṃ sabbaṃ atītānāgatabuddhehi pattabbaṃ, sabbameva anuppattaṃ, bhagavato ekaguṇopi ūno natthīti dasseti. Kāmesu kāmasukhallikānuyoganti vatthukāmesu kāmasukhallikānuyogaṃ. Yathā ae keṇiyajaṭilādayo samaṇabrāhmaṇā ko jānāti paralokaṃ . Sukho imissā paribbājikāya mudukāya lomasāya bāhāya samphassoti moḷibandhāhi paribbājikāhi paricārenti sampattaṃ sampattaṃ rūpādiārammaṇaṃ anubhavamānā kāmasukhamanuyuttā, na evamanuyuttoti dasseti.

Hīnanti lāmakaṃ. Gammanti gāmavāsīnaṃ dhammaṃ. Pothujjanikanti puthujjanehi sevitabbaṃ. Anariyanti na niddosaṃ. Na vā ariyehi sevitabbaṃ. Anatthasahitanti anatthasaṃyuttaṃ. Attakilamathānuyoganti attano ātāpanaparitāpanānuyogaṃ. Dukkhanti dukkhayuttaṃ, dukkhamaṃ vā. Yathā eke samaṇabrāhmaṇā kāmasukhallikānuyogaṃ parivajjessāmāti kāyakilamathaṃ anudhāvanti, tato mucissāmāti kāmasukhaṃ anudhāvanti, na evaṃ bhagavā. Bhagavā pana ubho ete ante vajjetvā yā sā atthi, bhikkhave, majjhimā paṭipadā tathāgatena abhisambuddhā cakkhukaraṇīti evaṃ vuttā sammāpaṭipatti, tameva paṭipanno. Tasmā na ca attakilamathānuyogantiādimāha.

Ābhicetasikānanti abhicetasikānaṃ, kāmāvacaracittāni atikkamitvā ṭhitānanti attho. Diṭṭhadhammasukhavihārānanti imasmiṃyeva attabhāve sukhavihārānaṃ. Poṭṭhapādasuttantasmihi sappītikadutiyajjhānaphalasamāpatti kathitā (dī. ni. 1.432). Pāsādikasuttante saha maggena vipassanāpādakajjhānaṃ. Dasuttarasuttante catutthajjhānikaphalasamāpatti. Imasmiṃ sampasādanīye diṭṭhadhammasukhavihārajjhānāni kathitāni. Nikāmalābhīti yathākāmalābhī. Akicchalābhīti adukkhalābhī. Akasiralābhīti vipulalābhī.

 

160. Bạch Thế Tn, những g c thể đạt được bởi một thiện nam tử c lng tin, c tinh tấn, c kin tr bởi sự kin tr của con người, bởi sự tinh tấn của con người, bởi sự tiến bộ của con người, bởi sự nhẫn nhục của con người, đều được Thế Tn chứng đạt. Bạch Thế Tn, Thế Tn khng c đam m cc dục lạc, dục lạc ny l đ tiện, hn hạ, thuộc phm phu, khng xứng bậc Thnh, khng c lợi ch. Thế Tn cũng khng đam m tu hnh khổ hạnh, khổ hạnh ny l khổ, khng xứng bậc Thnh, khng c lợi ch. Thế Tn c thể đạt được nếu Ngi muốn, một cch dễ dng, một cch đầy đủ, sự hạnh phc ngay trong hiện tại, do bốn Thiền định đem lại.

 

Anuyogadānappakāro

161. Sace maṃ, bhante, evaṃ puccheyya kiṃ nu kho, āvuso sāriputta, ahesuṃ atītamaddhānaṃ ae samaṇā vā brāhmaṇā vā bhagavatā bhiyyobhiatarā sambodhiyanti, evaṃ puṭṭho ahaṃ, bhante, noti vadeyyaṃ. Kiṃ panāvuso sāriputta, bhavissanti anāgatamaddhānaṃ ae samaṇā vā brāhmaṇā vā bhagavatā bhiyyobhiatarā sambodhiyanti, evaṃ puṭṭho ahaṃ, bhante, noti vadeyyaṃ . Kiṃ panāvuso sāriputta, atthetarahi ao samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiataro sambodhiyanti, evaṃ puṭṭho ahaṃ, bhante, noti vadeyyaṃ.

Sace pana maṃ, bhante, evaṃ puccheyya kiṃ nu kho, āvuso sāriputta, ahesuṃ atītamaddhānaṃ ae samaṇā vā brāhmaṇā vā bhagavatā samasamā sambodhiyanti, evaṃ puṭṭho ahaṃ, bhante, evanti vadeyyaṃ. Kiṃ panāvuso sāriputta, bhavissanti anāgatamaddhānaṃ ae samaṇā vā brāhmaṇā vā bhagavatā samasamā sambodhiyanti, evaṃ puṭṭho ahaṃ, bhante, evanti vadeyyaṃ . Kiṃ panāvuso sāriputta, atthetarahi ae samaṇā vā brāhmaṇā vā bhagavatā samasamā sambodhiyanti, evaṃ puṭṭho ahaṃ bhante noti vadeyyaṃ.

Sace pana maṃ, bhante, evaṃ puccheyya kiṃ panāyasmā sāriputto ekaccaṃ abbhanujānāti , ekaccaṃ na abbhanujānātīti, evaṃ puṭṭho ahaṃ, bhante, evaṃ byākareyyaṃ  sammukhā metaṃ, āvuso, bhagavato sutaṃ, sammukhā paṭiggahitaṃ ahesuṃ atītamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā mayā samasamā sambodhiyanti. Sammukhā metaṃ, āvuso, bhagavato sutaṃ, sammukhā paṭiggahitaṃ bhavissanti anāgatamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā mayā samasamā sambodhiyanti. Sammukhā metaṃ, āvuso, bhagavato sutaṃ sammukhā paṭiggahitaṃ aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ ekissā lokadhātuyā dve arahanto sammāsambuddhā apubbaṃ acarimaṃ uppajjeyyuṃ, netaṃ ṭhānaṃ vijjatīti.

Kaccāhaṃ, bhante, evaṃ puṭṭho evaṃ byākaramāno vuttavādī ceva bhagavato homi, na ca bhagavantaṃ abhūtena abbhācikkhāmi, dhammassa cānudhammaṃ byākaromi, na ca koci sahadhammiko vādānuvādo [vādānupāto (sī.)] gārayhaṃ ṭhānaṃ āgacchatīti? Taggha tvaṃ, sāriputta, evaṃ puṭṭho evaṃ byākaramāno vuttavādī ceva me hosi, na ca maṃ abhūtena abbhācikkhasi, dhammassa cānudhammaṃ byākarosi, na ca koci sahadhammiko vādānuvādo gārayhaṃ ṭhānaṃ āgacchatīti.

  

Anuyogadānappakāravaṇṇanā

161.Ekissā lokadhātuyāti dasasahassilokadhātuyā. Tīṇi hi khettāni jātikhettaṃ āṇākhettaṃ visayakhettaṃ. Tattha jātikhettaṃ nāma dasasahassī lokadhātu. Sā hi tathāgatassa mātukucchiṃ okkamanakāle nikkhamanakāle sambodhikāle dhammacakkappavattane āyusaṅkhārossajjane parinibbāne ca kampati. Koṭisatasahassacakkavāḷaṃ pana āṇākhettaṃ nāma. Āṭānāṭiyamoraparittadhajaggaparittaratanaparittādīnahi ettha āṇā vattati. Visayakhettassa pana parimāṇaṃ natthi, buddhānahi yāvatakaṃ āṇaṃ, tāvatakaṃ eyyaṃ, yāvatakaṃ eyyaṃ tāvatakaṃ āṇaṃ, āṇapariyantikaṃ eyyaṃ, eyyapariyantikaṃ āṇanti (mahāni. 55) vacanato avisayo nāma natthi.

Imesu pana tīsu khettesu ṭhapetvā imaṃ cakkavāḷaṃ aasmiṃ cakkavāḷe buddhā uppajjantīti suttaṃ natthi, nuppajantīti pana atthi. Tīṇi piṭakāni vinayapiṭakaṃ, suttantapiṭakaṃ abhidhammapiṭakaṃ. Tisso saṅgītiyo mahākassapattherassa saṅgīti, yasattherassa saṅgīti, moggaliputtatissattherassa saṅgītīti. Imā tisso saṅgītiyo āruḷhe tepiṭake buddhavacane imaṃ cakkavāḷaṃ mucitvā aattha buddhā uppajjantīti suttaṃ natthi, nuppajjantīti pana atthi.

Apubbaṃ acarimanti apure apacchā ekato nuppajjanti, pure vā pacchā vā uppajjantīti vuttaṃ hoti. Tattha bodhipallaṅke bodhiṃ apatvā na uṭṭhahissāmīti nisinnakālato paṭṭhāya yāva mātukucchismiṃ paṭisandhiggahaṇaṃ, tāva pubbeti na veditabbaṃ. Bodhisattassa hi paṭisandhiggahaṇe dasasahassacakkavāḷakampaneneva khettapariggaho kato. Aassa buddhassa uppattipi nivāritā hoti. Parinibbānato paṭṭhāya ca yāva sāsapamattāpi dhātuyo tiṭṭhanti, tāva pacchāti na veditabbaṃ. Dhātūsu hi ṭhitāsu buddhāpi ṭhitāva honti. Tasmā etthantare aassa buddhassa uppatti nivāritāva hoti. Dhātuparinibbāne pana jāte aassa buddhassa uppatti na nivāritā.

Tipiṭakaantaradhānakathā

Tīṇi antaradhānāni nāma pariyattiantaradhānaṃ, paṭivedhaantaradhānaṃ, paṭipattiantaradhānanti. Tattha pariyattīti tīṇi piṭakāni. Paṭivedhoti saccappaṭivedho. Paṭipattīti paṭipadā. Tattha paṭivedho ca paṭipatti ca hotipi na hotipi. Ekasmihi kāle paṭivedhakarā bhikkhū bahū honti, esa bhikkhu puthujjanoti aṅguliṃ pasāretvā dassetabbo hoti. Imasmiṃyeva dīpe ekavāraṃ puthujjanabhikkhu nāma nāhosi. Paṭipattipūrakāpi kadāci bahū honti, kadāci appā. Iti paṭivedho ca paṭipatti ca hotipi na hotipi. Sāsanaṭṭhitiyā pana pariyatti pamāṇaṃ. Paṇḍito hi tepiṭakaṃ sutvā dvepi pūreti.

Yathā amhākaṃ bodhisatto āḷārassa santike pacābhiā satta ca samāpattiyo nibbattetvā nevasaānāsaāyatanasamāpattiyā parikammaṃ pucchi, so na jānāmīti āha. Tato udakassa santikaṃ gantvā adhigatavisesaṃ saṃsanditvā nevasaānāsaāyatanassa parikammaṃ pucchi, so ācikkhi, tassa vacanasamanantarameva mahāsatto taṃ jhānaṃ sampādesi, evameva paavā bhikkhu pariyattiṃ sutvā dvepi pūreti. Tasmā pariyattiyā ṭhitāya sāsanaṃ ṭhitaṃ hoti. Yadā pana sā antaradhāyati, tadā paṭhamaṃ abhidhammapiṭakaṃ nassati. Tattha paṭṭhānaṃ sabbapaṭhamaṃ antaradhāyati. Anukkamena pacchā dhammasaṅgaho , tasmiṃ antarahite itaresu dvīsu piṭakesu ṭhitesupi sāsanaṃ ṭhitameva hoti.

Tattha suttantapiṭake antaradhāyamāne paṭhamaṃ aṅguttaranikāyo ekādasakato paṭṭhāya yāva ekakā antaradhāyati, tadanantaraṃ saṃyuttanikāyo cakkapeyyālato paṭṭhāya yāva oghataraṇā antaradhāyati. Tadanantaraṃ majjhimanikāyo indriyabhāvanato paṭṭhāya yāva mūlapariyāyā antaradhāyati. Tadanantaraṃ dīghanikāyo dasuttarato paṭṭhāya yāva brahmajālā antaradhāyati. Ekissāpi dvinnampi gāthānaṃ pucchā addhānaṃ gacchati, sāsanaṃ dhāretuṃ na sakkoti, sabhiyapucchā āḷavakapucchā viya ca. Etā kira kassapabuddhakālikā antarā sāsanaṃ dhāretuṃ nāsakkhiṃsu.

Dvīsu pana piṭakesu antarahitesupi vinayapiṭake ṭhite sāsanaṃ tiṭṭhati. Parivārakkhandhakesu antarahitesu ubhatovibhaṅge ṭhite ṭhitameva hoti. Ubhatovibhaṅge antarahite mātikāyapi ṭhitāya ṭhitameva hoti. Mātikāya antarahitāya pātimokkhapabbajjāupasampadāsu ṭhitāsu sāsanaṃ tiṭṭhati. Liṅgaṃ addhānaṃ gacchati. Setavatthasamaṇavaṃso pana kassapabuddhakālato paṭṭhāya sāsanaṃ dhāretuṃ nāsakkhi. Paṭisambhidāpattehi vassasahassaṃ aṭṭhāsi. Chaḷabhiehi vassasahassaṃ. Tevijjehi vassasahassaṃ. Sukkhavipassakehi vassasahassaṃ. Pātimokkhehi vassasahassaṃ aṭṭhāsi. Pacchimakassa pana saccappaṭivedhato pacchimakassa sīlabhedato paṭṭhāya sāsanaṃ osakkitaṃ nāma hoti. Tato paṭṭhāya aassa buddhassa uppatti na nivāritā.

Sāsanaantarahitavaṇṇanā

Tīṇi parinibbānāni nāma kilesaparinibbānaṃ khandhaparinibbānaṃ dhātuparinibbānanti. Tattha kilesaparinibbānaṃ bodhipallaṅke ahosi. Khandhaparinibbānaṃ kusinārāyaṃ. Dhātuparinibbānaṃ anāgate bhavissati. Sāsanassa kira osakkanakāle imasmiṃ tambapaṇṇidīpe dhātuyo sannipatitvā mahācetiyaṃ gamissanti. Mahācetiyato nāgadīpe rājāyatanacetiyaṃ. Tato mahābodhipallaṅkaṃ gamissanti. Nāgabhavanatopi devalokatopi brahmalokatopi dhātuyo mahābodhipallaṅkameva gamissanti. Sāsapamattāpi dhātuyo na antarā nassissanti. Sabbadhātuyo mahābodhipallaṅke rāsibhūtā suvaṇṇakkhandho viya ekagghanā hutvā chabbaṇṇarasmiyo vissajjessanti.

Tā dasasahassilokadhātuṃ pharissanti, tato dasasahassacakkavāḷadevatā sannipatitvā ajja satthā parinibbāti, ajja sāsanaṃ osakkati, pacchimadassanaṃ dāni idaṃ amhākanti dasabalassa parinibbutadivasato mahantataraṃ kāruaṃ karissanti. Ṭhapetvā anāgāmikhīṇāsave avasesā sakabhāvena sandhāretuṃ na sakkhissanti. Dhātūsu tejodhātu uṭṭhahitvā yāva brahmalokā uggacchissati. Sāsapamattāyapi dhātuyā sati ekajālā bhavissati. Dhātūsu pariyādānaṃ gatāsu upacchijjissati. Evaṃ mahantaṃ ānubhāvaṃ dassetvā dhātūsu antarahitāsu sāsanaṃ antarahitaṃ nāma hoti.

Yāva na evaṃ antaradhāyati, tāva acarimaṃ nāma hoti. Evaṃ apubbaṃ acarimaṃ uppajjeyyuṃ, netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Kasmā pana apubbaṃ acarimaṃ nuppajjantīti? Anacchariyattā. Buddhā hi acchariyamanussā. Yathāha ekapuggalo, bhikkhave, loke uppajjamāno uppajjati acchariyamanusso. Katamo ekapuggalo? Tathāgato arahaṃ sammāsambuddhoti (a. ni. 1.172). Yadi ca dve vā cattāro vā aṭṭha vā soḷasa vā ekato uppajjeyyuṃ, anacchariyā bhaveyyuṃ. Ekasmihi vihāre dvinnaṃ cetiyānampi lābhasakkāro uḷāro na hoti. Bhikkhūpi bahutāya na acchariyā jātā, evaṃ buddhāpi bhaveyyuṃ, tasmā nuppajjanti. Desanāya ca visesābhāvato. Yahi satipaṭṭhānādibhedaṃ dhammaṃ eko deseti. Aena uppajjitvāpi sova desetabbo siyā, tato anacchariyo siyā. Ekasmiṃ pana dhammaṃ desente desanāpi acchariyā hoti, vivādabhāvato ca. Bahūsu hi buddhesu uppannesu bahūnaṃ ācariyānaṃ antevāsikā viya amhākaṃ buddho pāsādiko, amhākaṃ buddho madhurassaro lābhī puavāti vivadeyyuṃ. Tasmāpi evaṃ nuppajjanti. Api cetaṃ kāraṇaṃ milindaraāpi puṭṭhena nāgasenattherena vitthāritameva. Vuttahi tattha

Bhante, nāgasena, bhāsitampi hetaṃ bhagavatā aṭṭhānametaṃ, bhikkhave, anavakāso, yaṃ ekissā lokadhātuyā dve arahanto sammāsambuddhā apubbaṃ acarimaṃ uppajjeyyuṃ, netaṃ ṭhānaṃ vijjatīti. Desayantā ca, bhante nāgasena, sabbepi tathāgatā sattatiṃsa bodhipakkhiye dhamme desenti, kathayamānā ca cattāri ariyasaccāni kathenti, sikkhāpentā ca tīsu sikkhāsu sikkhāpenti, anusāsamānā ca appamādappaṭipattiyaṃ anusāsanti. Yadi, bhante nāgasena, sabbesampi tathāgatānaṃ ekā desanā ekā kathā ekasikkhā ekānusāsanī, kena kāraṇena dve tathāgatā ekakkhaṇe nuppajjanti. Ekenapi tāva buddhuppādena ayaṃ loko obhāsajāto, yadi dutiyo buddho bhaveyya, dvinnaṃ pabhāya ayaṃ loko bhiyyosomattāya obhāsajāto bhaveyya, ovadamānā ca dve tathāgatā sukhaṃ ovadeyyuṃ, anusāsamānā ca sukhaṃ anusāseyyuṃ, tattha me kāraṇaṃ desehi, yathāhaṃ nissaṃsayo bhaveyyanti.

Ayaṃ, mahārāja, dasasahassī lokadhātu ekabuddhadhāraṇī, ekasseva tathāgatassa guṇaṃ dhāreti, yadi dutiyo buddho uppajjeyya, nāyaṃ dasasahassī lokadhātu dhāreyya, caleyya, kampeyya, nameyya, oṇameyya, vinameyya, vikireyya, vidhameyya, viddhaṃseyya, na ṭhānamupagaccheyya.

Yathā, mahārāja, nāvā ekapurisasandhāraṇī bhaveyya, ekapurise abhirūḷhe sā nāvā samupādikā bhaveyya, atha dutiyo puriso āgaccheyya tādiso āyunā vaṇṇena vayena pamāṇena kisathūlena sabbaṅgapaccaṅgena, so taṃ nāvaṃ abhirūheyya, api nu sā, mahārāja, nāvā dvinnampi dhāreyyāti? Na hi, bhante, caleyya, kampeyya, nameyya, oṇameyya, vinameyya, vikireyya, vidhameyya, viddhaṃseyya, na ṭhānamupagaccheyya osīdeyya udaketi. Evameva kho, mahārāja, ayaṃ dasasahassī lokadhātu ekabuddhadhāraṇī, ekasseva tathāgatassa guṇaṃ dhāreti, yadi dutiyo buddho uppajjeyya, nāyaṃ dasasahassī lokadhātu dhāreyyape na ṭhānamupagaccheyya.

Yathā vā pana, mahārāja, puriso yāvadatthaṃ bhojanaṃ bhujeyya chādentaṃ yāva kaṇṭhamabhipūrayitvā, so dhāto pīṇito paripuṇṇo nirantaro tandīkato anoṇamitadaṇḍajāto punadeva tāvatakaṃ bhojanaṃ bhujeyya, api nu kho so, mahārāja, puriso sukhito bhaveyyāti? Na hi, bhante , sakiṃ bhuttova mareyyāti; evameva kho, mahārāja, ayaṃ dasasahassī lokadhātu ekabuddhadhāraṇī pe na ṭhānamupagaccheyyāti.

Kiṃ nu kho, bhante nāgasena, atidhammabhārena pathavī calatīti? Idha, mahārāja, dve sakaṭā ratanapūritā bhaveyyuṃ yāva mukhasamā, ekasmā sakaṭato ratanaṃ gahetvā ekasmiṃ sakaṭe ākireyyuṃ, api nu kho taṃ, mahārāja, sakaṭaṃ dvinnampi sakaṭānaṃ ratanaṃ dhāreyyāti? Na hi, bhante, nābhipi tassa phaleyya, arāpi tassa bhijjeyyuṃ, nemipi tassa opateyya, akkhopi tassa bhijjeyyāti. Kiṃ nu kho, mahārāja, atiratanabhārena sakaṭaṃ bhijjatīti? Āma, bhante,ti. Evameva kho, mahārāja, atidhammabhārena pathavī calati.

Apica, mahārāja, imaṃ kāraṇaṃ buddhabalaparidīpanāya osāritaṃ aampi tattha atirūpaṃ kāraṇaṃ suṇohi, yena kāraṇena dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe nuppajjanti. Yadi, mahārāja, dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe uppajjeyyuṃ, tesaṃ parisāya vivādo uppajjeyya tumhākaṃ buddho amhākaṃ buddhoti, ubhato pakkhajātā bhaveyyuṃ. Yathā, mahārāja, dvinnaṃ balavāmaccānaṃ parisāya vivādo uppajjeyya tumhākaṃ amacco amhākaṃ amaccoti, ubhato pakkhajātā honti; evameva kho, mahārāja, yadi dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe uppajjeyyuṃ, tesaṃ parisāya vivādo uppajjeyya tumhākaṃ buddho, amhākaṃ buddhoti, ubhato pakkhajātā bhaveyyuṃ, idaṃ tāva, mahārāja, ekaṃ kāraṇaṃ, yena kāraṇena dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe nuppajjanti.

Aparampi, mahārāja, uttariṃ kāraṇaṃ suṇohi, yena kāraṇena dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe nuppajjanti. Yadi, mahārāja, dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe uppajjeyyuṃ, aggo buddhoti yaṃ vacanaṃ, taṃ micchā bhaveyya, jeṭṭho buddhoti, seṭṭho buddhoti, visiṭṭho buddhoti, uttamo buddhoti, pavaro buddhoti, asamo buddhoti , asamasamo buddhoti, appaṭimo buddhoti, appaṭibhāgo buddhoti, appaṭipuggalo buddhoti yaṃ vacanaṃ, taṃ micchā bhaveyya. Imampi kho tvaṃ, mahārāja, kāraṇaṃ atthato sampaṭiccha, yena kāraṇena dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe nuppajjanti.

Apica kho, mahārāja, buddhānaṃ bhagavantānaṃ sabhāvapakati esā, yaṃ ekoyeva buddho loke uppajjati. Kasmā kāraṇā? Mahantatāya sabbaubuddhaguṇānaṃ, yaṃ aampi, mahārāja, mahantaṃ hoti, taṃ ekaṃyeva hoti. Pathavī, mahārāja, mahantī, sā ekāyeva. Sāgaro mahanto, so ekoyeva. Sineru girirājā mahanto, so ekoyeva. Ākāso mahanto, so ekoyeva. Sakko mahanto, so ekoyeva. Māro mahanto , so ekoyeva. Mahābrahmā mahanto, so ekoyeva. Tathāgato arahaṃ sammāsambuddho mahanto, so ekoyeva lokasmiṃ. Yattha te uppajjanti, tattha aesaṃ okāso na hoti. Tasmā, mahārāja, tathāgato arahaṃ sammāsambuddho ekoyeva loke uppajjatīti. Sukathito, bhante nāgasena, paho opammehi kāraṇehīti (mi. pa. 5.1.1).

Dhammassa cānudhammanti navavidhassa lokuttaradhammassa anudhammaṃ pubbabhāgappaṭipadaṃ. Sahadhammikoti sakāraṇo. Vādānuvādoti vādoyeva.

 

161. Bạch Thế Tn, nếu c ai hỏi con: "Ny Hiền giả Sriputta, trong thời qu khứ, c vị Sa mn hay B-la-mn no cn lớn hơn, cn sng suốt hơn Thế Tn về vấn đề gic ngộ?" Bạch Thế Tn, được hỏi vậy, con trả lời khng. Bạch Thế Tn, nếu c ai hỏi con: "Ny Hiền giả Sriputta, trong thời vị lai, c vị Sa mn hay B-la-mn no cn lớn hơn, sng suốt hơn Thế Tn về vấn đề gic ngộ?" Bạch Thế Tn, được hỏi như vậy con trả lời khng.

Bạch Thế Tn, nếu c ai hỏi con: "Ny Hiền giả Sriputta, trong thời qu khứ, c vị Sa mn hay B-la-mn no c thể bằng Thế Tn về vấn đề gic ngộ?" Bạch Thế Tn, được hỏi vậy con trả lời c. "Ny Hiền giả Sriputta, trong thời vị lai, c vị Sa mn hay B-la-mn no c thể bằng Thế Tn về vấn đề gic ngộ?" Bạch Thế Tn, được hỏi vậy con trả lời c.

Bạch Thế Tn, nếu c ai hỏi con: "Ny Hiền giả Sriputta, trong thời hiện tại, c vị Sa mn hay B-la-mn no c thể bằng Thế Tn về vấn đề gic ngộ?" Bạch Thế Tn, được hỏi vậy con trả lời khng.

Bạch Thế Tn, nếu c ai hỏi con: "V sao, Tn giả Sriputta một mặt th xc nhận l c, một mặt xc nhận l khng c?" Bạch Thế Tn, được hỏi vậy con sẽ trả lời: "Ny Hiền giả, trước mặt Thế Tn, ti c nghe ni, từ nơi Ngi ti c ghi nhận: "Trong thời qu khứ, c vị A-la-hn, Chnh ẳng Gic bằng Ta về phương diện gic ngộ." Ny Hiền giả trước mặt Thế Tn ti c nghe ni, từ nơi Ngi ti c ghi nhận: "Trong thời vị lai, c cc vị A-la-hn, Chnh ẳng Gic bằng Ta về phương diện gic ngộ." Ny Hiền giả, trước mặt Thế Tn ti c nghe ni từ nơi Ngi ti c nghi nhận: "Khng c trường hợp, khng c sự kiện trong một thế giới, hai vị A-la-hn, Chnh ẳng Gic cng xuất hiện ở đời, khng trước, khng sau. Sự kiện như vậy khng thể xảy ra". Bạch Thế Tn, c phải khi được hỏi v trả lời như vậy, con đ ni ln đng với Thế Tn, khng c sai lạc, khng c hiểu lầm Thế Tn? C phải con đ trả lời thuận php, đng php? C phải khng một đối phương hợp php no c thể tm ra l do để chỉ trch ph bnh?

- Ny Sriputta, được hỏi v trả lời như vậy, Ngươi đ ni ln đng với Ta, khng c sai lạc, khng c hiểu lầm Ta. Ngươi đ trả lời thuận php v đng php. Khng một đối phương hợp php no c thể tm ra l do để chỉ trch, ph bnh.

 

Acchariyaabbhutaṃ

162. Evaṃ vutte, āyasmā udāyī bhagavantaṃ etadavoca acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ, bhante, tathāgatassa appicchatā santuṭṭhitā sallekhatā. Yatra hi nāma tathāgato evaṃmahiddhiko evaṃmahānubhāvo, atha ca pana nevattānaṃ pātukarissati! Ekamekacepi ito, bhante, dhammaṃ aatitthiyā paribbājakā attani samanupasseyyuṃ, te tāvatakeneva paṭākaṃ parihareyyuṃ. Acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ, bhante, tathāgatassa appicchatā santuṭṭhitā sallekhatā. Yatra hi nāma tathāgato evaṃ mahiddhiko evaṃmahānubhāvo. Atha ca pana nevattānaṃ pātukarissatīti!

Passa kho tvaṃ, udāyi, tathāgatassa appicchatā santuṭṭhitā sallekhatā. Yatra hi nāma tathāgato evaṃmahiddhiko evaṃmahānubhāvo, atha ca pana nevattānaṃ pātukarissati! Ekamekacepi ito, udāyi, dhammaṃ aatitthiyā paribbājakā attani samanupasseyyuṃ, te tāvatakeneva paṭākaṃ parihareyyuṃ. Passa kho tvaṃ, udāyi, tathāgatassa appicchatā santuṭṭhitā sallekhatā. Yatra hi nāma tathāgato evaṃmahiddhiko evaṃmahānubhāvo, atha ca pana nevattānaṃ pātukarissatīti!

 

Acchariyaabbhutavaṇṇanā

162.Āyasmā udāyīti tayo therā udāyī nāma lāḷudāyī, kāḷudāyī, mahāudāyīti. Idha mahāudāyī adhippeto. Tassa kira imaṃ suttaṃ ādito paṭṭhāya yāva pariyosānā suṇantassa abbhantare pacavaṇṇā pīti uppajjitvā pādapiṭṭhito sīsamatthakaṃ gacchati, sīsamatthakato pādapiṭṭhiṃ āgacchati, ubhato paṭṭhāya majjhaṃ otarati, majjhato paṭṭhāya ubhato gacchati. So nirantaraṃ pītiyā phuṭasarīro balavasomanassena dasabalassa guṇaṃ kathento acchariyaṃ bhantetiādimāha. Appicchatāti nittaṇhatā. Santuṭṭhitāti catūsu paccayesu tīhākārehi santoso. Sallekhatāti sabbakilesānaṃ sallikhitabhāvo. Yatra hi nāmāti yo nāma. Na attānaṃ pātukarissatīti attano guṇe na āvi karissati. Paṭākaṃ parihareyyunti ko amhehi sadiso atthīti vadantā paṭākaṃ ukkhipitvā nāḷandaṃ vicareyyuṃ.

Passakho tvaṃ, udāyi, tathāgatassa appicchatāti passa udāyi yādisī tathāgatassa appicchatāti therassa vacanaṃ sampaṭicchanto āha. Kiṃ pana bhagavā neva attānaṃ pātukaroti, na attano guṇaṃ kathetīti ce? Na, na katheti. Appicchatādīhi kathetabbaṃ, cīvarādihetuṃ na katheti. Tenevāha passa kho tvaṃ, udāyi, tathāgatassa appicchatātiādi. Bujjhanakasattaṃ pana āgamma veneyyavasena katheti. Yathāha

Na me ācariyo atthi, sadiso me na vijjati;

Sadevakasmiṃ lokasmiṃ, natthi me paṭipuggaloti. (mahāva. 11);

Evaṃ tathāgatassa guṇadīpikā bahū gāthāpi suttantāpi vitthāretabbā.

 

162. ược nghe ni vậy, Tn giả Udyi bạch Thế Tn:

- Thật l hy hữu, bạch Thế Tn! Thật l kỳ diệu, bạch Thế Tn! Như Lai thiểu dục như vậy, tri tc như vậy, nghim tc như vậy; trong khi Như Lai c đại thần lực như vậy, c đại uy lực như vậy, m khng tự mnh tỏ lộ. Bạch Thế Tn, nếu c một du sĩ ngoại đạo no, tự thấy mnh chứng được dầu chỉ c một php, họ đ dương cờ (ging trống) ln rồi. Thật l hy hữu, bạch Thế Tn! Thật l kỳ diệu, bạch Thế Tn! Như Lai thiểu dục như vậy, tri tc như vậy, nghim tc như vậy; trong khi Như Lai c đại thần lực như vậy, c đại uy lực như vậy, m khng tự mnh tỏ lộ.

- Hy ghi nhận, ny Udyi! Như Lai thiểu dục như vậy, tri tc như vậy, nghim tc như vậy; trong khi Như Lai c đại thần lực như vậy, c đại uy lực như vậy, m khng tự mnh tỏ lộ. Ny Udyi, nếu c một du sĩ ngoại đạo no, tự thấy mnh dầu chỉ c một php như vậy, họ đ dương cờ (ging trống) ln rồi. Ny Udyi hy ghi nhận! Như Lai thiểu dục như vậy, tri tc như vậy, nghim tc như vậy; trong khi Như Lai c đại thần lực như vậy, c đại uy lực như vậy, m khng tự mnh tỏ lộ.

 

163. Atha kho bhagavā āyasmantaṃ sāriputtaṃ āmantesi tasmā tiha tvaṃ, sāriputta, imaṃ dhammapariyāyaṃ abhikkhaṇaṃ bhāseyyāsi bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ. Yesampi hi, sāriputta, moghapurisānaṃ bhavissati tathāgate kaṅkhā vā vimati vā, tesamimaṃ dhammapariyāyaṃ sutvā tathāgate kaṅkhā vā vimati vā, sā pahīyissatīti. Iti hidaṃ āyasmā sāriputto bhagavato sammukhā sampasādaṃ pavedesi. Tasmā imassa veyyākaraṇassa sampasādanīyaṃ tveva adhivacananti.

Sampasādanīyasuttaṃ niṭṭhitaṃ pacamaṃ.

  

163.Abhikkhaṇaṃ bhāseyyāsīti punappunaṃ bhāseyyāsi. Pubbaṇhasamaye me kathitanti mā majjhanhikādīsu na kathayittha. Ajja vā me kathitanti mā paradivasādīsu na kathayitthāti attho. Pavedesīti kathesi. Imassa veyyākaraṇassāti niggāthakattā idaṃ suttaṃ veyyākaraṇanti vuttaṃ. Adhivacananti nāmaṃ. Idaṃ pana iti hidanti paṭṭhāya padaṃ saṅgītikārehi ṭhapitaṃ. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

Sumaṅgalavilāsiniyā dīghanikāyaṭṭhakathāya

Sampasādanīyasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.

 

163. Rồi Thế Tn bảo tn giả Sriputta:

- Vậy Sriputta, Ngươi phải lun lun thuyết php phn biệt ny cho cc Tỷ kheo, Tỷ kheo ni, cc Nam cư sĩ v cc Nữ cư sĩ. Ny Sriputta, nếu c những kẻ ngu no cn nghi ngờ hay ngần ngại đối với Như Lai, nếu họ được nghe php phn biệt ny, nghi ngờ hay ngần ngại của họ đối với Như Lai sẽ được diệt trừ.

Như vậy, tn giả Sriputta ni ln lng hoan hỷ của mnh đối với Thế Tn. Do vậy, danh từ "Sam pasdaniyam, Tự hoan hỷ" được dng cho cu trả lời ny.

Ha thượng Thch Minh Chu dịch Việt

 

 

Dīghanikāya - Trường Bộ Kinh - Sớ Giải

Dīghanikāya

Dīgha nikāya (aṭṭhakathā)

Kinh Trường Bộ

Vi tnh: Nhị Tường // Cập nhật 10-2022