Dīghanikāya - Trường Bộ Kinh

HT Thch Minh Chu dịch

 

CHNH KINH PALI

CH GIẢI PALI

BẢN DỊCH VIỆT

10. Saṅgītisuttaṃ

10. Saṅgītisuttavaṇṇanā

33. Kinh Phng tụng

296. Evaṃ me sutaṃ ekaṃ samayaṃ bhagavā mallesu cārikaṃ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pacamattehi bhikkhusatehi yena pāvā nāma mallānaṃ nagaraṃ tadavasari. Tatra sudaṃ bhagavā pāvāyaṃ viharati cundassa kammāraputtassa ambavane.

296.Evaṃme sutanti saṅgītisuttaṃ. Tatrāyamapubbapadavaṇṇanā  cārikaṃ caramānoti nibaddhacārikaṃ caramāno. Tadā kira satthā dasasahassacakkavāḷe āṇajālaṃ pattharitvā lokaṃ volokayamāno pāvānagaravāsino mallarājāno disvā ime rājāno mayhaṃ sabbautaāṇajālassa anto paāyanti, kiṃ nu khoti āvajjanto rājāno ekaṃ sandhāgāraṃ kāresuṃ, mayi gate maṅgalaṃ bhaṇāpessanti, ahaṃ tesaṃ maṅgalaṃ vatvā uyyojetvā bhikkhusaṅghassa dhammakathaṃ kathehīti sāriputtaṃ vakkhāmi, sāriputto tīhi piṭakehi sammasitvā cuddasapahādhikena pahasahassena paṭimaṇḍetvā bhikkhusaṅghassa saṅgītisuttaṃ nāma kathessati, suttantaṃ āvajjetvā paca bhikkhusatāni saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇissantīti imamatthaṃ disvā cārikaṃ pakkanto. Tena vuttaṃ mallesu cārikaṃ caramānoti.

Tụng phẩm I

296. Như vầy ti nghe.

Một thời Thế Tn du hnh giữa dn tộc Mall cng với ại chng Tỷ-kheo khoảng năm trăm vị. Ngi đến tại thnh của dn chng Mall tn l Pv v tr tại đấy. Thế Tn tr tại Pv trong rừng xoi của thợ rn Cunda.

 

 

Ubbhatakanavasandhāgāraṃ

297. Tena kho pana samayena pāveyyakānaṃ mallānaṃ ubbhatakaṃ nāma navaṃ sandhāgāraṃ [santhāgāraṃ (sī. pī.), saṇṭhāgāraṃ (syā. kaṃ.)] acirakāritaṃ hoti anajjhāvuṭṭhaṃ [anajjhāvutthaṃ (sī. syā. pī. ka.)] samaṇena vā brāhmaṇena vā kenaci vā manussabhūtena. Assosuṃ kho pāveyyakā mallā bhagavā kira mallesu cārikaṃ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pacamattehi bhikkhusatehi pāvaṃ anuppatto pāvāyaṃ viharati cundassa kammāraputtassa ambavaneti. Atha kho pāveyyakā mallā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho pāveyyakā mallā bhagavantaṃ etadavocuṃ idha, bhante, pāveyyakānaṃ mallānaṃ ubbhatakaṃ nāma navaṃ sandhāgāraṃ acirakāritaṃ hoti anajjhāvuṭṭhaṃ samaṇena vā brāhmaṇena vā kenaci vā manussabhūtena. Taca kho, bhante, bhagavā paṭhamaṃ paribhujatu, bhagavatā paṭhamaṃ paribhuttaṃ pacchā pāveyyakā mallā paribhujissanti. Tadassa pāveyyakānaṃ mallānaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāyāti. Adhivāsesi kho bhagavā tuṇhībhāvena.

Ubbhatakanavasandhāgāravaṇṇanā

297.Ubbhatakanti tassa nāmaṃ, uccattā vā evaṃ vuttaṃ. Sandhāgāranti nagaramajjhe sandhāgārasālā. Samaṇena vāti ettha yasmā gharavatthupariggahakāleyeva devatā attano vasanaṭṭhānaṃ gaṇhanti. Tasmā devena vāti avatvā samaṇena vā brāhmaṇena vā kenaci vā manussabhūtenāti vuttaṃ. Yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsūti bhagavato āgamanaṃ sutvā amhehi gantvāpi na bhagavā ānīto, dūtaṃ pesetvāpi na pakkosāpito, sayameva pana mahābhikkhusaṅghaparivāro amhākaṃ vasanaṭṭhānaṃ sampatto, amhehi ca sandhāgārasālā kāritā, ettha mayaṃ dasabalaṃ ānetvā maṅgalaṃ bhaṇāpessāmāti cintetvā upasaṅkamiṃsu.

297. Lc bấy giờ, một hội trường tn l Ubbhataka mới được dựng ln giữa dn chng Mall, tr ở Pv, v hội trường ny chưa c vị Sa-mn, B-la-mn, hay một người no khc an tr. Dn chng Mall ở Pv được nghe: "Thế Tn du hnh giữa dn tộc Mall, cng với ại chng Tỷ-kheo khoảng năm trăm vị. Ngi đến tại Pv, tr tại đấy, trong rừng xoi của thợ rn Cunda". Rồi cc vị Mall ở Pv đến chỗ Thế Tn ở, sau khi đến, đảnh lễ Ngi rồi ngồi xuống một bn. Sau khi ngồi xuống một bn, cc vị Mall ở Pv bạch Thế Tn:

- Bạch Thế Tn, ở đy một hội trường tn l Ubbhataka mới được dựng ln giữa dn chng Mall ở Pv, v hội trường ny chưa c vị Sa-mn, B-la-mn, hay một người no khc an tr. Bạch Thế Tn, mong Thế Tn l người đến dng hội trường ny trước tin. Nhờ Thế Tn dng trước tin, dn chng Mall ở Pv sẽ được hạnh phc an lạc lu di.

Thế Tn im lặng nhận lời.

 

298. Atha kho pāveyyakā mallā bhagavato adhivāsanaṃ viditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā yena sandhāgāraṃ tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā sabbasanthariṃ [sabbasanthariṃ santhataṃ (ka.)] sandhāgāraṃ santharitvā bhagavato āsanāni paāpetvā udakamaṇikaṃ patiṭṭhapetvā telapadīpaṃ āropetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Ekamantaṃ ṭhitā kho te pāveyyakā mallā bhagavantaṃ etadavocuṃ sabbasantharisanthataṃ [sabbasanthariṃ santhataṃ (sī. pī. ka.)], bhante, sandhāgāraṃ, bhagavato āsanāni paattāni, udakamaṇiko patiṭṭhāpito, telapadīpo āropito. Yassadāni, bhante, bhagavā kālaṃ maatīti.

298.Yena sandhāgāraṃ tenupasaṅkamiṃsūti taṃ divasaṃ kira sandhāgāre cittakammaṃ niṭṭhapetvā aṭṭakā muttamattā honti, buddhā ca nāma araajjhāsayā araārāmā, antogāme vaseyyuṃ vā no vā. Tasmā bhagavato manaṃ jānitvāva paṭijaggissāmāti cintetvā te bhagavantaṃ upasaṅkamiṃsu. Idāni pana manaṃ labhitvā paṭijaggitukāmā yena sandhāgāraṃ tenupasaṅkamiṃsu . Sabbasantharinti yathā sabbaṃ santhataṃ hoti, evaṃ. Yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsūti ettha pana te mallarājāno sandhāgāraṃ paṭijaggitvā nagaravīthiyopi sammajjāpetvā dhaje ussāpetvā gehadvāresu puṇṇaghaṭe ca kadaliyo ca ṭhapāpetvā sakalanagaraṃ dīpamālādīhi vippakiṇṇatārakaṃ viya katvā khīrapāyake dārake khīraṃ pāyyetha, dahare kumāre lahuṃ lahuṃ bhojāpetvā sayāpetha, uccāsaddaṃ mā karittha, ajja ekarattiṃ satthā antogāme vasissati, buddhā nāma appasaddakāmā hontīti bheriṃ carāpetvā sayaṃ daṇḍadīpikaṃ ādāya yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu.

298. Rồi cc vị Mall ở Pv, sau khi biết Thế Tn đ nhận lời, từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Thế Tn, thn pha hữu hướng đến Ngi, từ tạ đi đến hội trường. Sau khi đến, liền dng đệm trải khắp tất cả, sửa soạn cc ghế ngồi, đặt sẵn một gh nước, treo cy đn dầu, rồi đến chỗ Thế Tn ở. Sau khi đến, cc vị ny đảnh lễ Ngi v đứng một bn. Sau khi đứng một bn, cc vị Mall ở Pv bạch Thế Tn:

- Bạch Thế Tn, hội trường đ được trải nệm tất cả, cc ghế ngồi đ được sửa soạn, gh nước đ được đặt sẵn, cy đn dầu đ được treo ln, Thế Tn hy lm g Ngi nghĩ l phải thời.

 

299. Atha kho bhagavā nivāsetvā pattacīvaramādāya saddhiṃ bhikkhusaṅghena yena sandhāgāraṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā pāde pakkhāletvā sandhāgāraṃ pavisitvā majjhimaṃ thambhaṃ nissāya puratthābhimukho nisīdi. Bhikkhusaṅghopi kho pāde pakkhāletvā sandhāgāraṃ pavisitvā pacchimaṃ bhittiṃ nissāya puratthābhimukho nisīdi bhagavantaṃyeva purakkhatvā. Pāveyyakāpi kho mallā pāde pakkhāletvā sandhāgāraṃ pavisitvā puratthimaṃ bhittiṃ nissāya pacchimābhimukhā nisīdiṃsu bhagavantaṃyeva purakkhatvā. Atha kho bhagavā pāveyyake malle bahudeva rattiṃ dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṃsetvā uyyojesi abhikkantā kho, vāseṭṭhā, ratti. Yassadāni tumhe kālaṃ maathāti. Evaṃ, bhanteti kho pāveyyakā mallā bhagavato paṭissutvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkamiṃsu.

299.Bhagavantaṃyeva purakkhatvāti bhagavantaṃ purato katvā. Tattha bhagavā bhikkhūnaceva upāsakānaca majjhe nisinno ativiya virocati, samantapāsādiko suvaṇṇavaṇṇo abhirūpo dassanīyo. Purimakāyato suvaṇṇavaṇṇā rasmi uṭṭhahitvā asītihatthaṃ ṭhānaṃ gaṇhāti. Pacchimakāyato. Dakkhiṇahatthato. Vāmahatthato suvaṇṇavaṇṇā rasmi uṭṭhahitvā asītihatthaṃ ṭhānaṃ gaṇhāti. Upari kesantato paṭṭhāya sabbakesāvaṭṭehi moragīvavaṇṇā rasmi uṭṭhahitvā gaganatale asītihatthaṃ ṭhānaṃ gaṇhāti. Heṭṭhā pādatalehi pavāḷavaṇṇā rasmi uṭṭhahitvā ghanapathaviyaṃ asītihatthaṃ ṭhānaṃ gaṇhāti. Evaṃ samantā asīti hatthamattaṃ ṭhānaṃ chabbaṇṇā buddharasmiyo vijjotamānā vipphandamānā vidhāvanti. Sabbe disābhāgā suvaṇṇacampakapupphehi vikiriyamānā viya suvaṇṇaghaṭato nikkhantasuvaṇṇarasadhārāhi sicamānā viya pasāritasuvaṇṇapaṭaparikkhittā viya verambhavātasamuṭṭhitakiṃsukakaṇikārapupphacuṇṇasamākiṇṇā viya ca vippakāsanti.

Bhagavatopi asītianubyajanabyāmappabhādvattiṃsavaralakkhaṇasamujjalaṃ sarīraṃ samuggatatārakaṃ viya gaganatalaṃ, vikasitamiva padumavanaṃ , sabbapāliphullo viya yojanasatiko pāricchattako paṭipāṭiyā ṭhapitānaṃ dvattiṃsacandānaṃ dvattiṃsasūriyānaṃ dvattiṃsacakkavattirājānaṃ dvattiṃsadevarājānaṃ dvattiṃsamahābrahmānaṃ siriyā siriṃ abhibhavamānaṃ viya virocati. Parivāretvā nisinnā bhikkhūpi sabbeva appicchā santuṭṭhā pavivittā asaṃsaṭṭhā āraddhavīriyā vattāro vacanakkhamā codakā pāpagarahino sīlasampannā samādhisampannā paāvimutti vimuttiāṇadassanasampannā. Tehi parivārito bhagavā rattakambalaparikkhitto viya suvaṇṇakkhandho , rattapadumavanasaṇḍamajjhagatā viya suvaṇṇanāvā, pavāḷavedikāparikkhitto viya suvaṇṇapāsādo virocittha.

Asītimahātherāpi naṃ meghavaṇṇaṃ paṃsukūlaṃ pārupitvā maṇivammavammitā viya mahānāgā parivārayiṃsu vantarāgā bhinnakilesā vijaṭitajaṭā chinnabandhanā kule vā gaṇe vā alaggā. Iti bhagavā sayaṃ vītarāgo vītarāgehi, vītadoso vītadosehi, vītamoho vītamohehi, nittaṇho nittaṇhehi, nikkileso nikkilesehi, sayaṃ buddho bahussutabuddhehi parivārito pattaparivāritaṃ viya kesaraṃ, kesaraparivāritā viya kaṇṇikā, aṭṭhanāgasahassaparivārito viya chaddanto nāgarājā, navutihaṃsasahassaparivārito viya dhataraṭṭho haṃsarājā, senaṅgaparivārito viya cakkavattirājā, marugaṇaparivārito viya sakko devarājā, brahmagaṇaparivārito viya hārito mahābrahmā, asamena buddhavesena aparimāṇena buddhavilāsena tassaṃ parisati nisinno pāveyyake malle bahudeva rattiṃ dhammiyā kathāya sandassetvā uyyojesi.

Ettha ca dhammikathā nāma sandhāgāraanumodanappaṭisaṃyuttā pakiṇṇakakathā veditabbā. Tadā hi bhagavā ākāsagaṅgaṃ otārento viya pathavojaṃ ākaḍḍhanto viya mahājambuṃ matthake gahetvā cālento viya yojaniyamadhugaṇḍaṃ cakkayantena pīḷetvā madhupānaṃ pāyamāno viya ca pāveyyakānaṃ mallānaṃ hitasukhāvahaṃ pakiṇṇakakathaṃ kathesi.

299. Rồi Thế Tn đắp y, cầm y bt cng với chng Tỷ-kheo đến tại hội trường. Khi đến xong Ngi rửa chn v vo hội trường. Thế Tn ngồi dựa trn cột chnh giữa, mặt hướng về pha ng. Chng Tỷ-kheo sau khi rửa chn, vo hội trường, ngồi dựa trn bức tường pha Ty, mặt hướng về pha ng, sau lưng Thế Tn. Cc vị Mall ở Pv cũng rửa chn, đi vo hội trường, v ngồi xuống, dựa vo bức tường pha ng, mặt hướng pha Ty, trước mặt c Thế Tn. Rồi Thế Tn, cho đến đm thật khuya, thuyết php cho dn Mall ở Pv, giảng dạy, giải thch, khch lệ, lm cho hứng khởi rồi bảo cc vị ấy về:

- Ny Vsetth, đm đ qu khuya. Cc Ngươi hy lm những g cc Ngươi xem l phải thời.

- Thưa vng, bạch Thế Tn!

Cc vị Mall ở Pv vng lời Thế Tn, từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Ngi, thn pha hữu hướng về Ngi v ra đi.

 

300. Atha kho bhagavā acirapakkantesu pāveyyakesu mallesu tuṇhībhūtaṃ tuṇhībhūtaṃ bhikkhusaṃghaṃ anuviloketvā āyasmantaṃ sāriputtaṃ āmantesi vigatathinamiddho [vigatathīnamiddho (sī. syā. kaṃ. pī.)] kho, sāriputta, bhikkhusaṅgho. Paṭibhātu taṃ, sāriputta, bhikkhūnaṃ dhammīkathā. Piṭṭhi me āgilāyati. Tamahaṃ āyamissāmīti [āyameyyāmīti (syā. kaṃ.)]. Evaṃ, bhanteti kho āyasmā sāriputto bhagavato paccassosi. Atha kho bhagavā catugguṇaṃ saṅghāṭiṃ paapetvā dakkhiṇena passena sīhaseyyaṃ kappesi pāde pādaṃ accādhāya, sato sampajāno uṭṭhānasaaṃ manasi karitvā.

300.Tuṇhībhūtaṃ tuṇhībhūtanti yaṃ yaṃ disaṃ anuviloketi, tattha tattha tuṇhībhūtameva. Anuviloketvāti maṃsacakkhunā dibbacakkhunāti dvīhi cakkhūhi tato tato viloketvā. Maṃsacakkhunā hi nesaṃ bahiddhā iriyāpathaṃ pariggahesi. Tattha ekabhikkhussāpi neva hatthakukkuccaṃ na pādakukkuccaṃ ahosi, na koci sīsamukkhipi, na kathaṃ kathesi, na niddāyanto nisīdi. Sabbepi tīhi sikkhāhi sikkhitā nivāte padīpasikhā viya niccalā nisīdiṃsu. Iti nesaṃ imaṃ iriyāpathaṃ maṃsacakkhunā pariggahesi. Ālokaṃ pana vaḍḍhayitvā dibbacakkhunā hadayarūpaṃ disvā abbhantaragataṃ sīlaṃ olokesi. So anekasatānaṃ bhikkhūnaṃ antokumbhiyaṃ jalamānaṃ padīpaṃ viya arahattupagaṃ sīlaṃ addasa. Āraddhavipassakā hi te bhikkhū. Iti nesaṃ sīlaṃ disvā imepi bhikkhū mayhaṃ anucchavikā, ahampi imesaṃ anucchavikoti cakkhutalesu nimittaṃ ṭhapetvā bhikkhusaṅghaṃ oloketvā āyasmantaṃ sāriputtaṃ āmantesi piṭṭhi me āgilāyatīti. Kasmā āgilāyati? Bhagavato hi chabbassāni mahāpadhānaṃ padahantassa mahantaṃ kāyadukkhaṃ ahosi. Athassa aparabhāge mahallakakāle piṭṭhivāto uppajji.

Saṅghāṭiṃ paāpetvāti sandhāgārassa kira ekapasse te rājāno kappiyamacakaṃ paapesuṃ appeva nāma satthā nipajjeyyāti. Satthāpi catūhi iriyāpathehi paribhuttaṃ imesaṃ mahapphalaṃ bhavissatīti tattha saṅghāṭiṃ paāpetvā nipajji.

300. Thế Tn, khi dn Mall đi chưa bao lu, nhn chng Tỷ-kheo đang yn lặng, rồi bảo tn giả Sriputta:

- Ny Sriputta, chng Tỷ-kheo khng c hn trầm thụy min. Ny Sriputta, hy thuyết php cho chng Tỷ-kheo. Ta cảm thấy đau lưng! Ta muốn nằm nghỉ.

- Thưa vng, bạch Thế Tn! - Tn giả Sriputta vng lời Thế Tn.

Rồi Thế Tn, xếp y Sanghti (Tăng-gi-l) gấp bốn v nằm xuống như cch nằm con sư tử, thn pha hữu, hai chn để trn nhau, chnh niệm tỉnh gic, với tm nghĩ đến lc ngồi dậy.

 

Bhinnanigaṇṭhavatthu

301. Tena kho pana samayena nigaṇṭho nāṭaputto pāvāyaṃ adhunākālaṅkato hoti. Tassa kālaṅkiriyāya bhinnā nigaṇṭhā dvedhikajātā [ddheḷhakajātā (syā. kaṃ.)] bhaṇḍanajātā kalahajātā vivādāpannā aamaaṃ mukhasattīhi vitudantā viharanti [vicaranti (syā. kaṃ.)]  na tvaṃ imaṃ dhammavinayaṃ ājānāsi, ahaṃ imaṃ dhammavinayaṃ ājānāmi, kiṃ tvaṃ imaṃ dhammavinayaṃ ājānissasi! Micchāpaṭipanno tvamasi, ahamasmi sammāpaṭipanno. Sahitaṃ me, asahitaṃ te. Purevacanīyaṃ pacchā avaca, pacchāvacanīyaṃ pure avaca. Adhiciṇṇaṃ te viparāvattaṃ, āropito te vādo, niggahito tvamasi, cara vādappamokkhāya, nibbeṭhehi vā sace pahosīti. Vadhoyeva kho mae nigaṇṭhesu nāṭaputtiyesu vattati. Yepi [yepi te (sī. pī.)] nigaṇṭhassa nāṭaputtassa sāvakā gihī odātavasanā , tepi nigaṇṭhesu nāṭaputtiyesu nibbinnarūpā virattarūpā paṭivānarūpā, yathā taṃ durakkhāte dhammavinaye duppavedite aniyyānike anupasamasaṃvattanike asammāsambuddhappavedite bhinnathūpe appaṭisaraṇe.

Bhinnanigaṇṭhavatthuvaṇṇanā

301.Tassa kālaṅkiriyāyātiādīsu yaṃ vattabbaṃ, taṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttameva.

301. Lc bấy giờ, Niganth Nthaputta vừa mới tạ thế ở Pv. Sau khi vị ny tạ thế, cc vị Niganth chia ra lm hai phi, chia rẽ nhau, tranh chấp nhau, tranh luận nhau v sống tn hại nhau với binh kh bằng miệng: "Ngươi khng biết Php v Luật ny, ta biết Php v Luật ny. Sao Ngươi c thể biết Php v Luật ny? Người theo t hạnh, ta theo chnh hạnh. Lời ni ta tương ưng, lời ni Ngươi khng tương ưng. iều đng ni trước, Ngươi ni sau; điều đng ni sau, Ngươi ni trước. iều Ngươi quan niệm trnh by đ bị đảo lộn. Quan niệm của Ngươi đ bị thch đố. Ngươi đ bị đnh bại. Hy đi giải tỏa quan điểm của Ngươi! Hy tự thot khỏi bế tắc nếu Ngươi c thể lm được". Hnh như cc đệ tử của Niganth Nthaputta muốn tn hại lẫn nhau. Chnh cc đệ tử cư sĩ mặc đồ trắng của Nigantha Nthaputta cũng chn ngấy, cơ hiềm v phản đối cc vị Nigantha, v Php v Luật của họ đ được trnh by, tuyn bố một cch vụng về, khng c hiệu năng hướng dẫn, khng hướng đến an tịnh, khng do vị Chnh ẳng Gic tuyn thuyết, thp y chỉ đ bị đổ vỡ, khng c chỗ y chỉ.

 

302. Atha kho āyasmā sāriputto bhikkhū āmantesi nigaṇṭho, āvuso, nāṭaputto pāvāyaṃ adhunākālaṅkato, tassa kālaṅkiriyāya bhinnā nigaṇṭhā dvedhikajātāpe bhinnathūpe appaṭisaraṇe. Evahetaṃ, āvuso, hoti durakkhāte dhammavinaye duppavedite aniyyānike anupasamasaṃvattanike asammāsambuddhappavedite. Ayaṃ kho panāvuso amhākaṃ [asmākaṃ (pī.)] bhagavatā [bhagavato (ka. sī.)] dhammo svākkhāto suppavedito niyyāniko upasamasaṃvattaniko sammāsambuddhappavedito. Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ, na vivaditabbaṃ, yathayidaṃ brahmacariyaṃ addhaniyaṃ assa ciraṭṭhitikaṃ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ.

Katamo cāvuso, amhākaṃ bhagavatā [bhagavato (ka. sī.)] dhammo svākkhāto suppavedito niyyāniko upasamasaṃvattaniko sammāsambuddhappavedito; yattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ, na vivaditabbaṃ, yathayidaṃ brahmacariyaṃ addhaniyaṃ assa ciraṭṭhitikaṃ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ?

302.Āmantesīti bhaṇḍanādivūpasamakaraṃ svākhyātaṃ dhammaṃ desetukāmo āmantesi.

302. Rồi tn giả Sriputta bảo cc Tỷ-kheo:

- Ny Hiền giả, Niganth Nthaputta vừa mới từ trần khng bao lu. Sau khi vị ny từ trần, cc Nigantha (Ni-kiền-tử) chia lm hai phe... v khng c chỗ y chỉ.

Nhưng với chng ta, ny cc Hiền giả, php ny được Thế Tn kho giảng dạy, kho trnh by, một Chnh php c hiệu năng hướng dẫn, hướng đến an tịnh, do vị Chnh ẳng Gic trnh by. Ở đy, tất cả mọi người cần phải cng nhau tụng đọc, khng ci cọ nhau, để phạm hạnh ny được trường tồn, được duy tr lu ngy, v hạnh phc cho chng sanh, v an lạc cho chng sanh, v lng thương tưởng cho đời, v lợi ch, v an lạc cho chư Thin v loi Người.

Ny cc Hiền giả, thế no l Php được Thế Tn chng ta kho giảng dạy, kho trnh by, một php c hiệu năng hướng dẫn, hướng đến an tịnh do vị Chnh ẳng Gic trnh by? Ở đy, tất cả cần phải cng nhau tụng đọc khng ci cọ nhau, để phạm hạnh ny được trường tồn, được duy tr lu ngy, v hạnh phc cho chng sanh, v an lạc cho chng sanh, v lng thương tưởng cho đời, v lợi ch, v hạnh phc, v an lạc cho chư Thin v loi Người.

 

Ekakaṃ

303. Atthi kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena eko dhammo sammadakkhāto. Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ, na vivaditabbaṃ, yathayidaṃ brahmacariyaṃ addhaniyaṃ assa ciraṭṭhitikaṃ , tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Katamo eko dhammo? Sabbe sattā āhāraṭṭhitikā. Sabbe sattā saṅkhāraṭṭhitikā. Ayaṃ kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena eko dhammo sammadakkhāto. Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ, na vivaditabbaṃ , yathayidaṃ brahmacariyaṃ addhaniyaṃ assa ciraṭṭhitikaṃ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ.

Ekakavaṇṇanā

303.Tatthāti tasmiṃ dhamme. Saṅgāyitabbanti samaggehi gāyitabbaṃ, ekavacanehi aviruddhavacanehi bhaṇitabbaṃ. Na vivaditabbanti atthe vā byajane vā vivādo na kātabbo. Eko dhammoti ekakadukatikādivasena bahudhā sāmaggirasaṃ dassetukāmo paṭhamaṃ tāva eko dhammoti āha. Sabbe sattāti kāmabhavādīsu saābhavādīsu ekavokārabhavādīsu ca sabbabhavesu sabbe sattā. Āhāraṭṭhitikāti āhārato ṭhiti etesanti āhāraṭṭhitikā. Iti sabbasattānaṃ ṭhiti hetu āhāro nāma eko dhammo amhākaṃ satthārā yāthāvato atvā sammadakkhāto āvusoti dīpeti.

Nanu ca evaṃ sante yaṃ vuttaṃ asaasattā devā ahetukā anāhārā aphassakātiādi, (vibha. 1017) taṃ vacanaṃ virujjhatīti, na virujjhati. Tesahi jhānaṃ āhāro hoti. Evaṃ santepi cattārome, bhikkhave, āhārā bhūtānaṃ vā sattānaṃ ṭhitiyā sambhavesīnaṃ vā anuggahāya. Katame cattāro? Kabaḷīkāro āhāro oḷāriko vā sukhumo vā, phasso dutiyo, manosacetanā tatiyā, viāṇaṃ catutthanti (saṃ. ni. 2.11) idampi virujjhatīti, idampi na virujjhati. Etasmihi sutte nippariyāyena āhāralakkhaṇāva dhammā āhārāti vuttā. Idha pana pariyāyena paccayo āhāroti vutto. Sabbadhammānahi paccayo laddhuṃ vaṭṭati. So ca yaṃ yaṃ phalaṃ janeti, taṃ taṃ āharati nāma, tasmā āhāroti vuccati. Tenevāha avijjampāhaṃ, bhikkhave, sāhāraṃ vadāmi, no anāhāraṃ. Ko ca, bhikkhave, avijjāya āhāro? Pacanīvaraṇātissa vacanīyaṃ. Pacanīvaraṇepāhaṃ, bhikkhave, sāhāre vadāmi, no anāhāre. Ko ca, bhikkhave, pacannaṃ nīvaraṇānaṃ āhāro? Ayonisomanasikārotissa vacanīyanti (a. ni. 10.61). Ayaṃ idha adhippeto.

Etasmihi paccayāhāre gahite pariyāyāhāropi nippariyāyāhāropi sabbo gahitova hoti. Tattha asaabhave paccayāhāro labbhati. Anuppanne hi buddhe titthāyatane pabbajitā vāyokasiṇe parikammaṃ katvā catutthajjhānaṃ nibbattetvā tato vuṭṭhāya dhī cittaṃ, dhibbatetaṃ cittaṃ cittassa nāma abhāvoyeva sādhu, cittahi nissāyeva vadhabandhādipaccayaṃ dukkhaṃ uppajjati. Citte asati natthetanti khantiṃ ruciṃ uppādetvā aparihīnajjhānā kālaṅkatvā asaabhave nibbattanti. Yo yassa iriyāpatho manussaloke paṇihito ahosi, so tena iriyāpathena nibbattitvā paca kappasatāni ṭhito vā nisinno vā nipanno vā hoti. Evarūpānampi sattānaṃ paccayāhāro labbhati. Te hi yaṃ jhānaṃ bhāvetvā nibbattā, tadeva nesaṃ paccayo hoti. Yathā jiyāvegena khittasaro yāva jiyāvego atthi, tāva gacchati, evaṃ yāva jhānapaccayo atthi, tāva tiṭṭhanti. Tasmiṃ niṭṭhite khīṇavego saro viya patanti. Ye pana te nerayikā neva uṭṭhānaphalūpajīvī na puaphalūpajīvīti vuttā, tesaṃ ko āhāroti ? Tesaṃ kammameva āhāro. Kiṃ paca āhārā atthīti ce. Paca, na pacāti idaṃ na vattabbaṃ. Nanu paccayo āhāroti vuttametaṃ. Tasmā yena kammena te niraye nibbattā, tadeva tesaṃ ṭhitipaccayattā āhāro hoti. Yaṃ sandhāya idaṃ vuttaṃ na ca tāva kālaṅkaroti, yāva na taṃ pāpakammaṃ byantī hotīti (ma. ni. 3.250).

Kabaḷīkāraṃ āhāraṃ ārabbha cettha vivādo na kātabbo. Mukhe uppanno kheḷopi hi tesaṃ āhārakiccaṃ sādheti. Kheḷopi hi niraye dukkhavedaniyo hutvā paccayo hoti, sagge sukhavedaniyo. Iti kāmabhave nippariyāyena cattāro āhārā. Rūpārūpabhavesu ṭhapetvā asaaṃ sesānaṃ tayo. Asaānaceva avasesānaca paccayāhāroti iminā āhārena sabbe sattā āhāraṭṭhitikāti etaṃ pahaṃ kathetvā ayaṃ kho āvusoti evaṃ niyyātanampi atthi kho āvusoti puna uddharaṇampi akatvā sabbe sattā saṅkhāraṭṭhitikāti dutiyapahaṃ vissajjesi.

Kasmā pana na niyyātesi na uddharittha? Tattha tattha niyyātiyamānepi uddhariyamānepi pariyāpuṇituṃ vācetuṃ dukkhaṃ hoti, tasmā dve ekābaddhe katvā vissajjesi. Imasmimpi vissajjane heṭṭhā vuttapaccayova attano phalassa saṅkharaṇato saṅkhāroti vutto. Iti heṭṭhā āhārapaccayo kathito, idha saṅkhārapaccayoti ayamettha heṭṭhimato viseso. Heṭṭhā nippariyāyāhāro gahito, idha pariyāyāhāroti evaṃ gahite viseso pākaṭo bhaveyya, no ca gaṇhiṃsūti mahāsīvatthero āha. Indriyabaddhassapi hi anindriyabaddhassapi paccayo laddhuṃ vaṭṭati. Vinā paccayena dhammo nāma natthi. Tattha anindriyabaddhassa tiṇarukkhalatādino pathavīraso āporaso ca paccayo hoti. Deve avassante hi tiṇādīni milāyanti, vassante ca pana haritāni honti. Iti tesaṃ pathavīraso āporaso ca paccayo hoti. Indriyabaddhassa avijjā taṇhā kammaṃ āhāroti evamādayo paccayā, iti heṭṭhā paccayoyeva āhāroti kathito, idha saṅkhāroti. Ayamevettha viseso.

Ayaṃkho, āvusoti āvuso amhākaṃ satthārā mahābodhimaṇḍe nisīditvā sayaṃ sabbautaāṇena sacchikatvā ayaṃ ekadhammo desito. Tattha ekadhamme tumhehi sabbeheva saṅgāyitabbaṃ na vivaditabbaṃ. Yathayidaṃ brahmacariyanti yathā saṅgāyamānānaṃ tumhākaṃ idaṃ sāsanabrahmacariyaṃ addhaniyaṃ assa. Ekena hi bhikkhunā atthi, kho āvuso, eko dhammo sammadakkhāto. Katamo eko dhammo? Sabbe sattā āhāraṭṭhitikā. Sabbe sattā saṅkhāraṭṭhitikāti kathite tassa kathaṃ sutvā ao kathessati. Tassapi aoti evaṃ paramparakathāniyamena idaṃ brahmacariyaṃ ciraṃ tiṭṭhamānaṃ sadevakassa lokassa atthāya hitāya bhavissatīti ekakavasena dhammasenāpati sāriputtatthero sāmaggirasaṃ dassesīti.

Ekakavaṇṇanā niṭṭhitā.

303. Ny cc Hiền giả, c một php được Thế Tn, Vị Đ biết, Đ Thấy, bậc A-la-hn Chnh Đẳng Gic chơn chnh giảng dạy. Ở đy, mọi người cần phải cng nhau tụng đọc, khng c tranh luận để phạm hạnh ny được trường tồn, được duy tr lu ngy, v hạnh phc cho chng sanh, v an lạc cho chng sanh, v lng thương tưởng cho đời, v lợi ch, v hạnh phc, v an lạc cho chư Thin v loi Người.

Một php

 Thế no l một php? Tất cả loi hữu tnh do cc mn ăn (hra) m an tr, tất cả loi hữu tnh do cc hnh (samkhr) m an tr. Ny cc Hiền giả, đ l một php được Thế Tn, vị đ biết, đ thấy, bậc A-la-hn, Chnh ẳng Gic, thuyết giảng một cch chơn chnh. Ở đy, mọi người cần phải cng nhau tụng đọc, khng c tranh luận, để phạm hạnh ny được trường tồn, được duy tr lu ngy, v hạnh phc cho chng sanh, v an lạc cho chng sanh, v lng thương tưởng cho đời, v lợi ch, v hạnh phc, v an lạc cho chư Thin v loi Người.

Dukaṃ

304. Atthi kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena dve dhammā sammadakkhātā. Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ, na vivaditabbaṃ, yathayidaṃ brahmacariyaṃ addhaniyaṃ assa ciraṭṭhitikaṃ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Katame dve [dve dhammo (syā. kaṃ.) evamuparipi]?

Nāmaca rūpaca.

Avijjā ca bhavataṇhā ca.

Bhavadiṭṭhi ca vibhavadiṭṭhi ca.

Ahirikaca [ahirīkaca (katthaci)] anottappaca.

Hirī ca ottappaca.

Dovacassatā ca pāpamittatā ca.

Sovacassatā ca kalyāṇamittatā ca.

Āpattikusalatā ca āpattivuṭṭhānakusalatā ca.

Samāpattikusalatā ca samāpattivuṭṭhānakusalatā ca.

Dhātukusalatā ca manasikārakusalatā ca.

Āyatanakusalatā ca paṭiccasamuppādakusalatā ca.

Ṭhānakusalatā ca aṭṭhānakusalatā ca.

Ajjavaca lajjavaca.

Khanti ca soraccaca.

Sākhalyaca paṭisanthāro ca.

Avihiṃsā ca soceyyaca.

Muṭṭhassaccaca asampajaaca.

Sati ca sampajaaca .

Indriyesu aguttadvāratā ca bhojane amattautā ca.

Indriyesu guttadvāratā ca bhojane mattautā ca.

Paṭisaṅkhānabalaca [paṭisandhānabalaca (syā.)] bhāvanābalaca.

Satibalaca samādhibalaca.

Samatho ca vipassanā ca.

Samathanimittaca paggahanimittaca.

Paggaho ca avikkhepo ca.

Sīlavipatti ca diṭṭhivipatti ca.

Sīlasampadā ca diṭṭhisampadā ca.

Sīlavisuddhi ca diṭṭhivisuddhi ca.

Diṭṭhivisuddhi kho pana yathā diṭṭhissa ca padhānaṃ.

Saṃvego ca saṃvejanīyesu ṭhānesu saṃviggassa ca yoniso padhānaṃ.

Asantuṭṭhitā ca kusalesu dhammesu appaṭivānitā ca padhānasmiṃ.

Vijjā ca vimutti ca.

Khayeāṇaṃ anuppādeāṇaṃ.

Ime kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena dve dhammā sammadakkhātā. Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ, na vivaditabbaṃ, yathayidaṃ brahmacariyaṃ addhaniyaṃ assa ciraṭṭhitikaṃ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ.

Dukavaṇṇanā

304. Iti ekakavasena sāmaggirasaṃ dassetvā idāni dukavasena dassetuṃ puna desanaṃ ārabhi. Tattha nāmarūpaduke nāmanti cattāro arūpino khandhā nibbānaca. Tattha cattāro khandhā nāmanaṭṭhena nāmaṃ. Nāmanaṭṭhenāti nāmakaraṇaṭṭhena. Yathā hi mahājanasammatattā mahāsammatassa mahāsammatoti nāmaṃ ahosi, yathā mātāpitaro ayaṃ tisso nāma hotu, phusso nāma hotūti evaṃ puttassa kittimanāmaṃ karonti, yathā vā dhammakathiko vinayadharoti guṇato nāmaṃ āgacchati, na evaṃ vedanādīnaṃ. Vedanādayo hi mahāpathavīādayo viya attano nāmaṃ karontāva uppajjanti. Tesu uppannesu tesaṃ nāmaṃ uppannameva hoti. Na hi vedanaṃ uppannaṃ tvaṃ vedanā nāma hohīti, koci bhaṇati, na cassā yena kenaci kāraṇena nāmaggahaṇakiccaṃ atthi, yathā pathaviyā uppannāya tvaṃ pathavī nāma hohīti nāmaggahaṇakiccaṃ natthi, cakkavāḷasinerumhi candimasūriyanakkhattesu uppannesu tvaṃ cakkavāḷaṃ nāma, tvaṃ nakkhattaṃ nāma hohīti nāmaggahaṇakiccaṃ natthi, nāmaṃ uppannameva hoti, opapātikā paatti nipatati, evaṃ vedanāya uppannāya tvaṃ vedanā nāma hohīti nāmaggahaṇakiccaṃ natthi, tāya uppannāya vedanāti nāmaṃ uppannameva hoti. Saādīsupi eseva nayo atītepi hi vedanā vedanāyeva. Saā. Saṅkhārā. Viāṇaṃ viāṇameva. Anāgatepi. Paccuppannepi. Nibbānaṃ pana sadāpi nibbānamevāti. Nāmanaṭṭhena nāmaṃ. Namanaṭṭhenāpi cettha cattāro khandhā nāmaṃ. Te hi ārammaṇābhimukhaṃ namanti. Nāmanaṭṭhena sabbampi nāmaṃ. Cattāro hi khandhā ārammaṇe aamaaṃ nāmenti , nibbānaṃ ārammaṇādhipatipaccayatāya attani anavajjadhamme nāmeti.

Rūpanti cattāro ca mahābhūtā catunnaca mahābhūtānaṃ upādāya rūpaṃ, taṃ sabbampi ruppanaṭṭhena rūpaṃ. Tassa vitthārakathā visuddhimagge vuttanayeneva veditabbā.

Avijjāti dukkhādīsu aāṇaṃ. Ayampi vitthārato visuddhimagge kathitāyeva. Bhavataṇhāti bhavapatthanā. Yathāha tattha katamā bhavataṇhā? Yo bhavesu bhavacchandotiādi (dha. sa. 1319).

Bhavadiṭṭhīti bhavo vuccati sassataṃ, sassatavasena uppajjanakadiṭṭhi. Sā tattha katamā bhavadiṭṭhi? Bhavissati attā ca loko cāti yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigatantiādinā (dha. sa. 1320) nayena abhidhamme vitthāritā. Vibhavadiṭṭhīti vibhavo vuccati ucchedaṃ, ucchedavasena uppajjanakadiṭṭhi. Sāpi tattha katamā vibhavadiṭṭhi? Na bhavissati attā ca loko cāti (dha. sa. 285). Yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigatantiādinā (dha. sa. 1321) nayena tattheva vitthāritā.

Ahirikanti yaṃ na hirīyati hirīyitabbenāti (dha. sa. 1328) evaṃ vitthāritā nillajjatā. Anottappanti yaṃ na ottappati ottappitabbenāti (dha. sa. 1329) evaṃ vitthārito abhāyanakaākāro.

Hirī ca ottappacāti yaṃ hirīyati hirīyitabbena, ottappati ottappitabbenāti (dha. sa. 1330-31) evaṃ vitthāritāni hiriottappāni. Api cettha ajjhattasamuṭṭhānā hirī, bahiddhāsamuṭṭhānaṃ ottappaṃ. Attādhipateyyā hirī, lokādhipateyyaṃ ottappaṃ. Lajjāsabhāvasaṇṭhitā hirī, bhayasabhāvasaṇṭhitaṃ ottappaṃ. Vitthārakathā panettha sabbākārena visuddhimagge vuttā.

Dovacassatāti dukkhaṃ vaco etasmiṃ vippaṭikūlagāhimhi vipaccanīkasāte anādare puggaleti dubbaco, tassa kammaṃ dovacassaṃ, tassa bhāvo dovacassatā. Vitthārato panesā tattha katamā dovacassatā? Sahadhammike vuccamāne dovacassāyanti (dha. sa. 1332) abhidhamme āgatā. Sā atthato saṅkhārakkhandho hoti. Catunnaca khandhānaṃ etenākārena pavattānaṃ etaṃ adhivacananti vadanti. Pāpamittatāti pāpā assaddhādayo puggalā etassa mittāti pāpamitto, tassa bhāvo pāpamittatā. Vitthārato panesā tattha katamā pāpamittatā? Ye te puggalā assaddhā dussīlā appassutā maccharino duppaā. Yā tesaṃ sevanā nisevanā saṃsevanā bhajanā saṃbhajanā bhatti saṃbhatti taṃsampavaṅkatāti (dha. sa. 1333) evaṃ āgatā. Sāpi atthato dovacassatā viya daṭṭhabbā.

Sovacassatā ca kalyāṇamittatā ca vuttappaṭipakkhanayena veditabbā. Ubhopi panetā idha lokiyalokuttaramissakā kathitā.

Āpattikusalatāti pacapi āpattikkhandhā āpattiyo, sattapi āpattikkhandhā āpattiyo. Yā tāsaṃ āpattīnaṃ āpattikusalatā paā pajānanāti (dha. sa. 1336) evaṃ vutto āpattikusalabhāvo.

Āpattivuṭṭhānakusalatāti yā tāhi āpattīhi vuṭṭhānakusalatā paā pajānanāti (dha. sa. 1337) evaṃ vuttā saha kammavācāya āpattīhi vuṭṭhānaparicchedajānanā paā.

Samāpattikusalatāti atthi savitakkasavicārā samāpatti, atthi avitakkavicāramattā samāpatti, atthi avitakkaavicārā samāpatti. Yā tāsaṃ samāpattīnaṃ kusalatā paā pajānanāti (dha. sa. 1338) evaṃ vuttā saha parikammena appanāparicchedajānanā paā. Samāpattivuṭṭhānakusalatāti yā tāhi samāpattīhi vuṭṭhānakusalatā paā pajānanāti (dha. sa. 1339) evaṃ vuttā yathāparicchinnasamayavaseneva samāpattito vuṭṭhānasamatthā ettakaṃ gate sūriye uṭṭhahissāmīti vuṭṭhānakālaparicchedakā paā.

Dhātukusalatāti aṭṭhārasa dhātuyo cakkhudhātupe manoviāṇadhātu. Yā tāsaṃ dhātūnaṃ kusalatā paā pajānanāti (dha. sa. 1340) evaṃ vuttā aṭṭhārasannaṃ dhātūnaṃ sabhāvaparicchedakā savanadhāraṇasammasanapaṭivedhapaā. Manasikārakusalatāti yā tāsaṃ dhātūnaṃ manasikārakusalatā paā pajānanāti (dha. sa. 1341) evaṃ vuttā tāsaṃyeva dhātūnaṃ sammasanapaṭivedhapaccavekkhaṇapaā.

Āyatanakusalatāti dvādasāyatanāni cakkhāyatanaṃpe dhammāyatanaṃ. Yā tesaṃ āyatanānaṃ āyatanakusalatā paā pajānanāti (dha. sa. 1342) evaṃ vuttā dvādasannaṃ āyatanānaṃ uggahamanasikārapajānanā paā. Apica dhātukusalatāpi uggahamanasikārasavanasammasanapaṭivedhapaccavekkhaṇesu vattati manasikārakusalatāpi āyatanakusalatāpi. Ayaṃ panettha viseso, savanauggahapaccavekkhaṇā lokiyā, paṭivedho lokuttaro, sammasanamanasikārā lokiyalokuttaramissakā. Paṭiccasamuppādakusalatāti avijjāpaccayā saṅkhārāpe samudayo hotīti yā tattha paā pajānanāti (dha. sa. 1343) evaṃ vuttā dvādasannaṃ paccayākārānaṃ uggahādivasena pavattā paā.

Ṭhānakusalatāti ye ye dhammā yesaṃ yesaṃ dhammānaṃ hetupaccayā uppādāya taṃ taṃ ṭhānanti yā tattha paā pajānanāti (dha. sa. 1344) evaṃ vuttā cakkhuṃ vatthuṃ katvā rūpaṃ ārammaṇaṃ katvā uppannassa cakkhuviāṇassa cakkhurūpaṃ (dha. sa. aṭṭha. 1344) ṭhānaceva kāraṇacāti evaṃ ṭhānaparicchindanasamatthā paā. Aṭṭhānakusalatāti ye ye dhammā yesaṃ yesaṃ dhammānaṃ na hetū na paccayā uppādāya taṃ taṃ aṭṭhānanti yā tattha paā pajānanāti (dha. sa. 1345) evaṃ vuttā cakkhuṃ vatthuṃ katvā rūpaṃ ārammaṇaṃ katvā sotaviāṇādīni nuppajjanti, tasmā tesaṃ cakkhurūpaṃ na ṭhānaṃ na kāraṇanti evaṃ aṭṭhānaparicchindanasamatthā paā apica etasmiṃ duke kittāvatā pana, bhante, ṭhānāṭhānakusalo bhikkhūti alaṃ vacanāyāti. Idhānanda, bhikkhu aṭṭhānametaṃ anavakāso, yaṃ diṭṭhisampanno puggalo kaci saṅkhāraṃ niccato upagaccheyya, netaṃ ṭhānaṃ vijjatīti pajānāti. Ṭhānaca kho etaṃ vijjati, yaṃ puthujjano kaci saṅkhāraṃ niccato upagaccheyyāti (ma. ni. 3.127) imināpi suttena attho veditabbo.

Ajjavanti gomuttavaṅkatā candavaṅkatā naṅgalakoṭivaṅkatāti tayo anajjavā. Ekacco hi bhikkhu paṭhamavaye ekavīsatiyā anesanāsu chasu ca agocaresu carati, majjhimapacchimavayesu lajjī kukkuccako sikkhākāmo hoti, ayaṃ gomuttavaṅkatā nāma. Eko paṭhamavayepi pacchimavayepi catupārisuddhisīlaṃ pūreti, lajjī kukkuccako sikkhākāmo hoti, majjhimavaye purimasadiso, ayaṃ candavaṅkatā nāma. Eko paṭhamavayepi majjhimavayepi catupārisuddhisīlaṃ pūreti, lajjī kukkuccako sikkhākāmo hoti, pacchimavaye purimasadiso ayaṃ naṅgalakoṭivaṅkatā nāma. Eko sabbametaṃ vaṅkataṃ pahāya tīsupi vayesu pesalo lajjī kukkuccako sikkhākāmo hoti. Tassa yo so ujubhāvo, idaṃ ajjavaṃ nāma. Abhidhammepi vuttaṃ tattha katamo ajjavo. Yā ajjavatā ajimhatā avaṅkatā akuṭilatā, ayaṃ vuccati ajjavoti (dha. sa. 1346). Lajjavanti tattha katamo lajjavo? Yo hirīyati hirīyitabbena hirīyati pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā. Ayaṃ vuccati lajjavoti evaṃ vutto lajjībhāvo.

Khantīti tattha katamā khanti? Yā khanti khamanatā adhivāsanatā acaṇḍikkaṃ anassuropo attamanatā cittassāti (dha. sa. 1348) evaṃ vuttā adhivāsanakhanti. Soraccanti tattha katamaṃ soraccaṃ? Yo kāyiko avītikkamo, vācasiko avītikkamo, kāyikavācasiko avītikkamo. Idaṃ vuccati soraccaṃ. Sabbopi sīlasaṃvaro soraccanti (dha. sa. 1349) evaṃ vutto suratabhāvo.

Sākhalyanti tattha katamaṃ sākhalyaṃ? Yā sā vācā aṇḍakā kakkasā parakaṭukā parābhisajjanī kodhasāmantā asamādhisaṃvattanikā, tathārūpiṃ vācaṃ pahāya yā sā vācā neḷā kaṇṇasukhā pemanīyā hadayaṅgamā porī bahujanakantā bahujanamanāpā, tathārūpiṃ vācaṃ bhāsitā hoti. Yā tattha saṇhavācatā sakhilavācatā apharusavācatā. Idaṃ vuccati sākhalyanti (dha. sa. 1350) evaṃ vutto sammodakamudukabhāvo. Paṭisanthāroti ayaṃ lokasannivāso āmisena dhammena cāti dvīhi chiddo, tassa taṃ chiddaṃ yathā na paāyati, evaṃ pīṭhassa viya paccattharaṇena āmisena dhammena ca paṭisantharaṇaṃ. Abhidhammepi vuttaṃ tattha katamo paṭisanthāro ? Āmisapaṭisanthāro ca dhammapaṭisanthāro ca. Idhekacco paṭisanthārako hoti āmisapaṭisanthārena vā dhammapaṭisanthārena vā. Ayaṃ vuccati paṭisanthāroti (dha. sa. 1351). Ettha ca āmisena saṅgaho āmisapaṭisanthāro nāma. Taṃ karontena mātāpitūnaṃ bhikkhugatikassa veyyāvaccakarassa rao corānaca aggaṃ aggahetvāpi dātuṃ vaṭṭati. Āmasitvā dinne hi rājāno ca corā ca anatthampi karonti jīvitakkhayampi pāpenti, anāmasitvā dinne attamanā honti. Coranāgavatthuādīni cettha vatthūni kathetabbāni. Tāni samantapāsādikāya vinayaṭṭhakathāyaṃ (pāci. aṭṭha. 185-7) vitthāritāni. Sakkaccaṃ uddesadānaṃ pāḷivaṇṇanā dhammakathākathananti evaṃ dhammena saṅgaho dhammapaṭisanthāro nāma.

Avihiṃsāti karuṇāpi karuṇāpubbabhāgopi. Vuttampi cetaṃ tattha katamā avihiṃsā? Yā sattesu karuṇā karuṇāyanā karuṇāyitattaṃ karuṇācetovimutti, ayaṃ vuccati avihiṃsāti. Soceyyanti mettāya ca mettāpubbabhāgassa ca vasena sucibhāvo. Vuttampi cetaṃ tattha katamaṃ soceyyaṃ? Yā sattesu metti mettāyanā mettāyitattaṃ mettācetovimutti, idaṃ vuccati soceyyanti.

Muṭṭhassaccanti sativippavāso, yathāha tattha katamaṃ muṭṭhassaccaṃ? Yā asati ananussati appaṭissati assaraṇatā adhāraṇatā pilāpanatā sammussanatā, idaṃ vuccati muṭṭhassaccaṃ (dha. sa. 1356). Asampajaanti, tattha katamaṃ asampajaaṃ? Yaṃ aāṇaṃ adassanaṃ avijjālaṅgī moho akusalamūlanti evaṃ vuttā avijjāyeva. Sati satiyeva. Sampajaaṃ āṇaṃ.

Indriyesu aguttadvāratāti tattha katamā indriyesu aguttadvāratā? Idhekacco cakkhunā rūpaṃ disvā nimittaggāhī hotītiādinā (dha. sa. 1352) nayena vitthārito indriyasaṃvarabhedo. Bhojane amattautāti tattha katamā bhojane amattautā? Idhekacco appaṭisaṅkhā ayoniso āhāraṃ āhāreti davāya madāya maṇḍanāya vibhūsanāya. Yā tattha asantuṭṭhitā amattautā appaṭisaṅkhā bhojaneti evaṃ āgato bhojane amattaubhāvo. Anantaraduko vuttappaṭipakkhanayena veditabbo.

Paṭisaṅkhānabalanti tattha katamaṃ paṭisaṅkhānabalaṃ? Yā paā pajānanāti evaṃ vitthāritaṃ appaṭisaṅkhāya akampanaāṇaṃ. Bhāvanābalanti bhāventassa uppannaṃ balaṃ. Atthato vīriyasambojjhaṅgasīsena satta bojjhaṅgā honti. Vuttampi cetaṃ tattha katamaṃ bhāvanābalaṃ? Yā kusalānaṃ dhammānaṃ āsevanā bhāvanā bahulīkammaṃ, idaṃ vuccati bhāvanābalaṃ. Sattabojjhaṅgā bhāvanābalanti.

Satibalanti assatiyā akampanavasena satiyeva. Samādhibalanti uddhacce akampanavasena samādhiyeva. Samatho samādhi. Vipassanā paā. Samathova taṃ ākāraṃ gahetvā puna pavattetabbassa samathassa nimittavasena samathanimittaṃ paggāhanimittepi eseva nayo. Paggāho vīriyaṃ. Avikkhepo ekaggatā. Imehi pana sati ca sampajaaca paṭisaṅkhānabalaca bhāvanābalaca satibalaca samādhibalaca samatho ca vippassanā ca samathanimittaca paggāhanimittaca paggāho ca avikkhepo cāti chahi dukehi parato sīladiṭṭhisampadādukena ca lokiyalokuttaramissakā dhammā kathitā.

Sīlavipattīti tattha katamā sīlavipatti? Kāyiko vītikkamope sabbampi dussīlyaṃ sīlavipattīti evaṃ vutto sīlavināsako asaṃvaro. Diṭṭhivipattīti tattha katamā diṭṭhivipatti? Natthi dinnaṃ natthi yiṭṭhanti evaṃ āgatā sammādiṭṭhivināsikā micchādiṭṭhi.

Sīlasampadāti tattha katamā sīlasampadā? Kāyiko avītikkamoti evaṃ pubbe vuttasoraccameva sīlassa sampādanato paripūraṇato sīlasampadāti vuttaṃ. Ettha ca sabbopi sīlasaṃvaro sīlasampadāti idaṃ mānasikapariyādānatthaṃ vuttaṃ. Diṭṭhisampadāti tattha katamā diṭṭhisampadā? Atthi dinnaṃ atthi yiṭṭhaṃpe sacchikatvā pavedentīti yā evarūpā paā pajānanāti evaṃ āgataṃ diṭṭhipāripūribhūtaṃ āṇaṃ.

Sīlavisuddhīti visuddhiṃ pāpetuṃ samatthaṃ sīlaṃ. Abhidhamme panāyaṃ tattha katamā sīlavisuddhi? Kāyiko avītikkamo vācasiko avītikkamo kāyikavācasiko avītikkamo, ayaṃ vuccati sīlavisuddhīti evaṃ vibhattā. Diṭṭhivisuddhīti visuddhiṃ pāpetuṃ samatthaṃ dassanaṃ. Abhidhamme panāyaṃ tattha katamā diṭṭhivisuddhi? Kammassakataāṇaṃ saccānulomikaāṇaṃ maggasamaṅgissaāṇaṃ phalasamaṅgissaāṇanti evaṃ vuttā. Ettha ca tividhaṃ duccaritaṃ attanā katampi parena katampi sakaṃ nāma na hoti atthabhajanato. Sucaritaṃ sakaṃ nāma atthajananatoti evaṃ jānanaṃ kammassakataāṇaṃ nāma. Tasmiṃ ṭhatvā bahuṃ vaṭṭagāmikammaṃ āyūhitvā sukhato sukheneva arahattaṃ pattā gaṇanapathaṃ vītivattā. Vipassanāāṇaṃ pana vacīsaccaca anulometi, paramatthasaccaca na vilometīti saccānulomikaṃ āṇanti vuttaṃ.

Diṭṭhivisuddhi kho pana yathādiṭṭhissa ca padhānanti ettha diṭṭhivisuddhīti āṇadassanaṃ kathitaṃ. Yathādiṭṭhissa ca padhānanti taṃsampayuttameva vīriyaṃ. Api ca purimapadena catumaggaāṇaṃ. Pacchimapadena taṃsampayuttaṃ vīriyaṃ. Abhidhamme pana diṭṭhivisuddhi kho panāti yā paā pajānanā amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi. Yathādiṭṭhissa ca padhānanti yo cetasiko vīriyārambho sammāvāyāmoti evaṃ ayaṃ duko vibhatto.

Saṃvego ca saṃvejanīyesu ṭhānesūti ettha saṃvegoti jātibhayaṃ jarābhayaṃ byādhibhayaṃ maraṇabhayanti evaṃ jātiādīni bhayato dassanaāṇaṃ. Saṃvejanīyaṃ ṭhānanti jātijarābyādhimaraṇaṃ. Etāni hi cattāri jāti dukkhā, jarā dukkhā, byādhi dukkho, maraṇaṃ dukkhanti evaṃ saṃveguppattikāraṇattā saṃvejanīyaṃ ṭhānanti vuttāni. Saṃviggassa ca yoniso padhānanti evaṃ saṃvegajātassa upāyapadhānaṃ. Idha bhikkhu anuppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ anuppādāya chandaṃ janetīti evaṃ āgatavīriyassetaṃ adhivacanaṃ.

Asantuṭṭhitā ca kusalesu dhammesūti yā kusalānaṃ dhammānaṃ bhāvanāya asantuṭṭhassa bhiyyokamyatā, tāya hi samaṅgībhūto puggalo sīlaṃ pūretvā jhānaṃ uppādeti. Jhānaṃ labhitvā vipassanaṃ ārabhati. Āraddhavipassako arahattaṃ agahetvā antarā vosānaṃ nāpajjati. Appaṭivānitā ca padhānasminti kusalānaṃ dhammānaṃ bhāvanāya sakkaccakiriyatā sātaccakiriyatā aṭṭhitakiriyatā anolīnavuttitā anikkhittachandatā anikkhittadhuratā āsevanā bhāvanā bahulīkammanti evaṃ vuttā rattindivaṃ cha koṭṭhāse katvā jāgariyānuyogavasena āraddhe padhānasmiṃ arahattaṃ apatvā anivattanatā.

Vijjāti tisso vijjā. Vimuttīti dve vimuttiyo, cittassa ca adhimutti, nibbānaca. Ettha ca aṭṭha samāpattiyo nīvaraṇādīhi suṭṭhu muttattā adhimutti nāma. Nibbānaṃ sabbasaṅkhatato muttattā vimuttīti veditabbaṃ.

Khaye āṇanti kilesakkhayakare ariyamagge āṇaṃ. Anuppāde āṇanti paṭisandhivasena anuppādabhūte taṃtaṃmaggavajjhakilesānaṃ vā anuppādapariyosāne uppanne ariyaphale āṇaṃ. Tenevāha khaye āṇanti maggasamaṅgissa āṇaṃ. Anuppāde āṇanti phalasamaṅgissa āṇanti. Ime kho, āvusotiādi ekake vuttanayeneva yojetabbaṃ. Iti pacatiṃsāya dukānaṃ vasena thero sāmaggirasaṃ dassesīti.

Dukavaṇṇanā niṭṭhitā.

Hai php

304. Ny cc Hiền giả, c hai php được Thế Tn chơn chnh giảng dạy, vị đ biết, đ thấy, bậc A-la-hn, Chnh ẳng Gic. Ở đy, mọi người cần phải cng nhau tụng đọc, khng c tranh luận, để phạm hạnh ny được trường tồn, được duy tr lu ngy, v hạnh phc cho chng sanh, v an lạc cho chng sanh, v lng thương tưởng cho đời, v lợi ch, v hạnh phc, v an lạc cho chư Thin v loi Người.

Thế no l hai php?

i) Danh v sắc.

ii) V minh v hữu i.

iii) Hữu kiến v v hữu kiến.

iv) V tm v v qu.

v) Tm v qu.

vi) c ngn v c hữu.

vii) Thiện ngn v thiện hữu.

viii) Nhập tội thiện xảo v xuất tội thiện xảo.

ix) ẳng ch thiện xảo v xuất khởi đẳng ch thiện xảo.

x) Giới thiện xảo v tc thiện xảo.

xi) Xứ thiện xảo v duyn khởi thiện xảo.

xii) Thiện xảo về xứ v thiện xảo về phi xứ.

xii) Chơn trực v tm qu.

xiv) Kham nhẫn v nhu ha.

xv) Lời ni nhu thuần v tiếp đn thn tnh.

xvi) V hại v từ i.

xvii) Thất niệm v bất chnh tri.

xvii) Chnh niệm v tỉnh gic.

xix) Cc căn khng được chế ngự v ăn uống khng tiết độ.

xx) Cc căn được chế ngự v ăn uống c tiết độ.

xxi) Tư duy lực v tu tập lực.

xxii) Niệm lực v định lực.

xxiii) Chỉ v qun.

xxiv) Chỉ tướng v tinh cần tướng.

xxv) Tinh cần v khng dao động.

xxvi) Giới thnh tựu v kiến thnh tựu.

xxvii) Giới suy khuyết v kiến suy khuyết.

xxxiii) Giới thanh tịnh v kiến thanh tịnh.

xxix) Kiến thanh tịnh v tinh cần theo tri kiến ấy.

xxx) Dao động đối với cc php bị dao động v chnh tinh cần của người bị dao động ấy.

xxxi) Khng tri tc với cc thiện php v khng thối thất trong tinh cần.

xxxii) Minh tri v giải thot.

xxxiii) Tận tri v v sanh tr.

Ny cc Hiền giả, hai php ny được Thế Tn chơn chnh giảng dạy, vị đ biết, đ thấy, bậc A-la-hn, Chnh ẳng Gic. Ở đy, mọi người cần phải cng nhau tụng đọc, khng c tranh luận, để phạm hạnh ny được trường tồn, được duy tr lu ngy, v hạnh phc cho chng sanh, v an lạc cho chng sanh, v lng thương tưởng cho đời, v lợi ch, v hạnh phc, v an lạc cho chư Thin v loi Người.

Tikaṃ

305. Atthi kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena tayo dhammā sammadakkhātā. Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃpe atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Katame tayo?

Tīṇi akusalamūlāni lobho akusalamūlaṃ, doso akusalamūlaṃ, moho akusalamūlaṃ.

Tīṇi kusalamūlāni alobho kusalamūlaṃ, adoso kusalamūlaṃ, amoho kusalamūlaṃ.

Tīṇi duccaritāni kāyaduccaritaṃ, vacīduccaritaṃ, manoduccaritaṃ.

Tīṇi sucaritāni kāyasucaritaṃ, vacīsucaritaṃ , manosucaritaṃ.

Tayo akusalavitakkā kāmavitakko, byāpādavitakko, vihiṃsāvitakko.

Tayo kusalavitakkā nekkhammavitakko, abyāpādavitakko, avihiṃsāvitakko.

Tayo akusalasaṅkappā kāmasaṅkappo, byāpādasaṅkappo, vihiṃsāsaṅkappo.

Tayo kusalasaṅkappā nekkhammasaṅkappo, abyāpādasaṅkappo, avihiṃsāsaṅkappo.

Tisso akusalasaā kāmasaā, byāpādasaā, vihiṃsāsaā.

Tisso kusalasaā nekkhammasaā, abyāpādasaā, avihiṃsāsaā.

Tisso akusaladhātuyo kāmadhātu, byāpādadhātu, vihiṃsādhātu.

Tisso kusaladhātuyo nekkhammadhātu, abyāpādadhātu, avihiṃsādhātu.

Aparāpi tisso dhātuyo kāmadhātu, rūpadhātu, arūpadhātu.

Aparāpi tisso dhātuyo rūpadhātu, arūpadhātu, nirodhadhātu.

Aparāpi tisso dhātuyo hīnadhātu, majjhimadhātu, paṇītadhātu.

Tisso taṇhā kāmataṇhā, bhavataṇhā, vibhavataṇhā.

Aparāpi tisso taṇhā kāmataṇhā, rūpataṇhā, arūpataṇhā.

Aparāpi tisso taṇhā rūpataṇhā, arūpataṇhā, nirodhataṇhā.

Tīṇi saṃyojanāni sakkāyadiṭṭhi, vicikicchā, sīlabbataparāmāso.

Tayo āsavā kāmāsavo, bhavāsavo, avijjāsavo.

Tayo bhavā kāmabhavo, rūpabhavo, arūpabhavo.

Tisso esanā kāmesanā, bhavesanā, brahmacariyesanā.

Tisso vidhā seyyohamasmīti vidhā, sadisohamasmīti vidhā, hīnohamasmīti vidhā.

Tayo addhā atīto addhā, anāgato addhā, paccuppanno addhā.

Tayo antā sakkāyo anto, sakkāyasamudayo anto, sakkāyanirodho anto.

Tisso vedanā sukhā vedanā, dukkhā vedanā, adukkhamasukhā vedanā.

Tisso dukkhatā dukkhadukkhatā, saṅkhāradukkhatā, vipariṇāmadukkhatā.

Tayo rāsī  micchattaniyato rāsi, sammattaniyato rāsi, aniyato rāsi.

Tayo tamā [tisso kaṅkhā (bahūsu) aṭṭhakathā oloketabbā]  atītaṃ vā addhānaṃ ārabbha kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati, anāgataṃ vā addhānaṃ ārabbha kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati, etarahi vā paccuppannaṃ addhānaṃ ārabbha kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati.

Tīṇi tathāgatassa arakkheyyāni parisuddhakāyasamācāro āvuso tathāgato, natthi tathāgatassa kāyaduccaritaṃ, yaṃ tathāgato rakkheyya mā me idaṃ paro aāsīti. Parisuddhavacīsamācāro āvuso, tathāgato, natthi tathāgatassa vacīduccaritaṃ, yaṃ tathāgato rakkheyya mā me idaṃ paro aāsīti. Parisuddhamanosamācāro, āvuso, tathāgato, natthi tathāgatassa manoduccaritaṃ yaṃ tathāgato rakkheyya mā me idaṃ paro aāsīti.

Tayo kicanā rāgo kicanaṃ, doso kicanaṃ, moho kicanaṃ.

Tayo aggī rāgaggi, dosaggi, mohaggi.

Aparepi tayo aggī āhuneyyaggi, gahapataggi, dakkhiṇeyyaggi.

Tividhena rūpasaṅgaho sanidassanasappaṭighaṃ rūpaṃ [sanidassanasappaṭigharūpaṃ (syā. kaṃ.) evamitaradvayepi], anidassanasappaṭighaṃ rūpaṃ, anidassanaappaṭighaṃ rūpaṃ.

Tayo saṅkhārā puābhisaṅkhāro, apuābhisaṅkhāro , ānejābhisaṅkhāro.

Tayo puggalā sekkho puggalo, asekkho puggalo, nevasekkhonāsekkho puggalo.

Tayo therā jātithero, dhammathero, sammutithero [sammatithero (syā. kaṃ.)].

Tīṇi puakiriyavatthūni dānamayaṃ puakiriyavatthu, sīlamayaṃ puakiriyavatthu, bhāvanāmayaṃ puakiriyavatthu.

Tīṇi codanāvatthūni diṭṭhena, sutena, parisaṅkāya.

Tisso kāmūpapattiyo [kāmuppattiyo (sī.), kāmupapattiyo (syā. pī. ka.)]  santāvuso sattā paccupaṭṭhitakāmā, te paccupaṭṭhitesu kāmesu vasaṃ vattenti, seyyathāpi manussā ekacce ca devā ekacce ca vinipātikā. Ayaṃ paṭhamā kāmūpapatti. Santāvuso, sattā nimmitakāmā, te nimminitvā nimminitvā kāmesu vasaṃ vattenti, seyyathāpi devā nimmānaratī. Ayaṃ dutiyā kāmūpapatti. Santāvuso sattā paranimmitakāmā, te paranimmitesu kāmesu vasaṃ vattenti, seyyathāpi devā paranimmitavasavattī. Ayaṃ tatiyā kāmūpapatti.

Tisso sukhūpapattiyo [sukhupapattiyo (syā. pī. ka.)]  santāvuso sattā [sattā sukhaṃ (syā. kaṃ.)] uppādetvā uppādetvā sukhaṃ viharanti, seyyathāpi devā brahmakāyikā. Ayaṃ paṭhamā sukhūpapatti. Santāvuso, sattā sukhena abhisannā parisannā paripūrā paripphuṭā. Te kadāci karahaci udānaṃ udānenti aho sukhaṃ, aho sukhanti , seyyathāpi devā ābhassarā. Ayaṃ dutiyā sukhūpapatti. Santāvuso, sattā sukhena abhisannā parisannā paripūrā paripphuṭā. Te santaṃyeva tusitā [santusitā (syā. kaṃ.)] sukhaṃ [cittasukhaṃ (syā. ka.)] paṭisaṃvedenti, seyyathāpi devā subhakiṇhā. Ayaṃ tatiyā sukhūpapatti .

Tisso paā sekkhā paā, asekkhā paā, nevasekkhānāsekkhā paā.

Aparāpi tisso paā cintāmayā paā, sutamayā paā, bhāvanāmayā paā.

Tīṇāvudhāni sutāvudhaṃ, pavivekāvudhaṃ, paāvudhaṃ.

Tīṇindriyāni anaātaassāmītindriyaṃ, aindriyaṃ, aātāvindriyaṃ.

Tīṇi cakkhūni maṃsacakkhu, dibbacakkhu, paācakkhu.

Tisso sikkhā adhisīlasikkhā, adhicittasikkhā, adhipaāsikkhā.

Tisso bhāvanā kāyabhāvanā, cittabhāvanā, paābhāvanā.

Tīṇi anuttariyāni dassanānuttariyaṃ, paṭipadānuttariyaṃ, vimuttānuttariyaṃ.

Tayo samādhī savitakkasavicāro samādhi, avitakkavicāramatto samādhi, avitakkaavicāro samādhi.

Aparepi tayo samādhī suato samādhi, animitto samādhi, appaṇihito samādhi.

Tīṇi soceyyāni kāyasoceyyaṃ, vacīsoceyyaṃ, manosoceyyaṃ.

Tīṇi moneyyāni kāyamoneyyaṃ, vacīmoneyyaṃ, manomoneyyaṃ.

Tīṇi kosallāni āyakosallaṃ, apāyakosallaṃ, upāyakosallaṃ.

Tayo madā ārogyamado, yobbanamado, jīvitamado.

Tīṇi ādhipateyyāni attādhipateyyaṃ, lokādhipateyyaṃ, dhammādhipateyyaṃ.

Tīṇi kathāvatthūni atītaṃ vā addhānaṃ ārabbha kathaṃ katheyya evaṃ ahosi atītamaddhānanti; anāgataṃ vā addhānaṃ ārabbha kathaṃ katheyya evaṃ bhavissati anāgatamaddhānanti; etarahi vā paccuppannaṃ addhānaṃ ārabbha kathaṃ katheyya evaṃ hoti etarahi paccuppannaṃ addhānanti.

Tisso vijjā  pubbenivāsānussatiāṇaṃ vijjā, sattānaṃ cutūpapāteāṇaṃ vijjā, āsavānaṃ khayeāṇaṃ vijjā.

Tayo vihārā dibbo vihāro, brahmā vihāro, ariyo vihāro.

Tīṇi pāṭihāriyāni iddhipāṭihāriyaṃ, ādesanāpāṭihāriyaṃ, anusāsanīpāṭihāriyaṃ.

Ime kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena tayo dhammā sammadakkhātā. Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃpe atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ.

Tikavaṇṇanā

305. Iti dukavasena sāmaggirasaṃ dassetvā idāni tikavasena dassetuṃ puna ārabhi. Tattha lubbhatīti lobho. Akusalaca taṃ mūlaca, akusalānaṃ vā mūlanti akusalamūlaṃ. Dussatīti doso. Muyhatīti moho. Tesaṃ paṭipakkhanayena alobhādayo veditabbā.

Duṭṭhu caritāni, virūpāni vā caritānīti duccaritāni. Kāyena duccaritaṃ, kāyato vā pavattaṃ duccaritanti kāyaduccaritaṃ. Sesesupi eseva nayo. Suṭṭhu caritāni, sundarāni vā caritānīti sucaritāni. Dvepi cete tikā paṇṇattiyā vā kammapathehi vā kathetabbā. Paattiyā tāva kāyadvāre paattasikkhāpadassa vītikkamo kāyaduccaritaṃ. Avītikkamo kāyasucaritaṃ. Vacīdvāre paattasikkhāpadassa vītikkamo vacīduccaritaṃ, avītikkamo vacīsucaritaṃ. Ubhayattha paattassa sikkhāpadassa vītikkamova manoduccaritaṃ, avītikkamo manosucaritaṃ. Ayaṃ paṇṇattikathā. Pāṇātipātādayo pana tisso cetanā kāyadvārepi vacīdvārepi uppannā kāyaduccaritaṃ. Catasso musāvādādicetanā vacīduccaritaṃ. Abhijjhā byāpādo micchādiṭṭhīti tayo cetanāsampayuttadhammā manoduccaritaṃ. Pāṇātipātādīhi viramantassa uppannā tisso cetanāpi viratiyopi kāyasucaritaṃ. Musāvādādīhi viramantassa catasso cetanāpi viratiyopi vacīsucaritaṃ. Anabhijjhā abyāpādo sammādiṭṭhīti tayo cetanāsampayuttadhammā manosucaritanti ayaṃ kammapathakathā.

Kāmapaṭisaṃyutto vitakko kāmavitakko. Byāpādapaṭisaṃyutto vitakko byāpādavitakko. Vihiṃsāpaṭisaṃyutto vitakko vihiṃsāvitakko. Tesu dve sattesupi saṅkhāresupi uppajjanti. Kāmavitakko hi piye manāpe satte vā saṅkhāre vā vitakkentassa uppajjati. Byāpādavitakko appiye amanāpe satte vā saṅkhāre vā kujjhitvā olokanakālato paṭṭhāya yāva vināsanā uppajjati. Vihiṃsāvitakko saṅkhāresu nuppajjati. Saṅkhāro hi dukkhāpetabbo nāma natthi. Ime sattā haantu vā ucchijjantu vā vinassantu vā mā vā ahesunti cintanakāle pana sattesu uppajjati.

Nekkhammapaṭisaṃyutto vitakko nekkhammavitakko. So asubhapubbabhāge kāmāvacaro hoti. Asubhajjhāne rūpāvacaro. Taṃ jhānaṃ pādakaṃ katvā uppannamaggaphalakāle lokuttaro. Abyāpādapaṭisaṃyutto vitakko abyāpādavitakko. So mettāpubbabhāge kāmāvacaro hoti. Mettājhāne rūpāvacaro. Taṃ jhānaṃ pādakaṃ katvā uppannamaggaphalakāle lokuttaro. Avihiṃsāpaṭisaṃyutto vitakko avihiṃsāvitakko. So karuṇāpubbabhāge kāmāvacaro. Karuṇājhāne rūpāvacaro. Taṃ jhānaṃ pādakaṃ katvā uppannamaggaphalakāle lokuttaro. Yadā alobho sīsaṃ hoti, tadā itare dve tadanvāyikā bhavanti. Yadā mettā sīsaṃ hoti, tadā itare dve tadanvāyikā bhavanti. Yadā karuṇā sīsaṃ hoti, tadā itare dve tadanvāyikā bhavantīti. Kāmasaṅkappādayo vuttanayeneva veditabbā. Desanāmattameva hetaṃ. Atthato pana kāmavitakkādīnaca kāmasaṅkappādīnaca nānākaraṇaṃ natthi.

Kāmapaṭisaṃyuttā saā kāmasaā. Byāpādapaṭisaṃyuttā saā byāpādasaā. Vihiṃsāpaṭisaṃyuttā saā vihiṃsāsaā. Tāsampi kāmavitakkādīnaṃ viya uppajjanākāro veditabbo. Taṃsampayuttāyeva hi etā. Nekkhammasaādayopi nekkhammavitakkādisampayuttāyeva. Tasmā tāsampi tatheva kāmāvacarādibhāvo veditabbo.

Kāmadhātuādīsu kāmapaṭisaṃyutto takko vitakko micchāsaṅkappo. Ayaṃ vuccati kāmadhātu. Sabbepi akusalā dhammā kāmadhātūti ayaṃ kāmadhātu. Byāpādapaṭisaṃyutto takko vitakko micchāsaṅkappo. Ayaṃ vuccati byāpādadhātu. Dasasu āghātavatthūsu cittassa āghāto paṭighāto anattamanatā cittassāti ayaṃ byāpādadhātu. Vihiṃsā paṭisaṃyutto takko vitakko micchāsaṅkappo. Ayaṃ vuccati vihiṃsādhātu. Idhekacco pāṇinā vā leḍḍunā vā daṇḍena vā satthena vā rajjuyā vā aataraatarena vā satte viheṭhetīti ayaṃ vihiṃsādhātu. Tattha dve kathā sabbasaṅgāhikā ca asambhinnā ca. Tattha kāmadhātuyā gahitāya itarā dve gahitāva honti, tato pana nīharitvā ayaṃ byāpādadhātu ayaṃ vihiṃsādhātūti dassetīti ayaṃ sabbasaṅgāhikakathā nāma. Kāmadhātuṃ kathento pana bhagavā byāpādadhātuṃ byāpādadhātuṭṭhāne , vihiṃsādhātuṃ vihiṃsādhātuṭṭhāne ṭhapetvā avasesaṃ kāmadhātu nāmāti kathesīti ayaṃ asambhinnakathā nāma.

Nekkhammadhātuādīsu nekkhammapaṭisaṃyutto takko vitakko sammāsaṅkappo. Ayaṃ vuccati nekkhammadhātu. Sabbepi kusalā dhammā nekkhammadhātūti ayaṃ nekkhammadhātu. Abyāpādapaṭisaṃyutto takkope ayaṃ vuccati abyāpādadhātu. Yā sattesu mettipe mettācetovimuttīti ayaṃ abyāpādadhātu. Avihiṃsāpaṭisaṃyutto takkope ayaṃ vuccati avihiṃsādhātu. Yā sattesu karuṇāpe karuṇācetovimuttīti ayaṃ avihiṃsādhātu. Idhāpi vuttanayeneva dve kathā veditabbā.

Aparāpi tisso dhātuyoti aāpi suataṭṭhena tisso dhātuyo. Tāsu tattha katamā kāmadhātu? Heṭṭhato avīcinirayaṃ pariyantaṃ karitvāti evaṃ vitthārito kāmabhavo kāmadhātu nāma. Heṭṭhato brahmalokaṃ pariyantaṃ karitvā ākāsānacāyatanupage deve pariyantaṃ karitvāti evaṃ vitthāritā pana rūpārūpabhavā itarā dve dhātuyo. Dhātuyā āgataṭṭhānamhi hi bhavena paricchinditabbā. Bhavassa āgataṭṭhāne dhātuyā paricchinditabbā. Idha bhavena paricchedo kathito. Rūpadhātuādīsu rūpārūpadhātuyo rūpārūpabhavāyeva. Nirodhadhātuyā nibbānaṃ kathitaṃ.

Hīnādīsu hīnā dhātūti dvādasa akusalacittuppādā. Avasesā tebhūmakadhammā majjhimadhātu. Nava lokuttaradhammā paṇītadhātu.

Kāmataṇhāti pacakāmaguṇiko rāgo. Rūpārūpabhavesu pana rāgo jhānanikantisassatadiṭṭhisahagato rāgo bhavavasena patthanā bhavataṇhā. Ucchedadiṭṭhisahagato rāgo vibhavataṇhā. Apica ṭhapetvā pacchimaṃ taṇhādvayaṃ sesataṇhā kāmataṇhā nāma. Yathāha tattha katamā bhavataṇhā? Bhavadiṭṭhisahagato rāgo sārāgo cittassa sārāgo. Ayaṃ vuccati bhavataṇhā. Tattha katamā vibhavataṇhā? Ucchedadiṭṭhisahagato rāgo sārāgo cittassa sārāgo, ayaṃ vuccati vibhavataṇhā. Avasesā taṇhā kāmataṇhāti. Puna kāmataṇhādīsu pacakāmaguṇiko rāgo kāmataṇhā. Rūpārūpabhavesu chandarāgo itarā dve taṇhā. Abhidhamme panetā kāmadhātupaṭisaṃyuttope arūpadhātupaṭisaṃyuttoti evaṃ vitthāritā. Iminā vārena kiṃ dasseti? Sabbepi tebhūmakā dhammā rajanīyaṭṭhena taṇhāvatthukāti sabbataṇhā kāmataṇhāya pariyādiyitvā tato nīharitvā itarā dve taṇhā dasseti. Rūpataṇhādīsu rūpabhave chandarāgo rūpataṇhā. Arūpabhave chandarāgo arūpataṇhā. Ucchedadiṭṭhisahagato rāgo nirodhataṇhā.

Saṃyojanattike vaṭṭasmiṃ saṃyojayanti bandhantīti saṃyojanāni. Sati rūpādibhede kāye diṭṭhi, vijjamānā vā kāye diṭṭhīti sakkāyadiṭṭhi. Vicinanto etāya kicchati, na sakkoti sanniṭṭhānaṃ kātunti vicikicchā. Sīlaca vataca parāmasatīti sīlabbataparāmāso. Atthato pana rūpaṃ attato samanupassatītiādinā nayena āgatā vīsativatthukā diṭṭhi sakkāyadiṭṭhi nāma. Satthari kaṅkhatītiādinā nayena āgatā aṭṭhavatthukā vimati vicikicchā nāma. Idhekacco sīlena suddhi vatena suddhi sīlabbatena suddhīti sīlaṃ parāmasati, vataṃ parāmasati, sīlabbataṃ parāmasati. Yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigatantiādinā nayena āgato vipariyesaggāho sīlabbataparāmāso nāma.

Tayoāsavāti ettha cirapārivāsiyaṭṭhena vā āsavanaṭṭhena vā āsavā. Tattha purimā, bhikkhave, koṭi na paāyati avijjāya, ito pubbe avijjā nāhosi, atha pacchā samabhavīti, purimā , bhikkhave, koṭi na paāyati bhavataṇhāya bhavadiṭṭhiyā, ito pubbe bhavadiṭṭhi nāhosi, atha pacchā samabhavīti evaṃ tāva cirapārivāsiyaṭṭhena āsavā veditabbā. Cakkhuto rūpe savati āsavati sandati pavattati. Sotato sadde. Ghānato gandhe. Jivhāto rase. Kāyato phoṭṭhabbe. Manato dhamme savati āsavati sandati pavattatīti evaṃ āsavanaṭṭhena āsavāti veditabbā.

Pāḷiyaṃ pana katthaci dve āsavā āgatā diṭṭhadhammikā ca āsavā samparāyikā ca āsavāti, katthaci tayome, bhikkhave, āsavā. Kāmāsavo bhavāsavo avijjāsavoti tayo. Abhidhamme teyeva diṭṭhāsavena saddhiṃ cattāro. Nibbedhikapariyāye atthi, bhikkhave, āsavā nirayagāminiyā, atthi āsavā tiracchānayonigāminiyā, atthi āsavā pettivisayagāminiyā, atthi āsavā manussalokagāminiyā atthi āsavā devalokagāminiyāti evaṃ paca. Chakkanipāte āhuneyyasutte atthi, bhikkhave, āsavā saṃvarā pahātabbā, atthi āsavā paṭisevanā pahātabbā, atthi āsavā parivajjanā pahātabbā, atthi āsavā adhivāsanā pahātabbā, atthi āsavā vinodanā pahātabbā, atthi āsavā bhāvanā pahātabbāti evaṃ cha. Sabbāsavapariyāye teyeva dassanāpahātabbehi saddhiṃ satta. Imasmiṃ pana saṅgītisutte tayo. Tattha yo kāmesu kāmacchandoti evaṃ vutto pacakāmaguṇiko rāgo kāmāsavo nāma. Yo bhavesu bhavacchandoti evaṃ vutto sassatadiṭṭhisahagato rāgo, bhavavasena vā patthanā bhavāsavo nāma. Dukkhe aāṇantiādinā nayena āgatā avijjā avijjāsavo nāmāti. Kāmabhavādayo kāmadhātuādivasena vuttāyeva.

Kāmesanādīsu tattha katamā kāmesanā? Yo kāmesu kāmacchando kāmajjhosānaṃ, ayaṃ vuccati kāmesanāti evaṃ vutto kāmagavesanarāgo kāmesanā nāma. Tattha katamā bhavesanā? Yo bhavesu bhavacchando bhavajjhosānaṃ, ayaṃ vuccati bhavesanāti evaṃ vutto bhavagavesanarāgo bhavesanā nāma. Tattha katamā brahmacariyesanā? Sassato lokoti vāpe neva hoti na nahoti tathāgato parammaraṇāti vā, yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ vipariyesaggāho , ayaṃ vuccati brahmacariyesanāti evaṃ vuttā diṭṭhigatikasammatassa brahmacariyassa gavesanadiṭṭhi brahmacariyesanā nāma. Na kevalaca bhavarāgadiṭṭhiyova, tadekaṭṭhaṃ kammampi esanāyeva. Vuttahetaṃ tattha katamā kāmesanā? Kāmarāgo tadekaṭṭhaṃ akusalaṃ kāyakammaṃ vacīkammaṃ manokammaṃ, ayaṃ vuccati kāmesanā. Tattha katamā bhavesanā? Bhavarāgo tadekaṭṭhaṃ akusalaṃ kāyakammaṃ vacīkammaṃ manokammaṃ, ayaṃ vuccati bhavesanā. Tattha katamā brahmacariyesanā? Antaggāhikā diṭṭhi tadekaṭṭhaṃ akusalaṃ kāyakammaṃ vacīkammaṃ manokammaṃ, ayaṃ vuccati brahmacariyesanāti.

Vidhāsu kathaṃvidhaṃ sīlavantaṃ vadanti, kathaṃvidhaṃ paavantaṃ vadantītiādīsu (saṃ. ni. 1.95) ākārasaṇṭhānaṃ vidhā nāma. Ekavidhena āṇavatthu duvidhena āṇavatthūtiādīsu (vibha. 751) koṭṭhāso. Seyyohamasmīti vidhātiādīsu (vibha. 920) māno vidhā nāma. Idha so adhippeto. Māno hi seyyādivasena vidahanato vidhāti vuccati. Seyyohamasmīti iminā seyyasadisahīnānaṃ vasena tayo mānā vuttā. Sadisahīnesupi eseva nayo.

Ayahi māno nāma seyyassa tividho, sadisassa tividho, hīnassa tividhoti navavidho hoti. Tattha seyyassa seyyohamasmīti māno rājūnaceva pabbajitānaca uppajjati.

Rājā hi raṭṭhena vā dhanavāhanehi vā ko mayā sadiso atthīti etaṃ mānaṃ karoti . Pabbajitopi sīladhutaṅgādīhi ko mayā sadiso atthīti etaṃ mānaṃ karoti. Seyyassa sadisohamasmīti mānopi etesaṃyeva uppajjati. Rājā hi raṭṭhena vā dhanavāhanehi vā aarājūhi saddhiṃ mayhaṃ kiṃ nānākaraṇanti etaṃ mānaṃ karoti. Pabbajitopi sīladhutaṅgādīhipi aena bhikkhunā mayhaṃ kiṃ nānākaraṇanti etaṃ mānaṃ karoti. Seyyassa hīnohamasmīti mānopi etesaṃyeva uppajjati. Yassa hi rao raṭṭhaṃ vā dhanavāhanādīni vā nātisampannāni honti, so mayhaṃ rājāti vohāramukhamattameva, kiṃ rājā nāma ahanti etaṃ mānaṃ karoti. Pabbajitopi appalābhasakkāro ahaṃ dhammakathiko bahussuto mahātheroti kathāmattakameva, kiṃ dhammakathiko nāmāhaṃ kiṃ bahussuto kiṃ mahāthero yassa me lābhasakkāro natthīti etaṃ mānaṃ karoti.

Sadisassa seyyohamasmīti mānādayo amaccādīnaṃ uppajjanti. Amacco vā hi raṭṭhiyo vā bhogayānavāhanādīhi ko mayā sadiso ao rājapuriso atthīti vā mayhaṃ aehi saddhiṃ kiṃ nānākaraṇanti vā amaccoti nāmameva mayhaṃ, ghāsacchādanamattampi me natthi, kiṃ amacco nāmāhanti vā ete māne karoti.

Hīnassa seyyohamasmīti mānādayo dāsādīnaṃ uppajjanti. Dāso hi mātito vā pitito vā ko mayā sadiso ao dāso nāma atthi, ae jīvituṃ asakkontā kucchihetu dāsā jātā, ahaṃ pana paveṇīāgatattā seyyoti vā paveṇīāgatabhāvena ubhatosuddhikadāsattena asukadāsena nāma saddhiṃ kiṃ mayhaṃ nānākaraṇanti vā kucchivasenāhaṃ dāsabya upagato, mātāpitukoṭiyā pana me dāsaṭṭhānaṃ natthi, kiṃ dāso nāma ahanti vā ete māne karoti. Yathā ca dāso, evaṃ pukkusacaṇḍālādayopi ete māne karontiyeva.

Ettha ca seyyassa seyyohamasmīti, ca sadisassa sadisohamasmīti ca hīnassa hīnohamasmīti ca ime tayo mānā yāthāvamānā nāma arahattamaggavajjhā. Sesā cha mānā ayāthāvamānā nāma paṭhamamaggavajjhā.

Tayo addhāti tayo kālā. Atīto addhātiādīsu dvepariyāyā suttantapariyāyo ca abhidhammapariyāyo ca. Suttantapariyāyena paṭisandhito pubbe atīto addhā nāma. Cutito pacchā anāgato addhā nāma. Saha cutipaṭisandhīhi tadantaraṃ paccuppanno addhā nāma. Abhidhammapariyāyena tīsu khaṇesu bhaṅgato uddhaṃ atīto addhā nāma. Uppādato pubbe anāgatoaddhā nāma. Khaṇattaye paccuppanno addhā nāma. Atītādibhedo ca nāma ayaṃ dhammānaṃ hoti, na kālassa. Atītādibhede pana dhamme upādāya idha paramatthato avijjamānopi kālo teneva vohārena vuttoti veditabbo.

Tayo antāti tayo koṭṭhāsā. Kāyabandhanassa anto jīratītiādīsu (cūḷava. 278) hi antoyeva anto. Esevanto dukkhassātiādīsu (saṃ. ni. 2.51) parabhāgo anto. Antamidaṃ, bhikkhave, jīvikānanti (saṃ. ni. 3.80) ettha lāmakabhāvo anto. Sakkāyo kho, āvuso, paṭhamo antotiādīsu (a. ni. 6.61) koṭṭhāso anto. Idha koṭṭhāso adhippeto. Sakkāyoti pacupādānakkhandhā. Sakkāyasamudayoti tesaṃ nibbattikā purimataṇhā. Sakkāyanirodhoti ubhinnaṃ appavattibhūtaṃ nibbānaṃ. Maggo pana nirodhādhigamassa upāyattā nirodhe gahite gahitovāti veditabbo.

Dukkhadukkhatāti dukkhabhūtā dukkhatā. Dukkhavedanāyetaṃ nāmaṃ. Saṅkhāradukkhatāti saṅkhārabhāvena dukkhatā. Adukkhamasukhāvedanāyetaṃ nāmaṃ. Sā hi saṅkhatattā uppādajarābhaṅgapīḷitā, tasmā aadukkhasabhāvavirahato saṅkhāradukkhatāti vuttā. Vipariṇāmadukkhatāti vipariṇāme dukkhatā. Sukhavedanāyetaṃ nāmaṃ. Sukhassa hi vipariṇāme dukkhaṃ uppajjati, tasmā sukhaṃ vipariṇāmadukkhatāti vuttaṃ. Apica ṭhapetvā dukkhavedanaṃ sukhavedanaca sabbepi tebhūmakā dhammā sabbe saṅkhārā dukkhāti vacanato saṅkhāradukkhatāti veditabbā.

Micchattaniyatoti micchāsabhāvo hutvā niyato. Niyatamicchādiṭṭhiyā saddhiṃ ānantariyakammassetaṃ nāmaṃ. Sammāsabhāve niyato sammattaniyato. Catunnaṃ ariyamaggānametaṃ nāmaṃ. Na niyatoti aniyato. Avasesānaṃ dhammānametaṃ nāmaṃ.

Tayo tamāti tamandhakāro sammoho avijjogho mahābhayoti vacanato avijjā tamo nāma. Idha pana avijjāsīsena vicikicchā vuttā. Ārabbhāti āgamma. Kaṅkhatīti kaṅkhaṃ uppādeti. Vicikicchatīti vicinanto kicchaṃ āpajjati, sanniṭṭhātuṃ na sakkoti. Nādhimucchatīti tattha adhimucchituṃ na sakkoti. Na sampasīdatīti taṃ ārabbha pasādaṃ āropetuṃ na sakkoti.

Arakkheyyānīti na rakkhitabbāni. Tīsu dvāresu paccekaṃ rakkhaṇakiccaṃ natthi, sabbāni satiyā eva rakkhitānīti dīpeti. Natthi tathāgatassāti. Idaṃ nāma me sahasā uppannaṃ kāyaduccaritaṃ, imāhaṃ yathā me paro na jānāti , tathā rakkhāmi, paṭicchādemīti evaṃ rakkhitabbaṃ natthi tathāgatassa kāyaduccaritaṃ. Sesesupi eseva nayo. Kiṃ pana sesakhīṇāsavānaṃ kāyasamācārādayo aparisuddhāti? No aparisuddhā. Na pana tathāgatassa viya parisuddhā. Appassutakhīṇāsavo hi kicāpi lokavajjaṃ nāpajjati, paṇṇattiyaṃ pana akovidattā vihārakāraṃ kuṭikāraṃ sahagāraṃ sahaseyyanti evarūpā kāyadvāre āpattiyo āpajjati. Sacarittaṃ padasodhammaṃ uttarichappacavācaṃ bhūtārocananti evarūpā vacīdvāre āpattiyo āpajjati. Upanikkhittasādiyanavasena manodvāre rūpiyappaṭiggāhaṇāpattiṃ āpajjati, dhammasenāpatisadisassāpi hi khīṇāsavassa manodvāre saupārambhavasena manoduccaritaṃ uppajjati eva.

Cātumavatthusmihi pacahi bhikkhusatehi saddhiṃ sāriputtamoggallānānaṃ paṇāmitakāle tesaṃ atthāya cātumeyyakehi sakyehi bhagavati khamāpite thero bhagavatā kinti te sāriputta ahosi mayā bhikkhusaṅghe paṇāmiteti puṭṭho ahaṃ parisāya abyattabhāvena satthārā paṇāmito. Ito dāni paṭṭhāya paraṃ na ovadissāmīti cittaṃ uppādetvā āha evaṃ kho me, bhante, ahosi bhagavatā bhikkhusaṅgho paṇāmito, appossukko dāni bhagavā diṭṭhadhammasukhavihāraṃ anuyutto viharissati, mayampi dāni appossukkā diṭṭhadhammasukhavihāraṃ anuyuttā viharissāmāti.

Athassa tasmiṃ manoduccarite upārambhaṃ āropento satthā āha āgamehi tvaṃ, sāriputta na kho te, sāriputta, punapi evarūpaṃ cittaṃ uppādetabbanti. Evaṃ paraṃ na ovadissāmi nānusāsissāmīti vitakkitamattampi therassa manoduccaritaṃ nāma jātaṃ. Bhagavato pana ettakaṃ nāma natthi, anacchariyacetaṃ. Sabbautaṃ pattassa duccaritaṃ na bhaveyya. Bodhisattabhūmiyaṃ ṭhitassa chabbassāni padhānaṃ anuyujantassāpi panassa nāhosi. Udaracchaviyā piṭṭhikaṇṭakaṃ allīnāya kālaṅkato samaṇo gotamoti devatānaṃ vimatiyā uppajjamānāyapi siddhattha kasmā kilamasi? Sakkā bhoge ca bhujituṃ puāni ca kātunti mārena pāpimatā vuccamānassa bhoge bhujissāmīti vitakkamattampi nuppajjati. Atha naṃ māro bodhisattakāle chabbassāni buddhakāle ekaṃ vassaṃ anubandhitvā kici vajjaṃ apassitvā idaṃ vatvā pakkāmi

Sattavassāni bhagavantaṃ, anubandhiṃ padāpadaṃ;

Otāraṃ nādhigacchissaṃ, sambuddhassa satīmatoti. (su. ni. 448);

Apica aṭṭhārasannaṃ buddhadhammānaṃ vasenāpi bhagavato duccaritābhāvo veditabbo. Aṭṭhārasa buddhadhammā nāma natthi tathāgatassa kāyaduccaritaṃ, natthi vacīduccaritaṃ, natthi manoduccaritaṃ, atīte buddhassa appaṭihataāṇaṃ, anāgate, paccuppanne buddhassa appaṭihataāṇaṃ, sabbaṃ kāyakammaṃ buddhassa bhagavato āṇānuparivatti, sabbaṃ vacīkammaṃ, sabbaṃ manokammaṃ buddhassa bhagavato āṇānuparivatti, natthi chandassa hāni, natthi vīriyassa hāni, natthi satiyā hāni, natthi davā, natthi ravā, natthi calitaṃ natthi sahasā, natthi abyāvaṭo mano, natthi akusalacittanti.

Kicanāti palibodhā. Rāgo kicananti rāgo uppajjamāno satte bandhati palibundhati tasmā kicananti vuccati. Itaresupi dvīsu eseva nayo.

Aggīti anudahanaṭṭhena aggi. Rāgaggīti rāgo uppajjamāno satte anudahati jhāpeti, tasmā aggīti vuccati. Itaresupi eseva nayo. Tattha vatthūni ekā daharabhikkhunī cittalapabbatavihāre uposathāgāraṃ gantvā dvārapālarūpakaṃ olokayamānā ṭhitā. Athassā anto rāgo uppanno. Sā teneva jhāyitvā kālamakāsi. Bhikkhuniyo gacchamānā ayaṃ daharā ṭhitā, pakkosatha, nanti āhaṃsu. Ekā gantvā kasmā ṭhitāsīti hatthe gaṇhi. Gahitamattā parivattitvā papatā. Idaṃ tāva rāgassa anudahanatāya vatthu. Dosassa pana anudahanatāya manopadosikā devā. Mohassa anudahanatāya khiḍḍāpadosikā devā daṭṭhabbā. Mohavasena hi tāsaṃ satisammoso hoti. Tasmā khiḍḍāvasena āhārakālaṃ ativattitvā kālaṅkaronti.

Āhuneyyaggītiādīsu āhunaṃ vuccati sakkāro, āhunaṃ arahantīti āhuneyyā. Mātāpitaro hi puttānaṃ bahūpakāratāya āhunaṃ arahanti. Tesu vippaṭipajjamānā puttā nirayādīsu nibbattanti. Tasmā kicāpi mātāpitaro nānudahanti, anudahanassa pana paccayā honti. Iti anudahanaṭṭhena āhuneyyaggīti vuccanti. Svāyamattho mittavindakavatthunā dīpetabbo

Mittavindako hi mātarā tāta, ajja uposathiko hutvā vihāre sabbarattiṃ dhammassavanaṃ suṇa, sahassaṃ te dassāmīti vutto dhanalobhena uposathaṃ samādāya vihāraṃ gantvā idaṃ ṭhānaṃ akutobhayanti sallakkhetvā dhammāsanassa heṭṭhā nipanno sabbarattiṃ niddāyitvā gharaṃ agamāsi. Mātā pātova yāguṃ pacitvā upanāmesi. So sahassaṃ gahetvāva pivi. Athassa etadahosi dhanaṃ saṃharissāmīti. So nāvāya samuddaṃ pakkhanditukāmo ahosi. Atha naṃ mātā tāta, imasmiṃ kule cattālīsakoṭidhanaṃ atthi, alaṃ gamanenāti nivāresi. So tassā vacanaṃ anādiyitvā gacchati eva. Mātā purato aṭṭhāsi. Atha naṃ kujjhitvā ayaṃ mayhaṃ purato tiṭṭhatīti pādena paharitvā patitaṃ antaraṃ katvā agamāsi.

Mātā uṭṭhahitvā mādisāya mātari evarūpaṃ kammaṃ katvā gatassa te gataṭṭhāne sukhaṃ bhavissatīti evaṃsaī nāma tvaṃ puttāti āha. Tassa nāvaṃ āruyha gacchato sattame divase nāvā aṭṭhāsi. Atha te manussā addhā ettha pāpapuriso atthi salākaṃ dethāti āhaṃsu. Salākā diyyamānā tasseva tikkhattuṃ pāpuṇāti. Te tassa uḷumpaṃ datvā taṃ samudde pakkhipiṃsu. So ekaṃ dīpaṃ gantvā vimānapetīhi saddhiṃ sampattiṃ anubhavanto tāhi purato purato mā agamāsīti vuccamānopi taddiguṇaṃ taddiguṇaṃ sampattiṃ passanto anupubbena khuracakkadharaṃ ekaṃ addasa. Tassa taṃ cakkaṃ padumapupphaṃ viya upaṭṭhāsi. So taṃ āha ambho, idaṃ tayā piḷandhitaṃ padumaṃ mayhaṃ dehīti. Na idaṃ sāmi padumaṃ, khuracakkaṃ etanti. So vacesi maṃ, tvaṃ kiṃ mayā padumaṃ adiṭṭhapubbanti vatvā tvaṃ lohitacandanaṃ vilimpitvā piḷandhanaṃ padumapupphaṃ mayhaṃ na dātukāmoti āha. So cintesi ayampi mayā katasadisaṃ kammaṃ katvā tassa phalaṃ anubhavitukāmoti. Atha naṃ handa reti vatvā tassa matthake cakkaṃ pakkhipi. Tena vuttaṃ

Catubbhi aṭṭhajjhagamā, aṭṭhāhipi ca soḷasa;

Soḷasāhi ca bāttiṃsa, atricchaṃ cakkamāsado;

Icchāhatassa posassa, cakkaṃ bhamati matthaketi. (jā. 1.1.104).

Gahapatīti pana gehasāmiko vuccati. So mātugāmassa sayanavatthālaṅkārādianuppadānena bahūpakāro. Taṃ aticaranto mātugāmo nirayādīsu nibbattati, tasmā sopi purimanayeneva anudahanaṭṭhena gahapataggīti vutto.

Tattha vatthu kassapabuddhassa kāle sotāpannassa upāsakassa bhariyā aticārinī ahosi . So taṃ paccakkhato disvā kasmā tvaṃ evaṃ karosīti āha. Sā sacāhaṃ evarūpaṃ karomi, ayaṃ me sunakho viluppamāno khādatūti vatvā kālaṅkatvā kaṇṇamuṇḍakadahe vemānikapetī hutvā nibbattā. Divā sampattiṃ anubhavati, rattiṃ dukkhaṃ. Tadā bārāṇasīrājā migavaṃ caranto araaṃ pavisitvā anupubbena kaṇṇamuṇḍakadahaṃ sampatto tāya saddhiṃ sampattiṃ anubhavati. Sā taṃ vacetvā rattiṃ dukkhaṃ anubhavati. So atvā kattha nu kho gacchatīti piṭṭhito piṭṭhito gantvā avidūre ṭhito kaṇṇamuṇḍakadahato nikkhamitvā taṃ paṭapaṭanti khādamānaṃ ekaṃ sunakhaṃ disvā asinā dvidhā chindi. Dve ahesuṃ. Puna chinne cattāro. Puna chinne aṭṭha. Puna chinne soḷasa ahesuṃ. Sā kiṃ karosi sāmīti āha. So kiṃ idanti āha. Sā evaṃ akatvā kheḷapiṇḍaṃ bhūmiyaṃ niṭṭhubhitvā pādena ghaṃsāhīti āha. So tathā akāsi. Sunakhā antaradhāyiṃsu. Taṃ divasaṃ tassā kammaṃ khīṇaṃ. Rājā vippaṭisārī hutvā gantuṃ āraddho. Sā mayhaṃ, sāmi, kammaṃ khīṇaṃ mā agamāti āha. Rājā asutvāva gato.

Dakkhiṇeyyaggīti ettha pana dakkhiṇāti cattāro paccayā, bhikkhusaṅgho dakkhiṇeyyo. So gihīnaṃ tīsu saraṇesu pacasu sīlesu dasasu sīlesu mātāpituupaṭṭhāne dhammikasamaṇabrāhmaṇaupaṭṭhāneti evamādīsu kalyāṇadhammesu niyojanena bahūpakāro, tasmiṃ micchāpaṭipannā gihī bhikkhusaṅghaṃ akkositvā paribhāsitvā nirayādīsu nibbattanti, tasmā sopi purimanayeneva anudahanaṭṭhena dakkhiṇeyyaggīti vutto. Imassa panatthassa vibhāvanatthaṃ vimānavatthusmiṃ revatīvatthu vitthāretabbaṃ.

Tividhena rūpasaṅgahoti ettha tividhenāti tīhi koṭṭhāsehi. Saṅgahoti jātisajātikiriyagaṇanavasena catubbidho saṅgaho. Tattha sabbe khattiyā āgacchantūtiādiko (ma. ni. 1.462) jātisaṅgaho. Sabbe kosalakātiādiko sajātisaṅgaho. Sabbe hatthārohātiādiko kiriyasaṅgaho. Cakkhāyatanaṃ katamaṃ khandhagaṇanaṃ gacchatīti? Cakkhāyatanaṃ rūpakkhandhagaṇanaṃ gacchatīti. Haci cakkhāyatanaṃ rūpakkhandhena saṅgahitanti ayaṃ gaṇanasaṅgaho, so idha adhippeto. Tasmā tividhena rūpasaṅgahoti tīhi koṭṭhāsehi rūpagaṇanāti attho.

Sanidassanādīsu attānaṃ ārabbha pavattena cakkhuviāṇasaṅkhātena saha nidassanenāti sanidassanaṃ. Cakkhupaṭihananasamatthato saha paṭighenāti sappaṭighaṃ. Taṃ atthato rūpāyatanameva. Cakkhuviāṇasaṅkhātaṃ nāssa nidassananti anidassanaṃ. Sotādipaṭihananasamatthato saha paṭighenāti sappaṭighaṃ. Taṃ atthato cakkhāyatanādīni nava āyatanāni. Vuttappakāraṃ nāssa nidassananti anidassanaṃ. Nāssa paṭighoti appaṭighaṃ. Taṃ atthato ṭhapetvā dasāyatanāni avasesaṃ sukhumarūpaṃ.

Tayo saṅkhārāti sahajātadhamme ceva samparāye phaladhamme ca saṅkharonti rāsī karontīti saṅkhārā. Abhisaṅkharotīti abhisaṅkhāro. Puo abhisaṅkhāro puābhisaṅkhāro.

Tattha katamo puābhisaṅkhāro? Kusalā cetanā kāmāvacarā rūpāvacarā dānamayā sīlamayā bhāvanāmayāti evaṃ vuttānaṃ aṭṭhannaṃ kāmāvacarakusalamahācittacetanānaṃ, pacannaṃ rūpāvacarakusalacetanānacetaṃ adhivacanaṃ. Ettha ca dānasīlamayā aṭṭheva cetanā honti. Bhāvanāmayā terasāpi. Yathā hi paguṇaṃ dhammaṃ sajjhāyamāno ekaṃ dve anusandhiṃ gatopi na jānāti, pacchā āvajjanto jānāti, evameva kasiṇaparikammaṃ karontassa paguṇajjhānaṃ paccavekkhantassa āṇavippayuttāpi bhāvanā hoti. Tena vuttaṃ bhāvanāmayā terasāpīti.

Tattha dānamayādīsu dānaṃ ārabbha dānamadhikicca yā uppajjati cetanā sacetanā cetayitattaṃ, ayaṃ vuccati dānamayo puābhisaṅkhāro. Sīlaṃ ārabbha, bhāvanaṃ ārabbha, bhāvanamadhikicca yā uppajjati cetanā sacetanā cetayitattaṃ, ayaṃ vuccati bhāvanāmayo puābhisaṅkhāroti ayaṃ saṅkhepadesanā.

Cīvarādīsu pana catūsu paccayesu rūpādīsu vā chasu ārammaṇesu annādīsu vā dasasu dānavatthūsu taṃ taṃ dentassa tesaṃ uppādanato paṭṭhāya pubbabhāge, pariccāgakāle, pacchā somanassacittena anussaraṇe cāti tīsu kālesu pavattā cetanā dānamayā nāma. Sīlapūraṇatthāya pana pabbajissāmīti vihāraṃ gacchantassa, pabbajantassa manorathaṃ matthakaṃ pāpetvā pabbajito vatamhi sādhu sādhūti āvajjantassa, pātimokkhaṃ saṃvarantassa, cīvarādayo paccaye paccavekkhantassa, āpāthagatesu rūpādīsu cakkhudvārādīni saṃvarantassa, ājīvaṃ sodhentassa ca pavattā cetanā sīlamayā nāma.

Paṭisambhidāyaṃ vuttena vipassanāmaggena cakkhuṃ aniccato dukkhato anattato bhāventassape manaṃ. Rūpe. Dhamme. Cakkhuviāṇaṃpe manoviāṇaṃ. Cakkhusamphassaṃpe manosamphassaṃ. Cakkhusamphassajaṃ vedanaṃpe manosamphassajaṃ vedanaṃ. Rūpasaaṃ , jarāmaraṇaṃ aniccato dukkhato anattato bhāventassa pavattā cetanā bhāvanāmayā nāmāti ayaṃ vitthārakathā.

Apuo ca so abhisaṅkhāro cāti apuābhisaṅkhāro. Dvādasaakusalacittasampayuttānaṃ cetanānaṃ etaṃ adhivacanaṃ. Vuttampi cetaṃ tattha katamo apuābhisaṅkhāro? Akusalacetanā kāmāvacarā, ayaṃ vuccati apuābhisaṅkhāroti. Ānejaṃ niccalaṃ santaṃ vipākabhūtaṃ arūpameva abhisaṅkharotīti ānejābhisaṅkhāro. Catunnaṃ arūpāvacarakusalacetanānaṃ etaṃ adhivacanaṃ. Yathāha tattha katamo ānejābhisaṅkhāro? Kusalacetanā arūpāvacarā, ayaṃ vuccati ānejābhisaṅkhāroti.

Puggalattike sattavidho purisapuggalo, tisso sikkhā sikkhatīti sekkho. Khīṇāsavo sikkhitasikkhattā puna na sikkhissatīti asekkho. Puthujjano sikkhāhi paribāhiyattā nevasekkho nāsekkho.

Therattike jātimahallako gihī jātitthero nāma. Cattārome, bhikkhave, therakaraṇā dhammā. Idha, bhikkhave, thero sīlavā hoti, bahussuto hoti, catunnaṃ jhānānaṃ lābhī hoti, āsavānaṃ khayā bahussuto hoti, catunnaṃ jhānānaṃ lābhī hoti, āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiā sacchikatvā upasampajja viharati. Ime kho, bhikkhave, cattāro therakaraṇā dhammāti (a. ni. 4.22). Evaṃ vuttesu dhammesu ekena vā anekehi vā samannāgato dhammathero nāma. Aataro theranāmako bhikkhūti evaṃ theranāmako vā, yaṃ vā pana mahallakakāle pabbajitaṃ sāmaṇerādayo disvā thero theroti vadanti, ayaṃ sammutithero nāma.

Puakiriyavatthūsu dānameva dānamayaṃ. Puakiriyā ca sā tesaṃ tesaṃ ānisaṃsānaṃ vatthu cāti puakiriyavatthu. Itaresupi dvīsu eseva nayo. Atthato pana pubbe vuttadānamayacetanādivaseneva saddhiṃ pubbabhāgaaparabhāgacetanāhi imāni tīṇi puakiriyavatthūni veditabbāni. Ekamekacettha pubbabhāgato paṭṭhāya kāyena karontassa kāyakammaṃ hoti. Tadatthaṃ vācaṃ nicchārentassa vacīkammaṃ. Kāyaṅgavācaṅgaṃ acopetvā manasā cintentassa manokammaṃ. Annādīni dentassa cāpi annadānādīni demīti vā dānapāramiṃ āvajjetvā vā dānakāle dānamayaṃ puakiriyavatthu hoti. Vattasīse ṭhatvā dadato sīlamayaṃ. Khayato vayato sammasanaṃ paṭṭhapetvā dadato bhāvanāmayaṃ puakiriyavatthu hoti.

Aparānipi satta puakiriyavatthūni apacitisahagataṃ puakiriyavatthu, veyyāvaccasahagataṃ, pattānuppadānaṃ, pattabbhanumodanaṃ, desanāmayaṃ, savanamayaṃ, diṭṭhijugataṃ puakiriyavatthūti. Tattha mahallakaṃ disvā paccuggamanapattacīvarappaṭiggahaṇaabhi vādanamaggasampadānādivasena apacitisahagataṃ veditabbaṃ. Vuḍḍhatarānaṃ vattappaṭipattikaraṇavasena, gāmaṃ piṇḍāya paviṭṭhaṃ bhikkhuṃ disvā pattaṃ gahetvā gāme bhikkhaṃ samādapetvā upasaṃharaṇavasena, gaccha bhikkhūnaṃ pattaṃ āharāti sutvā vegena gantvā pattāharaṇādivasena ca veyyāvaccasahagataṃ veditabbaṃ. Cattāro paccaye datvā sabbasattānaṃ patti hotūti pavattanavasena pattānuppadānaṃ veditabbaṃ. Parehi dinnāya pattiyā sādhu suṭṭhūti anumodanāvasena pattabbhanumodanaṃ veditabbaṃ. Eko evaṃ maṃ dhammakathikoti jānissantīti icchāya ṭhatvā lābhagaruko hutvā deseti, taṃ na mahapphalaṃ. Eko attano paguṇadhammaṃ apaccāsīsamāno paresaṃ deseti, idaṃ desanāmayaṃ puakiriyavatthu nāma. Eko suṇanto iti maṃ saddhoti jānissantīti suṇāti, taṃ na mahapphalaṃ. Eko evaṃ me mahapphalaṃ bhavissatīti hitappharaṇena muducittena dhammaṃ suṇāti, idaṃ savanamayaṃ puakiriyavatthu. Diṭṭhijugataṃ pana sabbesaṃ niyamalakkhaṇaṃ. Yaṃkici puaṃ karontassa hi diṭṭhiyā ujubhāveneva mahapphalaṃ hoti.

Iti imesaṃ sattannaṃ puakiriyavatthūnaṃ purimeheva tīhi saṅgaho veditabbo. Ettha hi apacitiveyyāvaccāni sīlamaye. Pattidānapattabbhanumodanāni dānamaye. Desanāsavanāni bhāvanāmaye. Diṭṭhijugataṃ tīsupi saṅgahaṃ gacchati.

Codanāvatthūnīti codanākāraṇāni. Diṭṭhenāti maṃsacakkhunā vā dibbacakkhunā vā vītikkamaṃ disvā codeti. Sutenāti pakatisotena vā dibbasotena vā parassa saddaṃ sutvā codeti. Parisaṅkāya vāti diṭṭhaparisaṅkitena vā sutaparisaṅkitena vā mutaparisaṅkitena vā codeti. Ayamettha saṅkhepo, vitthāro pana samantapāsādikāyaṃ vuttanayeneva veditabbo.

Kāmūpapattiyoti kāmūpasevanā kāmappaṭilābhā vā. Paccupaṭṭhitakāmāti nibaddhakāmā nibaddhārammaṇā. Seyyathāpi manussāti yathā manussā. Manussā hi nibaddheyeva vatthusmiṃ vasaṃ vattenti . Yattha paṭibaddhacittā honti, satampi sahassampi datvā mātugāmaṃ ānetvā nibaddhabhogaṃ bhujanti. Ekacce devā nāma catudevalokavāsino. Tepi nibaddhavatthusmiṃyeva vasaṃ vattenti. Ekacce vinipātikā nāma nerayike ṭhapetvā avasesā macchakacchapādayopi hi nibaddhavatthusmiṃyeva vasaṃ vattenti. Maccho attano macchiyā kacchapo kacchapiyāti . Nimminitvā nimminitvāti nīlapītādivasena yādisaṃ yādisaṃ attano rūpaṃ icchanti, tādisaṃ tādisaṃ nimminitvā āyasmato anuruddhassa purato manāpakāyikā devatā viya. Nimmānaratīti evaṃ sayaṃ nimmite nimmite nimmāne rati etesanti nimmānaratī. Paranimmitakāmāti parehi nimmitakāmā. Tesahi manaṃ atvā pare yathārucitaṃ kāmabhogaṃ nimminanti, te tattha vasaṃ vattenti. Kathaṃ parassa manaṃ jānantīti? Pakatisevanavasena. Yathā hi kusalo sūdo rao bhujantassa yaṃ yaṃ so bahuṃ gaṇhāti, taṃ taṃ tassa ruccatīti jānāti, evaṃ pakatiyā abhirucitārammaṇaṃ atvā tādisakaṃyeva nimminanti. Te tattha vasaṃ vattenti, methunaṃ sevanti. Keci pana therā hasitamattena olokitamattena āliṅgitamattena ca tesaṃ kāmakiccaṃ ijjhatīti vadanti, taṃ aṭṭhakathāyaṃ etaṃ pana natthīti paṭikkhittaṃ. Na hi kāyena aphusantassa phoṭṭhabbaṃ kāmakiccaṃ sādheti. Channampi hi kāmāvacarānaṃ kāmā pākatikā eva. Vuttampi cetaṃ

Cha ete kāmāvacarā, sabbakāmasamiddhino;

Sabbesaṃ ekasaṅkhātaṃ, āyu bhavati kittakanti. (vibha. 1023);

Sukhūpapattiyoti sukhappaṭilābhā. Uppādetvā uppādetvā sukhaṃ viharantīti te heṭṭhā paṭhamajjhānasukhaṃ nibbattetvā upari vipākajjhānasukhaṃ anubhavantīti attho. Sukhena abhisannāti dutiyajjhānasukhena tintā. Parisannāti samantato tintā. Paripūrāti paripuṇṇā. Paripphuṭāti tasseva vevacanaṃ. Idampi vipākajjhānasukhameva sandhāya vuttaṃ. Ahosukhaṃ ahosukhanti tesaṃ kira bhavalobho mahā uppajjati. Tasmā kadāci karahaci evaṃ udānaṃ udānenti. Santamevāti paṇītameva. Tusitāti tato uttariṃ sukhassa apatthanato santuṭṭhā hutvā. Sukhaṃ paṭivedentīti tatiyajjhānasukhaṃ anubhavanti.

Sekkhā paāti satta ariyapaā. Arahato paā asekkhā. Avasesā paā nevasekkhānāsekkhā.

Cintāmayādīsu ayaṃ vitthāro tattha katamā cintāmayā paā? Yogavihitesu vā kammāyatanesu yogavihitesu vā sippāyatanesu yogavihitesu vā vijjāṭṭhānesu kammassakataṃ vā saccānulomikaṃ vā rūpaṃ aniccanti vāpe viāṇaṃ aniccanti vā yaṃ evarūpaṃ anulomikaṃ khantiṃ diṭṭhiṃ ruciṃ muttiṃ pekkhaṃ dhammanijjhānakkhantiṃ parato asutvā paṭilabhati, ayaṃ vuccati cintāmayā paā. Tattha katamā sutamayā paā? Yogavihitesu vā kammāyatanesupe dhammanijjhānakkhantiṃ parato sutvā paṭilabhati, ayaṃ vuccati sutamayā paā. (Tattha katamā bhāvanāmayā paā?) Sabbāpi samāpannassa paā bhāvanāmayā paāti (vibha. 768-69).

Sutāvudhanti sutameva āvudhaṃ. Taṃ atthato tepiṭakaṃ buddhavacanaṃ. Tahi nissāya bhikkhu paāvudhaṃ nissāya sūro yodho avikampamāno mahākantāraṃ viya saṃsārakantāraṃ atikkamati avihaamāno. Teneva vuttaṃ sutāvudho, bhikkhave, ariyasāvako akusalaṃ pajahati, kusalaṃ bhāveti, sāvajjaṃ pajahati, anavajjaṃ bhāveti, suddhamattānaṃ pariharatīti (a. ni. 7.67).

Pavivekāvudhanti kāyaviveko cittaviveko upadhivivekoti ayaṃ tividhopi vivekova āvudhaṃ. Tassa nānākaraṇaṃ kāyaviveko vivekaṭṭhakāyānaṃ nekkhammābhiratānaṃ. Cittaviveko ca parisuddhacittānaṃ paramavodānappattānaṃ. Upadhiviveko ca nirupadhīnaṃ puggalānaṃ. Imasmihi tividhe viveke abhirato, na kutoci bhāyati. Tasmā ayampi avassayaṭṭhena āvudhanti vutto. Lokiyalokuttarapaāva āvudhaṃ paāvudhaṃ. Yassa sā atthi, so na kutoci bhāyati, na cassa koci bhāyati. Tasmā sāpi avassayaṭṭheneva āvudhanti vuttā.

Anaātaassāmītindriyanti ito pubbe anaātaṃ aviditaṃ dhammaṃ jānissāmīti paṭipannassa uppannaṃ indriyaṃ. Sotāpattimaggaāṇassetaṃ adhivacanaṃ. Aindriyanti aābhūtaṃ ājānanabhūtaṃ indriyaṃ. Sotāpattiphalato paṭṭhāya chasu ṭhānesu āṇassetaṃ adhivacanaṃ. Aātāvindriyanti aātāvīsu jānanakiccapariyosānappattesu dhammesu indriyaṃ. Arahattaphalaāṇassetaṃ adhivacanaṃ.

Maṃsacakkhu cakkhupasādo. Dibbacakkhu ālokanissitaṃ āṇaṃ. Paācakkhu lokiyalokuttarapaā.

Adhisīlasikkhādīsu adhisīlaca taṃ sikkhitabbato sikkhā cāti adhisīlasikkhā. Itarasmiṃ dvayepi eseva nayo. Tattha sīlaṃ adhisīlaṃ, cittaṃ adhicittaṃ, paā adhipaāti ayaṃ pabhedo veditabbo

Sīlaṃ nāma pacasīladasasīlāni, pātimokkhasaṃvaro adhisīlaṃ nāma. Aṭṭha samāpattiyo cittaṃ, vipassanāpādakajjhānaṃ adhicittaṃ. Kammassakataāṇaṃ paā, vipassanāpaā adhipaā. Anuppannepi hi buddhuppāde pavattatīti pacasīladasasīlāni sīlameva, pātimokkhasaṃvarasīlaṃ buddhuppādeyeva pavattatīti adhisīlaṃ. Cittapaāsupi eseva nayo. Apica nibbānaṃ patthayantena samādinnaṃ pacasīlampi dasasīlampi adhisīlameva. Samāpannā aṭṭha samāpattiyopi adhicittameva. Sabbaṃ vā lokiyaṃ sīlameva, lokuttaraṃ adhisīlaṃ. Cittapaāsupi eseva nayo.

Bhāvanāsu khīṇāsavassa pacadvārikakāyo kāyabhāvanā nāma. Aṭṭha samāpattiyo cittabhāvanā nāma. Arahattaphalapaā paābhāvanā nāma. Khīṇāsavassa hi ekanteneva pacadvārikakāyo subhāvito hoti. Aṭṭha samāpattiyo cassa na aesaṃ viya dubbalā, tasseva ca paā bhāvitā nāma hoti paāvepullapattiyā. Tasmā evaṃ vuttaṃ.

Anuttariyesu vipassanā dassanānuttariyaṃ maggo paṭipadānussariyaṃ. Phalaṃ vimuttānuttariyaṃ. Phalaṃ vā dassanānuttariyaṃ. Maggo paṭipadānuttariyaṃ. Nibbānaṃ vimuttānuttariyaṃ. Nibbānaṃ vā dassanānuttariyaṃ, tato uttarihi daṭṭhabbaṃ nāma natthi. Maggo paṭipadānuttariyaṃ. Phalaṃ vimuttānuttariyaṃ. Anuttariyanti uttamaṃ jeṭṭhakaṃ.

Samādhīsu paṭhamajjhānasamādhi savitakkasavicāro. Pacakanayena  dutiyajjhānasamādhi avitakkavicāramatto. Seso avitakkaavicāro.

Suatādīsu tividhā kathā āgamanato, saguṇato, ārammaṇatoti. Āgamanato nāma eko bhikkhu anattato abhinivisitvā anattato disvā anattato vuṭṭhāti, tassa vipassanā suatā nāma hoti. Kasmā? Asuatattakārakānaṃ kilesānaṃ abhāvā. Vipassanāgamanena maggasamādhi suato nāma hoti. Maggāgamanena phalasamādhi suato nāma. Aparo aniccato abhinivisitvā aniccato disvā aniccato vuṭṭhāti. Tassa vipassanā animittā nāma hoti. Kasmā? Nimittakārakakilesābhāvā. Vipassanāgamanena maggasamādhi animitto nāma hoti. Maggāgamanena phalaṃ animittaṃ nāma. Aparo dukkhato abhinivisitvā dukkhato disvā dukkhato vuṭṭhāti, tassa vipassanā appaṇihitā nāma hoti. Kasmā? Paṇidhikārakakilesābhāvā. Vipassanāgamanena maggasamādhi appaṇihito nāma. Maggāgamanena phalaṃ appaṇihitaṃ nāmāti ayaṃ āgamanato kathā. Maggasamādhi pana rāgādīhi suatattā suato, rāganimittādīnaṃ abhāvā animitto, rāgapaṇidhiādīnaṃ abhāvā appaṇihitoti ayaṃ saguṇato kathā. Nibbānaṃ rāgādīhi suatattā rāgādinimittapaṇidhīnaca abhāvā suataceva animittaca appaṇihitaca. Tadārammaṇo maggasamādhi suato animitto appaṇihito. Ayaṃ ārammaṇato kathā.

Soceyyānīti sucibhāvakarā soceyyappaṭipadā dhammā. Vitthāro panettha tattha katamaṃ kāyasoceyyaṃ? Pāṇātipātā veramaṇītiādinā nayena vuttānaṃ tiṇṇaṃ sucaritānaṃ vasena veditabbo.

Moneyyānīti munibhāvakarā moneyyappaṭipadā dhammā. Tesaṃ vitthāro tattha katamaṃ kāyamoneyyaṃ? Tividhakāyaduccaritassa pahānaṃ kāyamoneyyaṃ, tividhaṃ kāyasucaritaṃ kāyamoneyyaṃ, kāyārammaṇe āṇaṃ kāyamoneyyaṃ, kāyapariā kāyamoneyyaṃ, kāyapariāsahagato maggo kāyamoneyyaṃ, kāyasmiṃ chandarāgappahānaṃ kāyamoneyyaṃ, kāyasaṅkhāranirodhā catutthajjhānasamāpatti kāyamoneyyaṃ. Tattha katamaṃ vacīmoneyyaṃ? Catubbidhavacīduccaritassa pahānaṃ vacīmoneyyaṃ, catubbidhaṃ vacīsucaritaṃ vacīmoneyyaṃ, vācārammaṇe āṇaṃ vacīmoneyyaṃ vācāpariā vacīmoneyyaṃ pariāsahagato maggo, vācāya chandarāgappahānaṃ, vacīsaṅkhāranirodhā dutiyajjhānasamāpatti vacīmoneyyaṃ. Tattha katamaṃ manomoneyyaṃ? Tividhamanoduccaritassa pahānaṃ manomoneyyaṃ , tividhaṃ manosucaritaṃ manomoneyyaṃ, manārammaṇe āṇaṃ manomoneyyaṃ, manopariā manomoneyyaṃ. Pariāsahagato maggo, manasmiṃ chandarāgappahānaṃ , cittasaṅkhāranirodhā saāvedayitanirodhasamāpatti manomoneyyanti (mahāni. 14).

Kosallesu āyoti vuḍḍhi. Apāyoti avuḍḍhi. Tassa tassa kāraṇaṃ upāyo. Tesaṃ pajānanā kosallaṃ. Vitthāro pana vibhaṅge vuttoyeva.

Vuttahetaṃ tattha katamaṃ āyakosallaṃ? Ime dhamme manasikaroto anuppannā ceva akusalā dhammā nuppajjanti, uppannā ca akusalā dhammā nirujjhanti. Ime vā pana me dhamme manasikaroto anuppannā ceva kusalā dhammā uppajjanti, uppannā ca kusalā dhammā bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā saṃvattantīti, yā tattha paā pajānanāpe sammādiṭṭhi. Idaṃ vuccati āyakosallaṃ. Tattha katamaṃ apāyakosallaṃ? Ime dhamme manasikaroto anuppannā ceva kusalā dhammā na uppajjanti, uppannā ca kusalā dhammā nirujjhanti. Ime vā pana me dhamme manasikaroto anuppannā ceva akusalā dhammā uppajjanti, uppannā ca akusalā dhammā bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā saṃvattantīti, yā tattha paā pajānanāpe sammādiṭṭhi. Idaṃ vuccati apāyakosallaṃ. Sabbāpi tatrupāyā paā upāyakosallanti (vibha. 771). Idaṃ pana accāyikakicce vā bhaye vā uppanne tassa tikicchanatthaṃ ṭhānuppattiyā kāraṇajānanavaseneva veditabbaṃ.

Madāti majjanākāravasena pavattamānā. Tesu ahaṃ nirogo saṭṭhi vā sattati vā vassāni atikkantāni, na me harītakīkhaṇḍampi khāditapubbaṃ, ime panae asukaṃ nāma ṭhānaṃ rujjati, bhesajjaṃ khādāmāti vicaranti, ko ao mādiso nirogo nāmāti evaṃ mānakaraṇaṃ ārogyamado. Mahallakakāle puaṃ karissāma, daharamha tāvāti yobbane ṭhatvā mānakaraṇaṃ yobbanamado. Ciraṃ jīviṃ, ciraṃ jīvāmi, ciraṃ jīvissāmi; sukhaṃ jīviṃ, sukhaṃ jīvāmi, sukhaṃ jīvissāmīti evaṃ mānakaraṇaṃ jīvitamado.

Ādhipateyyesu adhipatito āgataṃ ādhipateyyaṃ. Ettakomhi sīlena samādhinā paāya vimuttiyā, na me etaṃ patirūpanti evaṃ attānaṃ adhipattiṃ jeṭṭhakaṃ katvā pāpassa akaraṇaṃ attādhipateyyaṃ nāma. Lokaṃ adhipatiṃ katvā akaraṇaṃ lokādhipateyyaṃ nāma. Lokuttaradhammaṃ adhipatiṃ katvā akaraṇaṃ dhammādhipateyyaṃ nāma.

Kathāvatthūnīti kathākāraṇāni. Atītaṃ vā addhānanti atītaṃ dhammaṃ, atītakkhandheti attho. Apica yaṃ, bhikkhave, rūpaṃ atītaṃ niruddhaṃ vipariṇataṃ, ahosīti tassa saṅkhā, ahosīti tassa paatti ahosīti tassa samaā, na tassa saṅkhā atthīti, na tassa saṅkhā bhavissatīti (saṃ. ni. 3.62) evaṃ āgatena niruttipathasuttenapettha attho dīpetabbo.

Vijjāti tamavijjhanaṭṭhena vijjā. Viditakaraṇaṭṭhenāpi vijjā. Pubbenivāsānussatiāṇahi uppajjamānaṃ pubbenivāsaṃ chādetvā ṭhitaṃ tamaṃ vijjhati, pubbenivāsaca viditaṃ karotīti vijjā. Cutūpapātaāṇaṃ cutipaṭisandhicchādakaṃ tamaṃ vijjhati, taca viditaṃ karotīti vijjā. Āsavānaṃ khaye āṇaṃ catusaccacchādakaṃ tamaṃ vijjhati, catusaccadhammaca viditaṃ karotīti vijjā.

Vihāresu aṭṭha samāpattiyo dibbo vihāro. Catasso appamaā brahmā vihāro. Phalasamāpatti ariyo vihāro.

Pāṭihāriyāni kevaṭṭasutte vitthāritāneva.

Ime kho, āvusotiādīsu vuttanayeneva yojetabbaṃ. Iti samasaṭṭhiyā tikānaṃ vasena asītisatapahe kathento thero sāmaggirasaṃ dassesīti.

Tikavaṇṇanā niṭṭhitā.

 

Ba php

305. Ny cc Hiền giả, c ba php được Thế Tn chơn chnh giảng dạy, vị đ biết, đ thấy, bậc A-la-hn, Chnh ẳng Gic. Ở đy, mọi người cần phải cng nhau tụng đọc, khng c tranh luận, để phạm hạnh ny được trường tồn, được duy tr lu ngy, v hạnh phc cho chng sanh, v an lạc cho chng sanh, v lng thương tưởng cho đời, v lợi ch, v hạnh phc, v an lạc cho chư Thin v loi Người.

Thế no l ba php?

i) Ba bất thiện căn: Tham bất thiện căn, sn bất thiện căn, si bất thiện căn.

ii) Ba thiện căn: V tham thiện căn, v sn thiện căn, v si thiện căn.

iii) Ba c hạnh: Thn c hạnh, khẩu c hạnh, c hạnh.

iv) Ba thiện hạnh: Thn thiện hạnh, khẩu thiện hạnh, thiện hạnh.

v) Ba bất thiện tầm: Dục tầm, sn tầm, hại tầm.

vi) Ba thiện tầm: Ly dục tầm, v sn tầm, v hại tầm.

vii) Ba bất thiện tư duy: Dục tư duy, sn tư duy, hại tư duy.

viii) Ba thiện tư duy: Ly dục tư duy, v sn tư duy, v hại tư duy.

ix) Ba bất thiện tưởng: Dục tưởng, sn tưởng, hại tưởng.

x) Ba thiện tưởng: Ly dục tưởng, v sn tưởng, v hại tưởng.

xi) Ba bất thiện giới: Dục giới, sn giới, hại giới.

xii) Ba thiện giới: Ly dục giới, v sn giới, v hại giới.

xiii) Ba giới khc: Dục giới, sắc giới, v sắc giới.

xiv) Ba giới khc: Sắc giới, v sắc giới, diệt giới.

xv) Ba giới khc: Liệt giới, trung giới, thắng giới.

xvi) Ba i: Dục i, hữu i, v hữu i.

xvii) Ba i khc: Dục i, sắc i, v sắc i.

xviii) Ba i khc: Sắc i, v sắc i, diệt i.

xix) Ba kiết sử: Thn kiến, nghi, giới cấm thủ.

xx) Ba lậu: Dục lậu, hữu lậu, v minh lậu.

xxi) Ba hữu: Dục hữu, sắc hữu, v minh hữu.

xxii) Ba cầu: Dục cầu, hữu cầu, phạm hạnh cầu.

xxiii) Ba mạn: Thắng mạn, đẳng mạn, ty liệt mạn.

xxiv) Ba thời: Qu khứ thời, vị lai thời, hiện tại thời.

xxv) Ba bin: Hữu thn bin, hữu thn tập bin, hữu thn diệt bin.

xvi) Ba thọ: Lạc thọ, khổ thọ, phi khổ phi lạc thọ.

xvii) Ba khổ tnh: Khổ khổ, hnh khổ, hoại khổ.

xxviii) Ba tụ: T định tụ, chnh định tụ, bất định tụ.

xxix) Ba nghi: ối với vấn đề thuộc qu khứ nghi ngờ, do dự, khng quyết định, khng hi lng; đối với cc vấn đề thuộc tương lai, nghi ngờ, do dự, khng quyết định, khng hi lng; đối với cc vấn đề hiện tại nghi ngờ, do dự, khng quyết định, khng hi lng.

xxx) Ba điều Như Lai khng cần gn giữ: Ny cc Hiền giả, Như Lai thanh tịnh thiện hnh về thn. Như Lai khng c c về thn m Như Lai phải gn giữ: "Chớ để người khc biết việc ny về Ta". Ny cc Hiền giả, Như Lai thanh tịnh thiện hnh về miệng. Như Lai khng c c hạnh về miệng m Như Lai phải gn giữ: "Chớ để người khc biết việc ny về Ta". Ny cc Hiền giả, Như Lai thanh tịnh thiện hnh về . Như Lai khng c c hạnh về m Như Lai phải gn giữ: "Chớ để người khc biết việc ny về Ta".

xxxi) Ba chướng: Tham chướng, sn chướng, si chướng.

xxxii) Ba loại lửa: Lửa tham, lửa sn, lửa si.

xxxiii) Ba loại lửa khc: Lửa của người hiếu knh, lửa của người gia chủ, lửa của người cng dường (cha mẹ, vợ con v cc vị xuất gia).

xxxiv) Ba loại sắc tụ: Hữu kiến hữu đối sắc, v kiến hữu đối sắc, v kiến v đối sắc.

xxxv) Ba hnh: Phước hnh, phi phước hnh, bất động hnh.

xxxvi) Ba loại người: Hữu học nhn, v học nhn, phi hữu học phi v học nhn.

xxxvii) Ba vị trưởng lo: Sanh trưởng lo, php trưởng lo, nhập định trưởng lo.

xxxviii) Ba phước nghiệp sự: Th hnh phước nghiệp sự, giới hnh phước nghiệp sự, tu hnh phước nghiệp sự.

xxxix) Ba cử tội sự: Thấy, nghe v nghi.

xl) Ba dục sanh: Ny cc Hiền giả, c những loại hữu tnh do dục an tr. ối với cc dục, họ chịu sự an tr, họ bị chi phối phụ thuộc, như loi Người, một số chư Thin, một số ti sanh trong đọa xứ. l loại dục sanh thứ nhất. Ny cc Hiền giả, c những loại hữu tnh c lng dục đối với những sự vật do họ tạo ra. Họ tạo ha ra cc sự vật v họ sống bị chi phối phụ thuộc ha ra cc sự vật v họ sống bị chi phối phụ thuộc trong những dục vọng ấy, như cc loi chư Thin Nimmna-Rati (Ha Lạc thin). l loại dục sanh thứ hai. Ny cc Hiền giả, c những loại hữu tnh c lng dục đối sự vật do cc loi khc tạo ra. Họ sống bị chi phối phụ thuộc trong những dục vọng đối với sự vật do cc loại khc tạo ra. Như cc loi chư Thin Para-nimmitava-savatti (Tha Ha Tự tại thin). l hạng dục sanh thứ ba.

xli) Ba loại lạc sanh: Ny cc Hiền giả, c những loi hữu tnh (trong qu khứ) lun lun tạo ra (thiền định lạc) hay sống trong sự an lạc, như cc vị Brahma - Kyik (Phạm Chng thin). l hạng lạc sanh thứ nhất. Ny cc Hiền giả, c những loại hữu tnh thấm nhuần, biến mn, sung mn, hưng thịnh với an lạc. Thỉnh thoảng họ thốt ra những cu cảm hứng: "i an lạc thay! i an lạc thay!", như chư Thin Abhassar (Quang m thin). l hạng lạc sanh thứ hai. Ny cc Hiền giả, c những loại hữu tnh thấm nhuần, biến mn, sung mn, hưng thịnh với an lạc. Họ sống mn tc với an lạc ấy, cảm thọ an lạc, như chư Thin Subhakinn (Biến Tịnh thin). l loại lạc sanh thứ ba.

xlii) Ba tuệ: Hữu học tuệ, v học tuệ, phi hữu học phi v học tuệ.

xliii) Lại ba tuệ khc: Tư sanh tuệ, văn sanh tuệ, tu sanh tuệ.

xliv) Ba loại binh kh: Nghe, xả ly v tuệ.

xlv) Ba căn: Vị tri đương tri căn, dĩ tri căn, cụ tri căn.

xlvi) Ba nhn: Nhục nhn, thin nhn, tuệ nhn.

xlvii) Ba học: Tăng thượng giới học, tăng thượng tm học, tăng thượng tuệ học.

xlviii) Ba sự tu tập: Thn tu, tm tu, tuệ tu.

xlix) Ba v thượng: Kiến v thượng, hnh v thượng, giải thot v thượng.

l) Ba định: Hữu tầm hữu tứ định, v tầm hữu tứ định, v tầm v tứ định.

li) Lại ba định khc: Khng định, v tướng định, v nguyện định.

lii) Ba thanh tịnh: Thn thanh tịnh, ngữ thanh tịnh, thanh tịnh.

liii) Ba tịch mặc: Thn tịch mặc, ngữ tịch mặc, tịch mặc.

liv) Ba thiện xảo: Tăng ch thiện xảo, tổn ch thiện xảo, phương tiện thiện xảo.

lv) Ba kiu: V bệnh kiu, nin trng kiu, hoạt mạng kiu.

lvi) Ba tăng thượng: Ng tăng thượng, thế tăng thượng, php tăng thượng.

lvii) Ba luận sự: Luận bn về vấn đề qu khứ: "Sự việc ny xảy ra trong qu khứ"; luận bn về vấn đề tương lai: "Sự việc ny xảy ra trong tương lai"; luận bn về vấn đề hiện tại: "Sự việc ny xảy ra trong hiện tại".

lvii) Ba minh: Tc mạng tr minh, Hữu tnh sanh tử minh, Lậu tận tr minh.

lix) Ba tr: Thin tr, Phạm tr, Thnh tr.

lx) Ba thần thng: Thần tc thần thng, tri tha tm thần thng, gio giới thần thng.

Ny cc Hiền giả, ba php ny được Thế Tn chơn chnh giảng dạy, vị đ biết, đ thấy, bậc A-la-hn, Chnh ẳng Gic. Ở đy, mọi người cần phải cng nhau tụng đọc, khng c tranh luận, để phạm hạnh ny được trường tồn, được duy tr lu ngy, v hạnh phc cho chng sanh, v an lạc cho chng sanh, v lng thương tưởng cho đời, v lợi ch, v hạnh phc, v an lạc cho chư Thin v loi Người.

 

Catukkaṃ

306. Atthi kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena cattāro dhammā sammadakkhātā. Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ, na vivaditabbaṃpe atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Katame cattāro?

Cattāro satipaṭṭhānā. Idhāvuso, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Vedanāsu vedanānupassīpe citte cittānupassīpe dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ.

Cattāro sammappadhānā. Idhāvuso, bhikkhu anuppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ anuppādāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati. Uppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati. Anuppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ uppādāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati. Uppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ ṭhitiyā asammosāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati.

Cattāro iddhipādā. Idhāvuso, bhikkhu chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti. Cittasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti. Vīriyasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti. Vīmaṃsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti.

Cattāri jhānāni. Idhāvuso, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ [paṭhamajjhānaṃ (syā. kaṃ.)] upasampajja viharati. Vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ [dutiyajjhānaṃ (syā. kaṃ.)] upasampajja viharati. Pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno, sukhaca kāyena paṭisaṃvedeti, yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti upekkhako satimā sukhavihārīti tatiyaṃ jhānaṃ [tatiyajjhānaṃ (syā. kaṃ.)] upasampajja viharati. Sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā, pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā, adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ [catutthajjhānaṃ (syā. kaṃ.)] upasampajja viharati.

Catukkavaṇṇanā

306. Iti tikavasena sāmaggirasaṃ dassetvā idāni catukkavasena dassetuṃ puna desanaṃ ārabhi. Tattha satipaṭṭhānacatukkaṃ pubbe vitthāritameva.

Sammappadhānacatukke chandaṃ janetīti yo chando chandikatā kattukamyatā kusalo dhammacchandoti evaṃ vuttaṃ kattukamyataṃ janeti. Vāyamatīti vāyāmaṃ karoti. Vīriyaṃ ārabhatīti vīriyaṃ janeti. Cittaṃ paggaṇhātīti cittaṃ upatthambheti. Ayamettha saṅkhepo . Vitthāro pana sammappadhānavibhaṅge āgatoyeva.

Iddhipādesu chandaṃ nissāya pavatto samādhi chandasamādhi. Padhānabhūtā saṅkhārā padhānasaṅkhārā. Samannāgatanti tehi dhammehi upetaṃ. Iddhiyā pādaṃ, iddhibhūtaṃ vā pādanti iddhipādaṃ. Sesesupi eseva nayo. Ayamettha saṅkhepo, vitthāro pana iddhipādavibhaṅge āgato eva. Visuddhimagge panassa attho dīpito. Jhānakathāpi visuddhimagge vitthāritāva.

 

Bốn php

306. Ny cc Hiền giả, c bốn php được Thế Tn chơn chnh giảng dạy, vị đ biết, đ thấy, bậc A-la-hn, Chnh ẳng Gic. Ở đy, mọi người cần phải cng nhau tụng đọc, khng c tranh luận, để phạm hạnh ny được trường tồn, được duy tr lu ngy, v hạnh phc cho chng sanh, v an lạc cho chng sanh, v lng thương tưởng cho đời, v lợi ch, v hạnh phc, v an lạc cho chư Thin v loi Người. Thế no l bốn?

i) Bốn niệm xứ: Ny cc Hiền giả, ở đy vị Tỷ-kheo qun thn trn thn, tinh cần, tỉnh gic, chnh niệm để nhiếp phục tham sn trn đời; qun cc cảm thọ trn cc cảm thọ, nhiệt tm, tỉnh gic, chnh niệm để nhiếp phục tham sn trn đời; qun cc tm trn cc tm, nhiệt tm, tỉnh gic, chnh niệm để nhiếp phục tham sn trn đời; qun cc php trn cc php, nhiệt tm, tỉnh gic, chnh niệm để nhiếp phục tham sn trn đời.

ii) Bốn chnh cần: Ở đy, ny cc Hiền giả vị Tỷ-kheo, với mục đch khiến cho cc c, bất thiện php từ trước chưa sanh khng cho sanh khởi, khởi ln muốn, cố gắng, tinh tấn, sch tm, tr tm. Với mục đch khiến cho cc c bất thiện php đ sanh ra được trừ diệt, khởi ln muốn, cố gắng, tinh tấn, sch tm, tr tm. Với mục đch khiến cho cc thiện php từ trước chưa sanh nay cho sanh khởi, khởi ln muốn, cố gắng, tinh tấn, sch tm, tr tm. Với mục đch khiến cho cc thiện php đ được sanh c thể duy tr, khng c m mờ, được tăng cường, được quảng đại, được tu tập, được vin mn, khởi ln muốn, cố gắng, tinh tấn, sch tm, tr tm.

iii) Bốn thần tc: Ny cc Hiền giả, ở đy, vị Tỷ-kheo tu tập thần tc, cu hữu với tinh tấn thực hiện Dục thiền định. Tu tập thần tc cu hữu với tinh tấn thực hiện Tm thiền định. Tu tập thần tc cu hữu với tinh tấn thực hiện Tinh tấn thiền định. Tu tập thần tc cu hữu với tinh tấn thực hiện Tư duy thiền định (Dục như thần tc, Tm như thần tc, Tinh tấn như thần tc, Tư duy như thần tc).

iv) Bốn thiền: Ở đy, vị Tỷ-kheo ly dục, ly c php chứng v tr thiền thứ nhất, một trạng thi hỷ lạc do ly dục sanh, với tầm, với tứ. Diệt tầm v tứ, chứng v tr thiền thứ hai, một trạng thi hỷ lạc do định sanh, khng tầm khng tứ, nội tĩnh nhất tm. Ly hỷ tr xả, chnh niệm tỉnh gic, thn cảm sự lạc thọ m cc bậc Thnh gọi l xả niệm lạc tr, chứng v an tr thiền thứ ba. Xả lạc, xả khổ, diệt hỷ ưu đ cảm thọ trước, chứng v tr thiền thứ tư, khng khổ, khng lạc, xả niệm thanh tịnh.

 

307. Catasso samādhibhāvanā. Atthāvuso, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā diṭṭhadhammasukhavihārāya saṃvattati. Atthāvuso, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā āṇadassanapaṭilābhāya saṃvattati. Atthāvuso samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā satisampajaāya saṃvattati. Atthāvuso samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā āsavānaṃ khayāya saṃvattati.

Katamā cāvuso, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā diṭṭhadhammasukhavihārāya saṃvattati? Idhāvuso, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃpe catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ, āvuso , samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā diṭṭhadhammasukhavihārāya saṃvattati.

Katamā cāvuso, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā āṇadassanapaṭilābhāya saṃvattati? Idhāvuso, bhikkhu ālokasaaṃ manasi karoti, divāsaaṃ adhiṭṭhāti yathā divā tathā rattiṃ, yathā rattiṃ tathā divā. Iti vivaṭena cetasā apariyonaddhena sappabhāsaṃ cittaṃ bhāveti. Ayaṃ, āvuso samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā āṇadassanapaṭilābhāya saṃvattati.

Katamā cāvuso, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā satisampajaāya saṃvattati? Idhāvuso, bhikkhuno viditā vedanā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṃ gacchanti. Viditā saā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṃ gacchanti. Viditā vitakkā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṃ gacchanti. Ayaṃ, āvuso, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā satisampajaāya saṃvattati.

Katamā cāvuso, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā āsavānaṃ khayāya saṃvattati? Idhāvuso, bhikkhu pacasu upādānakkhandhesu udayabbayānupassī viharati. Iti rūpaṃ, iti rūpassa samudayo, iti rūpassa atthaṅgamo. Iti vedanāpe iti saā iti saṅkhārā iti viāṇaṃ, iti viāṇassa samudayo, iti viāṇassa atthaṅgamo. Ayaṃ, āvuso, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā āsavānaṃ khayāya saṃvattati.

307.Diṭṭhadhammasukhavihārāyāti imasmiṃyeva attabhāve sukhavihāratthāya. Idha phalasamāpattijhānāni, khīṇāsavassa aparabhāge nibbattitajhānāni ca kathitāni.

Ālokasaaṃ manasikarotīti divā vā rattiṃ vā sūriyacandapajjotamaṇiādīnaṃ ālokaṃ ālokoti manasikaroti. Divāsaaṃ adhiṭṭhātīti evaṃ manasi katvā divātisaaṃ ṭhapeti. Yathā divā tathā rattinti yathā divā diṭṭho āloko, tatheva taṃ rattiṃ manasikaroti. Yathā rattiṃ tathā divāti yathā rattiṃ āloko diṭṭho, evameva divā manasikaroti. Iti vivaṭena cetasāti evaṃ apihitena cittena. Apariyonaddhenāti samantato anaddhena. Sappabhāsanti saobhāsaṃ. āṇadassanapaṭilābhāyāti āṇadassanapaṭilābhatthāya. Iminā kiṃ kathitaṃ? Middhavinodanaāloko kathito parikammaāloko vā. Iminā kiṃ kathitaṃ hoti? Khīṇāsavassa dibbacakkhuāṇaṃ. Tasmiṃ vā āgatepi anāgatepi pādakajjhānasamāpattimeva sandhāya sappabhāsaṃ cittaṃ bhāvetīti vuttaṃ.

Satisampajaāyāti sattaṭṭhānikassa satisampajaassa atthāya. Viditā vedanā uppajjantītiādīsu khīṇāsavassa vatthu viditaṃ hoti ārammaṇaṃ viditaṃ vatthārammaṇaṃ viditaṃ. Vatthārammaṇaviditatāya evaṃ vedanā uppajjanti, evaṃ tiṭṭhanti, evaṃ nirujjhanti. Na kevalaca vedanā eva idha vuttā saādayopi , avuttā cetanādayopi, viditā ca uppajjanti ceva tiṭṭhanti ca nirujjhanti ca. Api ca vedanāya uppādo vidito hoti, upaṭṭhānaṃ viditaṃ hoti. Avijjāsamudayā vedanāsamudayo, taṇhāsamudayā kammasamudayo, phassasamudayā vedanāyasamudayo. Nibbattilakkhaṇaṃ passantopi vedanākkhandhassa samudayaṃ passati. Evaṃ vedanāya uppādo vidito hoti. Kathaṃ vedanāya upaṭṭhānaṃ viditaṃ hoti? Aniccato manasikaroto khayatūpaṭṭhānaṃ viditaṃ hoti. Dukkhato manasikaroto bhayatūpaṭṭhānaṃ viditaṃ hoti. Anattato manasikaroto suatūpaṭṭhānaṃ viditaṃ hoti. Evaṃ vedanāya upaṭṭhānaṃ viditaṃ hoti, khayato bhayato suato jānāti. Kathaṃ vedanāya atthaṅgamo vidito hoti? Avijjānirodhā vedanānirodho.Pe evaṃ vedanāya atthaṅgamo vidito hoti. Imināpi nayenettha attho veditabbo.

Itirūpantiādi vuttanayameva. Ayaṃ āvuso samādhibhāvanāti ayaṃ āsavānaṃ khayaāṇassa pādakajjhānasamādhibhāvanā.

307.

v) Bốn tu tập thiền định: Ny cc Hiền giả, c sự tu tập thiền định, nhờ tu tập, nhờ hnh tr nhiều lần đưa đến lạc tr ngay trong hiện tại. Ny cc Hiền giả, c sự tu tập thiền định, nhờ tu tập, nhờ hnh tr nhiều lần, đưa đến chứng đắc tri kiến. Ny cc Hiền giả, c sự tu tập thiền định, nhờ tu tập, nhờ hnh tr nhiều lần, đưa đến chnh niệm tỉnh gic. Ny cc Hiền giả, c sự tu tập thiền định, nhờ sự tu tập, nhờ hnh tr nhiều lần đưa đến sự diệt tận cc lậu hoặc.

Ny cc Hiền giả, thế no l sự tu tập thiền định, nhờ tu tập, nhờ hnh tr nhiều lần đưa đến lạc tr ngay trong hiện tại? Ở đy, ny cc Hiền giả, c vị Tỷ-kheo ly dục, ly c php, v tr thiền thứ nhất... thiền thứ hai... thiền thứ ba... chứng v tr thiền thứ tư. Ny cc Hiền giả, như vậy l sự tu tập thiền định, nhờ tu tập, nhờ hnh tr nhiều lần đưa đến lạc tr ngay trong hiện tại.

Ny cc Hiền giả, thế no l sự tu tập thiền định, nhờ tu tập, nhờ hnh tr nhiều lần đưa đến chứng đắc tri kiến? Ny cc Hiền giả, ở đy, vị Tỷ-kheo, tc quang minh tưởng, an tr tưởng ban ngy, ban ngy thế no ban đm như vậy, ban đm thế no ban ngy như vậy. V như vậy với tm mở rộng khng c đng kn, tạo ra một tm c ho quang. Ny cc Hiền giả, như vậy l tu tập thiền định, nhờ tu tập, nhờ hnh tr nhiều lần, đưa đến chứng đắc tri kiến.

Ny cc Hiền giả, thế no l sự tu tập thiền định, nhờ tu tập, nhờ hnh tr nhiều lần, hướng đến chnh niệm, tỉnh gic? Ny cc Hiền giả, ở đy, vị Tỷ-kheo biết được thọ khởi, biết được thọ tr, biết được thọ diệt, biết được tưởng khởi, biết được tưởng tr, biết được tưởng diệt, biết được tầm khởi, biết được tầm tr, biết được tầm diệt. Ny cc Hiền giả, như vậy l sự tu tập thiền định, nhờ tu tập, nhờ hnh tr nhiều lần, đưa đến chnh niệm tỉnh gic.

Ny cc Hiền giả, thế no l sự tu tập thiền định, nhờ tu tập, nhờ hnh tr nhiều lần, đưa đến sự diệt tận cc lậu hoặc? Ny cc Hiền giả, ở đy vị Tỷ-kheo an tr, qun tnh sanh diệt trn Năm Thủ uẩn - y l sắc, đy l sắc tập, đy l sắc diệt. y l thọ... y l tưởng... y l hnh... y l thức, đy l thức tập, đy l thức diệt. Ny cc Tỷ-kheo, như vậy l sự tu tập thiền định, nhờ tu tập, nhờ hnh tr nhiều lần, đưa đến sự diệt tận cc lậu hoặc.

308. Catasso appamaā. Idhāvuso, bhikkhu mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati. Tathā dutiyaṃ. Tathā tatiyaṃ. Tathā catutthaṃ. Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena [abyāpajjhena (sī. syā. kaṃ. pī.)] pharitvā viharati. Karuṇāsahagatena cetasāpe muditāsahagatena cetasāpe upekkhāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati. Tathā dutiyaṃ. Tathā tatiyaṃ. Tathā catutthaṃ. Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati.

Cattāro āruppā.[arūpā (syā. kaṃ. pī.)] Idhāvuso, bhikkhu sabbaso rūpasaānaṃ samatikkamā paṭighasaānaṃ atthaṅgamā nānattasaānaṃ amanasikārā ananto ākāsoti ākāsānacāyatanaṃ upasampajja viharati. Sabbaso ākāsānacāyatanaṃ samatikkamma anantaṃ viāṇanti viāṇacāyatanaṃ upasampajja viharati. Sabbaso viāṇacāyatanaṃ samatikkamma natthi kicīti ākicaāyatanaṃ upasampajja viharati. Sabbaso ākicaāyatanaṃ samatikkamma nevasaānāsaāyatanaṃ upasampajja viharati.

Cattāri apassenāni. Idhāvuso, bhikkhu saṅkhāyekaṃ paṭisevati, saṅkhāyekaṃ adhivāseti, saṅkhāyekaṃ parivajjeti, saṅkhāyekaṃ vinodeti.

308.Appamaāti pamāṇaṃ agahetvā anavasesapharaṇavasena appamaāva. Anupadavaṇṇanā pana bhāvanāsamādhividhānaca etāsaṃ visuddhimagge vitthāritameva. Arūpakathāpi visuddhimagge vitthāritāva.

Apassenānīti apassayāni. Saṅkhāyāti āṇena atvā. Paṭisevatīti āṇena atvā sevitabbayuttakameva sevati. Tassa ca vitthāro paṭisaṅkhā yoniso cīvaraṃ paribhujatītiādinā nayena veditabbo. Saṅkhāyekaṃ adhivāsetīti āṇena atvā adhivāsetabbayuttakameva adhivāseti. Vitthāro panettha paṭisaṅkhā yoniso khamo hoti sītassātiādinā nayena veditabbo. Parivajjetīti āṇena atvā parivajjetuṃ yuttameva parivajjeti. Tassa vitthāro paṭisaṅkhā yoniso caṇḍaṃ hatthiṃ parivajjetītiādinā nayena veditabbo. Vinodetīti āṇena atvā vinodetabbameva vinodeti, nudati nīharati anto pavisituṃ na deti. Tassa vitthāro uppannaṃ kāmavitakkaṃ nādhivāsetītiādinā nayena veditabbo.

 

308.

vi) Bốn v lượng tm: Ny cc Hiền giả, ở đy vị Tỷ-kheo an tr, biến mn một phương với tm cu hữu với từ, cũng vậy phương thứ hai, cũng vậy phương thứ ba, cũng vậy phương thứ tư. Như vậy cng khắp thế giới, trn dưới bề ngang, hết thảy phương xứ, cng khắp v bin giới, vị ấy an tr biến mn với tm cu hữu với từ, quảng đại, v bin, khng hận, khng sn.

Lại nữa, vị Tỷ-kheo an tr, biến mn một phương với tm cu hữu với bi ... với tm cu hữu với hỷ ... với tm cu hữu với xả, cũng vậy phương thứ hai, cũng vậy phương thứ ba, cũng vậy phương thứ tư. Như vậy cng khắp thế giới, trn, dưới, bề ngang, hết thảy phương xứ, cng khắp v bin giới, vị ấy an tr biến mn với tm cu hữu với xả, quảng đại, v bin, khng hận, khng sn.

vii) Bốn v sắc: Ny cc Hiền giả, ở đy, vị Tỷ-kheo vượt ln mọi sắc tưởng, diệt trừ mọi chướng ngại tưởng, khng tc đối với dị tưởng, vị Tỷ-kheo nghĩ rằng: "Hư khng l v bin", chứng v tr Khng v bin xứ. Vượt ln mọi Khng v bin xứ, nghĩ rằng: "Thức l v bin", chứng v tr Thức v bin xứ. Vượt ln mọi thức v bin xứ, nghĩ rằng: "Khng c vật g", chứng v tr V sở hữu xứ. Vượt ln mọi V sở hữu xứ, chứng v tr Phi tưởng phi phi tưởng xứ.

viii) Bốn y chỉ: Ny cc Hiền giả, ở đy vị Tỷ-kheo sau khi suy nghĩ, thọ dụng; sau khi suy nghĩ, nhẫn thọ; sau khi suy nghĩ, viễn ly; sau khi suy nghĩ, khiển trừ.

 

309. Cattāro ariyavaṃsā. Idhāvuso, bhikkhu santuṭṭho hoti itarītarena cīvarena, itarītaracīvarasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī, na ca cīvarahetu anesanaṃ appatirūpaṃ āpajjati; aladdhā ca cīvaraṃ na paritassati, laddhā ca cīvaraṃ agadhito [agathito (sī. pī.)] amucchito anajjhāpanno ādīnavadassāvī nissaraṇapao paribhujati; tāya ca pana itarītaracīvarasantuṭṭhiyā nevattānukkaṃseti na paraṃ vambheti. Yo hi tattha dakkho analaso sampajāno paṭissato, ayaṃ vuccatāvuso  bhikkhu porāṇe aggae ariyavaṃse ṭhito.

Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu santuṭṭho hoti itarītarena piṇḍapātena, itarītarapiṇḍapātasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī, na ca piṇḍapātahetu anesanaṃ appatirūpaṃ āpajjati; aladdhā ca piṇḍapātaṃ na paritassati, laddhā ca piṇḍapātaṃ agadhito amucchito anajjhāpanno ādīnavadassāvī nissaraṇapao paribhujati; tāya ca pana itarītarapiṇḍapātasantuṭṭhiyā nevattānukkaṃseti na paraṃ vambheti. Yo hi tattha dakkho analaso sampajāno paṭissato , ayaṃ vuccatāvuso bhikkhu porāṇe aggae ariyavaṃse ṭhito.

Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu santuṭṭho hoti itarītarena senāsanena, itarītarasenāsanasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī, na ca senāsanahetu anesanaṃ appatirūpaṃ āpajjati; aladdhā ca senāsanaṃ na paritassati, laddhā ca senāsanaṃ agadhito amucchito anajjhāpanno ādīnavadassāvī nissaraṇapao paribhujati; tāya ca pana itarītarasenāsanasantuṭṭhiyā nevattānukkaṃseti na paraṃ vambheti. Yo hi tattha dakkho analaso sampajāno paṭissato, ayaṃ vuccatāvuso bhikkhu porāṇe aggae ariyavaṃse ṭhito.

Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu pahānārāmo hoti pahānarato, bhāvanārāmo hoti bhāvanārato; tāya ca pana pahānārāmatāya pahānaratiyā bhāvanārāmatāya bhāvanāratiyā nevattānukkaṃseti na paraṃ vambheti. Yo hi tattha dakkho analaso sampajāno paṭissato ayaṃ vuccatāvuso bhikkhu porāṇe aggae ariyavaṃse ṭhito.

Ariyavaṃsacatukkavaṇṇanā

309.Ariyavaṃsāti ariyānaṃ vaṃsā. Yathā hi khattiyavaṃso, brāhmaṇavaṃso, vessavaṃso, suddavaṃso, samaṇavaṃso, kulavaṃso, rājavaṃso, evaṃ ayampi aṭṭhamo ariyavaṃso ariyatanti ariyapaveṇī nāma hoti. So kho panāyaṃ ariyavaṃso imesaṃ vaṃsānaṃ mūlagandhādīnaṃ kāḷānusāritagandhādayo viya aggamakkhāyati. Ke pana te ariyā yesaṃ ete vaṃsāti? Ariyā vuccanti buddhā ca paccekabuddhā ca tathāgatasāvakā ca, etesaṃ ariyānaṃ vaṃsāti ariyavaṃsā. Ito pubbe hi satasahassakappādhikānaṃ catunnaṃ asaṅkhyeyyānaṃ matthake taṇhaṅkaro medhaṅkaro saraṇaṅkaro dīpaṅkaroti cattāro buddhā uppannā, te ariyā, tesaṃ ariyānaṃ vaṃsāti ariyavaṃsā. Tesaṃ buddhānaṃ parinibbānato aparabhāge asaṅkhyeyyaṃ atikkamitvā koṇḍao nāma buddho uppannope imasmiṃ kappe kakusandho, koṇāgamano, kassapo, amhākaṃ bhagavā gotamoti cattāro buddhā uppannā. Tesaṃ ariyānaṃ vaṃsāti ariyavaṃsā. Apica atītānāgatapaccuppannānaṃ sabbabuddhapaccekabuddhabuddhasāvakānaṃ ariyānaṃ vaṃsāti ariyavaṃsā. Te kho panete aggaā aggāti jānitabbā. Rattaā dīgharattaṃ pavattāti jānitabbā. Vaṃsaā vaṃsāti jānitabbā.

Porāṇāti na adhunuppattikā. Asaṃkiṇṇā avikiṇṇā anapanītā. Asaṃkiṇṇapubbā atītabuddhehi na saṃkiṇṇapubbā. Kiṃ imehīti na apanītapubbā? Na saṅkīyantīti idānipi na apanīyanti. Na saṅkīyissantīti anāgatabuddhehipi na apanīyissanti, ye loke viū samaṇabrāhmaṇā, tehi appaṭikuṭṭhā, samaṇehi brāhmaṇehi viūhi aninditā agarahitā.

Santuṭṭho hotīti paccayasantosavasena santuṭṭho hoti. Itarītarena cīvarenāti thūlasukhumalūkhapaṇītathirajiṇṇānaṃ yena kenaci. Atha kho yathāladdhādīnaṃ itarītarena yena kenaci santuṭṭho hotīti attho. Cīvarasmihi tayo santosā yathālābhasantoso, yathābalasantoso, yathāsāruppasantosoti. Piṇḍapātādīsupi eseva nayo. Tesaṃ vitthārakathā sāmaaphale vuttanayeneva veditabbā. Ime tayo santose sandhāya santuṭṭho hoti, itarītarena yathāladdhādīsu yena kenaci cīvarena santuṭṭho hotīti vuttaṃ.

Ettha ca cīvaraṃ jānitabbaṃ, cīvarakkhettaṃ jānitabbaṃ, paṃsukūlaṃ jānitabbaṃ, cīvarasantoso jānitabbo, cīvarapaṭisaṃyuttāni dhutaṅgāni jānitabbāni. Tattha cīvaraṃ jānitabbanti khomādīni cha cīvarāni dukūlādīni cha anulomacīvarāni jānitabbāni. Imāni dvādasa kappiyacīvarāni. Kusacīraṃ vākacīraṃ phalakacīraṃ kesakambalaṃ vāḷakambalaṃ potthako cammaṃ ulūkapakkhaṃ rukkhadussaṃ latādussaṃ erakadussaṃ kadalidussaṃ veḷudussanti evamādīni pana akappiyacīvarāni. Cīvarakkhettanti saṅghato vā gaṇato vā ātito vā mittato vā attano vā dhanena paṃsukūlaṃ vāti evaṃ uppajjanato cha khettāni, aṭṭhannaca mātikānaṃ vasena aṭṭha khettāni jānitabbāni. Paṃsukūlanti sosānikaṃ, pāpaṇikaṃ, rathiyaṃ saṅkārakūṭakaṃ, sotthiyaṃ, sinānaṃ, titthaṃ, gatapaccāgataṃ, aggidaḍḍhaṃ, gokhāyitaṃ upacikakhāyitaṃ, undūrakhāyitaṃ, antacchinnaṃ, dasācchinnaṃ, dhajāhaṭaṃ, thūpaṃ, samaṇacīvaraṃ, sāmuddiyaṃ, ābhisekiyaṃ, panthikaṃ, vātāhaṭaṃ, iddhimayaṃ, devadattiyanti tevīsati paṃsukūlāni veditabbāni.

Ettha ca sotthiyanti gabbhamalaharaṇaṃ. Gatapaccāgatanti matakasarīraṃ pārupitvā susānaṃ netvā ānītacīvaraṃ. Dhajāhaṭanti dhajaṃ ussāpetvā tato ānītaṃ. Thūpanti vammike pūjitacīvaraṃ . Sāmuddiyanti samuddavīcīhi thalaṃ pāpitaṃ. Panthikanti panthaṃ gacchantehi corabhayena pāsāṇehi koṭṭetvā pārutacīvaraṃ. Iddhimayanti ehibhikkhucīvaraṃ. Sesaṃ pākaṭameva.

Cīvarasantosoti vīsati cīvarasantosā, vitakkasantoso, gamanasantoso, pariyesanasantoso, paṭilābhasantoso, mattappaṭiggahaṇasantoso, loluppavivajjanasantoso, yathālābhasantoso, yathābalasantoso, yathāsāruppasantoso, udakasantoso, dhovanasantoso, karaṇasantoso, parimāṇasantoso, suttasantoso, sibbanasantoso, rajanasantoso, kappasantoso, paribhogasantoso, sannidhiparivajjanasantoso, vissajjanasantosoti.

Tattha sādakabhikkhunā temāsaṃ nibaddhavāsaṃ vasitvā ekamāsamattaṃ vitakketuṃ vaṭṭati. So hi pavāretvā cīvaramāse cīvaraṃ karoti. Paṃsukūliko aḍḍhamāseneva karoti. Iti māsaḍḍhamāsamattaṃ vitakkanaṃ vitakkasantoso. Vitakkasantosena pana santuṭṭhena bhikkhunā pācīnakkhaṇḍarājivāsikapaṃsukūlikattherasadisena bhavitabbaṃ.

Thero kira cetiyapabbatavihāre cetiyaṃ vandissāmīti āgato cetiyaṃ vanditvā cintesi mayhaṃ cīvaraṃ jiṇṇaṃ bahūnaṃ vasanaṭṭhāne labhissāmīti. So mahāvihāraṃ gantvā saṅghattheraṃ disvā vasanaṭṭhānaṃ pucchitvā tattha vuttho punadivase cīvaraṃ ādāya āgantvā theraṃ vandi. Thero kiṃ āvusoti āha. Gāmadvāraṃ, bhante, gamissāmīti. Ahampāvuso, gamissāmīti. Sādhu, bhanteti gacchanto mahābodhidvārakoṭṭhake ṭhatvā puavantānaṃ vasanaṭṭhāne manāpaṃ labhissāmīti cintetvā aparisuddho me vitakkoti tatova paṭinivatti. Punadivase ambaṅgaṇasamīpato, punadivase mahācetiyassa uttaradvārato, tatheva paṭinivattitvā catutthadivase therassa santikaṃ agamāsi. Thero imassa bhikkhuno vitakko na parisuddho bhavissatīti cīvaraṃ gahetvā tena saddhiṃyeva pahaṃ pucchamāno gāmaṃ pāvisi. Taca rattiṃ eko manusso uccārapalibuddho sāṭakeyeva vaccaṃ katvā taṃ saṅkāraṭṭhāne chaḍḍesi. Paṃsukūlikatthero taṃ nīlamakkhikāhi samparikiṇṇaṃ disvā ajaliṃ paggahesi. Mahāthero kiṃ, āvuso, saṅkāraṭṭhānassa ajaliṃ paggaṇhāsīti? Nāhaṃ, bhante, saṅkāraṭṭhānassa ajaliṃ paggaṇhāmi, mayhaṃ pitu dasabalassa paggaṇhāmi, puṇṇadāsiyā sarīraṃ pārupitvā chaḍḍitaṃ paṃsukūlaṃ tumbamatte pāṇake vidhunitvā susānato gaṇhantena dukkaraṃ kataṃ, bhanteti. Mahāthero parisuddho vitakko paṃsukūlikassāti cintesi. Paṃsukūlikattheropi tasmiṃyeva ṭhāne ṭhito vipassanaṃ vaḍḍhetvā tīṇi phalāni patto taṃ sāṭakaṃ gahetvā cīvaraṃ katvā pārupitvā pācīnakkhaṇḍarājiṃ gantvā aggaphalaṃ arahattaṃ pāpuṇi.

Cīvaratthāya gacchantassa pana kattha labhissāmīti acintetvā kammaṭṭhānasīseneva gamanaṃ gamanasantoso nāma.

Pariyesantassa pana yena vā tena vā saddhiṃ apariyesitvā lajjiṃ pesalaṃ bhikkhuṃ gahetvā pariyesanaṃ pariyesanasantoso nāma.

Evaṃ pariyesantassa āhariyamānaṃ cīvaraṃ dūrato disvā etaṃ manāpaṃ bhavissati, etaṃ amanāpanti evaṃ avitakketvā thūlasukhumādīsu yathāladdheneva santussanaṃ paṭilābhasantoso nāma.

Evaṃ laddhaṃ gaṇhantassāpi ettakaṃ dupaṭṭassa bhavissati, ettakaṃ ekapaṭṭassāti attano pahonakamatteneva santussanaṃ mattappaṭiggahaṇasantoso nāma.

Cīvaraṃ pariyesantassa pana asukassa gharadvāre manāpaṃ labhissāmīti acintetvā dvārapaṭipāṭiyā caraṇaṃ loluppavivajjanasantoso nāma.

Lūkhapaṇītesu yena kenaci yāpetuṃ sakkontassa yathāladdheneva yāpanaṃ yathālābhasantoso nāma.

Attano thāmaṃ jānitvā yena yāpetuṃ sakkoti, tena yāpanaṃ yathābalasantoso nāma.

Manāpaṃ aassa datvā attano yena kenaci yāpanaṃ yathāsāruppasantoso nāma.

Kattha udakaṃ manāpaṃ, kattha amanāpanti avicāretvā yena kenaci dhovanupagena udakena dhovanaṃ udakasantoso nāma. Paṇḍumattikagerukapūtipaṇṇarasakiliṭṭhāni pana udakāni vajjetuṃ vaṭṭati.

Dhovantassa pana muggarādīhi apaharitvā hatthehi madditvā dhovanaṃ dhovanasantoso nāma. Tathā asujjhantaṃ paṇṇāni pakkhipitvā tāpitaudakenāpi dhovituṃ vaṭṭati.

Evaṃ dhovitvā karontassa idaṃ thūlaṃ, idaṃ sukhumanti akopetvā pahonakanīhāreneva karaṇaṃ karaṇasantoso nāma.

Timaṇḍalappaṭicchādanamattasseva karaṇaṃ parimāṇasantoso nāma.

Cīvarakaraṇatthāya pana manāpasuttaṃ pariyesissāmīti avicāretvā rathikādīsu vā devaṭṭhāne vā āharitvā pādamūle vā ṭhapitaṃ yaṃkicideva suttaṃ gahetvā karaṇaṃ suttasantoso nāma.

Kusibandhanakāle pana aṅgulamatte sattavāre na vijjhitabbaṃ, evaṃ karontassa hi yo bhikkhu sahāyo na hoti, tassa vattabhedopi natthi. Tivaṅgulamatte pana sattavāre vijjhitabbaṃ, evaṃ karontassa maggapaṭipannenāpi sahāyena bhavitabbaṃ. Yo na hoti, tassa vattabhedo. Ayaṃ sibbanasantoso nāma.

Rajantena pana kāḷakacchakādīni pariyesantena na rajitabbaṃ. Somavakkalādīsu yaṃ labhati, tena rajitabbaṃ. Alabhantena pana manussehi arae vākaṃ gahetvā chaḍḍitarajanaṃ vā bhikkhūhi pacitvā chaḍḍitakasaṭaṃ vā gahetvā rajitabbaṃ, ayaṃ rajanasantoso nāma.

Nīlakaddamakāḷasāmesu yaṃkici gahetvā hatthipiṭṭhe nisinnassa paāyamānakapakaraṇaṃ kappasantoso nāma.

Hirikopīnapaṭicchādanamattavasena paribhujanaṃ paribhogasantoso nāma.

Dussaṃ pana labhitvā suttaṃ vā sūciṃ vā kārakaṃ vā alabhantena ṭhapetuṃ vaṭṭati, labhantena na vaṭṭati. Katampi sace antevāsikādīnaṃ dātukāmo hoti, te ca asannihitā yāva āgamanā ṭhapetuṃ vaṭṭati. Āgatamattesu dātabbaṃ. Dātuṃ asakkontena adhiṭṭhātabbaṃ. Aasmiṃ cīvare sati paccattharaṇampi adhiṭṭhātuṃ vaṭṭati. Anadhiṭṭhitameva hi sannidhi hoti. Adhiṭṭhitaṃ na hotīti mahāsīvatthero āha. Ayaṃ sannidhiparivajjanasantoso nāma.

Vissajjantena pana na mukhaṃ oloketvā dātabbaṃ. Sāraṇīyadhamme ṭhatvā vissajjitabbanti ayaṃ vissajjanasantoso nāma.

Cīvarapaṭisaṃyuttāni dhutaṅgāni nāma paṃsukūlikaṅgaceva tecīvarikaṅgaca. Tesaṃ vitthārakathā visuddhimaggato veditabbā. Iti cīvarasantosamahāariyavaṃsaṃ pūrayamāno bhikkhu imāni dve dhutaṅgāni gopeti. Imāni gopento cīvarasantosamahāariyavaṃsena santuṭṭho hoti.

Vaṇṇavādīti eko santuṭṭho hoti, santosassa vaṇṇaṃ na katheti, eko na santuṭṭho hoti, santosassa vaṇṇaṃ katheti, eko neva santuṭṭho hoti, na santosassa vaṇṇaṃ katheti, eko santuṭṭho ceva hoti, santosassa ca vaṇṇaṃ katheti, taṃ dassetuṃ itarītaracīvarasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādīti vuttaṃ.

Anesananti dūteyyapahinagamanānuyogappabhedaṃ nānappakāraṃ anesanaṃ. Appatirūpanti ayuttaṃ. Aladdhā cāti alabhitvā. Yathā ekacco kathaṃ nu kho cīvaraṃ labhissāmīti. Puavantehi bhikkhūhi saddhiṃ ekato hutvā kohaaṃ karonto uttasati paritasati, santuṭṭho bhikkhu evaṃ aladdhā cīvaraṃ na paritasati. Laddhā cāti dhammena samena labhitvā. Agadhitoti vigatalobhagiddho. Amucchitoti adhimattataṇhāya mucchaṃ anāpanno. Anajjhāpannoti taṇhāya anotthato apariyonaddho. Ādīnavadassāvīti anesanāpattiyaca gedhitaparibhoge ca ādīnavaṃ passamāno. Nissaraṇapaoti yāvadeva sītassa paṭighātāyāti vuttaṃ nissaraṇameva pajānanto.

Itarītaracīvarasantuṭṭhiyāti yena kenaci cīvarena santuṭṭhiyā. Nevattānukkaṃsetīti ahaṃ paṃsukūliko mayā upasampadamāḷeyeva paṃsukūlikaṅgaṃ gahitaṃ, ko mayā sadiso atthīti attukkaṃsanaṃ na karoti. Na paraṃ vambhetīti ime panae bhikkhū na paṃsukūlikāti vā paṃsukūlikaṅgamattampi etesaṃ natthīti vā evaṃ paraṃ na vambheti. Yo hi tattha dakkhoti yo tasmiṃ cīvarasantose, vaṇṇavādādīsu vā dakkho cheko byatto. Analasoti sātaccakiriyāya ālasiyavirahito. Sampajāno paṭissatoti sampajānapaāya ceva satiyā ca yutto. Ariyavaṃse ṭhitoti ariyavaṃse patiṭṭhito.

Itarītarena piṇḍapātenāti yena kenaci piṇḍapātena. Etthāpi piṇḍapāto jānitabbo. Piṇḍapātakkhettaṃ jānitabbaṃ, piṇḍapātasantoso jānitabbo, piṇḍapātapaṭisaṃyuttaṃ dhutaṅgaṃ jānitabbaṃ. Tattha piṇḍapātoti odano, kummāso, sattu, maccho, maṃsaṃ, khīraṃ, dadhi, sappi, navanītaṃ, telaṃ, madhu, phāṇitaṃ, yāgu, khādanīyaṃ, sāyanīyaṃ, lehanīyanti soḷasa piṇḍapātā.

Piṇḍapātakkhettanti saṅghabhattaṃ, uddesabhattaṃ, nimantanaṃ, salākabhattaṃ, pakkhikaṃ, uposathikaṃ, pāṭipadikaṃ, āgantukabhattaṃ, gamikabhattaṃ, gilānabhattaṃ, gilānupaṭṭhākabhattaṃ, dhurabhattaṃ, kuṭibhattaṃ, vārabhattaṃ, vihārabhattanti pannarasa piṇḍapātakkhettāni.

Piṇḍapātasantosoti piṇḍapāte vitakkasantoso, gamanasantoso, pariyesanasantoso paṭilābhasantoso, paṭiggahaṇasantoso, mattappaṭiggahaṇasantoso, loluppavivajjanasantoso, yathālābhasantoso, yathābalasantoso, yathāsāruppasantoso, upakārasantoso, parimāṇasantoso, paribhogasantoso, sannidhiparivajjanasantoso, vissajjanasantosoti pannarasa santosā.

Tattha sādako bhikkhu mukhaṃ dhovitvā vitakketi. Piṇḍapātikena pana gaṇena saddhiṃ caratā sāyaṃ therūpaṭṭhānakāle sve kattha piṇḍāya carissāmāti asukagāme, bhanteti, ettakaṃ cintetvā tato paṭṭhāya na vitakketabbaṃ. Ekacārikena vitakkamāḷake ṭhatvā vitakketabbaṃ. Tato paraṃ vitakkento ariyavaṃsā cuto hoti paribāhiro. Ayaṃ vitakkasantoso nāma.

Piṇḍāya pavisantena kuhiṃ labhissāmīti acintetvā kammaṭṭhānasīsena gantabbaṃ. Ayaṃ gamanasantoso nāma.

Pariyesantena yaṃ vā taṃ vā agahetvā lajjiṃ pesalameva gahetvā pariyesitabbaṃ. Ayaṃ pariyesanasantoso nāma.

Dūratova āhariyamānaṃ disvā etaṃ manāpaṃ, etaṃ amanāpanti cittaṃ na uppādetabbaṃ. Ayaṃ paṭilābhasantoso nāma.

Imaṃ manāpaṃ gaṇhissāmi, imaṃ amanāpaṃ na gaṇhissāmīti acintetvā yaṃkici yāpanamattaṃ gahetabbameva, ayaṃ paṭiggahaṇasantoso nāma.

Ettha pana deyyadhammo bahu, dāyako appaṃ dātukāmo, appaṃ gahetabbaṃ. Deyyadhammo bahu, dāyakopi bahuṃ dātukāmo, pamāṇeneva gahetabbaṃ. Deyyadhammo na bahu, dāyakopi appaṃ dātukāmo, appaṃ gahetabbaṃ. Deyyadhammo na bahu, dāyako pana bahuṃ dātukāmo, pamāṇena gahetabbaṃ. Paṭiggahaṇasmihi mattaṃ ajānanto manussānaṃ pasādaṃ makkheti, saddhādeyyaṃ vinipāteti, sāsanaṃ na karoti, vijātamātuyāpi cittaṃ gahetuṃ na sakkoti. Iti mattaṃ jānitvāva paṭiggahetabbanti ayaṃ mattappaṭiggahaṇasantoso nāma.

Saddhakulāniyeva agantvā dvārappaṭipāṭiyā gantabbaṃ. Ayaṃ loluppavivajjanasantoso nāma. Yathālābhasantosādayo cīvare vuttanayā eva.

Piṇḍapātaṃ paribhujitvā samaṇadhammaṃ anupālessāmīti evaṃ upakāraṃ atvā paribhujanaṃ upakārasantoso nāma.

Pattaṃ pūretvā ānītaṃ na paṭiggahetabbaṃ, anupasampanne sati tena gāhāpetabbaṃ, asati harāpetvā paṭiggahaṇamattaṃ gahetabbaṃ. Ayaṃ parimāṇasantoso nāma.

Jighacchāya paṭivinodanaṃ idamettha nissaraṇanti evaṃ paribhujanaṃ paribhogasantoso nāma.

Nidahitvā na paribhujitabbanti ayaṃ sannidhiparivajjanasantoso nāma.

Mukhaṃ anoloketvā sāraṇīyadhamme ṭhitena vissajjetabbaṃ. Ayaṃ vissajjanasantoso nāma.

Piṇḍapātapaṭisaṃyuttāni pana paca dhutaṅgāni piṇḍapātikaṅgaṃ, sapadānacārikaṅgaṃ, ekāsanikaṅgaṃ , pattapiṇḍikaṅgaṃ, khalupacchābhattikaṅganti. Tesaṃ vitthārakathā visuddhimagge vuttā. Iti piṇḍapātasantosamahāariyavaṃsaṃ pūrayamāno bhikkhu imāni paca dhutaṅgāni gopeti. Imāni gopento piṇḍapātasantosamahāariyavaṃsena santuṭṭho hoti. Vaṇṇavādītiādīni vuttanayeneva veditabbāni.

Senāsanenāti idha senāsanaṃ jānitabbaṃ, senāsanakkhettaṃ jānitabbaṃ, senāsanasantoso jānitabbo, senāsanapaṭisaṃyuttaṃ dhutaṅgaṃ jānitabbaṃ. Tattha senāsananti maco, pīṭhaṃ, bhisi, bimbohanaṃ, vihāro, aḍḍhayogo, pāsādo, hammiyaṃ, guhā, leṇaṃ, aṭṭo, māḷo , veḷugumbo, rukkhamūlaṃ, yattha vā pana bhikkhū paṭikkamantīti imāni pannarasa senāsanāni.

Senāsanakkhettanti saṅghato vā gaṇato vā ātito vā mittato vā attano vā dhanena paṃsukūlaṃ vāti cha khettāni.

Senāsanasantosoti senāsane vitakkasantosādayo pannarasa santosā. Te piṇḍapāte vuttanayeneva veditabbā. Senāsanapaṭisaṃyuttāni pana paca dhutaṅgāni āraikaṅgaṃ, rukkhamūlikaṅgaṃ, abbhokāsikaṅgaṃ, sosānikaṅgaṃ, yathāsantatikaṅganti. Tesaṃ vitthārakathā visuddhimagge vuttā. Iti senāsanasantosamahāariyavaṃsaṃ pūrayamāno bhikkhu imāni paca dhutaṅgāni gopeti. Imāni gopento senāsanasantosamahāariyavaṃsena santuṭṭho hoti.

Gilānapaccayo pana piṇḍapāteyeva paviṭṭho. Tattha yathālābhayathābalayathāsāruppasantoseneva santussitabbaṃ. Nesajjikaṅgaṃ bhāvanārāmaariyavaṃsaṃ bhajati. Vuttampi cetaṃ

Paca senāsane vuttā, paca āhāranissitā;

Eko vīriyasaṃyutto, dve ca cīvaranissitāti.

Iti āyasmā dhammasenāpati sāriputtatthero pathaviṃ pattharamāno viya sāgarakucchiṃ pūrayamāno viya ākāsaṃ vitthārayamāno viya ca paṭhamaṃ cīvarasantosaṃ ariyavaṃsaṃ kathetvā candaṃ uṭṭhāpento viya sūriyaṃ ullaṅghento viya ca dutiyaṃ piṇḍapātasantosaṃ kathetvā sineruṃ ukkhipento viya tatiyaṃ senāsanasantosaṃ ariyavaṃsaṃ kathetvā idāni sahassanayappaṭimaṇḍitaṃ catutthaṃ bhāvanārāmaṃ ariyavaṃsaṃ kathetuṃ puna caparaṃ āvuso bhikkhu pahānārāmo hotīti desanaṃ ārabhi.

Tattha āramanaṃ ārāmo, abhiratīti attho. Pacavidhe pahāne ārāmo assāti pahānārāmo. Kāmacchandaṃ pajahanto ramati, nekkhammaṃ bhāvento ramati, byāpādaṃ pajahanto ramatipe sabbakilese pajahanto ramati, arahattamaggaṃ bhāvento ramatīti evaṃ pahāne ratoti pahānarato. Vuttanayeneva bhāvanāya ārāmo assāti bhāvanārāmo. Bhāvanāya ratoti bhāvanārato.

Imesu pana catūsu ariyavaṃsesu purimehi tīhi terasannaṃ dhutaṅgānaṃ catupaccayasantosassa ca vasena sakalaṃ vinayapiṭakaṃ kathitaṃ hoti. Bhāvanārāmena avasesaṃ piṭakadvayaṃ. Imaṃ pana bhāvanārāmataṃ ariyavaṃsaṃ kathentena bhikkhunā paṭisambhidāmagge nekkhammapāḷiyā kathetabbo. Dīghanikāye dasuttarasuttantapariyāyena kathetabbo. Majjhimanikāye satipaṭṭhānasuttantapariyāyena kathetabbo. Abhidhamme niddesapariyāyena kathetabbo.

Tattha paṭisambhidāmagge nekkhammapāḷiyāti so nekkhammaṃ bhāvento ramati, kāmacchandaṃ pajahanto ramati. Abyāpādaṃ byāpādaṃ. Ālokasaaṃ, thinamiddhaṃ. Avikkhepaṃ uddhaccaṃ. Dhammavavatthānaṃ, vicikicchaṃ. āṇaṃ, avijjaṃ. Pāmojjaṃ, aratiṃ. Paṭhamaṃ jhānaṃ, paca nīvaraṇe. Dutiyaṃ jhānaṃ, vitakkavicāre. Tatiyaṃ jhānaṃ, pītiṃ. Catutthaṃ jhānaṃ, sukhadukkhe. Ākāsānacāyatanasamāpattiṃ bhāvento ramati, rūpasaaṃ paṭighasaaṃ nānattasaaṃ pajahanto ramati. Viāṇacāyatanasamāpattiṃpe nevasaānāsaāyatanasamāpattiṃ bhāvento ramati, ākicaāyatanasaaṃ pajahanto ramati.

Aniccānupassanaṃ bhāvento ramati, niccasaaṃ pajahanto ramati. Dukkhānupassanaṃ, sukhasaaṃ. Anattānupassanaṃ, attasaaṃ. Nibbidānupassanaṃ, nandiṃ. Virāgānupassanaṃ, rāgaṃ. Nirodhānupassanaṃ, samudayaṃ. Paṭinissaggānupassanaṃ, ādānaṃ. Khayānupassanaṃ, ghanasaaṃ. Vayānupassanaṃ, āyūhanaṃ. Vipariṇāmānupassanaṃ, dhuvasaaṃ. Animittānupassanaṃ, nimittaṃ. Apaṇihitānupassanaṃ, paṇidhiṃ. Suatānupassanaṃ abhinivesaṃ. Adhipaādhammavipassanaṃ, sārādānābhinivesaṃ. Yathābhūtaāṇadassanaṃ, sammohābhinivesaṃ. Ādīnavānupassanaṃ, ālayābhinivesaṃ. Paṭisaṅkhānupassanaṃ, appaṭisaṅkhaṃ. Vivaṭṭānupassanaṃ, saṃyogābhinivesaṃ. Sotāpattimaggaṃ , diṭṭhekaṭṭhe kilese. Sakadāgāmimaggaṃ, oḷārike kilese. Anāgāmimaggaṃ, aṇusahagate kilese. Arahattamaggaṃ bhāvento ramati, sabbakilese pajahanto ramatīti evaṃ paṭisambhidāmagge nekkhammapāḷiyā kathetabbo.

Dīghanikāyedasuttarasuttantapariyāyenāti ekaṃ dhammaṃ bhāvento ramati, ekaṃ dhammaṃ pajahanto ramatipe dasa dhamme bhāvento ramati, dasa dhamme pajahanto ramati. Katamaṃ ekaṃ dhammaṃ bhāvento ramati? Kāyagatāsatiṃ sātasahagataṃ. Imaṃ ekaṃ dhammaṃ bhāvento ramati. Katamaṃ ekaṃ dhammaṃ pajahanto ramati? Asmimānaṃ. Imaṃ ekaṃ dhammaṃ pajahanto ramati. Katame dve dhammepe katame dasa dhamme bhāvento ramati? Dasa kasiṇāyatanāni. Ime dasa dhamme bhāvento ramati. Katame dasa dhamme pajahanto ramati? Dasa micchatte. Ime dasa dhamme pajahanto ramati. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu bhāvanārāmo hotīti evaṃ dīghanikāye dasuttarasuttantapariyāyena kathetabbo.

Majjhimanikāye satipaṭṭhānasuttantapariyāyenāti ekāyano, bhikkhave, maggo sattānaṃ visuddhiyā, sokaparidevānaṃ samatikkamāya, dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya, āyassa adhigamāya, nibbānassa sacchikiriyāya yadidaṃ cattāro satipaṭṭhānā. Katame cattāro? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati vedanāsu vedanānupassī citte cittānupassī dhammesu dhammānupassī atthi dhammāti vā panassa sati paccupaṭṭhitā hoti yāvadeva āṇamattāya paṭissatimattāya anissito ca viharati na ca kici loke upādiyati. Evampi, bhikkhave, bhikkhu bhāvanārāmo hoti bhāvanārato, pahānārāmo hoti pahānarato. Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhu gacchanto vā gacchāmīti pajānātipe puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhu seyyathāpi passeyya sarīraṃ sivathikāya chaḍḍitaṃpe pūtīni cuṇṇakajātāni. So imameva kāyaṃ upasaṃharati, ayampi kho kāyo evaṃdhammo evaṃbhāvī evaṃanatītoti. Iti ajjhattaṃ vā kāye kāyānupassī viharatipe evampi kho, bhikkhave, bhikkhu bhāvanārāmo hotīti evaṃ majjhimanikāye satipaṭṭhānasuttantapariyāyena kathetabbo.

Abhidhamme niddesapariyāyenāti sabbepi saṅkhate aniccato dukkhato rogato gaṇḍatope saṃkilesikadhammato passanto ramati. Ayaṃ, bhikkhave, bhikkhu bhāvanārāmo hotīti evaṃ niddesapariyāyena kathetabbo.

Nevaattānukkaṃsetīti ajja me saṭṭhi vā sattati vā vassāni aniccaṃ dukkhaṃ anattāti vipassanāya kammaṃ karontassa, ko mayā sadiso atthīti evaṃ attukkaṃsanaṃ na karoti. Na paraṃ vambhetīti aniccaṃ dukkhanti vipassanāmattakampi natthi, kiṃ ime vissaṭṭhakammaṭṭhānā carantīti evaṃ paraṃ vambhanaṃ na karoti. Sesaṃ vuttanayameva.

 

309.

ix) Bốn Thnh chủng: Ny cc Hiền giả, ở đy, vị Tỷ-kheo tự bằng lng với bất cứ loại y no, tn thn sự bằng lng với bất cứ loại y no, khng cố gắng tm cầu y một cch khng xứng đng, khng c o no nếu khng được y, nhưng khi được y, vị ny, khng nhiễm trước, khng say m, khng c phạm tội. Vị ny dng y, thấy cc nguy hiểm v biết r sự giải thot. V tự bằng lng với bất cứ loại y no, vị ấy khng khen mnh ch người. Ở đy, vị ny kho lo, tinh cần, tỉnh gic, chnh niệm, ny cc Hiền giả, vị Tỷ-kheo ấy được gọi l một vị đ trung thnh với Thnh chủng, theo truyền thống qu khứ.

Ny cc Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ-kheo tự bằng lng với bất cứ mn ăn khất thực no, tn thn sự bằng lng với bất cứ mn ăn khất thực no, khng cố gắng tm cầu mn ăn khất thực một cch khng xứng đng, khng c o no nếu khng được mn ăn khất thực. Nhưng khi được mn ăn khất thực, vị ny khng nhiễm trước, khng say m, khng c phạm tội. Vị ny dng cc mn ăn khất thực, thấy cc nguy hiểm v biết r sự giải thot. V tự bằng lng với bất cứ mn ăn khất thực no, vị ny khng khen mnh ch người. Ở đy, vị ny kho lo, tinh cần, chnh niệm. Ny cc Hiền giả, vị Tỷ-kheo ấy được gọi l một vị đ trung thnh với Thnh chủng, theo truyền thống qu khứ.

Ny cc Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ-kheo tự bằng lng với bất cứ phng x no, tn thn sự bằng lng với bất cứ phng x no, khng cố gắng tm cầu phng x một cch khng xứng đng, khng c o no nếu khng được tr xứ. Nhưng khi được phng x, vị ny khng nhiễm trước, khng say m, khng c phạm tội. Vị ny dng cc phng x, thấy cc nguy hiểm v biết r sự giải thot. V tự bằng lng với bất cứ phng x no, vị ny khng khen mnh ch người. Ở đy, vị ny kho lo, tinh cần, tỉnh gic, chnh niệm. Ny cc Hiền giả, vị Tỷ-kheo ấy được gọi l một vị đ trung thnh với Thnh chủng, theo truyền thống qu khứ.

Ny cc Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ-kheo ưa thch đoạn trừ, hoan hỷ đoạn trừ, ưa thch tu tập, hoan hỷ tu tập. Nhờ ưa thch đoạn trừ, hoan hỷ đoạn trừ, ưa thch tu tập, hoan hỷ tu tập nn khng khen mnh ch người. Ở đy, vị Tỷ-kheo ny kho lo, tinh cần, tỉnh gic, chnh niệm. Ny cc Hiền giả, vị ấy được gọi l một vị đ trung thnh với Thnh chủng, theo truyền thống qu khứ.

310. Cattāri padhānāni. Saṃvarapadhānaṃ pahānapadhānaṃ bhāvanāpadhānaṃ [bhāvanāppadhānaṃ (syā.)] anurakkhaṇāpadhānaṃ [anurakkhanāppadhānaṃ (syā.)]. Katamacāvuso, saṃvarapadhānaṃ? Idhāvuso, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā na nimittaggāhī hoti nānubyajanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjati, rakkhati cakkhundriyaṃ, cakkhundriye saṃvaraṃ āpajjati. Sotena saddaṃ sutvā ghānena gandhaṃ ghāyitvā jivhāya rasaṃ sāyitvā kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā manasā dhammaṃ viāya na nimittaggāhī hoti nānubyajanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṃ manindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjati, rakkhati manindriyaṃ, manindriye saṃvaraṃ āpajjati. Idaṃ vuccatāvuso, saṃvarapadhānaṃ.

Katamacāvuso, pahānapadhānaṃ? Idhāvuso, bhikkhu uppannaṃ kāmavitakkaṃ nādhivāseti pajahati vinodeti byantiṃ karoti [byantī karoti (syā. kaṃ.)] anabhāvaṃ gameti. Uppannaṃ byāpādavitakkaṃpe uppannaṃ vihiṃsāvitakkaṃ uppannuppanne pāpake akusale dhamme nādhivāseti pajahati vinodeti byantiṃ karoti anabhāvaṃ gameti. Idaṃ vuccatāvuso, pahānapadhānaṃ.

Katamacāvuso , bhāvanāpadhānaṃ? Idhāvuso, bhikkhu satisambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ. Dhammavicayasambojjhaṅgaṃ bhāveti vīriyasambojjhaṅgaṃ bhāveti pītisambojjhaṅgaṃ bhāveti passaddhisambojjhaṅgaṃ bhāveti samādhisambojjhaṅgaṃ bhāveti upekkhāsambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ. Idaṃ vuccatāvuso, bhāvanāpadhānaṃ.

Katamacāvuso, anurakkhaṇāpadhānaṃ? Idhāvuso, bhikkhu uppannaṃ bhadrakaṃ [bhaddakaṃ (syā. kaṃ. pī.)] samādhinimittaṃ anurakkhati aṭṭhikasaaṃ, puḷuvakasaaṃ [puḷavakasaaṃ (sī. pī.)], vinīlakasaaṃ, vicchiddakasaaṃ, uddhumātakasaaṃ. Idaṃ vuccatāvuso, anurakkhaṇāpadhānaṃ.

Cattāri āṇāni  dhamme āṇaṃ, anvaye āṇaṃ, pariye [paricce (sī. ka.), paricchede (syā. pī. ka.) ṭīkā oloketabbā] āṇaṃ, sammutiyā āṇaṃ [sammatiāṇaṃ (syā. kaṃ.)].

Aparānipi cattāri āṇāni dukkhe āṇaṃ, dukkhasamudaye āṇaṃ, dukkhanirodhe āṇaṃ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya āṇaṃ.

310.Padhānānīti uttamavīriyāni. Saṃvarapadhānanti cakkhādīni saṃvarantassa uppannavīriyaṃ. Pahānapadhānanti kāmavitakkādayo pajahantassa uppannavīriyaṃ. Bhāvanāpadhānanti bojjhaṅge bhāventassa uppannavīriyaṃ. Anurakkhaṇāpadhānanti samādhinimittaṃ anurakkhantassa uppannavīriyaṃ.

Vivekanissitantiādīsu viveko virāgo nirodhoti tīṇipi nibbānassa nāmāni. Nibbānahi upadhivivekattā viveko. Taṃ āgamma rāgādayo virajjantīti virāgo. Nirujjhantīti nirodho. Tasmā vivekanissitantiādīsu ārammaṇavasena adhigantabbavasena vā nibbānanissitanti attho. Vossaggapariṇāminti ettha dve vossaggā pariccāgavossaggo ca pakkhandanavossaggo ca. Tattha vipassanā tadaṅgavasena kilese ca khandhe ca pariccajatīti pariccāgavossaggo. Maggo ārammaṇavasena nibbānaṃ pakkhandatīti pakkhandanavossaggo. Tasmā vossaggapariṇāminti yathā bhāviyamāno satisambojjhaṅgo vossaggatthāya pariṇamati, vipassanābhāvaca maggabhāvaca pāpuṇāti, evaṃ bhāvetīti ayamettha attho. Sesapadesupi eseva nayo.

Bhadrakanti bhaddakaṃ. Samādhinimittaṃ vuccati aṭṭhikasaādivasena adhigato samādhiyeva. Anurakkhatīti samādhiparibandhakadhamme rāgadosamohe sodhento rakkhati. Ettha ca aṭṭhikasaādikā paceva saā vuttā. Imasmiṃ pana ṭhāne dasapi asubhāni vitthāretvā kathetabbāni. Tesaṃ vitthāro visuddhimagge vuttoyeva.

Dhamme āṇanti ekapaṭivedhavasena catusaccadhamme āṇaṃ catusaccabbhantare nirodhasacce dhamme āṇaca . Yathāha tattha katamaṃ dhamme āṇaṃ? Catūsu maggesu catūsu phalesu āṇanti (vibha. 796). Anvaye āṇanti cattāri saccāni paccakkhato disvā yathā idāni, evaṃ atītepi anāgatepi imeva pacakkhandhā dukkhasaccaṃ, ayameva taṇhā samudayasaccaṃ, ayameva nirodho nirodhasaccaṃ, ayameva maggo maggasaccanti evaṃ tassa āṇassa anugatiyaṃ āṇaṃ. Tenāha  so iminā dhammena ātena diṭṭhena pattena viditena pariyogāḷhena atītānāgatena nayaṃ netīti. Pariye āṇanti paresaṃ cittaparicchede āṇaṃ. Yathāha tattha katamaṃ pariye āṇaṃ? Idha bhikkhu parasattānaṃ parapuggalānaṃ cetasā ceto paricca jānātīti (vibha. 796) vitthāretabbaṃ. Ṭhapetvā pana imāni tīṇi āṇāni avasesaṃ sammutiāṇaṃ nāma. Yathāha tattha katamaṃ sammutiāṇaṃ? Ṭhapetvā dhamme āṇaṃ ṭhapetvā anvaye āṇaṃ ṭhapetvā paricchede āṇaṃ avasesaṃ sammutiāṇanti (vibha. 796).

Dukkhe āṇādīhi arahattaṃ pāpetvā ekassa bhikkhuno niggamanaṃ catusaccakammaṭṭhānaṃ kathitaṃ. Tattha dve saccāni vaṭṭaṃ, dve vivaṭṭaṃ, vaṭṭe abhiniveso hoti, no vivaṭṭe. Dvīsu saccesu ācariyasantike pariyattiṃ uggahetvā kammaṃ karoti, dvīsu saccesu nirodhasaccaṃ nāma iṭṭhaṃ kantaṃ manāpaṃ, maggasaccaṃ nāma iṭṭhaṃ kantaṃ manāpanti savanavasena kammaṃ karoti. Dvīsu saccesu uggahaparipucchāsavanadhāraṇasammasanapaṭivedho vaṭṭati, dvīsu savanapaṭivedho vaṭṭati. Tīṇi kiccavasena paṭivijjhati, ekaṃ ārammaṇavasena. Dve saccāni duddasattā gambhīrāni, dve gambhīrattā duddasāni.

 

310.

x) Bốn tinh cần: Chế ngự tinh cần, đoạn trừ tinh cần, tu tập tinh cần, hộ tr tinh cần.

Ny cc Hiền giả, thế no l chế ngự tinh cần? Ny cc Hiền giả, ở đy vị Tỷ-kheo, khi mắt thấy sắc khng nắm giữ tướng chung, khng nắm giữ tướng ring. Những nguyn nhn g, v nhn căn khng được chế ngự, khiến tham i, ưu bi, cc c, bất thiện php khởi ln, vị Tỷ-kheo tự chế ngự nguyn nhn ấy, hộ tr nhn căn, thực hnh sự chế ngự nhn căn. Khi tai nghe tiếng... mũi ngửi hương... lưỡi nếm vị... thn cảm xc... nhận thức cc php, vị ấy khng nắm giữ tướng chung, khng nắm giữ tướng ring. Những nguyn nhn g v căn khng được chế ngự, khiến tham i, ưu bi, cc c, bất thiện php khởi ln, vị Tỷ-kheo chế ngự nguyn nhn ấy, hộ tr căn, thực hnh sự chế ngự căn. Ny cc Hiền giả, như vậy gọi l chế ngự tinh cần.

Ny cc Hiền giả, thế no l đoạn trừ tinh cần? Ny cc Hiền giả, ở đy, vị Tỷ-kheo khng chấp nhận dục tầm đ khởi ln, từ bỏ, đoạn trừ, tiu diệt, khng cho hiện hữu; khng chấp nhận sn tầm đ khởi ln... khng chấp nhận hại tầm đ khởi ln, từ bỏ, đoạn trừ, tiu diệt, khng cho hiện hữu. Ny cc Hiền giả, như vậy gọi l đoạn trừ tinh cần.

Ny cc Hiền giả, thế no l tu tập tinh cần? Ny cc Hiền giả, ở đy, vị Tỷ-kheo tu tập Niệm Gic chi, php ny y xả ly, y ly dục, y đoạn diệt, thnh thục trong đoạn trừ; tu tập Trạch php Gic chi... tu tập Tinh tấn Gic chi... tu tập Hỷ Gic chi... tu tập Khinh an Gic chi... tu tập ịnh Gic chi... tu tập Xả Gic chi, php ny y xả ly, y ly dục, y đoạn diệt, thnh thục trong đoạn trừ. Ny cc Hiền giả, như vậy gọi l tu tập tinh cần.

Ny cc Hiền giả, thế no l hộ tr tinh cần? Ny cc Hiền giả, ở đy vị Tỷ-kheo hộ tr định tướng tốt đẹp đ khởi ln, cốt tưởng, trng hm tưởng, thanh ứ tưởng, đoạn hoại tưởng, trương bnh tưởng. Ny cc Hiền giả, như vậy gọi l hộ tr tinh cần.

xi) Bốn tr: Php tr, loại tr, tha tm tr, thế tục tr.

xii) Lại bốn tr khc: Khổ tr, tập tr, diệt tr, đạo tr.

311. Cattāri sotāpattiyaṅgāni  sappurisasaṃsevo, saddhammassavanaṃ, yonisomanasikāro, dhammānudhammappaṭipatti.

Cattāri sotāpannassa aṅgāni. Idhāvuso, ariyasāvako buddhe aveccappasādena samannāgato hoti itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho, bhagavāti. Dhamme aveccappasādena samannāgato hoti svākkhāto bhagavatā dhammo sandiṭṭhiko akāliko ehipassiko opaneyyiko [opanayiko (syā. kaṃ.)] paccattaṃ veditabbo viūhīti. Saṅghe aveccappasādena samannāgato hoti suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho ujuppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho āyappaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho sāmīcippaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho yadidaṃ cattāri purisayugāni aṭṭha purisapuggalā, esa bhagavato sāvakasaṅgho āhuneyyo pāhuneyyo dakkhiṇeyyo ajalikaraṇīyo anuttaraṃ puakkhettaṃ lokassāti. Ariyakantehi sīlehi samannāgato hoti akhaṇḍehi acchiddehi asabalehi akammāsehi bhujissehi viuppasatthehi aparāmaṭṭhehi samādhisaṃvattanikehi.

Cattāri sāmaaphalāni  sotāpattiphalaṃ, sakadāgāmiphalaṃ, anāgāmiphalaṃ, arahattaphalaṃ.

Catasso dhātuyo  pathavīdhātu, āpodhātu, tejodhātu, vāyodhātu.

Cattāro āhārā  kabaḷīkāro āhāro oḷāriko vā sukhumo vā, phasso dutiyo, manosacetanā tatiyā, viāṇaṃ catutthaṃ.

Catasso viāṇaṭṭhitiyo. Rūpūpāyaṃ vā, āvuso, viāṇaṃ tiṭṭhamānaṃ tiṭṭhati rūpārammaṇaṃ [rūpāramaṇaṃ (?)] rūpappatiṭṭhaṃ nandūpasecanaṃ vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjati; vedanūpāyaṃ vā āvusope saūpāyaṃ vā, āvusope saṅkhārūpāyaṃ vā, āvuso, viāṇaṃ tiṭṭhamānaṃ tiṭṭhati saṅkhārārammaṇaṃ saṅkhārappatiṭṭhaṃ nandūpasecanaṃ vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjati.

Cattāri agatigamanāni  chandāgatiṃ gacchati, dosāgati gacchati, mohāgatiṃ gacchati, bhayāgatiṃ gacchati.

Cattāro taṇhuppādā  cīvarahetu vā, āvuso, bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati; piṇḍapātahetu vā, āvuso, bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati; senāsanahetu vā, āvuso, bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati; itibhavābhavahetu vā, āvuso, bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati.

Catasso paṭipadā  dukkhā paṭipadā dandhābhiā, dukkhā paṭipadā khippābhiā, sukhā paṭipadā dandhābhiā, sukhā paṭipadā khippābhiā.

Aparāpi catasso paṭipadā  akkhamā paṭipadā, khamā paṭipadā, damā paṭipadā, samā paṭipadā.

Cattāri dhammapadāni  anabhijjhā dhammapadaṃ, abyāpādo dhammapadaṃ, sammāsati dhammapadaṃ, sammāsamādhi dhammapadaṃ.

Cattāri dhammasamādānāni  atthāvuso, dhammasamādānaṃ paccuppannadukkhaceva āyatica dukkhavipākaṃ. Atthāvuso, dhammasamādānaṃ paccuppannadukkhaṃ āyatiṃ sukhavipākaṃ. Atthāvuso, dhammasamādānaṃ paccuppannasukhaṃ āyatiṃ dukkhavipākaṃ. Atthāvuso, dhammasamādānaṃ paccuppannasukhaceva āyatica sukhavipākaṃ.

Cattāro dhammakkhandhā  sīlakkhandho, samādhikkhandho, paākkhandho, vimuttikkhandho.

Cattāri balāni  vīriyabalaṃ, satibalaṃ, samādhibalaṃ, paābalaṃ.

Cattāri adhiṭṭhānāni  paādhiṭṭhānaṃ, saccādhiṭṭhānaṃ, cāgādhiṭṭhānaṃ, upasamādhiṭṭhānaṃ.

Sotāpattiyaṅgādicatukkavaṇṇanā

311.Sotāpattiyaṅgānīti sotāpattiyā aṅgāni, sotāpattimaggassa paṭilābhakāraṇānīti attho. Sappurisasaṃsevoti buddhādīnaṃ sappurisānaṃ upasaṅkamitvā sevanaṃ. Saddhammassavananti sappāyassa tepiṭakadhammassa savanaṃ. Yonisomanasikāroti aniccādivasena manasikāro. Dhammānudhammappaṭipattīti lokuttaradhammassa anudhammabhūtāya pubbabhāgapaṭipattiyā paṭipajjanaṃ.

Aveccappasādenāti acalappasādena. Itipi so bhagavātiādīni visuddhimagge vitthāritāni. Phaladhātuāhāracatukkāni uttānatthāneva. Apicettha lūkhapaṇītavatthuvasena oḷārikasukhumatā veditabbā.

Viāṇaṭṭhitiyoti viāṇaṃ etāsu tiṭṭhatīti viāṇaṭṭhitiyo. Ārammaṇaṭṭhitivasenetaṃ vuttaṃ. Rūpūpāyanti rūpaṃ upagataṃ hutvā. Pacavokārabhavasmihi abhisaṅkhāraviāṇaṃ rūpakkhandhaṃ nissāya tiṭṭhati. Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Rūpārammaṇanti rūpakkhandhagocaraṃ rūpapatiṭṭhitaṃ hutvā. Nandūpasecananti lobhasahagataṃ sampayuttanandiyāva upasittaṃ hutvā. Itaraṃ upanissayakoṭiyā. Vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjatīti saṭṭhipi sattatipi vassāni evaṃ pavattamānaṃ vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjati. Vedanūpāyādīsupi eseva nayo. Imehi pana tīhi padehi catuvokārabhave abhisaṅkhāraviāṇaṃ vuttaṃ. Tassa yāvatāyukaṃ pavattanavasena vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjanā veditabbā. Catukkavasena pana desanāya āgatattā viāṇūpāyanti na vuttaṃ. Evaṃ vuccamāne ca katamaṃ nu kho ettha kammaviāṇaṃ, katamaṃ vipākaviāṇanti sammoho bhaveyya, tasmāpi na vuttaṃ. Agatigamanāni vitthāritāneva.

Cīvarahetūti tattha manāpaṃ cīvaraṃ labhissāmīti cīvarakāraṇā uppajjati. Iti bhavābhavahetūti ettha itīti nidassanatthe nipāto. Yathā cīvarādihetu, evaṃ bhavābhavahetūpīti attho. Bhavābhavoti cettha paṇītapaṇītatarāni telamadhuphāṇitādīni adhippetāni. Imesaṃ pana catunnaṃ taṇhuppādānaṃ pahānatthāya paṭipāṭiyāva cattāro ariyavaṃsā desitāti veditabbā. Paṭipadācatukkaṃ heṭṭhā vuttameva. Akkhamādīsu padhānakaraṇakāle sītādīni na khamatīti akkhamā. Khamatīti khamā. Indriyadamanaṃ damā. Uppannaṃ kāmavitakkaṃ nādhivāsetītiādinā nayena vitakkasamanaṃ samā.

Dhammapadānīti dhammakoṭṭhāsāni. Anabhijjhā dhammapadaṃ nāma alobho vā alobhasīsena adhigatajjhānavipassanāmaggaphalanibbānāni vā. Abyāpādo dhammapadaṃ nāma akopo vā mettāsīsena adhigatajjhānādīni vā. Sammāsati dhammapadaṃ nāma suppaṭṭhitasati vā satisīsena adhigatajjhānādīni vā. Sammāsamādhi dhammapadaṃ nāma samāpatti vā aṭṭhasamāpattivasena adhigatajjhānavipassanāmaggaphalanibbānāni vā. Dasāsubhavasena vā adhigatajjhānādīni anabhijjhā dhammapadaṃ. Catubrahmavihāravasena adhigatāni abyāpādo dhammapadaṃ. Dasānussatiāhārepaṭikūlasaāvasena adhigatāni sammāsati dhammapadaṃ. Dasakasiṇaānāpānavasena adhigatāni sammāsamādhi dhammapadanti.

Dhammasamādānesu paṭhamaṃ acelakapaṭipadā. Dutiyaṃ tibbakilesassa arahattaṃ gahetuṃ asakkontassa assumukhassāpi rudato parisuddhabrahmacariyacaraṇaṃ. Tatiyaṃ kāmesu pātabyatā. Catutthaṃ cattāro paccaye alabhamānassāpi jhānavipassanāvasena sukhasamaṅgino sāsanabrahmacariyaṃ.

Dhammakkhandhāti ettha guṇaṭṭho khandhaṭṭho. Sīlakkhandhoti sīlaguṇo. Ettha ca phalasīlaṃ adhippetaṃ. Sesapadesupi eseva nayo. Iti catūsupi ṭhānesu phalameva vuttaṃ.

Balānīti upatthambhanaṭṭhena akampiyaṭṭhena ca balāni. Tesaṃ paṭipakkhehi kosajjādīhi akampaniyatā veditabbā. Sabbānipi samathavipassanāmaggavasena lokiyalokuttarāneva kathitāni.

Adhiṭṭhānānīti ettha adhīti upasaggamattaṃ. Atthato pana tena vā tiṭṭhanti, tattha vā tiṭṭhanti, ṭhānameva vā taṃtaṃguṇādhikānaṃ purisānaṃ adhiṭṭhānaṃ, paāva adhiṭṭhānaṃ paādhiṭṭhānaṃ. Ettha ca paṭhamena aggaphalapaā. Dutiyena vacīsaccaṃ. Tatiyena āmisapariccāgo. Catutthena kilesūpasamo kathitoti veditabbo. Paṭhamena ca kammassakatapaaṃ vipassanāpaaṃ vā ādiṃ katvā phalapaā kathitā. Dutiyena vacīsaccaṃ ādiṃ katvā paramatthasaccaṃ nibbānaṃ. Tatiyena āmisapariccāgaṃ ādiṃ katvā aggamaggena kilesapariccāgo. Catutthena samāpattivikkhambhite kilese ādiṃ katvā aggamaggena kilesavūpasamo. Paādhiṭṭhānena vā ekena arahattaphalapaā kathitā. Sesehi paramatthasaccaṃ. Saccādhiṭṭhānena vā ekena paramatthasaccaṃ kathitaṃ. Sesehi arahattapaāti mūsikābhayatthero āha.

 

311.

xiii) Bốn Dự lưu hướng chi: Thiện nhn thn cận, diệu php thnh thọ, như l tc , php ty php hnh.

xiv) Bốn Dự lưu quả chi: Ở đy Thnh đệ tử thnh tựu lng tin tuyệt đối với Phật - "y l Thế Tn, bậc A-la-hn, Chnh ẳng Gic, Minh Hạnh Tc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, V Thượng Sĩ, iều Ngự Trượng Phu, Thin Nhơn Sư, Phật, Thế Tn". Vị ny thnh tựu lng tin tuyệt đối đối với Php - "Php được Thế Tn kho lo thuyết giảng, Php ấy l thiết thực hiện tại, vượt ngoi thời gian, đến m thấy, c hiệu năng hướng thượng, chỉ người c tr mới tự mnh gic hiểu". Vị ấy thnh tựu lng tin tuyệt đối chng Tăng: "Chng Tăng đệ tử của Thế Tn l đầy đủ diệu hạnh, chng Tăng đệ tử của Thế Tn l đầy đủ trực hạnh, chng Tăng đệ tử của Thế Tn l đầy đủ như l hạnh, chng Tăng đệ tử của Thế Tn l đầy đủ chnh hạnh, tức l bốn đi, tm vị. Chng tăng đệ tử của Thế Tn ny đng cung knh, đng tn trọng, đng được cng dường, đng được chấp tay, l phước điền v thượng ở đời". Vị ấy thnh tựu giới đức được cc bậc Thnh i mộ, khng bị hư hoại, khng bị tỳ vết, được thực hnh lin tục, khng bị khiếm khuyết khiến con người tự tại, được bậc Thnh tn thn, khng bị nhiễm , hướng đến thiền định.

xv) Bốn Sa mn quả: Dự lưu quả, Nhứt lai quả, Bất lai quả, A-la-hn quả.

xvi) Bốn giới: ịa giới, thủy giới, hỏa giới, phong giới.

xvii) Bốn thực: on thực, th hay tế; xc thực l thứ hai; tư niệm thực l thứ ba; thức thực l thứ tư.

xviii) Bốn thức tr: Ny cc Hiền giả, khi duyn sắc, thức khởi ln v an tr, thức ấy lấy sắc lm cảnh, lấy sắc lm sở y, lấy sắc lm căn cứ thọ hưởng, được tăng trưởng, tăng thịnh, tăng quảng. Ny cc Hiền giả, hay duyn thọ, thức... hay duyn tưởng... Ny cc Hiền giả, hay duyn hnh, thức khởi ln v an tr, thức ấy lấy hnh lm cảnh, lấy hnh lm sở y, lấy hnh lm căn cứ thọ hưởng, được tăng trưởng, tăng thịnh, tăng quảng.

xix) Bốn bất hnh xứ hạnh: Tham dục bất hnh xứ hạnh, sn bất hnh xứ hạnh, si bất hnh xứ hạnh, bố y bất hnh xứ hạnh.

xx) Bốn i sanh: Ny cc Hiền giả, do nhơn y phục, vị Tỷ-kheo khởi ln lng tham i. Ny cc Hiền giả, do nhơn đồ ăn khất thực, vị Tỷ-kheo khởi ln lng tham i. Ny cc Hiền giả, do nhơn phng x, vị Tỷ-kheo khởi ln lng tham i. Ny cc Hiền giả, do nhơn hữu v phi hữu, vị Tỷ-kheo khởi ln lng tham i.

xxi) Bốn hnh: Khổ hnh tr chứng, khổ hnh tốc chứng, lạc hnh tr chứng, lạc hnh tốc chứng.

xxvii) Bốn loại hnh khc: Bất kham nhẫn hnh, kham nhẫn hnh, điều phục hnh, tịch tịnh hnh.

xxiii) Bốn php tc: V tham php tc, v sn php tc, chnh niệm php tc, chnh định php tc.

xxiv) Bốn php thọ: Ny cc Hiền giả, c php thọ, hiện tại khổ v tương lai quả bo khổ. Ny cc Hiền giả, c php thọ, hiện tại khổ v tương lai quả bo lạc. Ny cc Hiền giả, c php thọ, hiện tại lạc v tương lai quả bo khổ. Ny cc Hiền giả c php thọ, hiện tại lạc v tương lai quả bo lạc.

xxy) Bốn php uẩn: Giới uẩn, định uẩn, cng đức uẩn, giải thot uẩn.

xxvi) Bốn lực: Tinh tấn lực, niệm lực, định lực, tuệ lực.

xxvii) Bốn thắng xứ: Tuệ thắng xứ, đế thắng xứ, xả thắng xứ, chỉ tức thắng xứ (Bốn nguyện).

 

312. Cattāri pahabyākaraṇāni [cattāro pahābyākaraṇā (sī. syā. kaṃ. pī.)] ekaṃsabyākaraṇīyo paho, paṭipucchābyākaraṇīyo paho, vibhajjabyākaraṇīyo paho, ṭhapanīyo paho.

Cattāri kammāni  atthāvuso, kammaṃ kaṇhaṃ kaṇhavipākaṃ; atthāvuso, kammaṃ sukkaṃ sukkavipākaṃ; atthāvuso, kammaṃ kaṇhasukkaṃ kaṇhasukkavipākaṃ; atthāvuso, kammaṃ akaṇhaasukkaṃ akaṇhaasukkavipākaṃ kammakkhayāya saṃvattati.

Cattāro sacchikaraṇīyā dhammā  pubbenivāso satiyā sacchikaraṇīyo; sattānaṃ cutūpapāto cakkhunā sacchikaraṇīyo; aṭṭha vimokkhā kāyena sacchikaraṇīyā; āsavānaṃ khayo paāya sacchikaraṇīyo.

Cattāro oghā  kāmogho, bhavogho, diṭṭhogho, avijjogho.

Cattāro yogā  kāmayogo, bhavayogo, diṭṭhiyogo, avijjāyogo.

Cattāro visaogā  kāmayogavisaogo, bhavayogavisaogo, diṭṭhiyogavisaogo, avijjāyogavisaogo.

Cattāro ganthā  abhijjhā kāyagantho, byāpādo kāyagantho, sīlabbataparāmāso kāyagantho, idaṃsaccābhiniveso kāyagantho.

Cattāri upādānāni  kāmupādānaṃ [kāmūpādānaṃ (sī. pī.) evamitaresupi], diṭṭhupādānaṃ, sīlabbatupādānaṃ, attavādupādānaṃ.

Catasso yoniyo  aṇḍajayoni, jalābujayoni, saṃsedajayoni, opapātikayoni.

Catasso gabbhāvakkantiyo. Idhāvuso, ekacco asampajāno mātukucchiṃ okkamati, asampajāno mātukucchismiṃ ṭhāti, asampajāno mātukucchimhā nikkhamati, ayaṃ paṭhamā gabbhāvakkanti. Puna caparaṃ, āvuso, idhekacco sampajāno mātukucchiṃ okkamati, asampajāno mātukucchismiṃ ṭhāti, asampajāno mātukucchimhā nikkhamati, ayaṃ dutiyā gabbhāvakkanti. Puna caparaṃ, āvuso, idhekacco sampajāno mātukucchiṃ okkamati, sampajāno mātukucchismiṃ ṭhāti, asampajāno mātukucchimhā nikkhamati, ayaṃ tatiyā gabbhāvakkanti. Puna caparaṃ, āvuso, idhekacco sampajāno mātukucchiṃ okkamati, sampajāno mātukucchismiṃ ṭhāti, sampajāno mātukucchimhā nikkhamati, ayaṃ catutthā gabbhāvakkanti.

Cattāro attabhāvapaṭilābhā. Atthāvuso, attabhāvapaṭilābho, yasmiṃ attabhāvapaṭilābhe attasacetanāyeva kamati, no parasacetanā. Atthāvuso, attabhāvapaṭilābho, yasmiṃ attabhāvapaṭilābhe parasacetanāyeva kamati, no attasacetanā. Atthāvuso, attabhāvapaṭilābho, yasmiṃ attabhāvapaṭilābhe attasacetanā ceva kamati parasacetanā ca. Atthāvuso, attabhāvapaṭilābho, yasmiṃ attabhāvapaṭilābhe neva attasacetanā kamati, no parasacetanā.

Pahabyākaraṇādicatukkavaṇṇanā

312.Pahabyākaraṇāni mahāpadesakathāya vitthāritāneva.

Kaṇhanti kāḷakaṃ dasaakusalakammapathakammaṃ. Kaṇhavipākanti apāye nibbattanato kāḷakavipākaṃ. Sukkanti paṇḍaraṃ kusalakammapathakammaṃ. Sukkavipākanti sagge nibbattanato paṇḍaravipākaṃ. Kaṇhasukkanti missakakammaṃ. Kaṇhasukkavipākanti sukhadukkhavipākaṃ. Missakakammahi katvā akusalena tiracchānayoniyaṃ maṅgalahatthiṭṭhānādīsu uppanno kusalena pavatte sukhaṃ vedayati. Kusalena rājakulepi nibbatto akusalena pavatte dukkhaṃ vedayati. Akaṇhaasukkanti kammakkhayakaraṃ catumaggaāṇaṃ adhippetaṃ. Tahi yadi kaṇhaṃ bhaveyya, kaṇhavipākaṃ dadeyya. Yadi sukkaṃ bhaveyya, sukkavipākaṃ dadeyya. Ubhayavipākassa pana adānato akaṇhāsukkavipākattā akaṇhaṃ asukkanti ayamettha attho.

Sacchikaraṇīyāti paccakkhakaraṇena ceva paṭilābhena ca sacchikātabbā. Cakkhunāti dibbacakkhunā. Kāyenāti sahajātanāmakāyena. Paāyāti arahattaphalaāṇena.

Oghāti vaṭṭasmiṃ satte ohananti osīdāpentīti oghā. Tattha pacakāmaguṇiko rāgo kāmogho. Rūpārūpabhavesu chandarāgo bhavogho. Tathā jhānanikanti sassatadiṭṭhisahagato ca rāgo. Dvāsaṭṭhi diṭṭhiyo diṭṭhogho.

Vaṭṭasmiṃ yojentīti yogā. Te oghā viya veditabbā.

Visaṃyojentīti visaogā. Tattha asubhajjhānaṃ kāmayogavisaṃyogo. Taṃ pādakaṃ katvā adhigato anāgāmimaggo ekanteneva kāmayogavisaogo nāma. Arahattamaggo bhavayogavisaogo nāma. Sotāpattimaggo diṭṭhiyogavisaogo nāma. Arahattamaggo avijjāyogavisaogo nāma.

Ganthanavasena ganthā. Vaṭṭasmiṃ nāmakāyaceva rūpakāyaca ganthati bandhati palibundhatīti kāyagantho.Idaṃsaccābhinivesoti idameva saccaṃ, moghamaanti evaṃ pavatto diṭṭhābhiniveso.

Upādānānīti ādānaggahaṇāni. Kāmoti rāgo, soyeva gahaṇaṭṭhena upādānanti kāmupādānaṃ. Diṭṭhīti micchādiṭṭhi, sāpi gahaṇaṭṭhena upādānanti diṭṭhupādānaṃ. Iminā suddhīti evaṃ sīlavatānaṃ gahaṇaṃ sīlabbatupādānaṃ. Attāti etena vadati ceva upādiyati cāti attavādupādānaṃ.

Yoniyoti koṭṭhāsā. Aṇḍe jātāti aṇḍajā. Jalābumhi jātāti jalābujā. Saṃsede jātāti saṃsedajā. Sayanasmiṃ pūtimacchādīsu ca nibbattānametaṃ adhivacanaṃ. Vegena āgantvā upapatitā viyāti opapātikā. Tattha devamanussesu saṃsedajaopapātikānaṃ ayaṃ viseso. Saṃsedajā mandā daharā hutvā nibbattanti. Opapātikā soḷasavassuddesikā hutvā. Manussesu hi bhummadevesu ca imā catassopi yoniyo labbhanti. Tathā tiracchānesu supaṇṇanāgādīsu. Vuttahetaṃ tattha, bhikkhave, aṇḍajā supaṇṇā aṇḍajeva nāge haranti, na jalābuje na saṃsedaje na opapātiketi (saṃ. ni. 3.393). Cātumahārājikato paṭṭhāya uparidevā opapātikāyeva . Tathā nerayikā. Petesu catassopi labbhanti. Gabbhāvakkantiyo sampasādanīye kathitā eva.

Attabhāvapaṭilābhesu paṭhamo khiḍḍāpadosikavasena veditabbo. Dutiyo orabbhikādīhi ghātiyamānaurabbhādivasena. Tatiyo manopadosikāvasena. Catuttho cātumahārājike upādāya uparisesadevatāvasena. Te hi devā neva attasacetanāya maranti, na parasacetanāya.

 

312.

xxviii) Bốn cch trả lời cu hỏi: Trả lời cu hỏi một cch dứt khot, trả lời cu hỏi bằng cch phn tch, trả lời cu hỏi bằng cch cật vấn, trả lời cu hỏi bằng cch giả lơ, bỏ qua.

xxix) Bốn nghiệp: Ny cc Hiền giả, c hắc nghiệp hắc bo. Ny cc Hiền giả, c bạch nghiệp bạch bo. Ny cc Hiền giả, c hắc bạch nghiệp, hắc bạch bo. Ny cc Hiền giả, c phi hắc phi bạch nghiệp, phi hắc phi bạch bo, v đưa đến sự tận diệt cc nghiệp.

xxx) Bốn php cần phải chứng ngộ: Tc mạng cần phải chứng ngộ bởi niệm. Sanh tử cần phải chứng ngộ bởi nhn. Tm giải thot cần phải chứng ngộ bởi thn. Lậu tận cần phải chứng ngộ bởi Tuệ.

xxxi) Bốn bộc lưu: Dục bộc lưu, hữu bộc lưu, kiến bộc lưu, v minh bộc lưu.

xxxii) Bốn ch: Dục ch, hữu ch, kiến ch, v minh ch.

xxxiii) Bốn ly ch: Ly dục ch, ly hữu ch, ly kiến ch, ly v minh ch.

xxxiv) Bốn hệ phược: Tham thn hệ, sn thn hệ, giới cấm thủ thn hệ, thử thực chấp thn hệ.

xxxv) Bốn thủ: Dục thủ, kiến thủ, giới cấm thủ, ng thuyết thủ.

xxxvi) Bốn sanh: Non sanh, thai sanh, thấp sanh, ha sanh.

xxxvii) Bốn nhập thai: Ny cc Hiền giả, ở đy, c loi khng tỉnh gic nhập mẫu thai, khng tỉnh gic tr mẫu thai, khng tỉnh gic xuất mẫu thai. l loại nhập thai thứ nhất. Lại nữa, ny cc Hiền giả, ở đy, c loại tỉnh gic nhập mẫu thai, khng tỉnh gic tr mẫu thai, khng tỉnh gic xuất mẫu thai. l loại nhập thai thứ hai. Lại nữa, ny cc Hiền giả, ở đy, c loại tỉnh gic nhập mẫu thai, tỉnh gic tr mẫu thai, khng tỉnh gic xuất mẫu thai. l loại nhập thai thứ ba. Lại nữa, ny cc Hiền giả, ở đy, c loại tỉnh gic nhập mẫu thai, tỉnh gic tr mẫu thai, tỉnh gic xuất mẫu thai. l loại nhập thai thứ tư.

xxxviii) Bốn phương cch được tự thể mới: Ny cc Hiền giả, c tự thể mới được, do ch của mnh, khng do ch của người khc. Ny cc Hiền giả, c tự thể mới được, do ch của người khc, khng do ch của mnh. Ny cc Hiền giả, c tự thể mới được, do ch của mnh v ch của người khc. Ny cc Hiền giả, c tự thể mới được khng do ch của mnh, khng do ch của người khc.

313. Catasso dakkhiṇāvisuddhiyo. Atthāvuso, dakkhiṇā dāyakato visujjhati no paṭiggāhakato. Atthāvuso, dakkhiṇā paṭiggāhakato visujjhati no dāyakato. Atthāvuso, dakkhiṇā neva dāyakato visujjhati no paṭiggāhakato. Atthāvuso, dakkhiṇā dāyakato ceva visujjhati paṭiggāhakato ca.

Cattāri saṅgahavatthūni  dānaṃ, peyyavajjaṃ [piyavajjaṃ (syā. kaṃ. ka.)], atthacariyā, samānattatā.

Cattāro anariyavohārā  musāvādo, pisuṇāvācā, pharusāvācā, samphappalāpo.

Cattāro ariyavohārā  musāvādā veramaṇī [veramaṇi (ka.)], pisuṇāya vācāya veramaṇī, pharusāya vācāya veramaṇī, samphappalāpā veramaṇī.

Aparepi cattāro anariyavohārā  adiṭṭhe diṭṭhavāditā, assute sutavāditā, amute mutavāditā, aviāte viātavāditā.

Aparepi cattāro ariyavohārā  adiṭṭhe adiṭṭhavāditā, assute assutavāditā, amute amutavāditā, aviāte aviātavāditā.

Aparepi cattāro anariyavohārā  diṭṭhe adiṭṭhavāditā, sute assutavāditā, mute amutavāditā, viāte aviātavāditā.

Aparepi cattāro ariyavohārā  diṭṭhe diṭṭhavāditā, sute sutavāditā, mute mutavāditā, viāte viātavāditā.

 

Dakkhiṇāvisuddhādicatukkavaṇṇanā

313.Dakkhiṇāvisuddhiyoti dānasaṅkhātā dakkhiṇā visujjhanti mahapphalā honti etāhīti dakkhiṇāvisuddhiyo.

Dāyakato visujjhati, no paṭiggāhakatoti yattha dāyako sīlavā hoti, dhammenuppannaṃ deyyadhammaṃ deti, paṭiggāhako dussīlo. Ayaṃ dakkhiṇā vessantaramahārājassa dakkhiṇāsadisā. Paṭiggāhakatovisujjhati, no dāyakatoti yattha paṭiggāhako sīlavā hoti, dāyako dussīlo, adhammenuppannaṃ deti, ayaṃ dakkhiṇā coraghātakassa dakkhiṇāsadisā. Neva dāyakato visujjhati, no paṭiggāhakatoti yattha ubhopi dussīlā deyyadhammopi adhammena nibbatto. Vipariyāyena catutthā veditabbā.

Saṅgahavatthūnīti saṅgahakāraṇāni. Tāni heṭṭhā vibhattāneva.

Anariyavohārāti anariyānaṃ lāmakānaṃ vohārā.

Ariyavohārāti ariyānaṃ sappurisānaṃ vohārā.

Diṭṭhavāditāti diṭṭhaṃ mayāti evaṃ vāditā. Ettha ca taṃtaṃsamuṭṭhāpakacetanāvasena attho veditabbo.

 

313.

xxxix) Bốn sự cng dường thanh tịnh: Ny cc Hiền giả, c sự cng dường, người cng dường thanh tịnh, người nhận cng dường khng thanh tịnh. Ny cc Hiền giả, c sự cng dường, người nhận cng dường thanh tịnh, người cng dường khng thanh tịnh. Ny cc Hiền giả, c sự cng dường, cả người cng dường v người nhận cng dường đều khng thanh tịnh. Ny cc Hiền giả, c sự cng dường, người cng dường v người nhận sự cng dường đều thanh tịnh.

xl) Bốn nhiếp php: Bố th, i ngữ, lợi hnh, đồng sự.

xli) Bốn phi Thnh ngn: Vọng ngữ, lưỡng thiệt, c khẩu, ỷ ngữ.

xlii) Bốn Thnh ngn: Ly vọng ngữ, ly lưỡng thiệt, ly c khẩu, ly ỷ ngữ.

xliii) Bốn phi Thnh ngn khc: Khng thấy ni thấy, khng nghe ni nghe, khng nghĩ ni nghĩ, khng biết ni biết.

xliv) Bốn Thnh ngn khc: Khng thấy ni khng thấy, khng nghe ni khng nghe, khng nghĩ ni khng nghĩ, khng biết ni khng biết.

xlv) Bốn phi Thnh ngn khc: Thấy ni khng thấy, nghe ni khng nghe, nghĩ ni khng nghĩ, biết ni khng biết.

xlvi) Bốn Thnh ngn khc: Thấy ni thấy, nghe ni nghe, nghĩ ni nghĩ, biết ni biết.

314. Cattāro puggalā. Idhāvuso, ekacco puggalo attantapo hoti attaparitāpanānuyogamanuyutto. Idhāvuso, ekacco puggalo parantapo hoti paraparitāpanānuyogamanuyutto. Idhāvuso, ekacco puggalo attantapo ca hoti attaparitāpanānuyogamanuyutto, parantapo ca paraparitāpanānuyogamanuyutto. Idhāvuso, ekacco puggalo neva attantapo hoti na attaparitāpanānuyogamanuyutto na parantapo na paraparitāpanānuyogamanuyutto. So anattantapo aparantapo diṭṭheva dhamme nicchāto nibbuto sītībhūto [sītibhūto (ka.)] sukhappaṭisaṃvedī brahmabhūtena attanā viharati.

Aparepi cattāro puggalā. Idhāvuso, ekacco puggalo attahitāya paṭipanno hoti no parahitāya. Idhāvuso, ekacco puggalo parahitāya paṭipanno hoti no attahitāya. Idhāvuso , ekacco puggalo neva attahitāya paṭipanno hoti no parahitāya. Idhāvuso, ekacco puggalo attahitāya ceva paṭipanno hoti parahitāya ca.

Aparepi cattāro puggalā  tamo tamaparāyano, tamo jotiparāyano, joti tamaparāyano, joti jotiparāyano.

Aparepi cattāro puggalā  samaṇamacalo, samaṇapadumo, samaṇapuṇḍarīko, samaṇesu samaṇasukhumālo.

Ime kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena cattāro dhammā sammadakkhātā; tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃpe atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ.

Paṭhamabhāṇavāro niṭṭhito.

 

Attantapādicatukkavaṇṇanā

314.Attantapādīsu paṭhamo acelako. Dutiyo orabbhikādīsu aataro. Tatiyo yaayājako. Catuttho sāsane sammāpaṭipanno.

Attahitāya paṭipannādīsu paṭhamo yo sayaṃ sīlādisampanno, paraṃ sīlādīsu na samādapeti āyasmā vakkalitthero viya. Dutiyo yo attanā na sīlādisampanno, paraṃ sīlādīsu samādapeti āyasmā upanando viya. Tatiyo yo nevattanā sīlādisampanno, paraṃ sīlādīsu na samādapeti devadatto viya. Catuttho yo attanā ca sīlādisampanno paraca sīlādīsu samādapeti āyasmā mahākassapo viya.

Tamādīsu tamoti andhakārabhūto. Tamaparāyaṇoti tamameva paraṃ ayanaṃ gati assāti tamaparāyaṇo. Evaṃ sabbapadesu attho veditabbo. Ettha ca paṭhamo nīce caṇḍālādikule dujjīvite hīnattabhāve nibbattitvā tīṇi duccaritāni paripūreti. Dutiyo tathāvidho hutvā tīṇi sucaritāni paripūreti. Tatiyo uḷāre khattiyakule bahuannapāne sampannattabhāve nibbattitvā tīṇi duccaritāni paripūreti. Catuttho tādisova hutvā tīṇi sucaritāni paripūreti.

Samaṇamacaloti samaṇaacalo. Ma-kāro padasandhimattaṃ. So sotāpanno veditabbo. Sotāpanno hi catūhi vātehi indakhīlo viya parappavādehi akampiyo. Acalasaddhāya samannāgatoti samaṇamacalo. Vuttampi cetaṃ katamo ca puggalo samaṇamacalo? Idhekacco puggalo tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayāti (pu. pa. 190) vitthāro. Rāgadosānaṃ pana tanubhūtattā sakadāgāmī samaṇapadumo nāma. Tenāha katamo pana puggalo samaṇapadumo? Idhekacco puggalo sakideva imaṃ lokaṃ āgantvā dukkhassantaṃ karoti, ayaṃ vuccati puggalo samaṇapadumoti (pu. pa. 190). Rāgadosānaṃ abhāvā khippameva pupphissatīti anāgāmī samaṇapuṇḍarīko nāma. Tenāha katamo ca puggalo samaṇapuṇḍarīko? Idhekacco puggalo pacannaṃ orambhāgiyānaṃpe ayaṃ vuccati puggalo samaṇapuṇḍarīkoti (pu. pa. 190). Arahā pana sabbesampi ganthakārakilesānaṃ abhāvā samaṇesu samaṇasukhumālo nāma. Tenāha katamo ca puggalo samaṇesu samaṇasukhumālo? Idhekacco āsavānaṃ khayāpe upasampajja viharati. Ayaṃ vuccati puggalo samaṇesu samaṇasukhumāloti.

Ime kho , āvusotiādi vuttanayeneva yojetabbaṃ. Iti samapaāsāya catukkānaṃ vasena dvepahasatāni kathento thero sāmaggirasaṃ dassesīti.

Catukkavaṇṇanā niṭṭhitā.

 

314.

xlvii) Bốn loại người: Ny cc Hiền giả, ở đy, c người tự lm khổ mnh v sing năng lm khổ mnh. Ny cc Hiền giả, ở đy, c loại người lm khổ người khc, sing năng lm khổ người khc. Ny cc Hiền giả, ở đy, c loại người lm khổ mnh, sing năng lm khổ mnh; lm khổ người, sing năng lm khổ người. Ny cc Hiền giả, ở đy, c loại người khng lm khổ mnh, khng sing năng lm khổ mnh; khng lm khổ người, khng sing năng lm khổ người. Vị ny khng lm khổ mnh, khng lm khổ người ngay trong hiện tại sống ly dục, tịch tịnh, thanh lương, an lạc, thnh thiện.

xlviii) Lại bốn loại người khc: Ny cc Hiền giả, ở đy, c loại người hnh tự lợi, khng hnh lợi tha. Ny cc Hiền giả, ở đy, c loại người hnh lợi tha, khng hnh tự lợi. Ny cc Hiền giả, ở đy, c loại người, khng hnh tự lợi v khng hnh lợi tha. Ny cc Hiền giả, ở đy, c loại người hnh tự lợi v hnh lợi tha.

xlix) Lại bốn loại người khc: Sống trong bng tối v hướng đến bng tối, sống trong bng tối hướng đến nh sng, sống trong nh sng hướng đến bng tối, sống trong nh sng hướng đến nh sng.

l) Lại bốn loại người khc: Bất động Sa mn, Xch lin hoa Sa mn, Bạch lin hoa Sa mn, Diệu thiện Sa mn.

Ny cc Hiền giả, bốn Php ny được Thế Tn chơn chnh giảng dạy, vị đ biết, đ thấy, bậc A la Hn, Chnh ẳng Gic. Ở đy, mọi người cần phải cng nhau tụng đọc, khng c tranh luận, để phạm hạnh ny được trường tồn, được duy tr lu ngy, v hạnh phc cho chng sanh, v an lạc cho chng sanh, v lng thương tưởng cho đời, v lợi ch, v hạnh phc, v an lạc cho chư Thin v loi Người.

 

Pacakaṃ

315. Atthi kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena paca dhammā sammadakkhātā. Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃpe atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Katame paca?

Pacakkhandhā. Rūpakkhandho vedanākkhandho saākkhandho saṅkhārakkhandho viāṇakkhandho.

Pacupādānakkhandhā. Rūpupādānakkhandho [rūpūpādānakkhandho (sī. syā. kaṃ. pī.) evamitaresupi] vedanupādānakkhandho saupādānakkhandho saṅkhārupādānakkhandho viāṇupādānakkhandho.

Paca kāmaguṇā. Cakkhuvieyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasahitā rajanīyā , sotavieyyā saddā ghānavieyyā gandhā jivhāvieyyā rasā kāyavieyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasahitā rajanīyā.

Paca gatiyo  nirayo, tiracchānayoni, pettivisayo, manussā, devā.

Paca macchariyāni  āvāsamacchariyaṃ, kulamacchariyaṃ, lābhamacchariyaṃ, vaṇṇamacchariyaṃ, dhammamacchariyaṃ.

Paca nīvaraṇāni  kāmacchandanīvaraṇaṃ, byāpādanīvaraṇaṃ, thinamiddhanīvaraṇaṃ, uddhaccakukkuccanīvaraṇaṃ, vicikicchānīvaraṇaṃ.

Paca orambhāgiyāni saojanāni  sakkāyadiṭṭhi, vicikicchā, sīlabbataparāmāso, kāmacchando, byāpādo.

Paca uddhambhāgiyāni saojanāni  rūparāgo, arūparāgo, māno, uddhaccaṃ, avijjā.

Paca sikkhāpadāni  pāṇātipātā veramaṇī, adinnādānā veramaṇī, kāmesumicchācārā veramaṇī, musāvādā veramaṇī, surāmerayamajjappamādaṭṭhānā veramaṇī.

Pacakavaṇṇanā

315. Iti catukkavasena sāmaggirasaṃ dassetvā idāni pacakavasena dassetuṃ puna desanaṃ ārabhi. Tattha pacasu khandhesu rūpakkhandho lokiyo. Sesā lokiyalokuttarā. Upādānakkhandhā lokiyāva. Vitthārato pana khandhakathā visuddhimagge vuttā. Kāmaguṇā heṭṭhā vitthāritāva.

Sukatadukkaṭādīhi gantabbāti gatiyo. Nirayoti nirassādo. Sahokāsena khandhā kathitā. Tato paresu tīsu nibbattā khandhāva vuttā. Catutthe okāsopi.

Āvāse macchariyaṃ āvāsamacchariyaṃ. Tena samannāgato bhikkhu āgantukaṃ disvā ettha cetiyassa vā saṅghassa vā parikkhāro ṭhapitotiādīni vatvā saṅghikampi āvāsaṃ nivāreti. So kālaṅkatvā peto vā ajagaro vā hutvā nibbattati. Kule macchariyaṃ kulamacchariyaṃ. Tena samannāgato bhikkhu tehi kāraṇehi attano upaṭṭhākakule aesaṃ pavesanampi nivāreti. Lābhe macchariyaṃ lābhamacchariyaṃ. Tena samannāgato bhikkhu saṅghikampi lābhaṃ maccharāyanto yathā ae na labhanti, evaṃ karoti. Vaṇṇe macchariyaṃ vaṇṇamacchariyaṃ. Vaṇṇoti cettha sarīravaṇṇopi guṇavaṇṇopi veditabbo. Pariyattidhamme macchariyaṃ dhammamacchariyaṃ. Tena samannāgato bhikkhu imaṃ dhammaṃ pariyāpuṇitvā eso maṃ abhibhavissatīti aassa na deti. Yo pana dhammānuggahena vā puggalānuggahena vā na deti, na taṃ macchariyaṃ.

Cittaṃ nivārenti pariyonandhantīti nīvaraṇāni. Kāmacchando nīvaraṇapatto arahattamaggavajjho. Kāmarāgānusayo kāmarāgasaṃyojanapatto anāgāmimaggavajjho. Thinaṃ cittagelaaṃ . Middhaṃ khandhattayagelaaṃ. Ubhayampi arahattamaggavajjhaṃ. Tathā uddhaccaṃ. Kukkuccaṃ anāgāmimaggavajjhaṃ. Vicikicchā paṭhamamaggavajjhā.

Saṃyojanānīti bandhanāni. Tehi pana baddhesu puggalesu rūpārūpabhave nibbattā sotāpannasakadāgāmino antobaddhā bahisayitā nāma. Tesahi kāmabhave bandhanaṃ. Kāmabhave anāgāmino bahibaddhā antosayitā nāma. Tesahi rūpārūpabhave bandhanaṃ. Kāmabhave sotāpannasakadāgāmino antobaddhā antosayitā nāma. Rūpārūpabhave anāgāmino bahibaddhā bahisayitā nāma. Khīṇāsavo sabbattha abandhano.

Sikkhitabbaṃ padaṃ sikkhāpadaṃ, sikkhākoṭṭhāsoti attho. Sikkhāya vā padaṃ sikkhāpadaṃ, adhicittaadhipaāsikkhāya adhigamupāyoti attho. Ayamettha saṅkhepo. Vitthārato pana sikkhāpadakathā vibhaṅgappakaraṇe sikkhāpadavibhaṅge āgatā eva.

Tụng phẩm II

Năm php

315. Ny cc Hiền giả, c năm Php được Thế Tn chơn chnh giảng dạy, vị đ biết, đ thấy, bậc A la hn, Chnh ẳng Gic. Ở đy, mọi người cần phải cng nhau tụng đọc, khng c tranh luận, để phạm hạnh ny được trường tồn, được duy tr lu ngy, v hạnh phc cho chng sanh, v an lạc cho chng sanh, v lng thương tưởng cho đời, v lợi ch, v hạnh phc, v an lạc cho chư Thin v loi Người.

i) Năm uẩn: Sắc uẩn, thọ uẩn, tưởng uẩn, hnh uẩn, thức uẩn.

ii) Năm thủ uẩn: Sắc thủ uẩn, thọ thủ uẩn, tưởng thủ uẩn, hnh thủ uẩn, thức thủ uẩn.

iii) Năm dục cng đức: Sắc do nhn nhận thức. Sắc ny khả i, khả hỷ, khả lạc, khả , kch thch lng dục, hấp dẫn. Tiếng do tai nhận thức... Hương do mũi nhận thức... Vị do lưỡi nhận thức... Xc do thn cảm xc l khả i, khả hỷ, khả lạc, khả , kch thch lng dục, hấp dẫn.

iv) Năm th: ịa ngục, bng sanh, ngạ quỷ, Người, chư Thin.

v) Năm xan tham: Xan tham đối với tr xứ, xan tham đối với gia đnh, xan tham đối với cc vật thu hoạch, xan tham đối với sắc, xan tham đối với php.

vi) Năm triền ci: Tham dục triền ci, sn triền ci, hn trầm thụy min triền ci, trạo cử hối qu triền ci, nghi triền ci.

vii) Năm hạ phần kiết sử: Thn kiến, nghi, giới cấm thủ, tham, sn.

viii) Năm thượng phần kiết sử: Sắc tham, v sắc tham, mạn, trạo cử, v minh.

ix) Năm học xứ: Khng st sanh, khng trộm cắp, khng t dm, khng vọng ngn, khng uống cc loại rượu.

316. Paca abhabbaṭṭhānāni. Abhabbo, āvuso, khīṇāsavo bhikkhu sacicca pāṇaṃ jīvitā voropetuṃ. Abhabbo khīṇāsavo bhikkhu adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyituṃ [ādātuṃ (syā. kaṃ. pī.)]. Abhabbo khīṇāsavo bhikkhu methunaṃ dhammaṃ paṭisevituṃ. Abhabbo khīṇāsavo bhikkhu sampajānamusā bhāsituṃ. Abhabbo khīṇāsavo bhikkhu sannidhikārakaṃ kāme paribhujituṃ, seyyathāpi pubbe āgārikabhūto.

Paca byasanāni  ātibyasanaṃ, bhogabyasanaṃ, rogabyasanaṃ, sīlabyasanaṃ, diṭṭhibyasanaṃ. Nāvuso, sattā ātibyasanahetu vā bhogabyasanahetu vā rogabyasanahetu vā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjanti. Sīlabyasanahetu vā, āvuso, sattā diṭṭhibyasanahetu vā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjanti.

Paca sampadā  ātisampadā, bhogasampadā, ārogyasampadā, sīlasampadā, diṭṭhisampadā. Nāvuso, sattā ātisampadāhetu vā bhogasampadāhetu vā ārogyasampadāhetu vā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti. Sīlasampadāhetu vā, āvuso, sattā diṭṭhisampadāhetu vā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti.

Paca ādīnavā dussīlassa sīlavipattiyā. Idhāvuso , dussīlo sīlavipanno pamādādhikaraṇaṃ mahatiṃ bhogajāniṃ nigacchati, ayaṃ paṭhamo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā. Puna caparaṃ, āvuso, dussīlassa sīlavipannassa pāpako kittisaddo abbhuggacchati, ayaṃ dutiyo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā. Puna caparaṃ, āvuso, dussīlo sīlavipanno yaadeva parisaṃ upasaṅkamati yadi khattiyaparisaṃ yadi brāhmaṇaparisaṃ yadi gahapatiparisaṃ yadi samaṇaparisaṃ, avisārado upasaṅkamati maṅkubhūto, ayaṃ tatiyo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā. Puna caparaṃ, āvuso, dussīlo sīlavipanno sammūḷho kālaṃ karoti, ayaṃ catuttho ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā. Puna caparaṃ, āvuso, dussīlo sīlavipanno kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati, ayaṃ pacamo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā.

Paca ānisaṃsā sīlavato sīlasampadāya. Idhāvuso, sīlavā sīlasampanno appamādādhikaraṇaṃ mahantaṃ bhogakkhandhaṃ adhigacchati, ayaṃ paṭhamo ānisaṃso sīlavato sīlasampadāya. Puna caparaṃ, āvuso, sīlavato sīlasampannassa kalyāṇo kittisaddo abbhuggacchati, ayaṃ dutiyo ānisaṃso sīlavato sīlasampadāya. Puna caparaṃ, āvuso, sīlavā sīlasampanno yaadeva parisaṃ upasaṅkamati yadi khattiyaparisaṃ yadi brāhmaṇaparisaṃ yadi gahapatiparisaṃ yadi samaṇaparisaṃ, visārado upasaṅkamati amaṅkubhūto, ayaṃ tatiyo ānisaṃso sīlavato sīlasampadāya. Puna caparaṃ, āvuso, sīlavā sīlasampanno asammūḷho kālaṃ karoti, ayaṃ catuttho ānisaṃso sīlavato sīlasampadāya. Puna caparaṃ, āvuso, sīlavā sīlasampanno kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati, ayaṃ pacamo ānisaṃso sīlavato sīlasampadāya.

Codakena , āvuso, bhikkhunā paraṃ codetukāmena paca dhamme ajjhattaṃ upaṭṭhapetvā paro codetabbo. Kālena vakkhāmi no akālena, bhūtena vakkhāmi no abhūtena, saṇhena vakkhāmi no pharusena, atthasaṃhitena vakkhāmi no anatthasaṃhitena, mettacittena [mettācittena (katthaci)] vakkhāmi no dosantarenāti. Codakena, āvuso, bhikkhunā paraṃ codetukāmena ime paca dhamme ajjhattaṃ upaṭṭhapetvā paro codetabbo.

Abhabbaṭṭhānādipacakavaṇṇanā

316. Abhabbo, āvuso, khīṇāsavo bhikkhu sacicca pāṇantiādi desanāsīsameva, sotāpannādayopi pana abhabbā. Puthujjanakhīṇāsavānaṃ nindāpasaṃsatthampi evaṃ vuttaṃ. Puthujjano nāma gārayho, mātughātādīnipi karoti . Khīṇāsavo pana pāsaṃso, kunthakipillikaghātādīnipi na karotīti.

Byasanesu viyassatīti byasanaṃ, hitasukhaṃ khipati viddhaṃsetīti attho. ātīnaṃ byasanaṃ ātibyasanaṃ, corarogabhayādīhi ātivināsoti attho. Bhogānaṃ byasanaṃ bhogabyasanaṃ, rājacorādivasena bhogavināsoti attho. Rogo eva byasanaṃ rogabyasanaṃ. Rogo hi ārogyaṃ byasati vināsetīti byasanaṃ, sīlassa byasanaṃ sīlabyasanaṃ. Dussīlyassetaṃ nāmaṃ. Sammādiṭṭhiṃ vināsayamānā uppannā diṭṭhi eva byasanaṃ diṭṭhibyasanaṃ. Ettha ca ātibyasanādīni tīṇi neva akusalāni na tilakkhaṇāhatāni. Sīladiṭṭhibyasanadvayaṃ akusalaṃ tilakkhaṇāhataṃ. Teneva nāvuso, sattā ātibyasanahetu vātiādimāha.

ātisampadāti ātīnaṃ sampadā pāripūrī bahubhāvo. Bhogasampadāyapi eseva nayo. Ārogyassa sampadā ārogyasampadā. Pāripūrī dīgharattaṃ arogatā. Sīladiṭṭhisampadāsupi eseva nayo . Idhāpi ātisampadādayo no kusalā, na tilakkhaṇāhatā. Sīladiṭṭhisampadā kusalā, tilakkhaṇāhatā. Teneva nāvuso, sattā ātisampadāhetu vātiādimāha.

Sīlavipattisīlasampattikathā mahāparinibbāne vitthāritāva.

Codakenāti vatthusaṃsandassanā, āpattisaṃsandassanā, saṃvāsappaṭikkhepo, sāmīcippaṭikkhepoti catūhi codanāvatthūhi codayamānena. Kālena vakkhāmi no akālenāti ettha cuditakassa kālo kathito, na codakassa. Paraṃ codentena hi parisamajjhe vā uposathapavāraṇagge vā āsanasālābhojanasālādīsu vā na codetabbaṃ. Divāṭṭhāne nisinnakāle karotāyasmā okāsaṃ, ahaṃ āyasmantaṃ vattukāmoti evaṃ okāsaṃ kāretvā codetabbaṃ. Puggalaṃ pana upaparikkhitvā yo lolapuggalo abhūtaṃ vatvā bhikkhūnaṃ ayasaṃ āropeti, so okāsakammaṃ vināpi codetabbo. Bhūtenāti tacchena sabhāvena. Saṇhenāti maṭṭhena mudukena. Atthasahitenāti atthakāmatāya hitakāmatāya upetena.

316.

x) Năm bất năng xứ: Ny cc Hiền giả, một vị Lậu tận Tỷ kheo khng thể cố st hại đời sống loi hữu tnh. Một vị Lậu tận Tỷ kheo khng thể cố lấy của khng cho gọi l trộm cắp. Một vị Lậu tận Tỷ kheo khng thể cố hnh dm. Một vị Lậu tận Tỷ kheo khng thể cố tự mnh biết m ni lo. Một vị Lậu tận Tỷ kheo khng thể tiu dng cc vật chứa cất vo cc th vui dục lạc như khi cn l cư sĩ.

xi) Năm sự tổn thất: Thn thuộc tổn thất, ti sản tổn thất, tật bệnh tổn thất, giới tổn thất, kiến tổn thất. Ny cc Hiền giả, khng c loi hữu tnh no, v thn thuộc tổn thất, v ti sản tổn thất, hay v tật bệnh tổn thất, sau khi thn hoại mạng chung sanh vo khổ giới, c th, đọa xứ, địa ngục. Ny cc Hiền giả, c loi hữu tnh, v giới tổn thất hay v kiến tổn thất, sau khi thn hoại mạng chung sanh vo khổ giới, c th, đọa xứ, địa ngục.

xii) Năm sự thnh tựu: Thn thuộc thnh tựu, ti sản thnh tựu, v bệnh thnh tựu, giới thnh tựu, kiến thnh tựu. Ny cc Hiền giả, khng c loi hữu tnh no, v thn thuộc thnh tựu, v ti sản thnh tựu hay v v bệnh thnh tựu, được sanh ln thiện th, Thin giới, đời ny. Ny cc Hiền giả, c cc loi hữu tnh, v giới thnh tựu hay v kiến thnh tựu, được sanh ln thiện th, Thin giới, đời ny.

xiii) Năm điều nguy hiểm của người c giới, phạm giới: Ny cc Hiền giả, người c giới, v phạm giới luật, do phng dật thiệt hại nhiều ti sản. l điều nguy hiểm thứ nhất của người c giới, phạm c giới. Lại nữa, ny cc Hiền giả, với người c giới, phạm c giới, tiếng xấu đồn khắp. l điều nguy hiểm thứ hai của người c giới, phạm c giới. Lại nữa, ny cc Hiền giả, với người c giới, phạm c giới, khi vo hội chng no, hội chng St đế ly, hội chng B la mn, hội chng Cư sĩ hay hội chng Sa mn, người ấy vo một cch sợ sệt v dao động. l điều nguy hiểm thứ ba của người c giới, phạm c giới. Lại nữa, ny cc Hiền giả, người c giới, phạm c giới, khi mệnh chung, chết một cch m loạn. l điều nguy hiểm thứ tư của người c giới, phạm c giới. Lại nữa, ny cc Hiền giả, người c giới, phạm c giới, khi thn hoại mạng chung sanh vo khổ giới, c th, đọa xứ, địa ngục. l điều nguy hiểm thứ năm của người c giới, phạm c giới.

xiv) Năm điều lợi ch của người đủ giới, giữ giới: Ny cc Hiền giả, ở đy người đủ giới, giữ giới, nhờ khng phng dật nn được ti sản sung tc. l điều lợi ch thứ nhất cho người đủ giới, giữ giới. Ny cc Hiền giả, lại nữa người đủ giới, giữ giới được tiếng tốt đồn khắp. l điều lợi ch thứ hai cho người đủ giới, giữ giới. Ny cc Hiền giả, với người đủ giới, giữ giới, khi vo hội chng no, hội chng St đế ly, hội chng Ba la mn, hội chng Cư sĩ, hội chng Sa mn, vị ấy vo một cch đng hong, khng dao động. l điều lợi ch thứ ba cho người đủ giới, giữ giới. Ny cc Hiền giả, lại nữa người đủ giới, giữ giới khi mệnh chung chết một cch khng m loạn. l điều lợi ch thứ tư cho người đủ giới, giữ giới. Ny cc Hiền giả, lại nữa người đủ giới, giữ giới, sau khi thn hoại mạng chung được sanh ln thiện th, Thin giới, ci đời ny. Như vậy l điều lợi ch thứ năm cho người đủ giới, giữ giới.

xv) Năm php nội tm: Ny cc Hiền giả, năm php nội tm một vị Tỷ kheo cần phải c nếu muốn chỉ trch một vị khc: "Ti ni đng thời, khng phải phi thời. Ti ni đng sự thật, khng sai sự thật. Ti ni một cch từ tốn, khng ni lời c khẩu. Ti ni lời c lợi ch, khng ni lời khng c lợi ch. Ti ni lời c lng từ, khng phải lời sn hận". Ny cc Hiền giả, như vậy l năm php nội tm một vị Tỷ kheo cần phải c, nếu muốn chỉ trch một vị khc.

317. Paca padhāniyaṅgāni. Idhāvuso, bhikkhu saddho hoti, saddahati tathāgatassa bodhiṃ itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato, lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavāti. Appābādho hoti appātaṅko, samavepākiniyā gahaṇiyā samannāgato nātisītāya nāccuṇhāya majjhimāya padhānakkhamāya. Asaṭho hoti amāyāvī, yathābhūtaṃ attānaṃ āvikattā satthari vā viūsu vā sabrahmacārīsu. Āraddhavīriyo viharati akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya kusalānaṃ dhammānaṃ upasampadāya thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesu. Paavā hoti udayatthagāminiyā paāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammādukkhakkhayagāminiyā.

Padhāniyaṅgapacakavaṇṇanā

317.Padhāniyaṅgānīti padhānaṃ vuccati padahanaṃ, padhānamassa atthīti padhāniyo, padhāniyassa bhikkhuno aṅgāni padhāniyaṅgāni. Saddhoti saddhāya samannāgato. Saddhā panesā āgamanasaddhā, adhigamanasaddhā, okappanasaddhā, pasādasaddhāti catubbidhā. Tattha sabbaubodhisattānaṃ saddhā abhinīhārato āgatattā āgamanasaddhā nāma. Ariyasāvakānaṃ paṭivedhena adhigatattā adhigamanasaddhā nāma. Buddho dhammo saṅghoti vutte acalabhāvena okappanaṃ okappanasaddhā nāma. Pasāduppatti pasādasaddhā nāma. Idha okappanasaddhā adhippetā. Bodhinti catutthamaggaāṇaṃ. Taṃ suppaṭividdhaṃ tathāgatenāti saddahati. Desanāsīsameva cetaṃ, iminā pana aṅgena tīsupi ratanesu saddhā adhippetā. Yassa hi buddhādīsu pasādo balavā, tassa padhānavīriyaṃ ijjhati. Appābādhoti arogo. Appātaṅkoti niddukkho. Samavepākiniyāti samavipācanīyā. Gahaṇiyāti kammajatejodhātuyā. Nātisītāya nāccuṇhāyāti atisītagahaṇiko sītabhīrū hoti, accuṇhagahaṇiko uṇhabhīrū hoti, tesaṃ padhānaṃ na ijjhati. Majjhimagahaṇikassa ijjhati. Tenāha majjhimāya padhānakkhamāyāti. Yathābhūtaṃ attānaṃ āvikattāti yathābhūtaṃ attano aguṇaṃ pakāsetā. Udayatthagāminiyāti udayaca atthaṅgamaca gantuṃ paricchindituṃ samatthāya, etena paāsalakkhaṇapariggāhakaṃ udayabbayaāṇaṃ vuttaṃ . Ariyāyāti parisuddhāya. Nibbedhikāyāti anibbiddhapubbe lobhakkhandhādayo nibbijjhituṃ samatthāya. Sammā dukkhakkhayagāminiyāti tadaṅgavasena kilesānaṃ pahīnattā yaṃ yaṃ dukkhaṃ khīyati, tassa tassa dukkhassa khayagāminiyā. Iti sabbehi imehi padehi vipassanāpaāva kathitā. Duppaassa hi padhānaṃ na ijjhati.

317.

xvi) Năm cần chi: Ny cc Hiền giả, ở đy vị Tỷ kheo c lng tin, tin tưởng sự gic ngộ của Như Lai - "y l Thế tn, bậc A la hn, Chnh ẳng Gic, Minh Hạnh Tc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, V Thượng Sĩ, iều Ngự Trượng Phu, Thin Nhn Sư, Phật, Thế Tn". Vị ấy thiểu bệnh, thiểu no, sự tiu ha được điều ha, khng lạnh qu, khng nng qu, trung bnh hợp với sự tinh tấn. Vị ấy khng lường đảo, dối gạt, nu r tự mnh như chơn đối với bậc ạo Sư, đối với cc vị sng suốt hay đối với cc vị đồng phạm hạnh. Vị ấy sống sing năng, tinh tấn, từ bỏ cc c php, thnh tựu cc thiện php, cương quyết, kin tr nỗ lực, khng trnh n đối với cc thiện php. Vị ấy c tr tuệ, thnh tựu tr tuệ hướng đến sự sanh diệt của cc php, thnh tựu Thnh quyết trạch, đưa đến sự đoạn diệt chơn chnh cc khổ đau.

318. Paca suddhāvāsā  avihā, atappā, sudassā, sudassī, akaniṭṭhā.

Paca anāgāmino  antarāparinibbāyī, upahaccaparinibbāyī, asaṅkhāraparinibbāyī, sasaṅkhāraparinibbāyī, uddhaṃsotoakaniṭṭhagāmī.

Suddhāvāsādipacakavaṇṇanā

318.Suddhāvāsāti suddhā idha āvasiṃsu āvasanti āvasissanti vāti suddhāvāsā. Suddhāti kilesamalarahitā anāgāmikhīṇāsavā. Avihātiādīsu yaṃ vattabbaṃ, taṃ mahāpadāne vuttameva.

Anāgāmīsu āyuno majjhaṃ anatikkamitvā antarāva kilesaparinibbānaṃ arahattaṃ patto antarāparinibbāyī nāma. Majjhaṃ upahacca atikkamitvā patto upahaccaparinibbāyī nāma. Asaṅkhārena appayogena akilamanto sukhena patto asaṅkhāraparinibbāyī nāma. Sasaṅkhārena sappayogena kilamanto dukkhena patto sasaṅkhāraparinibbāyī nāma. Ime cattāro pacasupi suddhāvāsesu labbhanti. Uddhaṃsotoakaniṭṭhagāmīti ettha pana catukkaṃ veditabbaṃ. Yo hi avihāto paṭṭhāya cattāro devaloke sodhetvā akaniṭṭhaṃ gantvā parinibbāyati, ayaṃ uddhaṃsoto akaniṭṭhagāmī nāma. Yo avihāto dutiyaṃ vā tatiyaṃ vā catutthaṃ vā devalokaṃ gantvā parinibbāyati, ayaṃ uddhaṃsoto na akaniṭṭhagāmī nāma. Yo kāmabhavato akaniṭṭhesu nibbattitvā parinibbāyati, ayaṃ na uddhaṃsoto akaniṭṭhagāmī nāma. Yo heṭṭhā catūsu devalokesu tattha tattheva nibbattitvā parinibbāyati, ayaṃ na uddhaṃsoto na akaniṭṭhagāmī nāmāti.

318.

xvii) Năm tịnh cư: V Phiền thin, V Nhiệt thin, Thiện Hiện thin, Thiện Kiến thin, Sắc Cứu Cnh thin.

xviii) Năm bất hon: Trung gian Bt Niết bn, Sanh Bt Niết bn, V hnh Bt Niết bn, Hữu hnh Bt Niết bn, Thượng lưu th A-ca-ni-s.

319. Paca cetokhilā. Idhāvuso, bhikkhu satthari kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati. Yo so, āvuso, bhikkhu satthari kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati, tassa cittaṃ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya, yassa cittaṃ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya, ayaṃ paṭhamo cetokhilo. Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu dhamme kaṅkhati vicikicchatipe saṅghe kaṅkhati vicikicchati sikkhāya kaṅkhati vicikicchati sabrahmacārīsu kupito hoti anattamano āhatacitto khilajāto. Yo so, āvuso, bhikkhu sabrahmacārīsu kupito hoti anattamano āhatacitto khilajāto, tassa cittaṃ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya, yassa cittaṃ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya, ayaṃ pacamo cetokhilo.

 

 

 

Cetokhilapacakavaṇṇanā

319.Cetokhilāti cittassa thaddhabhāvā. Satthari kaṅkhatīti satthu sarīre vā guṇe vā kaṅkhati. Sarīre kaṅkhamāno dvattiṃsamahāpurisavaralakkhaṇapaṭimaṇḍitaṃ nāma sarīraṃ atthi nu kho natthīti kaṅkhati. Guṇe kaṅkhamāno atītānāgatapaccuppannajānanasamatthaṃ sabbautaāṇaṃ atthi nu kho natthīti kaṅkhati. Ātappāyāti vīriyakaraṇatthāya. Anuyogāyāti punappunaṃ yogāya. Sātaccāyāti satatakiriyāya. Padhānāyāti padahanatthāya. Ayaṃ paṭhamo cetokhiloti ayaṃ satthari vicikicchāsaṅkhāto paṭhamo cittassa thaddhabhāvo. Dhammeti pariyattidhamme ca paṭivedhadhamme ca. Pariyattidhamme kaṅkhamāno tepiṭakaṃ buddhavacanaṃ caturāsītidhammakkhandhasahassānīti vadanti, atthi nu kho etaṃ natthīti kaṅkhati. Paṭivedhadhamme kaṅkhamāno vipassanānissando maggo nāma, magganissando phalaṃ nāma, sabbasaṅkhārapaṭinissaggo nibbānaṃ nāmāti vadanti, taṃ atthi nu kho natthīti kaṅkhati. Saṅghe kaṅkhatīti ujuppaṭipannotiādīnaṃ padānaṃ vasena evarūpaṃ paṭipadaṃ paṭipanno cattāro maggaṭṭhā cattāro phalaṭṭhāti aṭṭhannaṃ puggalānaṃ samūhabhūto saṅgho nāma atthi nu kho natthīti kaṅkhati. Sikkhāya kaṅkhamāno adhisīlasikkhā nāma, adhicittaadhipaāsikkhā nāmāti vadanti , sā atthi nu kho natthīti kaṅkhati. Ayaṃ pacamoti ayaṃ sabrahmacārīsu kopasaṅkhāto pacamo cittassa thaddhabhāvo kacavarabhāvo khāṇukabhāvo.

 

319.

xix) Năm tm hoang vu: Ny cc Hiền giả, ở đy vị Tỷ kheo nghi ngờ, do dự, khng quyết đon, khng c thỏa mn đối với vị ạo Sư. Ny cc Hiền giả, vị Tỷ kheo no nghi ngờ, do dự, khng quyết đon, khng c thỏa mn đối với vị ạo Sư, vị Tỷ kheo ấy khng hướng về nỗ lực, hăng hi, kin tr v tinh tấn. Khi tm của vị ấy khng hướng về nỗ lực, hăng hi, kin tr v tinh tấn, như vậy gọi l tm hoang vu thứ nhất.

Ny cc Hiền giả, lại nữa vị Tỷ kheo nghi ngờ ... đối với Php... đối với Tăng... đối với học Php...

Lại nữa vị Tỷ kheo tức giận đối với cc vị đồng phạm hạnh, khng hoan hỷ, tm dao động, trở thnh hoang vu. Ny cc Hiền giả, khi một vị Tỷ kheo tức giận đối với cc vị đồng phạm hạnh, khng hoan hỷ, tm dao động, trở thnh hoang vu, vị Tỷ kheo ấy khng hướng về nỗ lực, hăng hi, kin tr v tinh tấn. Như vậy gọi l tm hoang vu thứ năm.

320. Paca cetasovinibandhā. Idhāvuso, bhikkhu kāmesu avītarāgo hoti avigatacchando avigatapemo avigatapipāso avigatapariḷāho avigatataṇho. Yo so, āvuso, bhikkhu kāmesu avītarāgo hoti avigatacchando avigatapemo avigatapipāso avigatapariḷāho avigatataṇho, tassa cittaṃ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya. Yassa cittaṃ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya. Ayaṃ paṭhamo cetaso vinibandho. Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu kāye avītarāgo hotipe rūpe avītarāgo hotipe puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu yāvadatthaṃ udarāvadehakaṃ bhujitvā seyyasukhaṃ passasukhaṃ middhasukhaṃ anuyutto viharatipe puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu aataraṃ devanikāyaṃ paṇidhāya brahmacariyaṃ carati imināhaṃ sīlena vā vatena vā tapena vā brahmacariyena vā devo vā bhavissāmi devaataro vāti. Yo so, āvuso, bhikkhu aataraṃ devanikāyaṃ paṇidhāya brahmacariyaṃ carati imināhaṃ sīlena vā vatena vā tapena vā brahmacariyena vā devo vā bhavissāmi devaataro vāti, tassa cittaṃ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya. Yassa cittaṃ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya. Ayaṃ pacamo cetaso vinibandho.

Pacindriyāni  cakkhundriyaṃ, sotindriyaṃ, ghānindriyaṃ, jivhindriyaṃ, kāyindriyaṃ.

Aparānipi pacindriyāni  sukhindriyaṃ, dukkhindriyaṃ, somanassindriyaṃ, domanassindriyaṃ, upekkhindriyaṃ.

Aparānipi pacindriyāni  saddhindriyaṃ, vīriyindriyaṃ, satindriyaṃ, samādhindriyaṃ, paindriyaṃ.

 

Cetasovinibandhādipacakavaṇṇanā

320.Cetasovinibandhāti cittaṃ bandhitvā muṭṭhiyaṃ katvā viya gaṇhantīti cetasovinibandhā. Kāmeti vatthukāmepi kilesakāmepi. Kāyeti attano kāye. Rūpeti bahiddhārūpe. Yāvadatthanti yattakaṃ icchati, tattakaṃ. Udarāvadehakanti udarapūraṃ. Tahi udaraṃ avadehanato udarāvadehakanti vuccati. Seyyasukhanti macapīṭhasukhaṃ. Passasukhanti yathā samparivattakaṃ sayantassa dakkhiṇapassavāmapassānaṃ sukhaṃ hoti, evaṃ uppannaṃ sukhaṃ. Middhasukhanti niddāsukhaṃ. Anuyuttoti yuttappayutto viharati. Paṇidhāyāti patthayitvā. Brahmacariyenāti methunaviratibrahmacariyena. Devo vā bhavissāmīti mahesakkhadevo vā bhavissāmi. Devaataro vāti appesakkhadevesu vā aataro.

Indriyesu paṭhamapacake lokiyāneva kathitāni. Dutiyapacake paṭhamadutiyacatutthāni lokiyāni, tatiyapacamāni lokiyalokuttarāni. Tatiyapacake samathavipassanāmaggavasena lokiyalokuttarāni.

 

 

320.

xx) Năm tm triền phược: Ny cc Hiền giả, ở đy vị Tỷ kheo tm khng ly tham, khng ly dục, khng ly i, khng ly khao kht, khng ly nhiệt tnh, khng ly i nhiễm đối với cc dục vọng. Ny cc Hiền giả, vị Tỷ kheo tm khng ly tham, khng ly dục, khng ly i, khng ly khao kht, khng ly nhiệt tnh, khng ly i nhiễm đối với c dục vọng, tm của vị ấy khng hướng về nỗ lực, hăng hi, kin tr v tinh tấn. Như vậy l tm triền phược thứ nhất. Ny cc Hiền giả, lại nữa vị Tỷ kheo, tm khng ly tham đối với cc thn... Như vậy l tm triền phược thứ hai... ối với cc sắc, tm khng ly tham... y l tm triền phược thứ ba. Ny cc Hiền giả, lại nữa vị Tỷ kheo khng ăn qu sức bao tử c thể chịu nổi, hưởng thọ sự sung sướng về nằm ngủ, sự sung sướng về xc chạm, sự sung sướng về thụy min... y l tm triền phược thứ tư. Ny cc Hiền giả, lại nữa vị Tỷ kheo sống đời sống phạm hạnh với hy vọng mong được thnh một loại chư Thin: "Với nghi thức ny, với giới luật ny, với khổ hạnh ny hay với phạm hạnh ny, ti sẽ trở thnh loại chư Thin ny hay loại chư Thin khc". Ny cc Hiền giả, khi vị Tỷ kheo sống đời sống phạm hạnh với hy vọng được thnh một loại chư Thin: "Với nghi thức ny, với giới luật ny, với khổ hạnh ny hay với phạm hạnh ny, ti sẽ trở thnh loại chư Thin ny hay chư Thin khc". Tm của vị ny khng hướng về nỗ lực, hăng hi, kin tr v tinh tấn. Như vậy l tm triền phược thứ năm.

xxi) Năm căn: Nhn căn, nhĩ căn, tỷ căn, thiệt căn, thn căn.

xxii) Lại năm căn khc: Lạc căn, khổ căn, hỷ căn, ưu căn, xả căn.

xxiii) Lại năm căn khc: Tn căn, tinh tấn căn, niệm căn, định căn, tuệ căn.

321. Paca nissaraṇiyā[nissāraṇīyā (sī. syā. kaṃ. pī.) ṭīkā oloketabbā]dhātuyo. Idhāvuso, bhikkhuno kāme manasikaroto kāmesu cittaṃ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati. Nekkhammaṃ kho panassa manasikaroto nekkhamme cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati. Tassa taṃ cittaṃ sugataṃ subhāvitaṃ suvuṭṭhitaṃ suvimuttaṃ visaṃyuttaṃ kāmehi. Ye ca kāmapaccayā uppajjanti āsavā vighātā pariḷāhā [vighātapariḷāhā (syā. kaṃ.)], mutto so tehi, na so taṃ vedanaṃ vedeti. Idamakkhātaṃ kāmānaṃ nissaraṇaṃ.

Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno byāpādaṃ manasikaroto byāpāde cittaṃ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati. Abyāpādaṃ kho panassa manasikaroto abyāpāde cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati. Tassa taṃ cittaṃ sugataṃ subhāvitaṃ suvuṭṭhitaṃ suvimuttaṃ visaṃyuttaṃ byāpādena. Ye ca byāpādapaccayā uppajjanti āsavā vighātā pariḷāhā, mutto so tehi, na so taṃ vedanaṃ vedeti. Idamakkhātaṃ byāpādassa nissaraṇaṃ.

Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno vihesaṃ manasikaroto vihesāya cittaṃ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati. Avihesaṃ kho panassa manasikaroto avihesāya cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati. Tassa taṃ cittaṃ sugataṃ subhāvitaṃ suvuṭṭhitaṃ suvimuttaṃ visaṃyuttaṃ vihesāya. Ye ca vihesāpaccayā uppajjanti āsavā vighātā pariḷāhā, mutto so tehi, na so taṃ vedanaṃ vedeti. Idamakkhātaṃ vihesāya nissaraṇaṃ.

Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno rūpe manasikaroto rūpesu cittaṃ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati. Arūpaṃ kho panassa manasikaroto arūpe cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati. Tassa taṃ cittaṃ sugataṃ subhāvitaṃ suvuṭṭhitaṃ suvimuttaṃ visaṃyuttaṃ rūpehi. Ye ca rūpapaccayā uppajjanti āsavā vighātā pariḷāhā, mutto so tehi, na so taṃ vedanaṃ vedeti. Idamakkhātaṃ rūpānaṃ nissaraṇaṃ.

Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno sakkāyaṃ manasikaroto sakkāye cittaṃ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati. Sakkāyanirodhaṃ kho panassa manasikaroto sakkāyanirodhe cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati. Tassa taṃ cittaṃ sugataṃ subhāvitaṃ suvuṭṭhitaṃ suvimuttaṃ visaṃyuttaṃ sakkāyena. Ye ca sakkāyapaccayā uppajjanti āsavā vighātā pariḷāhā, mutto so tehi, na so taṃ vedanaṃ vedeti. Idamakkhātaṃ sakkāyassa nissaraṇaṃ.

Nissaraṇiyapacakavaṇṇanā

321.Nissaraṇiyāti nissaṭā visauttā. Dhātuyoti attasuasabhāvā. Kāme manasikarototi kāme manasikarontassa, asubhajjhānato vuṭṭhāya agadaṃ gahetvā visaṃ vīmaṃsanto viya vīmaṃsanatthaṃ kāmābhimukhaṃ cittaṃ pesentassāti attho. Na pakkhandatīti na pavisati. Na pasīdatīti pasādaṃ nāpajjati. Nasantiṭṭhatīti na patiṭṭhati. Na vimuccatīti nādhimuccati. Yathā pana kukkuṭapattaṃ vā nhārudaddulaṃ vā aggimhi pakkhittaṃ patilīyati patikuṭati pativattati na sampasāriyati; evaṃ patilīyati na pasāriyati. Nekkhammaṃ kho panāti idha nekkhammaṃ nāma dasasu asubhesu paṭhamajjhānaṃ, tadassa manasikaroto cittaṃ pakkhandati. Tassa taṃ cittanti tassa taṃ asubhajjhānacittaṃ. Sugatanti gocare gatattā suṭṭhu gataṃ. Subhāvitanti ahānabhāgiyattā suṭṭhu bhāvitaṃ. Suvuṭṭhitanti kāmato suṭṭhu vuṭṭhitaṃ. Suvimuttanti kāmehi suṭṭhu vimuttaṃ. Kāmapaccayā āsavā nāma kāmahetukā cattāro āsavā. Vighātāti dukkhā. Pariḷāhāti kāmarāgapariḷāhā. Na so taṃ vedanaṃ vedetīti so taṃ kāmavedanaṃ vighātapariḷāhavedanaca na vedayati. Idamakkhātaṃ kāmānaṃ nissaraṇanti idaṃ asubhajjhānaṃ kāmehi nissaṭattā kāmānaṃ nissaraṇanti akkhātaṃ. Yo pana taṃ jhānaṃ pādakaṃ katvā saṅkhāre sammasanto tatiyaṃ maggaṃ patvā anāgāmiphalena nibbānaṃ disvā puna kāmā nāma natthīti jānāti, tassa cittaṃ accantanissaraṇameva. Sesapadesupi eseva nayo.

Ayaṃ pana viseso, dutiyavāre mettājhānāni byāpādassa nissaraṇaṃ nāma. Tatiyavāre karuṇājhānāni vihiṃsāya nissaraṇaṃ nāma. Catutthavāre arūpajjhānāni rūpānaṃ nissaraṇaṃ nāma. Accantanissaraṇe cettha arahattaphalaṃ yojetabbaṃ.

Pacamavāre sakkāyaṃ manasikarototi suddhasaṅkhāre pariggaṇhitvā arahattaṃ pattassa sukkhavipassakassa phalasamāpattito vuṭṭhāya vīmaṃsanatthaṃ pacupādānakkhandhābhimukhaṃ cittaṃ pesentassa. Idamakkhātaṃ sakkāyanissaraṇanti idaṃ arahattamaggena ca phalena ca nibbānaṃ disvā ṭhitassa bhikkhuno puna sakkāyo natthīti uppannaṃ arahattaphalasamāpatticittaṃ sakkāyassa nissaraṇanti akkhātaṃ.

 

321.

xxiv) Năm xuất ly giới: Ny cc Hiền giả, ở đy vị Tỷ kheo, c tc đối với dục vọng, tm khng hướng nhập dục vọng, khng tn lạc, khng an tr, khng bị chi phối bởi dục vọng. Khi vị ny c tc đối với ly dục, tm hướng nhập ly dục, tn lạc, an tr v bị chị phối bởi ly dục, tm của vị ấy kho ly, kho tu, kho khởi, kho giải thot, kho ly hệ đối với cc dục lạc. V cc lậu hoặc, cc tổn hại, cc nhiệt no khởi ln do duyn cc dục lạc, vị ấy đối với chng được giải thot, khng cm cảm thọ cảm gic ấy. Như vậy được gọi l giải thot đối với cc dục vọng.

Ny cc Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ kheo c tc đối với sn hận, tm khng hướng nhập sn hận, khng tn lạc, khng an tr, khng bị chi phối bởi sn hận. Khi vị ny c tc đối với v sn, tm hướng nhập v sn, c tn lạc, c an tr, c bị chi phối bởi v sn, tm vị ấy kho ly, kho tu, kho khởi, kho giải thot, kho ly hệ đối với v sn. V cc lậu hoặc, cc tổn hoại, cc nhiệt no khởi ln do duyn với sn, vị ấy đối với chng được giải thot, khng cn cảm thọ cảm gic ấy. Như vậy được gọi l giải thot đối với sn hận.

Ny cc Hiền giả, lại nữa vị Tỷ kheo, c tc đối với hại tm, tm khng hướng nhập hại tm, khng tn lạc, khng an tr, khng bị chi phối bởi hại tm. Khi vị ny c tc đối với ly hại tm, tm hướng nhập ly hại tm, tn lạc, an tr, bị chi phối bởi ly hại tm. Tm vị ấy kho ly, kho tu, kho khởi, kho giải thot, kho ly hệ hại tm. V cc lậu hoặc, cc tổn hại, cc nhiệt no khởi ln do duyn với hại tm, vị ấy đối với chng được giải thot, khng cn cảm thọ cảm gic ấy. Như vậy được gọi l giải thot đối với hại tm.

Ny cc Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ kheo, c tc đối với sắc, tm khng hướng nhập vo sắc, khng tn lạc, khng an tr, khng bị chi phối bởi sắc. Khi vị ny c tc đối với v sắc, tm hướng nhập v sắc, tn lạc, an tr, bị chi phối bởi v sắc. Tm vị ấy kho ly, kho tu, kho khởi, kho giải thot, kho ly hệ đối với sắc. V cc lậu hoặc, cc tổn hại, cc nhiệt no khởi ln do duyn với sắc, vị ấy đối với chng được giải thot, khng cn cảm thọ cảm gic ấy. Như vậy được gọi l giải thot đối với sắc.

Ny cc Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ kheo c tc đối với tự thn, tm khng hướng nhập tự thn, khng tn lạc, khng an tr, khng bị chi phối bởi tự thn. Khi vị ny c tc đối với thn diệt, tm hướng nhập thn diệt, tn lạc, an tr, bị chi phối bởi thn diệt. Tm vị ấy kho ly, kho tu, kho khởi, kho giải thot, kho ly hệ thn diệt. V cc lậu hoặc, cc tổn hại, cc nhiệt no khởi ln do duyn với tự thn, vị ấy đối với chng được giải thot, khng cn cảm thọ cảm gic ấy. Như vậy được gọi l giải thot đối với tự thn.

322. Paca vimuttāyatanāni. Idhāvuso, bhikkhuno satthā dhammaṃ deseti aataro vā garuṭṭhāniyo sabrahmacārī. Yathā yathā, āvuso, bhikkhuno satthā dhammaṃ deseti aataro vā garuṭṭhāniyo sabrahmacārī . Tathā tathā so tasmiṃ dhamme atthapaṭisaṃvedī ca hoti dhammapaṭisaṃvedī ca. Tassa atthapaṭisaṃvedino dhammapaṭisaṃvedino pāmojjaṃ jāyati, pamuditassa pīti jāyati, pītimanassa kāyo passambhati, passaddhakāyo sukhaṃ vedeti, sukhino cittaṃ samādhiyati. Idaṃ paṭhamaṃ vimuttāyatanaṃ.

Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno na heva kho satthā dhammaṃ deseti aataro vā garuṭṭhāniyo sabrahmacārī, api ca kho yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ vitthārena paresaṃ desetipe api ca kho yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ vitthārena sajjhāyaṃ karotipe api ca kho yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ cetasā anuvitakketi anuvicāreti manasānupekkhatipe api ca khvassa aataraṃ samādhinimittaṃ suggahitaṃ hoti sumanasikataṃ sūpadhāritaṃ suppaṭividdhaṃ paāya. Yathā yathā, āvuso, bhikkhuno aataraṃ samādhinimittaṃ suggahitaṃ hoti sumanasikataṃ sūpadhāritaṃ suppaṭividdhaṃ paāya tathā tathā so tasmiṃ dhamme atthapaṭisaṃvedī ca hoti dhammapaṭisaṃvedī ca. Tassa atthapaṭisaṃvedino dhammapaṭisaṃvedino pāmojjaṃ jāyati, pamuditassa pīti jāyati, pītimanassa kāyo passambhati, passaddhakāyo sukhaṃ vedeti , sukhino cittaṃ samādhiyati. Idaṃ pacamaṃ vimuttāyatanaṃ.

Paca vimuttiparipācanīyā saā  aniccasaā, anicce dukkhasaā, dukkhe anattasaā, pahānasaā, virāgasaā.

Ime kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena paca dhammā sammadakkhātā; tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃpe atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ [saṅgitiyapacakaṃ niṭṭhitaṃ (syā. kaṃ.)].

 

 

Vimuttāyatanapacakavaṇṇanā

322.Vimuttāyatanānīti vimuccanakāraṇāni. Atthapaṭisaṃvedinoti pāḷiatthaṃ jānantassa. Dhammapaṭisaṃvedinoti pāḷiṃ jānantassa. Pāmojjanti taruṇapīti. Pītīti tuṭṭhākārabhūtā balavapīti. Kāyoti nāmakāyo paṭipassambhati. Sukhaṃ vedayatīti sukhaṃ paṭilabhati. Cittaṃ samādhiyatīti arahattaphalasamādhinā samādhiyati. Ayahi taṃ dhammaṃ suṇanto āgatāgataṭṭhāne jhānavipassanāmaggaphalāni jānāti, tassa evaṃ jānato pīti uppajjati. So tassā pītiyā antarā osakkituṃ na dento upacārakammaṭṭhāniko hutvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇāti. Taṃ sandhāya vuttaṃ cittaṃ samādhiyatīti. Sesesupi eseva nayo . Ayaṃ pana viseso, samādhinimittanti aṭṭhatiṃsāya ārammaṇesu aataro samādhiyeva samādhinimittaṃ. Suggahitaṃ hotītiādīsu ācariyasantike kammaṭṭhānaṃ uggaṇhantena suṭṭhu gahitaṃ hoti. Suṭṭhu manasikatanti suṭṭhu upadhāritaṃ. Suppaṭividdhaṃ paāyāti paāya suṭṭhu paccakkhaṃ kataṃ. Tasmiṃ dhammeti tasmiṃ kammaṭṭhānapāḷidhamme.

Vimuttiparipācanīyāti vimutti vuccati arahattaṃ, taṃ paripācentīti vimuttiparipācanīyā. Aniccasaāti aniccānupassanāāṇe uppannasaā. Anicce dukkhasaāti dukkhānupassanāāṇe uppannasaā. Dukkhe anattasaāti anattānupassanāāṇe uppannasaā. Pahānasaāti pahānānupassanāāṇe uppannasaā. Virāgasaāti virāgānupassanāāṇe uppannasaā.

Ime kho āvusotiādi vuttanayeneva yojetabbaṃ. Iti chabbīsatiyā pacakānaṃ vasena tiṃsasatapahe kathento thero sāmaggirasaṃ dassesīti.

Pacakavaṇṇanā niṭṭhitā.

 

322.

xxv) Năm giải thot xứ: Ny cc Hiền giả, ở đy vị Tỷ kheo, khi nghe bậc ạo Sư, hay một vị đồng phạm hạnh đng knh no thuyết php. Ny cc Hiền giả, khi vị Tỷ kheo nghe bậc ạo Sư hay một vị đồng phạm hạnh đng knh no thuyết php, vị ấy, đối với php ấy, hiểu được nghĩa l v hiểu cả văn c. Nhờ hiểu được nghĩa l v hiểu cả văn c, khoan khoi sanh. Nhờ khoan khoi, hỷ sanh. Nhờ hỷ tm, thn khinh an sanh. Nhờ thn khinh an, lạc thọ sanh. Nhờ lạc thọ, tm được định tĩnh. l giải thot xứ thứ nhất.

Ny cc Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ kheo khng nghe bậc ạo Sư hay một vị đồng phạm hạnh đng knh no thuyết php. Như vị ấy, theo điều đ nghe, theo điều đ học, thuyết php một cch rộng ri cho cc người khc. Ny cc Hiền giả, khi vị Tỷ kheo theo điều đ nghe, theo điều đ học, thuyết php một cch rộng ri cho cc người khc, vị ấy đối với php ấy, hiểu được nghĩa l v hiểu được văn c. Nhờ hiểu được nghĩa l v hiểu được văn c, khoan khoi sanh. Nhờ khoan khoi, hỷ sanh. Nhờ hỷ tm, thn khinh an sanh. Nhờ thn khinh an, lạc thọ sanh. Nhờ lạc thọ, tm được định tĩnh. l giải thot xứ thứ hai.

Ny cc Hiền giả, lại nữa vị Tỷ kheo, khng được nghe bậc ạo Sư hay một vị đồng phạm hạnh đng knh no thuyết php, cũng khng theo điều đ nghe, điều đ học thuyết php một cch rộng ri cho cc người khc. Vị ấy theo điều đ nghe, theo điều đ học, tụng đọc php một cch r rng. Ny cc Hiền giả, vị Tỷ kheo, theo điều đ nghe, theo điều đ học, tụng đọc php một cc r rng, do vậy đối với php ấy, hiểu được nghĩa l v hiểu được văn c, thn khinh an sanh. Nhờ thn khinh an, lạc thọ sanh. Nhờ lạc thọ, tm được định tĩnh. l giải thot xứ thứ ba.

Ny cc Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ kheo, khng nghe bậc ạo sư hay một vị đồng phạm hạnh đng knh thuyết php, cũng khng theo điều đ nghe, điều đ học thuyết php một cch rộng ri cho cc người khc, cũng khng theo điều đ nghe, điều đ học, tụng đọc php một cch r rng. Vị ấy, theo điều đ nghe, theo điều đ học, dng tm tầm cầu, suy tư, qun st php ấy. Ny cc Hiền giả, vị Tỷ kheo, theo điều đ nghe, theo điều đ học, dng tm tầm cầu, suy tư, qun st php ấy. Ny cc Hiền giả, vị Tỷ kheo, theo điều đ nghe, theo điều đ học, dng tm tầm cầu, suy tư, qun st php ấy nn đối với php ấy hiểu được nghĩa l, hiểu được văn c. Nhờ hiểu được nghĩa l, hiểu được văn c, khoan khoi sanh. Nhờ khoan khoi sanh, hỷ tm sanh. Nhờ hỷ tm, thn khinh an sanh. Nhờ khinh an, lạc thọ sanh. Nhờ lạc thọ, tm được định tĩnh. l giải thot xứ thứ tư.

Ny cc Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ kheo, khng nghe bậc ạo Sư hay một vị đồng phạm hạnh đng knh no thuyết php, cũng khng theo điều đ nghe, theo điều đ học, thuyết php một cch rộng ri cho cc người khc, cũng khng theo điều đ nghe, theo điều đ học dng tm tầm cầu, suy tư, qun st php ấy, vị Tỷ kheo đ kho nắm giữ một định tướng no, kho tc , kho thọ tr, kho thể nhập nhờ tr tuệ. Ny cc Hiền giả, vị Tỷ kheo nắm giữ một định tướng no, kho tc , kho thọ tr, kho thể nhập nhờ tr tuệ. Ny cc Hiền giả, vị Tỷ kheo ty theo kho nắm giữ một định tướng no, kho tc , kho thọ tr, kho thể nhập nhờ tr tuệ, nn đối với php ấy, hiểu được nghĩa l, hiểu được văn c. Nhờ hiểu được nghĩa l, hiểu được văn c, nn khoan khoi sanh. Nhờ khoan khoi sanh, hỷ tm sanh. Nhờ hỷ tm, thn khinh an sanh. Nhờ thn khinh an, lạc thọ sanh. Nhờ lạc thọ, tm được định tĩnh. l giải thot xứ thứ năm.

xxvi) Năm giải thot thnh thục tưởng: V thường tưởng, khổ tưởng trong v thường, v ng tưởng trong khổ, đoạn trừ tưởng, v tham tưởng.

Ny cc Hiền giả, năm php ny được Thế Tn chơn chnh giảng dạy, vị đ biết, đ thấy, bậc A la hn, Chnh ẳng Gic. Ở đy, mọi người cần phải cng nhau tụng đọc, khng c tranh luận, để phạm hạnh ny được trường tồn, được duy tr lu ngy, v hạnh phc cho chng sanh, v an lạc cho chng sanh, v lng thương tưởng cho đời, v lợi ch, v hạnh phc, v an lạc cho chư Thin v loi Người.

Chakkaṃ

323. Atthi kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena cha dhammā sammadakkhātā; tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃpe atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Katame cha?

Cha ajjhattikāniāyatanāni  cakkhāyatanaṃ, sotāyatanaṃ, ghānāyatanaṃ, jivhāyatanaṃ, kāyāyatanaṃ, manāyatanaṃ.

Cha bāhirāni āyatanāni  rūpāyatanaṃ, saddāyatanaṃ, gandhāyatanaṃ, rasāyatanaṃ, phoṭṭhabbāyatanaṃ, dhammāyatanaṃ.

Cha viāṇakāyā  cakkhuviāṇaṃ, sotaviāṇaṃ, ghānaviāṇaṃ, jivhāviāṇaṃ, kāyaviāṇaṃ, manoviāṇaṃ.

Cha phassakāyā  cakkhusamphasso, sotasamphasso, ghānasamphasso, jivhāsamphasso, kāyasamphasso, manosamphasso.

Cha vedanākāyā  cakkhusamphassajā vedanā, sotasamphassajā vedanā, ghānasamphassajā vedanā, jivhāsamphassajā vedanā, kāyasamphassajā vedanā, manosamphassajā vedanā.

Cha saākāyā  rūpasaā, saddasaā, gandhasaā, rasasaā, phoṭṭhabbasaā, dhammasaā.

Cha sacetanākāyā  rūpasacetanā, saddasacetanā, gandhasacetanā, rasasacetanā, phoṭṭhabbasacetanā, dhammasacetanā.

Cha taṇhākāyā  rūpataṇhā, saddataṇhā, gandhataṇhā, rasataṇhā, phoṭṭhabbataṇhā, dhammataṇhā.

 

Chakkavaṇṇanā

323. Iti pacakavasena sāmaggirasaṃ dassetvā idāni chakkavasena dassetuṃ puna desanaṃ ārabhi. Tattha ajjhattikānīti ajjhattajjhattikāni. Bāhirānīti tato ajjhattajjhattato bahibhūtāni. Vitthārato pana āyatanakathā visuddhimagge kathitāva. Viāṇakāyāti viāṇasamūhā. Cakkhuviāṇanti cakkhupasādanissitaṃ kusalākusalavipākaviāṇaṃ. Esa nayo sabbattha. Cakkhusamphassoti cakkhunissito samphasso. Sotasamphassādīsupi eseva nayo. Manosamphassoti ime dasa samphasse ṭhapetvā seso sabbo manosamphasso nāma. Vedanāchakkampi eteneva nayena veditabbaṃ. Rūpasaāti rūpaṃ ārammaṇaṃ katvā uppannā saā. Etenupāyena sesāpi veditabbā. Cetanāchakkepi eseva nayo. Tathā taṇhāchakke.

Agāravoti gāravavirahito. Appatissoti appatissayo anīcavutti. Ettha pana yo bhikkhu satthari dharamāne tīsu kālesu upaṭṭhānaṃ na yāti. Satthari anupāhane caṅkamante saupāhano caṅkamati, nīce caṅkamante ucce caṅkamati, heṭṭhā vasante upari vasati, satthudassanaṭṭhāne ubho aṃse pārupati, chattaṃ dhāreti, upāhanaṃ dhāreti, nahāyati, uccāraṃ vā passāvaṃ vā karoti. Parinibbute pana cetiyaṃ vandituṃ na gacchati, cetiyassa paāyanaṭṭhāne satthudassanaṭṭhāne vuttaṃ sabbaṃ karoti, ayaṃ satthari agāravo nāma. Yo pana dhammassavane saṃghuṭṭhe sakkaccaṃ na gacchati, sakkaccaṃ dhammaṃ na suṇāti, samullapanto nisīdati, sakkaccaṃ na gaṇhāti, na vāceti, ayaṃ dhamme agāravo nāma. Yo pana therena bhikkhunā anajjhiṭṭho dhammaṃ deseti, nisīdati, pahaṃ katheti, vuḍḍhe bhikkhū ghaṭṭento gacchati, tiṭṭhati, nisīdati, dussapallatthikaṃ vā hatthapallatthikaṃ vā karoti, saṅghamajjhe ubho aṃse pārupati, chattupāhanaṃ dhāreti, ayaṃ saṅghe agāravo nāma. Ekabhikkhusmimpi hi agārave kate saṅghe agāravo katova hoti. Tisso sikkhā pana apūrayamānova sikkhāya agāravo nāma. Appamādalakkhaṇaṃ ananubrūhayamāno appamāde agāravo nāma. Duvidhampi paṭisanthāraṃ akaronto paṭisanthāre agāravo nāma. Cha gāravā vuttappaṭipakkhavasena veditabbā.

Somanassūpavicārāti somanassasampayuttā vicārā. Somanassaṭṭhāniyanti somanassakāraṇabhūtaṃ. Upavicaratīti vitakkena vitakketvā vicārena paricchindati. Esa nayo sabbattha. Domanassūpavicārāpi evameva veditabbā. Tathā upekkhūpavicārā. Sāraṇīyadhammā heṭṭhā vitthāritā. Diṭṭhisāmaagatoti iminā pana padena kosambakasutte paṭhamamaggo kathito. Idha cattāropi maggā.

 

Su php

323. Ny cc Hiền giả, c su php được Thế Tn chơn chnh giảng dạy, vị đ biết, đ thấy, bậc A la hn, Chnh ẳng Gic. Ở đy, mọi người cần phải cng nhau tụng đọc, khng c tranh luận, để phạm hạnh ny được trường tồn, được duy tr lu ngy, v hạnh phc cho chng sanh, v an lạc cho chng sanh, v lng thương tưởng cho đời, v lợi ch, v hạnh phc, v an lạc cho chư Thin v loi Người. Thế no l su?

i) Su nội xứ: Nhn xứ, nhĩ xứ, tỷ xứ, thiệt xứ, thn xứ, xứ.

ii) Su ngoại xứ: Sắc xứ, thanh xứ, hương xứ, vị xứ, xc xứ, php xứ.

iii) Su thức thn: Nhn thức, nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thn thức, thức.

iv) Su xc thn: Nhn xc, nhĩ xc, tỷ xc, thiệt xc, thn xc, xc.

v) Su thọ thn: Nhn xc sở sanh thọ, nhĩ xc sở sanh thọ, tỷ xc sở sanh thọ, thiệt xc sở sanh thọ, thn xc sở sanh thọ, xc sở sanh thọ.

vi) Su tưởng thn: Sắc tưởng, thanh tưởng, hương tưởng, vị tưởng, xc tưởng, php tưởng.

vii) Su tư thn: Sắc tư, thanh tư, hương tư, vị tư, xc tư, php tư.

viii) Su i thn: Sắc i, thanh i, hương i, vị i, xc i, php i.

324. Cha agāravā. Idhāvuso, bhikkhu satthari agāravo viharati appatisso; dhamme agāravo viharati appatisso; saṅghe agāravo viharati appatisso; sikkhāya agāravo viharati appatisso; appamāde agāravo viharati appatisso; paṭisanthāre [paṭisandhāre (ka.)] agāravo viharati appatisso.

Cha gāravā. Idhāvuso, bhikkhu satthari sagāravo viharati sappatisso; dhamme sagāravo viharati sappatisso; saṅghe sagāravo viharati sappatisso; sikkhāya sagāravo viharati sappatisso; appamāde sagāravo viharati sappatisso; paṭisanthāre sagāravo viharati sappatisso.

Cha somanassūpavicārā. Cakkhunā rūpaṃ disvā somanassaṭṭhāniyaṃ rūpaṃ upavicarati; sotena saddaṃ sutvā ghānena gandhaṃ ghāyitvā jivhāya rasaṃ sāyitvā kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā. Manasā dhammaṃ viāya somanassaṭṭhāniyaṃ dhammaṃ upavicarati.

Cha domanassūpavicārā. Cakkhunā rūpaṃ disvā domanassaṭṭhāniyaṃ rūpaṃ upavicaratipe manasā dhammaṃ viāya domanassaṭṭhāniyaṃ dhammaṃ upavicarati.

Cha upekkhūpavicārā. Cakkhunā rūpaṃ disvā upekkhāṭṭhāniyaṃ [upekkhāṭhāniyaṃ (ka.)] rūpaṃ upavicaratipe manasā dhammaṃ viāya upekkhāṭṭhāniyaṃ dhammaṃ upavicarati.

Cha sāraṇīyā dhammā. Idhāvuso, bhikkhuno mettaṃ kāyakammaṃ paccupaṭṭhitaṃ hoti sabrahmacārīsu āvi [āvī (ka. sī. pī. ka.)] ceva raho ca. Ayampi dhammo sāraṇīyo piyakaraṇo garukaraṇo saṅgahāya avivādāya sāmaggiyā ekībhāvāya saṃvattati.

Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno mettaṃ vacīkammaṃ paccupaṭṭhitaṃ hoti sabrahmacārīsu āvi ceva raho ca. Ayampi dhammo sāraṇīyope ekībhāvāya saṃvattati.

Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno mettaṃ manokammaṃ paccupaṭṭhitaṃ hoti sabrahmacārīsu āvi ceva raho ca. Ayampi dhammo sāraṇīyope ekībhāvāya saṃvattati.

Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu ye te lābhā dhammikā dhammaladdhā antamaso pattapariyāpannamattampi, tathārūpehi lābhehi appaṭivibhattabhogī hoti sīlavantehi sabrahmacārīhi sādhāraṇabhogī. Ayampi dhammo sāraṇīyope ekībhāvāya saṃvattati.

Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu yāni tāni sīlāni akhaṇḍāni acchiddāni asabalāni akammāsāni bhujissāni viuppasatthāni aparāmaṭṭhāni samādhisaṃvattanikāni, tathārūpesu sīlesu sīlasāmaagato viharati sabrahmacārīhi āvi ceva raho ca. Ayampi dhammo sāraṇīyope ekībhāvāya saṃvattati.

Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu yāyaṃ diṭṭhi ariyā niyyānikā niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāya, tathārūpāya diṭṭhiyā diṭṭhisāmaagato viharati sabrahmacārīhi āvi ceva raho ca. Ayampi dhammo sāraṇīyo piyakaraṇo garukaraṇo saṅgahāya avivādāya sāmaggiyā ekībhāvāya saṃvattati.

 

324.

ix) Su khng cung knh php: Ny cc Hiền giả, ở đy vị Tỷ kheo, sống khng cung knh, khng ty thuận bậc ạo Sư; sống khng cung knh, khng ty thuận Php; sống khng cung knh, khng ty thuận Tăng; sống khng cung knh, khng ty thuận học Php; sống khng cung knh bất phng dật, khng ty thuận bất phng dật; sống khng cung knh, khng ty thuận sự lễ php x giao.

x) Su cung knh php: Ny cc Hiền giả, ở đy vị Tỷ kheo sống cung knh, ty thuận bậc ạo Sư; sống cung knh, ty thuận Php; sống cung knh, ty thuận Tăng; sống cung knh ty thuận học Php; sống cung knh, ty thuận bất phng dật; sống cung knh, ty thuận lễ php x giao.

xi) Su suy tư đến hỷ: Khi mắt thấy sắc, hoan hỷ khởi ln, sắc ấy được suy tư. Khi tai nghe tiếng... Khi mũi ngửi hương... Khi lưỡi nếm vị... Khi thn chạm xc... Khi nhận php, hoan hỷ khởi ln, php ấy được suy tư.

xii) Su suy tư đến ưu: Khi mắt thấy sắc, ưu khởi ln, sắc ấy được suy tư. Khi tai nghe tiếng... Khi mũi ngửi hương... Khi lưỡi nếm vị... Khi thn chạm xc... Khi nhận php, ưu khởi ln, php ấy được suy tư.

xiii) Su suy tư đến xả: Khi mắt thấy sắc, xả khởi ln, sắc ấy được suy tư... Khi tai nghe tiếng... Khi mũi ngửi hương... Khi lưỡi nếm vị... Khi thn chạm xc... Khi nhận php, xả khởi ln, php ấy được suy tư.

xiv) Su ha knh php: Ny cc Hiền giả, ở đy khi vị Tỷ kheo thnh tựu từ thn nghiệp, trước mặt hay sau lưng đối với cc vị đồng phạm hạnh, như vậy l một php ha knh, tạo ra từ i, tạo ra cung knh, đưa đến đon kết, khng tranh luận, ha hợp, đồng tm, hợp.

Ny cc Hiền giả, lại nữa khi vị Tỷ kheo thnh tựu từ khẩu nghiệp, trước mặt hay sau lưng đối với cc vị đồng phạm hạnh, như vậy l một php ha knh, tạo ra từ i, tạo ra cung knh, đưa đến đon kết, khng tranh luận, ha hợp, đồng tm, hợp.

Ny cc Hiền giả, lại nữa khi vị Tỷ kheo thnh tựu từ nghiệp trước mặt hay sau lưng, đối với cc vị đồng phạm hạnh, như vậy l một php ha knh, tạo ra từ i, tạo ra cung knh, đưa đến đon kết, khng tranh luận, ha hợp, đồng tm, hợp.

Ny cc Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ kheo, đối với cc đồ vật được cng dường một cch hợp php cho đến đồ vật nhận trong bnh bt, đều đem chia đồng đều giữa cc vị Tỷ kheo c giới hạnh, như vậy l một php ha knh, tạo ra từ i, tạo ra cung knh, đưa đến đon kết, khng tranh luận, ha hợp, đồng tm, hợp.

Ny cc Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ kheo, khi những giới luật của vị ny khng bị ph hoại, khng vi phạm, được kin tr tun hnh, khng c tỳ vết, lm con người được giải thot, được người tr tn thn, khng uế tạp, hướng đến thiền định, vị Tỷ kheo ấy giữ giới hạnh Sa mn như vậy, sống trước mặt hay sau lưng với cc vị đồng phạm hạnh như vậy l một php ha knh, tạo ra từ i, tạo ra cung knh, đưa đến đon kết, khng tranh luận, ha hợp, đồng tm, hợp.

Ny cc Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ kheo sống đời sống được Chnh kiến hướng dẫn, chơn chnh, đoạn diệt khổ đau, vị ấy sống thnh tựu với Chnh kiến như vậy, sống với cc vị đồng phạm hạnh, trước mặt hay sau lưng, như vậy l một php ha knh, tạo ra từ i, tạo ra cung knh, đưa đến đon kết, trong tranh luận, ha hợp, đồng tm, hợp.

325. Cha vivādamūlāni. Idhāvuso, bhikkhu kodhano hoti upanāhī. Yo so, āvuso, bhikkhu kodhano hoti upanāhī, so sattharipi agāravo viharati appatisso, dhammepi agāravo viharati appatisso, saṅghepi agāravo viharati appatisso, sikkhāyapi na paripūrakārī [paripūrīkārī (syā. kaṃ.)] hoti. Yo so, āvuso, bhikkhu satthari agāravo viharati appatisso, dhamme agāravo viharati appatisso, saṅghe agāravo viharati appatisso, sikkhāya na paripūrakārī, so saṅghe vivādaṃ janeti. Yo hoti vivādo bahujanaahitāya bahujanaasukhāya anatthāya ahitāya dukkhāya devamanussānaṃ. Evarūpaṃ ce tumhe, āvuso, vivādamūlaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā samanupasseyyātha. Tatra tumhe, āvuso, tasseva pāpakassa vivādamūlassa pahānāya vāyameyyātha. Evarūpaṃ ce tumhe, āvuso, vivādamūlaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā na samanupasseyyātha. Tatra tumhe, āvuso, tasseva pāpakassa vivādamūlassa āyatiṃ anavassavāya paṭipajjeyyātha. Evametassa pāpakassa vivādamūlassa pahānaṃ hoti. Evametassa pāpakassa vivādamūlassa āyatiṃ anavassavo hoti.

Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu makkhī hoti paḷāsīpe issukī hoti maccharīpe saṭho hoti māyāvī pāpiccho hoti micchādiṭṭhī sandiṭṭhiparāmāsī hoti ādhānaggāhī duppaṭinissaggīpe yo so, āvuso, bhikkhu sandiṭṭhiparāmāsī hoti ādhānaggāhī duppaṭinissaggī, so sattharipi agāravo viharati appatisso, dhammepi agāravo viharati appatisso, saṅghepi agāravo viharati appatisso, sikkhāyapi na paripūrakārī hoti. Yo so, āvuso, bhikkhu satthari agāravo viharati appatisso, dhamme agāravo viharati appatisso, saṅghe agāravo viharati appatisso , sikkhāya na paripūrakārī, so saṅghe vivādaṃ janeti. Yo hoti vivādo bahujanaahitāya bahujanaasukhāya anatthāya ahitāya dukkhāya devamanussānaṃ. Evarūpaṃ ce tumhe, āvuso, vivādamūlaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā samanupasseyyātha. Tatra tumhe, āvuso, tasseva pāpakassa vivādamūlassa pahānāya vāyameyyātha. Evarūpaṃ ce tumhe, āvuso, vivādamūlaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā na samanupasseyyātha. Tatra tumhe, āvuso, tasseva pāpakassa vivādamūlassa āyatiṃ anavassavāya paṭipajjeyyātha. Evametassa pāpakassa vivādamūlassa pahānaṃ hoti. Evametassa pāpakassa vivādamūlassa āyatiṃ anavassavo hoti.

Cha dhātuyo  pathavīdhātu, āpodhātu, tejodhātu, vāyodhātu, ākāsadhātu, viāṇadhātu.

Vivādamūlachakkavaṇṇanā

325.Vivādamūlānīti vivādassa mūlāni. Kodhanoti kujjhanalakkhaṇena kodhena samannāgato. Upanāhīti veraappaṭinissaggalakkhaṇena upanāhena samannāgato. Ahitāya dukkhāya devamanussānanti dvinnaṃ bhikkhūnaṃ vivādo kathaṃ devamanussānaṃ ahitāya dukkhāya saṃvattati. Kosambakakkhandhake viya dvīsu bhikkhūsu vivādaṃ āpannesu tasmiṃ vihāre tesaṃ antevāsikā vivadanti. Tesaṃ ovādaṃ gaṇhanto bhikkhunisaṅgho vivadati. Tato tesaṃ upaṭṭhākā vivadanti. Atha manussānaṃ ārakkhadevatā dve koṭṭhāsā honti. Tattha dhammavādīnaṃ ārakkhadevatā dhammavādiniyo honti adhammavādīnaṃ adhammavādiniyo. Tato ārakkhadevatānaṃ mittā bhummā devatā bhijjanti. Evaṃ paramparā yāva brahmalokā ṭhapetvā ariyasāvake sabbe devamanussā dve koṭṭhāsā honti. Dhammavādīhi pana adhammavādinova bahutarā honti. Tato yaṃ bahukehi gahitaṃ, taṃ tacchanti dhammaṃ vissajjetvā bahutarāva adhammaṃ gaṇhanti. Te adhammaṃ purakkhatvā vadantā apāyesu nibbattanti. Evaṃ dvinnaṃ bhikkhūnaṃ vivādo devamanussānaṃ ahitāya dukkhāya hoti.

Ajjhattaṃ vāti tumhākaṃ abbhantaraparisāya. Bahiddhā vāti paresaṃ parisāya.

Makkhīti paresaṃ guṇamakkhanalakkhaṇena makkhena samannāgato. Paḷāsīti yugaggāhalakkhaṇena paḷāsena samannāgato. Issukīti parasakkārādīni issāyanalakkhaṇāya issāya samannāgato. Maccharīti āvāsamacchariyādīhi samannāgato. Saṭhoti kerāṭiko. Māyāvīti katapāpapaṭicchādako. Pāpicchoti asantasambhāvanicchako dussīlo. Micchādiṭṭhīti natthikavādī ahetukavādī akiriyavādī. Sandiṭṭhiparāmāsīti sayaṃ diṭṭhimeva parāmasati. Ādhānaggāhīti daḷhaggāhī. Duppaṭinissaggīti na sakkā hoti gahitaṃ vissajjāpetuṃ.

Pathavīdhātūti patiṭṭhādhātu. Āpodhātūti ābandhanadhātu. Tejodhātūti paripācanadhātu. Vāyodhātūti vitthambhanadhātu. Ākāsadhātūti asamphuṭṭhadhātu. Viāṇadhātūti vijānanadhātu.

 

325.

xv) Su trnh căn: Ny cc Hiền giả, ở đy vị Tỷ kheo phẫn nộ, uất hận. Ny cc Hiền giả, vị ny phẫn nộ, uất hận, sống khng cung knh, khng ty thuận vị ạo Sư, sống khng cung knh, khng ty thuận Php, khng cung knh, khng ty thuận Tăng, khng thnh tựu đầy đủ cc học php. Ny cc Hiền giả, vị Tỷ kheo sống khng cung knh khng ty thuận bậc ạo Sư, khng cung knh, khng ty thuận Php, khng cung knh, khng ty thuận Tăng, khng thnh tựu đầy đủ cc học Php, vị ấy khởi ln tranh luận giữa chư Tăng. Tranh luận như vậy khiến chng sanh khng hạnh phc, khiến chng sanh khng an lạc, khiến chng sanh khng lợi ch, v khiến chư Thin v loi Người khng hạnh phc, m đau khổ. Ny cc Hiền giả, nếu Hiền giả thấy được trnh căn ấy giữa cc vị hay ngoi cc vị, Hiền giả phải cố gắng đoạn trừ c trnh căn ấy. Ny cc Hiền giả, nếu Hiền giả khng thấy trnh căn ấy giữa cc vị hay ngoi cc vị, cc vị hy gn giữ đừng cho c trnh căn ấy c cơ hội lm hại trong tương lai. Như vậy l ngăn chặn nguy hại c trnh căn ấy trong tương lai.

Ny cc Hiền giả, lại nữa vị Tỷ kheo che dấu v giả dối... tật đố v xan tham... lừa đảo v lường gạt... c dục v t kiến...

Ny cc Hiền giả, lại nữa vị Tỷ kheo chấp trước sở kiến, kin tr gn giữ rất kh rời bỏ. Ny cc Hiền giả, vị Tỷ kheo chấp trước sở kiến, kin tr gn giữ, rất kh rời bỏ, vị ấy sống khng cung knh, khng ty thuận bậc ạo Sư, khng cung knh, khng ty thuận Php, khng cung knh, khng ty thuận Tăng, khng thnh tựu đầy đủ cc học php. Ny cc Hiền giả, vị Tỷ kheo khng cung knh, khng ty thuận bậc  ạo Sư, khng cung knh, khng ty thuận Php, khng cung knh, khng ty thuận Tăng, khng thnh tựu đầy đủ cc học Php, vị ấy khởi ln tranh luận giữa chư Tăng. Tranh luận như vậy khiến chng sanh khng hạnh phc, khiến chng sanh khng an lạc, khiến chng sanh khng lợi ch, khiến chư Thin vo loi Người khng hạnh phc, m đau khổ. Ny cc Hiền giả, nếu Hiền giả thấy được trnh căn ấy giữa cc vị hay ngoi cc vị, Hiền giả phải cố gắng đoạn trừ c trnh căn ấy. Ny cc Hiền giả, nếu Hiền giả khng thấy trnh căn ấy giữa cc vị hay ngoi cc vị, cc vị hy gn giữ đừng cho c trnh căn ấy c cơ hội lm hại trong tương lai. Như vậy l sự đoạn trừ c trnh căn ấy, như vậy l ngăn chận nguy hại c trnh căn ấy trong tương lai.

xvi) Su giới: ịa giới, thủy giới, hỏa giới, phong giới, khng giới, thức giới.

326. Cha nissaraṇiyā dhātuyo. Idhāvuso, bhikkhu evaṃ vadeyya mettā hi kho me cetovimutti bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, atha ca pana me byāpādo cittaṃ pariyādāya tiṭṭhatīti. So mā hevaṃ, tissa vacanīyo, māyasmā evaṃ avaca, mā bhagavantaṃ abbhācikkhi, na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṃ, na hi bhagavā evaṃ vadeyya. Aṭṭhānametaṃ, āvuso, anavakāso, yaṃ mettāya cetovimuttiyā bhāvitāya bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya. Atha ca panassa byāpādo cittaṃ pariyādāya ṭhassati, netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Nissaraṇaṃ hetaṃ, āvuso, byāpādassa, yadidaṃ mettā cetovimuttīti.

Idha panāvuso, bhikkhu evaṃ vadeyya karuṇā hi kho me cetovimutti bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā. Atha ca pana me vihesā cittaṃ pariyādāya tiṭṭhatīti, so mā hevaṃ tissa vacanīyo māyasmā evaṃ avaca, mā bhagavantaṃ abbhācikkhi, na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṃ, na hi bhagavā evaṃ vadeyya. Aṭṭhānametaṃ āvuso, anavakāso, yaṃ karuṇāya cetovimuttiyā bhāvitāya bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya, atha ca panassa vihesā cittaṃ pariyādāya ṭhassati, netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Nissaraṇaṃ hetaṃ, āvuso, vihesāya, yadidaṃ karuṇā cetovimuttīti.

Idha panāvuso, bhikkhu evaṃ vadeyya muditā hi kho me cetovimutti bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā. Atha ca pana me arati cittaṃ pariyādāya tiṭṭhatīti, so mā hevaṃ tissa vacanīyo māyasmā evaṃ avaca, mā bhagavantaṃ abbhācikkhi, na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṃ, na hi bhagavā evaṃ vadeyya. Aṭṭhānametaṃ, āvuso, anavakāso, yaṃ muditāya cetovimuttiyā bhāvitāya bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya, atha ca panassa arati cittaṃ pariyādāya ṭhassati, netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Nissaraṇaṃ hetaṃ, āvuso, aratiyā, yadidaṃ muditā cetovimuttīti.

Idha panāvuso, bhikkhu evaṃ vadeyya upekkhā hi kho me cetovimutti bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā. Atha ca pana me rāgo cittaṃ pariyādāya tiṭṭhatīti. So mā hevaṃ tissa vacanīyo māyasmā evaṃ avaca, mā bhagavantaṃ abbhācikkhi, na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṃ, na hi bhagavā evaṃ vadeyya. Aṭṭhānametaṃ, āvuso, anavakāso, yaṃ upekkhāya cetovimuttiyā bhāvitāya bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya, atha ca panassa rāgo cittaṃ pariyādāya ṭhassati netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Nissaraṇaṃ hetaṃ, āvuso, rāgassa, yadidaṃ upekkhā cetovimuttīti.

Idha panāvuso, bhikkhu evaṃ vadeyya animittā hi kho me cetovimutti bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā. Atha ca pana me nimittānusāri viāṇaṃ hotīti. So mā hevaṃ tissa vacanīyo māyasmā evaṃ avaca, mā bhagavantaṃ abbhācikkhi, na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṃ, na hi bhagavā evaṃ vadeyya. Aṭṭhānametaṃ, āvuso, anavakāso, yaṃ animittāya cetovimuttiyā bhāvitāya bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya, atha ca panassa nimittānusāri viāṇaṃ bhavissati, netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Nissaraṇaṃ hetaṃ, āvuso, sabbanimittānaṃ, yadidaṃ animittā cetovimuttīti.

Idha panāvuso, bhikkhu evaṃ vadeyya asmīti kho me vigataṃ [vighātaṃ (sī. pī.), vigate (syā. ka.)], ayamahamasmīti na samanupassāmi, atha ca pana me vicikicchākathaṅkathāsallaṃ cittaṃ pariyādāya tiṭṭhatīti. So mā hevaṃ tissa vacanīyo māyasmā evaṃ avaca, mā bhagavantaṃ abbhācikkhi, na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṃ, na hi bhagavā evaṃ vadeyya. Aṭṭhānametaṃ, āvuso, anavakāso, yaṃ asmīti vigate [vighāte (sī. pī.)] ayamahamasmīti asamanupassato, atha ca panassa vicikicchākathaṅkathāsallaṃ cittaṃ pariyādāya ṭhassati, netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Nissaraṇaṃ hetaṃ, āvuso, vicikicchākathaṅkathāsallassa, yadidaṃ asmimānasamugghātoti.

Nissaraṇiyachakkavaṇṇanā

326.Nissaraṇiyā dhātuyoti nissaṭadhātuyova. Pariyādāya tiṭṭhatīti pariyādiyitvā hāpetvā tiṭṭhati. Mā hevantissa vacanīyoti yasmā abhūtaṃ byākaraṇaṃ byākaroti, tasmā mā evaṃ bhaṇīti vattabbo. Yadidaṃ mettācetovimuttīti yā ayaṃ mettācetovimutti, idaṃ nissaraṇaṃ byāpādassa, byāpādato nissaṭāti attho. Yo pana mettāya tikacatukkajjhānato vuṭṭhito saṅkhāre sammasitvā tatiyamaggaṃ patvā puna byāpādo natthīti tatiyaphalena nibbānaṃ passati, tassa cittaṃ accantaṃ nissaraṇaṃ byāpādassa. Etenupāyena sabbattha attho veditabbo.

Animittācetovimuttīti arahattaphalasamāpatti. Sā hi rāganimittādīnaceva rūpanimittādīnaca niccanimittādīnaca abhāvā animittāti vuttā. Nimittānusārīti vuttappabhedaṃ nimittaṃ anusaratīti nimittānusārī.

Asmīti asmimāno. Ayamahamasmīti pacasu khandhesu ayaṃ nāma ahaṃ asmīti ettāvatā arahattaṃ byākataṃ hoti. Vicikicchākathaṃkathāsallanti vicikicchābhūtaṃ kathaṃkathāsallaṃ. Mā hevantissa vacanīyoti sace te paṭhamamaggavajjhā vicikicchā uppajjati, arahattabyākaraṇaṃ micchā hoti, tasmā mā abhūtaṃ bhaṇīti vāretabbo. Asmimānasamugghātoti arahattamaggo. Arahattamaggaphalavasena hi nibbāne diṭṭhe puna asmimāno natthīti arahattamaggo asmimānasamugghātoti vutto.

 

326.

xvii) Su xuất ly giới: Ny cc Hiền giả, ở đy vị Tỷ kheo ni như sau: "Ta đ tu tập từ tm giải thot, lm cho sung mn, lm thnh cỗ xe, lm thnh căn cứ, an tr, chất chứa v kho lo tinh cần. Tuy vậy sn tm vẫn ngự trị tm ta". Vị ấy cần phải được ni như sau: "Chớ c như vậy, chớ ni như vậy, ại đức! Chớ c hiểu lầm Thế Tn, vu khống Thế Tn như vậy thật khng tốt. Thế Tn khng ni như vậy". Ny cc Hiền giả, sự kiện khng phải như vậy, trường hợp khng phải như vậy. Ai tu tập từ tm giải thot, lm cho sung mn, lm thnh cỗ xe, lm thnh căn cứ, an tr, chất chứa v kho lo tinh cần, m sn tm vẫn ngự trị, an tr, sự kiện khng thể xảy ra như vậy. Ny cc Hiền giả, từ tm giải thot c khả năng giải thot sn tm.

Ny cc Hiền giả, ở đy vị Tỷ kheo ni như sau: "Ta đ tu tập bi tm giải thot, lm cho sung mn, lm thnh cỗ xe, lm thnh căn cứ, an tr, chất chứa v kho lo tinh cần. Tuy vậy hại tm vẫn ngự trị tm ta". Vị ấy cần phải được ni như sau: "Chớ c như vậy, chớ ni như vậy, ại đức! Chớ c hiểu lầm Thế Tn, vu khống Thế Tn như vậy thật khng tốt. Thế Tn khng ni như vậy". Ny cc Hiền giả, sự kiện khng phải như vậy. Trường hợp khng phải như vậy. Nếu tu tập bi tm giải thot, lm cho sung mn, lm thnh cỗ xe, lm thnh căn cứ, an tr, chất chứa v kho lo tinh cần, m hại tm vẫn ngự trị an tr, sự kiện khng xảy ra như vậy. Ny cc Hiền giả, bi tm giải thot c khả năng giải thot hại tm.

Ny cc Hiền giả, ở đy vị Tỷ kheo ni như sau: "Ta đ tu tập hỷ tm giải thot, lm cho sung mn, lm thnh cỗ xe, lm thnh căn cứ, an tr, chất chứa v kho lo tinh cần. Tuy vậy bất lạc tm vẫn ngự trị tm ta". Vị ấy cần phải được ni như sau: "Chớ c như vậy, chớ ni như vậy, ại đức! Chớ c hiểu lầm Thế Tn, vu khống Thế Tn như vậy". Ny cc Hiền giả, sự kiện khng phải như vậy. Trường hợp khng phải như vậy. Nếu tu tập hỷ tm giải thot, lm cho sung mn, lm thnh cỗ xe, lm thnh căn cứ, an tr, chất chứa v kho lo tinh cần, bất lạc tm vẫn ngự trị an tr, sự kiện khng xảy ra như vậy. Ny cc Hiền giả, hỷ tm giải thot c khả năng giải thot bất lạc tm.

Ny cc Hiền giả, ở đy vị Tỷ kheo ni như sau: "Ta đ tu tập xả tm giải thot, lm cho sung mn, lm thnh cỗ xe, lm thnh căn cứ, an tr, chất chứa v kho lo tinh cần. Tuy vậy tham tm vẫn ngự trị tm ta". Vị ấy cần được ni như sau: "Chớ c như vậy, chớ ni như vậy, ại ức! Chớ c hiểu lầm Thế Tn, vu khống Thế Tn như vậy thật khng tốt. Thế Tn khng ni như vậy". Ny cc Hiền giả, sự kiện khng phải như vậy. Trường hợp khng phải như vậy. Nếu tu tập xả tm giải thot, lm cho sung mn, lm thnh cỗ xe, lm thnh căn cứ, an tr, chất chứa v kho lo tinh cần m tham tm vẫn ngự trị an tr, sự kiện khng xảy ra như vậy. Ny cc Hiền giả, xả tm giải thot, c khả năng giải thot tham tm.

Ny cc Hiền giả, lại nữa ở đy vị Tỷ kheo ni như sau: "Ta đ tu tập v tướng tm giải thot, lm cho sung mn, lm thnh cỗ xe, lm thnh căn cứ, an tr, chất chứa v kho lo tinh cần. Tuy vậy thức của ti vẫn chạy theo cc tướng". Vị ấy cần phải được ni như sau: "Chớ c như vậy, chớ ni như vậy, ại ức! Chớ c hiểu lầm Thế Tn, vu khống Thế Tn như vậy khng tốt. Thế Tn khng ni như vậy". Ny cc Hiền giả, sự kiện khng phải như vậy. Trường hợp khng phải như vậy. Nếu tu tập v tướng tm giải thot, lm cho sung mn, lm thnh cỗ xe, lm thnh căn cứ, an tr, chất chứa v kho lo tinh cần, m thức vẫn chạy theo cc tướng, sự kiện khng xảy ra như vậy. Nếu tu tập v tướng tm giải thot, lm cho sung mn, lm thnh cỗ xe, lm thnh căn cứ, an tr, chất chứa v kho lo tinh cần, m thức vẫn chạy theo cc tướng, sự kiện khng xảy ra như vậy. Ny cc Hiền giả, v tướng tm giải thot c khả năng giải thot tất cả tướng.

Ny cc Hiền giả, lại nữa, ở đy vị Tỷ kheo ni như sau: "Quan điểm "ti c mặt" bị ti từ khước. Quan điểm "ti l ci ny" khng được ti chấp nhận. Tuy vậy mũi tn nghi ngờ do dự vẫn m ảnh an tr ti". Vị ấy cần phải được ni như sau: "Chớ c như vậy, chớ ni như vậy, ại ức! Chớ c hiểu lầm Thế Tn, vu khống Thế Tn như vậy khng tốt. Thế Tn khng ni như vậy". Ny cc Hiền giả, sự kiện khng phải như vậy. Trường hợp khng phải như vậy. "Quan điểm "ti c mặt" bị ti từ khước. Quan điểm "ti l ci ny" khng được ti chấp thuận. Tuy vậy nghi ngờ, do dự vẫn m ảnh an tr nơi ti". Sự kiện khng xảy ra như vậy. Ny Hiền giả, chnh nhờ khước từ sự ngạo mạn "ti c mặt", m mũi tn do dự nghi ngờ được giải thot.

327. Cha anuttariyāni  dassanānuttariyaṃ, savanānuttariyaṃ, lābhānuttariyaṃ, sikkhānuttariyaṃ, pāricariyānuttariyaṃ, anussatānuttariyaṃ.

Cha anussatiṭṭhānāni  buddhānussati, dhammānussati, saṅghānussati, sīlānussati, cāgānussati, devatānussati.

Anuttariyādichakkavaṇṇanā

327.Anuttariyānīti anuttarāni jeṭṭhakāni. Dassanesu anuttariyaṃ dassanānuttariyaṃ. Sesapadesupi eseva nayo. Tattha hatthiratanādīnaṃ dassanaṃ na dassanānuttariyaṃ, niviṭṭhasaddhassa pana niviṭṭhapemavasena dasabalassa vā bhikkhusaṅghassa vā kasiṇāsubhanimittādīnaṃ vā aatarassa dassanaṃ dassanānuttariyaṃ nāma. Khattiyādīnaṃ guṇakathāsavanaṃ na savanānuttariyaṃ, niviṭṭhasaddhassa pana niviṭṭhapemavasena tiṇṇaṃ vā ratanānaṃ guṇakathāsavanaṃ tepiṭakabuddhavacanasavanaṃ vā savanānuttariyaṃ nāma. Maṇiratanādilābho na lābhānuttariyaṃ, sattavidhaariyadhanalābho pana lābhānuttariyaṃ nāma. Hatthisippādisikkhanaṃ na sikkhānuttariyaṃ, sikkhattayapūraṇaṃ pana sikkhānuttariyaṃ nāma. Khattiyādīnaṃ pāricariyā na pāricariyānuttariyaṃ, tiṇṇaṃ pana ratanānaṃ pāricariyā pāricariyānuttariyaṃ nāma. Khattiyādīnaṃ guṇānussaraṇaṃ nānussatānuttariyaṃ, tiṇṇaṃ pana ratanānaṃ guṇānussaraṇaṃ anussatānuttariyaṃ nāma.

Anussatiyova anussatiṭṭhānāni nāma. Buddhānussatīti buddhassa guṇānussaraṇaṃ. Evaṃ anussarato hi pīti uppajjati. So taṃ pītiṃ khayato vayato paṭṭhapetvā arahattaṃ pāpuṇāti. Upacārakammaṭṭhānaṃ nāmetaṃ gihīnampi labbhati, esa nayo sabbattha. Vitthārakathā panettha visuddhimagge vuttanayeneva veditabbā.

 

327.

xviii) Su v thượng: Kiến v thượng, văn v thượng, lợi đắc v thượng, học giới v thượng, hnh v thượng, ức niệm v thượng.

xix) Su niệm xứ: Niệm Phật, niệm Php, niệm Tăng, niệm Giới, niệm Th, niệm Thin.

328. Cha satatavihārā. Idhāvuso, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā neva sumano hoti na dummano, upekkhako [upekkhako ca (syā. ka.)] viharati sato sampajāno. Sotena saddaṃ sutvāpe manasā dhammaṃ viāya neva sumano hoti na dummano, upekkhako viharati sato sampajāno.

Satatavihārachakkavaṇṇanā

328.Satatavihārāti khīṇāsavassa niccavihārā. Cakkhunā rūpaṃ disvāti cakkhudvārārammaṇe āpāthagate taṃ rūpaṃ cakkhuviāṇena disvā javanakkhaṇe iṭṭhe arajjanto neva sumano hoti, aniṭṭhe adussanto na dummano. Asamapekkhane mohaṃ anuppādento upekkhako viharati majjhatto, satiyā yuttattā sato, sampajaena yuttattā sampajāno. Sesapadesupi eseva nayo. Iti chasupi dvāresu upekkhako viharatīti iminā chaḷaṅgupekkhā kathitā. Sampajānoti vacanato pana cattāri āṇasampayuttacittāni labbhanti. Satatavihārāti vacanato aṭṭhapi mahācittāni labbhanti arajjanto adussantoti vacanato dasapi cittāni labbhanti. Somanassaṃ kathaṃ labbhatīti ce āsevanato labbhati.

 

328.

xx) Su hằng tr: Ny cc Hiền giả, ở đy vị Tỷ kheo mắt thấy sắc, khng c hoan hỷ, khng c ưu phiền, an tr xả, chnh niệm, gic tỉnh; tai nghe tiếng... mũi ngửi hương... lưỡi nếm vị... thn cảm xc... nhận thức php, khng c hoan hỷ, khng c ưu phiền, tr xả, chnh niệm, tỉnh gic.

329.Chaḷābhijātiyo. Idhāvuso, ekacco kaṇhābhijātiko samāno kaṇhaṃ dhammaṃ abhijāyati. Idha panāvuso, ekacco kaṇhābhijātiko samāno sukkaṃ dhammaṃ abhijāyati. Idha panāvuso, ekacco kaṇhābhijātiko samāno akaṇhaṃ asukkaṃ nibbānaṃ abhijāyati. Idha panāvuso, ekacco sukkābhijātiko samāno sukkaṃ dhammaṃ abhijāyati. Idha panāvuso, ekacco sukkābhijātiko samāno kaṇhaṃ dhammaṃ abhijāyati. Idha panāvuso, ekacco sukkābhijātiko samāno akaṇhaṃ asukkaṃ nibbānaṃ abhijāyati.

Cha nibbedhabhāgiyā saā [nibbedhabhāgiyasaā (syā. kaṃ.)]  aniccasaā anicce, dukkhasaā dukkhe, anattasaā, pahānasaā, virāgasaā, nirodhasaā.

Ime kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena cha dhammā sammadakkhātā; tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃpe atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ.

Abhijātichakkavaṇṇanā

329.Abhijātiyoti jātiyo. Kaṇhābhijātiko samānoti kaṇhe nīcakule jāto hutvā. Kaṇhaṃ dhammaṃ abhijāyatīti kāḷakaṃ dasadussīlyadhammaṃ pasavati karoti. So taṃ abhijāyitvā niraye nibbattati. Sukkaṃ dhammanti ahaṃ pubbepi puānaṃ akatattā nīcakule nibbatto. Idāni puaṃ karomīti puasaṅkhātaṃ paṇḍaraṃ dhammaṃ abhijāyati. So tena sagge nibbattati. Akaṇhaṃ asukkaṃ nibbānanti nibbānahi sace kaṇhaṃ bhaveyya, kaṇhavipākaṃ dadeyya. Sace sukkaṃ, sukkavipākaṃ dadeyya. Dvinnampi appadānato pana akaṇhaṃ asukkanti vuttaṃ. Nibbānaca nāma imasmiṃ atthe arahattaṃ adhippetaṃ. Tahi kilesanibbānante jātattā nibbānaṃ nāma. Taṃ esa abhijāyati pasavati karoti. Sukkābhijātiko samānoti sukke uccakule jāto hutvā. Sesaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ.

Nibbedhabhāgiyachakkavaṇṇanā

Nibbedhabhāgiyāti nibbedho vuccati nibbānaṃ, taṃ bhajanti upagacchantīti nibbedhabhāgiyā. Aniccasaādayo pacake vuttā. Nirodhānupassanāāṇe saā nirodhasaā nāma.

Ime kho, āvusotiādi vuttanayeneva yojetabbaṃ. Iti dvāvīsatiyā chakkānaṃ vasena bāttiṃsasatapahe kathento thero sāmaggirasaṃ dassesīti.

Chakkavaṇṇanā niṭṭhitā.

329.

xxi) Su sanh loại: Ny cc Hiền giả, ở đy c người hắc sanh v sống tạo hắc php. Ny cc Hiền giả, ở đy, c người hắc sanh v sống tạo bạch php. Ny cc Hiền giả, ở đy, c người hắc sanh v sống tạo Niết bn, phi hắc phi bạch php. Ở đy, c người bạch sanh v sống tạo bạch php. Ở đy, c người bạch sanh v sống tạo hắc php. Ở đy, c người bạch sanh v sống tạo Niết bn, phi hắc phi bạch php.

xxii) Su quyết trạch phần tưởng: V thường tưởng, khổ tưởng trn v thường, v ng tưởng trn khổ, đoạn tưởng, v tham tưởng, diệt tưởng.

Ny cc Hiền giả, su php ny được Thế Tn chơn chnh giảng dạy, vị đ biết, đ thấy, bậc A la hn, Chnh ẳng Gic. Ở đy, mọi người cần phải cng nhau tụng đọc, khng c tranh luận, để phạm hạnh ny được trường tồn, được duy tr lu ngy, v hạnh phc cho chng sanh, v an lạc cho chng sanh, v lng thương tưởng cho đời, v lợi ch, v hạnh phc, v an lạc cho chư Thin v loi Người.

Sattakaṃ

330. Atthi kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena satta dhammā sammadakkhātā; tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃpe atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Katame satta?

Satta ariyadhanāni  saddhādhanaṃ, sīladhanaṃ, hiridhanaṃ, ottappadhanaṃ, sutadhanaṃ, cāgadhanaṃ, paādhanaṃ.

Satta bojjhaṅgā  satisambojjhaṅgo, dhammavicayasambojjhaṅgo , vīriyasambojjhaṅgo, pītisambojjhaṅgo, passaddhisambojjhaṅgo, samādhisambojjhaṅgo, upekkhāsambojjhaṅgo.

Satta samādhiparikkhārā  sammādiṭṭhi, sammāsaṅkappo, sammāvācā, sammākammanto, sammāājīvo, sammāvāyāmo, sammāsati.

Satta asaddhammā  idhāvuso, bhikkhu assaddho hoti, ahiriko hoti, anottappī hoti, appassuto hoti, kusīto hoti, muṭṭhassati hoti, duppao hoti.

Satta saddhammā  idhāvuso, bhikkhu saddho hoti, hirimā hoti, ottappī hoti, bahussuto hoti, āraddhavīriyo hoti, upaṭṭhitassati hoti, paavā hoti.

Satta sappurisadhammā  idhāvuso, bhikkhu dhammaū ca hoti atthaū ca attaū ca mattaū ca kālaū ca parisaū ca puggalaū ca.

Sattakavaṇṇanā

330. Iti chakkavasena sāmaggirasaṃ dassetvā idāni sattakavasena dassetuṃ puna desanaṃ ārabhi.

Tattha sampattipaṭilābhaṭṭhena saddhāva dhanaṃ saddhādhanaṃ. Esa nayo sabbattha. Paādhanaṃ panettha sabbaseṭṭhaṃ. Paāya hi ṭhatvā tīṇi sucaritāni pacasīlāni dasasīlāni pūretvā saggūpagā honti, sāvakapāramīāṇaṃ, paccekabodhiāṇaṃ, sabbautaāṇaca paṭivijjhanti. Imāsaṃ sampattīnaṃ paṭilābhakāraṇato paā dhananti vuttā. Sattapi cetāni lokiyalokuttaramissakāneva kathitāni. Bojjhaṅgakathā kathitāva.

Samādhiparikkhārāti samādhiparivārā. Sammādiṭṭhādīni vuttatthāneva. Imepi satta parikkhārā lokiyalokuttarāva kathitā.

Asataṃ dhammā asantā vā dhammā lāmakā dhammāti asaddhammā. Vipariyāyena saddhammā veditabbā. Sesamettha uttānatthameva. Saddhammesu pana saddhādayo sabbepi vipassakasseva kathitā. Tesupi paā lokiyalokuttarā. Ayaṃ viseso.

Sappurisānaṃ dhammāti sappurisadhammā. Tattha suttageyyādikaṃ dhammaṃ jānātīti dhammaū. Tassa tasseva bhāsitassa atthaṃ jānātīti atthaū. Ettakomhi sīlena samādhinā paāyāti evaṃ attānaṃ jānātīti attaū. Paṭiggahaṇaparibhogesu mattaṃ jānātīti mattaū. Ayaṃ kālo uddesassa, ayaṃ kālo paripucchāya, ayaṃ kālo yogassa adhigamāyāti evaṃ kālaṃ jānātīti kālaū. Ettha ca paca vassāni uddesassa kālo. Dasa paripucchāya. Idaṃ atisambādhaṃ. Dasa vassāni pana uddesassa kālo. Vīsati paripucchāya. Tato paraṃ yoge kammaṃ kātabbaṃ. Aṭṭhavidhaṃ parisaṃ jānātīti parisaū. Sevitabbāsevitabbaṃ puggalaṃ jānātīti puggalaū.

 

Bảy php

330.. Ny cc Hiền giả, c bảy php được Thế Tn chơn chnh giảng dạy, vị đ biết, đ thấy, bậc A la hn, Chnh ẳng Gic. Ở đy, mọi người cần phải cng nhau tụng đọc, khng c tranh luận, để phạm hạnh ny được trường tồn, được duy tr lu ngy, v hạnh phc cho chng sanh, v an lạc cho chng sanh, v lng thương tưởng cho đời, v lợi ch, v hạnh phc, v an lạc cho chư Thin v loi Người. Thế no l bảy?

i) Bảy ti sản: Tn ti, giới ti, tm ti, qu ti, văn ti, th ti, tuệ ti.

ii) Bảy gic chi: Niệm Gic chi, Trạch php Gic chi, Tinh tấn Gic chi, Hỷ Gic chi, Khinh an Gic chi, ịnh Gic chi, Xả Gic chi.

iii) Bảy định cụ: Chnh tri kiến, Chnh tư duy, Chnh ngữ, Chnh nghiệp, Chnh mạng, Chnh tinh tấn, Chnh niệm.

iv) Bảy phi diệu php: Ny cc Hiền giả, ở đy, c vị Tỷ kheo bất tn, v tm, v qu, thiểu văn, giải đi, thất niệm, liệt tuệ.

v) Bảy diệu php: Ny cc Hiền giả, ở đy, c vị Tỷ kheo c lng tn, c tm, c qu, đa văn, tinh tấn, niệm được an tr, c tr tuệ.

vi) Bảy thượng nhn php: Ny cc Hiền giả, ở đy c vị Tỷ kheo tri php, tri nghĩa, tự tri, tri lượng, tri thời, tri chng v tri nhn.

331. Satta niddasavatthūni. Idhāvuso, bhikkhu sikkhāsamādāne tibbacchando hoti, āyatica sikkhāsamādāne avigatapemo. Dhammanisantiyā tibbacchando hoti, āyatica dhammanisantiyā avigatapemo. Icchāvinaye tibbacchando hoti, āyatica icchāvinaye avigatapemo. Paṭisallāne tibbacchando hoti, āyatica paṭisallāne avigatapemo. Vīriyārambhe tibbacchando hoti, āyatica vīriyārambhe avigatapemo. Satinepakke tibbacchando hoti, āyatica satinepakke avigatapemo . Diṭṭhipaṭivedhe tibbacchando hoti, āyatica diṭṭhipaṭivedhe avigatapemo.

Satta saā  aniccasaā, anattasaā, asubhasaā, ādīnavasaā, pahānasaā, virāgasaā, nirodhasaā.

Sattabalāni  saddhābalaṃ, vīriyabalaṃ, hiribalaṃ, ottappabalaṃ, satibalaṃ, samādhibalaṃ, paābalaṃ.

 

 

331.Niddasavatthūnīti niddasādivatthūni. Niddaso bhikkhu, nibbīso, nittiṃso, niccattālīso, nippaāso bhikkhūti evaṃ vacanakāraṇāni. Ayaṃ kira paho titthiyasamaye uppanno. Titthiyā hi dasavassakāle mataṃ nigaṇṭhaṃ niddasoti vadanti. So kira puna dasavasso na hoti. Na kevalaca dasavassova. Navavassopipe ekavassopi na hoti. Eteneva nayena vīsativassādikālepi mataṃ nibbīso, nittiṃso, niccattālīso, nippaāsoti vadanti. Āyasmā ānando gāme vicaranto taṃ kathaṃ sutvā vihāraṃ gantvā bhagavato ārocesi. Bhagavā āha

Na idaṃ, ānanda, titthiyānaṃ adhivacanaṃ mama sāsane khīṇāsavassetaṃ adhivacanaṃ. Khīṇāsavo hi dasavassakāle parinibbuto puna dasavasso na hoti. Na kevalaca dasavassova, navavassopipe ekavassopi. Na kevalaca ekavassova, dasamāsikopipe ekamāsikopi. Ekadivasikopi. Ekamuhuttopi na hoti eva. Kasmā? Puna paṭisandhiyā abhāvā. Nibbīsādīsupi eseva nayo. Iti bhagavā mama sāsane khīṇāsavassetaṃ adhivacananti 

Vatvā yehi kāraṇehi so niddaso hoti, tāni dassetuṃ satta niddasavatthūni deseti. Theropi tameva desanaṃ uddharitvā satta niddasavatthūni idhāvuso, bhikkhu, sikkhāsamādānetiādimāha. Tattha idhāti imasmiṃ sāsane. Sikkhāsamādāne tibbacchando hotīti sikkhattayapūraṇe bahalacchando hoti. Āyatica sikkhāsamādāne avigatapemoti anāgate punadivasādīsupi sikkhāpūraṇe avigatapemena samannāgato hoti. Dhammanisantiyāti dhammanisāmanāya. Vipassanāyetaṃ adhivacanaṃ. Icchāvinayeti taṇhāvinayane. Paṭisallāneti ekībhāve. Vīriyārambheti kāyikacetasikassa vīriyassa pūraṇe. Satinepakketi satiyaceva nepakkabhāve ca. Diṭṭhipaṭivedheti maggadassane. Sesaṃ sabbattha vuttanayeneva veditabbaṃ.

Saāsu asubhānupassanāāṇe saā asubhasaā. Ādīnavānupassanāāṇe saā ādīnavasaā nāma. Sesā heṭṭhā vuttā eva. Balasattakaviāṇaṭṭhitisattakapuggalasattakāni vuttanayāneva . Appahīnaṭṭhena anusayantīti anusayā. Thāmagato kāmarāgo kāmarāgānusayo. Esa nayo sabbattha. Saṃyojanasattakaṃ uttānatthameva.

 

331.

vii) Bảy th diệu sự: Ny cc Hiền giả, ở đy vị Tỷ kheo tha thiết hnh tr học php v kht vọng hnh tr học php trong tương lai; tha thiết qun php v kht vọng qun php trong tương lai; tha thiết điều phục cc dục vọng v kht vọng điều phục cc dục vọng trong tương lai; tha thiết sống an tịnh v kht vọng sống an tịnh trong tương lai; tha thiết sống tinh tấn v kht vọng sống tinh tấn trong tương lai; tha thiết qun st tư niệm v kht vọng qun st tư niệm trong tương lai; tha thiết với kiến giải v kht vọng hiểu biết sở kiến trong tương lai.

viii) Bảy tưởng: V thường tưởng, v ng tưởng, bất tịnh tưởng, hoạn nạn tưởng, đoạn tưởng, ly tham tưởng, diệt tưởng.

ix) Bảy lực: Tn lực, tinh tấn lực, tm lực, qu lực, niệm lực, định lực, tuệ lực.

 

332. Satta viāṇaṭṭhitiyo. Santāvuso, sattā nānattakāyā nānattasaino, seyyathāpi manussā ekacce ca devā ekacce ca vinipātikā. Ayaṃ paṭhamā viāṇaṭṭhiti.

Santāvuso, sattā nānattakāyā ekattasaino seyyathāpi devā brahmakāyikā paṭhamābhinibbattā. Ayaṃ dutiyā viāṇaṭṭhiti.

Santāvuso, sattā ekattakāyā nānattasaino seyyathāpi devā ābhassarā. Ayaṃ tatiyā viāṇaṭṭhiti.

Santāvuso, sattā ekattakāyā ekattasaino seyyathāpi devā subhakiṇhā. Ayaṃ catutthī viāṇaṭṭhiti.

Santāvuso, sattā sabbaso rūpasaānaṃ samatikkamā paṭighasaānaṃ atthaṅgamā nānattasaānaṃ amanasikārā ananto ākāsoti ākāsānacāyatanūpagā. Ayaṃ pacamī viāṇaṭṭhiti.

Santāvuso, sattā sabbaso ākāsānacāyatanaṃ samatikkamma anantaṃ viāṇanti viāṇacāyatanūpagā. Ayaṃ chaṭṭhī viāṇaṭṭhiti.

Santāvuso , sattā sabbaso viāṇacāyatanaṃ samatikkamma natthi kicīti ākicaāyatanūpagā. Ayaṃ sattamī viāṇaṭṭhiti.

Satta puggalā dakkhiṇeyyā  ubhatobhāgavimutto , paāvimutto, kāyasakkhi, diṭṭhippatto, saddhāvimutto, dhammānusārī, saddhānusārī.

Satta anusayā  kāmarāgānusayo, paṭighānusayo, diṭṭhānusayo, vicikicchānusayo, mānānusayo, bhavarāgānusayo, avijjānusayo.

Satta saojanāni  anunayasaojanaṃ [kāmasaojanaṃ (syā. kaṃ.)], paṭighasaojanaṃ, diṭṭhisaojanaṃ, vicikicchāsaojanaṃ, mānasaojanaṃ, bhavarāgasaojanaṃ, avijjāsaojanaṃ.

Satta adhikaraṇasamathā  uppannuppannānaṃ adhikaraṇānaṃ samathāya vūpasamāya sammukhāvinayo dātabbo, sativinayo dātabbo, amūḷhavinayo dātabbo, paṭiāya kāretabbaṃ, yebhuyyasikā, tassapāpiyasikā, tiṇavatthārako.

Ime kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena satta dhammā sammadakkhātā; tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃpe atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ.

Dutiyabhāṇavāro niṭṭhito.

Adhikaraṇasamathasattakavaṇṇanā

Adhikaraṇasamathesu adhikaraṇāni samenti vūpasamentīti adhikaraṇasamathā. Uppannuppannānanti uppannānaṃ uppannānaṃ. Adhikaraṇānanti vivādādhikaraṇaṃ anuvādādhikaraṇaṃ āpattādhikaraṇaṃ kiccādhikaraṇanti imesaṃ catunnaṃ. Samathāya vūpasamāyāti samathatthaceva vūpasamanatthaca. Sammukhāvinayo dātabbope tiṇavatthārakoti ime satta samathā dātabbā.

Tatrāyaṃ vinicchayanayo. Adhikaraṇesu tāva dhammoti vā adhammoti vā aṭṭhārasahi vatthūhi vivadantānaṃ bhikkhūnaṃ yo vivādo, idaṃ vivādādhikaraṇaṃ nāma. Sīlavipattiyā vā ācāradiṭṭhiājīvavipattiyā vā anuvadantānaṃ anuvādo upavadanā ceva codanā ca, idaṃ anuvādādhikaraṇaṃ nāma. Mātikāya āgatā paca, vibhaṅge dveti sattapi āpattikkhandhā, idaṃ āpattādhikaraṇaṃ nāma. Saṅghassa apalokanādīnaṃ catunnaṃ kammānaṃ karaṇaṃ, idaṃ kiccādhikaraṇaṃ nāma.

Tattha vivādādhikaraṇaṃ dvīhi samathehi sammati sammukhāvinayena ca yebhuyyasikāya ca. Sammukhāvinayeneva sammamānaṃ yasmiṃ vihāre uppannaṃ tasmiṃyeva vā aattha vūpasametuṃ gacchantānaṃ antarāmagge vā yattha gantvā saṅghassa niyyātitaṃ tattha saṅghena vā saṅghe vūpasametuṃ asakkonte tattheva ubbāhikāya sammatapuggalehi vā vinicchitaṃ sammati. Evaṃ sammamāne ca panetasmiṃ yā saṅghasammukhatā dhammasammukhatā vinayasammukhatā puggalasammukhatā, ayaṃ sammukhāvinayo nāma.

Tattha ca kārakasaṅghassa saṅghasāmaggivasena sammukhībhāvo saṅghasammukhatā. Sametabbassa vatthuno bhūtatā dhammasammukhatā. Yathā taṃ sametabbaṃ, tatheva sammanaṃ vinayasammukhatā. Yo ca vivadati, yena ca vivadati, tesaṃ ubhinnaṃ atthapaccatthikānaṃ sammukhībhāvo puggalasammukhatā. Ubbāhikāya vūpasame panettha saṅghasammukhatā parihāyati. Evaṃ tāva sammukhāvinayeneva sammati.

Sace panevampi na sammati, atha naṃ ubbāhikāya sammatā bhikkhū na mayaṃ sakkoma vūpasametunti saṅghasseva niyyātenti, tato saṅgho pacaṅgasamannāgataṃ bhikkhuṃ salākaggāhāpakaṃ sammannati. Tena guḷhakavivaṭakasakaṇṇajappakesu tīsu salākaggāhesu aataravasena salākaṃ gāhāpetvā sannipatitaparisāya dhammavādīnaṃ yebhuyyatāya yathā te dhammavādino vadanti, evaṃ vūpasantaṃ adhikaraṇaṃ sammukhāvinayena ca yebhuyyasikāya ca vūpasantaṃ hoti.

Tattha sammukhāvinayo vuttanayo eva. Yaṃ pana yebhuyyasikākammassa karaṇaṃ, ayaṃ yebhuyyasikā nāma. Evaṃ vivādādhikaraṇaṃ dvīhi samathehi sammati. Anuvādādhikaraṇaṃ catūhi samathehi sammati sammukhāvinayena ca sativinayena ca amūḷhavinayena ca tassapāpiyasikāya ca. Sammukhāvinayeneva sammamānaṃ yo ca anuvadati, yaca anuvadati, tesaṃ vacanaṃ sutvā sace kāci āpatti natthi, ubho khamāpetvā, sace atthi, ayaṃ nāmettha āpattīti evaṃ vinicchitaṃ vūpasammati. Tattha sammukhāvinayalakkhaṇaṃ vuttanayameva. Yadā pana khīṇāsavassa bhikkhuno amūlikāya sīlavipattiyā anuddhaṃsitassa sativinayaṃ yācamānassa saṅgho atticatutthena kammena sativinayaṃ deti, tadā sammukhāvinayena ca sativinayena ca vūpasantaṃ hoti. Dinne pana sativinaye puna tasmiṃ puggale kassaci anuvādo na ruhati.

Yadā ummattako bhikkhu ummādavasena assāmaṇake ajjhācāre saratāyasmā evarūpiṃ āpattinti bhikkhūhi codiyamāno ummattakena me , āvuso, etaṃ kataṃ, nāhaṃ taṃ sarāmīti bhaṇantopi bhikkhūhi codiyamānova puna acodanatthāya amūḷhavinayaṃ yācati, saṅgho cassa atticatutthena kammena amūḷhavinayaṃ deti, tadā sammukhāvinayena ca amūḷhavinayena ca vūpasantaṃ hoti. Dinne pana amūḷhavinaye puna tasmiṃ puggale kassaci tappaccayā anuvādo na ruhati.

Yadā pana pārājikena vā pārājikasāmantena vā codiyamānassa aenaaṃ paṭicarato pāpussannatāya pāpiyassa puggalassa sacāyaṃ acchinnamūlo bhavissati, sammā vattitvā osāraṇaṃ labhissati. Sace chinnamūlo ayamevassa nāsanā bhavissatīti maamāno saṅgho atticatutthena kammena tassapāpiyasikaṃ karoti, tadā sammukhāvinayena ca tassapāpiyasikāya ca vūpasantaṃ hotīti. Evaṃ anuvādādhikaraṇaṃ catūhi samathehi sammati. Āpattādhikaraṇaṃ tīhi samathehi sammati sammukhāvinayena ca paṭiātakaraṇena ca tiṇavatthārakena ca. Tassa sammukhāvinayeneva vūpasamo natthi. Yadā pana ekassa vā bhikkhuno santike saṅghagaṇamajjhesu vā bhikkhu lahukaṃ āpattiṃ deseti, tadā āpattādhikaraṇaṃ sammukhāvinayena ca paṭiātakaraṇena ca vūpasammati.

Tattha sammukhāvinaye tāva yo ca deseti, yassa ca deseti, tesaṃ sammukhībhāvo puggalasammukhatā. Sesaṃ vuttanayameva.

Puggalassa gaṇassa ca desanākāle saṅghasammukhatā parihāyati. Yā panettha ahaṃ, bhante, itthannāmaṃ āpattiṃ āpannoti ca āma, passāmīti ca paṭiā, tāya paṭiāya āyatiṃ saṃvareyyāsīti karaṇaṃ, taṃ paṭiātakaraṇaṃ nāma. Saṅghādisese hi parivāsādiyācanā paṭiā. Parivāsādīnaṃ dānaṃ paṭiātakaraṇaṃ nāma. Dve pakkhajātā pana bhaṇḍanakārakā bhikkhū bahuṃ assāmaṇakaṃ ajjhācaritvā puna lajjidhamme uppanne sace mayaṃ imāhi āpattīhi aamaaṃ kāressāma, siyāpi taṃ adhikaraṇaṃ kakkhaḷattāya saṃvatteyyāti aamaaṃ āpattiyā kārāpane dosaṃ disvā yadā tiṇavatthārakakammaṃ karonti, tadā āpattādhikaraṇaṃ sammukhāvinayena ca tiṇavatthārakena ca sammati.

Tattha hi yattakā hatthapāsūpagatā na metaṃ khamatīti evaṃ diṭṭhāvikammaṃ akatvā niddampi okkantā honti, sabbesaṃ ṭhapetvā thullavajjaca gihipaṭisaṃyuttaca sabbāpattiyo vuṭṭhahanti, evaṃ āpattādhikaraṇaṃ tīhi samathehi sammati. Kiccādhikaraṇaṃ ekena samathena sammati sammukhāvinayeneva. Imāni cattāri adhikaraṇāni yathānurūpaṃ imehi sattahi samathehi sammanti. Tena vuttaṃ uppannuppannānaṃ adhikaraṇānaṃ samathāya vūpasamāya sammukhāvinayo dātabbope tiṇavatthārakoti. Ayamettha vinicchayanayo. Vitthāro pana samathakkhandhake āgatoyeva. Vinicchayopissa samantapāsādikāyaṃ vutto.

Ime kho, āvusotiādi vuttanayeneva yojetabbaṃ. Iti cuddasannaṃ sattakānaṃ vasena aṭṭhanavuti pahe kathento thero sāmaggirasaṃ dassesīti.

Sattakavaṇṇanā niṭṭhitā.

 

332.

x) Bảy thức tr: Ny cc Hiền giả, c cc loại hữu tnh, thn sai biệt v tưởng sai biệt, như loi Người, một số chư Thin v một số thuộc đọa xứ. l loại thức tr thứ nhất. Ny cc Hiền giả, c những loi hữu tnh thn sai biệt nhưng tưởng đồng loại, như cc vị Phạm Chng thin vừa mới sanh lần đầu tin (hay do tu sơ thiền). l loại thức tr thứ hai. Ny cc Hiền giả, c những loại hữu tnh, thn đồng loại, nhưng tưởng sai biệt, như chư Quang m thin. l loại thức tr thứ ba. Ny cc Hiền giả, c những loại hữu tnh thn đồng loại v tưởng đồng loại, như chư Thin Biến Tịnh thin. l loại thức tr thứ tư. Ny cc Hiền giả, c những loại hữu tnh, vượt khỏi mọi tưởng về sắc, điều phục mọi tưởng về sn, khng tc đến cc tưởng sai biệt, chứng Khng v bin xứ: "Hư khng l v bin". l loại thức tr thứ năm. Ny cc Hiền giả, c những loại hữu tnh, vượt khỏi hon ton hư khng v bin xứ, chứng thức v bin xứ: "Thức l v bin". l loại thức tr thứ su. Ny cc Hiền giả c những loại hữu tnh vượt khỏi hon ton Thức v bin xứ, chứng V sở hữu xứ: "Khng c vật g cả". l loại thức tr thứ bảy.

xi) Bảy loại người đng knh trọng: Cu phần giải thot, Tuệ giải thot, Thn chứng, Kiến ch, Tn giải thot, Ty php hnh, Ty tn hnh.

xii) Bảy ty min: Dục i ty min, sn ty min, kiến ty min, nghi ty min, mạn ty min, hữu tham ty min, v minh ty min.

xiii) Bảy kiết sử: i kiết sử, sn kiết sử, kiến kiết sử, nghi kiết sử, mạn kiết sử, hữu tham kiết sử, v minh kiết sử.

xiv) Bảy diệt trnh php: C khả năng đnh chỉ, trừ diệt cc trnh php đang khởi ln: Ưng dữ hiện tiền tỳ ni, ưng dữ ức niệm tỳ ni, ưng dữ bất si tỳ ni, ưng dữ tự ngn trị, đa mch tội tướng, đa nhơn mch tội, như thảo ph địa.

Ny cc Hiền giả, bảy php ny được Thế Tn chơn chnh giảng dạy, vị đ biết, đ thấy, bậc A la hn, Chnh ẳng Gic. Ở đy, mọi người cần phải cng nhau tụng đọc, khng c tranh luận, để phạm hạnh ny được trường tồn, được duy tr lu ngy, v hạnh phc cho chng sanh, v an lạc cho chng sanh, v lng thương tưởng cho đời, v lợi ch, v hạnh phc, v an lạc cho chư Thin v loi Người.

Aṭṭhakaṃ

333. Atthi kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena aṭṭha dhammā sammadakkhātā; tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃpe atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Katame aṭṭha?

Aṭṭha micchattā  micchādiṭṭhi, micchāsaṅkappo, micchāvācā, micchākammanto, micchāājīvo, micchāvāyāmo micchāsati, micchāsamādhi.

Aṭṭha sammattā  sammādiṭṭhi, sammāsaṅkappo, sammāvācā, sammākammanto, sammāājīvo, sammāvāyāmo, sammāsati, sammāsamādhi.

Aṭṭha puggalā dakkhiṇeyyā  sotāpanno, sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipanno; sakadāgāmī, sakadāgāmiphalasacchikiriyāya paṭipanno; anāgāmī, anāgāmiphalasacchikiriyāya paṭipanno; arahā, arahattaphalasacchikiriyāya paṭipanno.

Aṭṭhakavaṇṇanā

333. Iti sattakavasena sāmaggirasaṃ dassetvā idāni aṭṭhakavasena dassetuṃ puna desanaṃ ārabhi. Tattha micchattāti ayāthāvā micchāsabhāvā. Sammattāti yāthāvā sammāsabhāvā.

 

Tụng phẩm III

Tm php

333. "Ny cc Hiền giả, c tm php được Thế Tn chơn chnh giảng dạy, vị đ biết, đ thấy, bậc A la hn, Chnh ẳng Gic. Ở đy, mọi người cần phải cng nhau tụng đọc, khng c tranh luận, để phạm hạnh ny được trường tồn, được duy tr lu ngy, v hạnh phc cho chng sanh, v an lạc cho chng sanh, v lng thương tưởng cho đời, v lợi ch, v hạnh phc, v an lạc cho chư Thin v loi Người. Thế no l tm?

i) Tm t: T tri kiến, t tư duy, t ngữ, t nghiệp, t mạng, t tinh tấn, t niệm, t định.

ii) Tm chnh: Chnh tri kiến, Chnh tư duy, Chnh ngữ, Chnh nghiệp, Chnh mạng, Chnh tinh tấn, Chnh niệm, Chnh định.

iii) Tm người đng cung knh: Hạng Dự lưu, hạng đ thnh tựu v chứng Dự lưu quả; hạng Nhất lai, hạng đ thnh tựu v chứng Nhất lai quả; hạng Bất lai, hạng đ thnh tựu v chứng Bất lai quả; hạng A la hn v hạng đ thnh tựu A la hn quả.

334. Aṭṭha kusītavatthūni. Idhāvuso, bhikkhunā kammaṃ kātabbaṃ hoti. Tassa evaṃ hoti kammaṃ kho me kātabbaṃ bhavissati, kammaṃ kho pana me karontassa kāyo kilamissati, handāhaṃ nipajjāmīti! So nipajjati na vīriyaṃ ārabhati appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya. Idaṃ paṭhamaṃ kusītavatthu.

Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhunā kammaṃ kataṃ hoti. Tassa evaṃ hoti ahaṃ kho kammaṃ akāsiṃ, kammaṃ kho pana me karontassa kāyo kilanto, handāhaṃ nipajjāmīti! So nipajjati na vīriyaṃ ārabhatipe idaṃ dutiyaṃ kusītavatthu.

Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhunā maggo gantabbo hoti. Tassa evaṃ hoti maggo kho me gantabbo bhavissati, maggaṃ kho pana me gacchantassa kāyo kilamissati, handāhaṃ nipajjāmīti! So nipajjati na vīriyaṃ ārabhati idaṃ tatiyaṃ kusītavatthu.

Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhunā maggo gato hoti. Tassa evaṃ hoti ahaṃ kho maggaṃ agamāsiṃ, maggaṃ kho pana me gacchantassa kāyo kilanto, handāhaṃ nipajjāmīti! So nipajjati na vīriyaṃ ārabhati idaṃ catutthaṃ kusītavatthu.

Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto na labhati lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ. Tassa evaṃ hoti ahaṃ kho gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto nālatthaṃ lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ, tassa me kāyo kilanto akammao, handāhaṃ nipajjāmīti! So nipajjati na vīriyaṃ ārabhati idaṃ pacamaṃ kusītavatthu.

Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto labhati lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ. Tassa evaṃ hoti ahaṃ kho gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto alatthaṃ lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ, tassa me kāyo garuko akammao, māsācitaṃ mae , handāhaṃ nipajjāmīti! So nipajjati na vīriyaṃ ārabhati idaṃ chaṭṭhaṃ kusītavatthu.

Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno uppanno hoti appamattako ābādho. Tassa evaṃ hoti  uppanno kho me ayaṃ appamattako ābādho; atthi kappo nipajjituṃ, handāhaṃ nipajjāmīti! So nipajjati na vīriyaṃ ārabhati idaṃ sattamaṃ kusītavatthu.

Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu gilānā vuṭṭhito [gilānavuṭṭhito (saddanīti) a. ni. 6.16 nakulapitusuttaṭīkā passitabbā] hoti aciravuṭṭhito gelaā. Tassa evaṃ hoti ahaṃ kho gilānā vuṭṭhito aciravuṭṭhito gelaā, tassa me kāyo dubbalo akammao, handāhaṃ nipajjāmīti! So nipajjati na vīriyaṃ ārabhati appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya. Idaṃ aṭṭhamaṃ kusītavatthu.

334.Kusītavatthūnīti kusītassa alasassa vatthūni patiṭṭhā kosajjakāraṇānīti attho. Kammaṃ kattabbaṃ hotīti cīvaravicāraṇādikammaṃ kātabbaṃ hoti. Na vīriyaṃ ārabhatīti duvidhampi vīriyaṃ nārabhati. Appattassāti jhānavipassanāmaggaphaladhammassa appattassa pattiyā. Anadhigatassāti tasseva anadhigatassa adhigamatthāya. Asacchikatassāti tasseva apaccakkhakatassa sacchikaraṇatthāya. Idaṃ paṭhamanti idaṃ handāhaṃ nipajjāmīti evaṃ osīdanaṃ paṭhamaṃ kusītavatthu. Iminā nayena sabbattha attho veditabbo. Māsācitaṃ maeti ettha pana māsācitaṃ nāma tintamāso. Yathā tintamāso garuko hoti, evaṃ garukoti adhippāyo. Gilānā vuṭṭhito hotīti gilāno hutvā pacchā vuṭṭhito hoti.

 

334.

iv) Tm giải đi sự: Ny cc Hiền giả, ở đy c việc vị Tỷ kheo phải lm. Vị ny nghĩ: "C cng việc ta sẽ phải lm. Nếu ta lm việc, thời thn ta sẽ mệt mỏi. Vậy ta nn nằm xuống". Vị ấy nằm xuống, khng c tinh tấn để đạt được điều chưa đạt được, để thnh tựu điều chưa thnh tựu, để chứng ngộ điều chưa chứng ngộ được, như vậy l giải đi sự thứ nhất.

Ny cc Hiền giả, lại nữa, một việc đ được vị Tỷ kheo lm. Vị ny nghĩ: "Ta đ lm một cng việc. Do ta lm một cng việc nn thn ta mệt mỏi. Vậy ta nn nằm xuống". Vị ấy nằm xuống, khng c tinh tấn... như vậy l giải đi sự thứ hai.

Ny cc Hiền giả, lại nữa, c con đường vị Tỷ kheo phải đi. Vị ny nghĩ: "Khi ta đi con đường ấy, thn ta sẽ mệt mỏi. Vậy ta nn nằm xuống". Vị ấy nằm xuống, khng c tinh tấn... Như vậy l giải đi sự thứ ba.

Ny cc Hiền giả, lại nữa, con đường vị Tỷ kheo đ đi. Vị ny nghĩ: "Ta đ đi con đường, do ta đ đi con đường nn thn ta mệt mỏi. Vậy ta nn nằm xuống". Vị ấy nằm xuống, khng c tinh tấn... Như vậy l giải đi sự thứ tư.

Ny cc Hiền giả, vị Tỷ kheo đi khất thực ở lng hay tại đ thị khng nhận được cc đồ ăn loại cứng hay đồ ăn loại mềm, đầy đủ như muốn. Vị ấy nghĩ: "Ta đi khất thực ở lng hay đ thị, khng nhận được cc đồ ăn loại cứng hay đồ ăn loại mềm đầy đủ như muốn. Thn ny của ta bị mệt mỏi khng lợi ch g. Vậy ta nn nằm xuống". Vị ấy nằm xuống, khng c tinh tấn. Như vậy l giải đi sự thứ năm.

Ny cc Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ kheo, trong khi đi khất thực tại lng hay thị x nhận được cc đồ ăn loại cứng hay đồ ăn loại mềm đầy đủ như muốn. Vị ấy nghĩ: "Ta đi khất thức tại lng hay tại thị x, nhận được cc đồ ăn loại cứng hay đồ ăn loại mềm, đầy đủ như muốn. Thn ny của ta nặng nề, khng lm được g, như một nhm đậu. Vậy ta nn nằm xuống". Vị ấy nằm xuống, khng c tinh tấn... Như vậy l giải đi sự thứ su.

Ny cc Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ kheo bị đau bệnh nhẹ. Vị ny nghĩ: "Nay ta bị đau bệnh nhẹ, cần phải nằm nghỉ. Vậy ta nn nằm xuống". Vị ấy nằm xuống, khng c tinh tấn... Như vậy l giải đi sự thứ bảy.

Ny cc Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ kheo mới đau bệnh dậy, mới khỏi bệnh khng bao lu. Vị ấy nghĩ: "Ta mới đau bệnh dậy, mới khỏi bệnh khng bao lu. Thn ny của ta yếu đuối, khng lm được việc g, vậy ta hy nằm xuống". Vị ấy nằm xuống, khng c tinh tấn để đạt được điều chưa đạt được, để thnh tựu điều chưa thnh tựu được, để chứng ngộ điều chưa chứng ngộ được. Như vậy l giải đi sự thứ tm.

 

335. Aṭṭha ārambhavatthūni. Idhāvuso, bhikkhunā kammaṃ kātabbaṃ hoti. Tassa evaṃ hoti kammaṃ kho me kātabbaṃ bhavissati, kammaṃ kho pana me karontena na sukaraṃ buddhānaṃ sāsanaṃ manasi kātuṃ, handāhaṃ vīriyaṃ ārabhāmi appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya, asacchikatassa sacchikiriyāyāti! So vīriyaṃ ārabhati appattassa pattiyā, anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya. Idaṃ paṭhamaṃ ārambhavatthu.

Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhunā kammaṃ kataṃ hoti. Tassa evaṃ hoti ahaṃ kho kammaṃ akāsiṃ, kammaṃ kho panāhaṃ karonto nāsakkhiṃ buddhānaṃ sāsanaṃ manasi kātuṃ, handāhaṃ vīriyaṃ ārabhāmipe so vīriyaṃ ārabhati idaṃ dutiyaṃ ārambhavatthu.

Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhunā maggo gantabbo hoti. Tassa evaṃ hoti maggo kho me gantabbo bhavissati, maggaṃ kho pana me gacchantena na sukaraṃ buddhānaṃ sāsanaṃ manasi kātuṃ. Handāhaṃ vīriyaṃ ārabhāmipe so vīriyaṃ ārabhati idaṃ tatiyaṃ ārambhavatthu.

Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhunā maggo gato hoti. Tassa evaṃ hoti ahaṃ kho maggaṃ agamāsiṃ, maggaṃ kho panāhaṃ gacchanto nāsakkhiṃ buddhānaṃ sāsanaṃ manasi kātuṃ, handāhaṃ vīriyaṃ ārabhāmipe so vīriyaṃ ārabhati idaṃ catutthaṃ ārambhavatthu.

Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto na labhati lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ . Tassa evaṃ hoti ahaṃ kho gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto nālatthaṃ lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ, tassa me kāyo lahuko kammao, handāhaṃ vīriyaṃ ārabhāmipe so vīriyaṃ ārabhati idaṃ pacamaṃ ārambhavatthu.

Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto labhati lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ. Tassa evaṃ hoti ahaṃ kho gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto alatthaṃ lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ, tassa me kāyo balavā kammao, handāhaṃ vīriyaṃ ārabhāmipe so vīriyaṃ ārabhati idaṃ chaṭṭhaṃ ārambhavatthu .

Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno uppanno hoti appamattako ābādho. Tassa evaṃ hoti uppanno kho me ayaṃ appamattako ābādho, ṭhānaṃ kho panetaṃ vijjati yaṃ me ābādho pavaḍḍheyya, handāhaṃ vīriyaṃ ārabhāmipe so vīriyaṃ ārabhati idaṃ sattamaṃ ārambhavatthu.

Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu gilānā vuṭṭhito hoti aciravuṭṭhito gelaā. Tassa evaṃ hoti ahaṃ kho gilānā vuṭṭhito aciravuṭṭhito gelaā, ṭhānaṃ kho panetaṃ vijjati yaṃ me ābādho paccudāvatteyya, handāhaṃ vīriyaṃ ārabhāmi appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāyāti! So vīriyaṃ ārabhati appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya. Idaṃ aṭṭhamaṃ ārambhavatthu.

335.Ārambhavatthūnīti vīriyakāraṇāni. Tesampi imināva nayena attho veditabbo.

 

335.

v) Tm tinh tấn sự: Ny cc Hiền giả, ở đy c việc vị Tỷ kheo phải lm, vị ấy nghĩ: "C cng việc, ta sẽ phải lm, nếu ta lm việc, th khng dễ g ta c thể suy tư đến gio php chư Phật. Vậy ta hy cố gắng tinh tấn để đạt được điều g chưa đạt được, để thnh tựu điều g chưa thnh tựu được, để chứng ngộ điều g chưa chứng ngộ được". V vị ấy tinh tấn để đạt được điều g chưa đạt được, để thnh tựu điều g chưa thnh tựu được, để chứng ngộ điều g chưa chứng ngộ được. Như vậy l tinh tấn sự thứ nhất.

Ny cc Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ kheo đ lm xong cng việc, vị ấy nghĩ: "Ta đ lm xong cng việc. Khi ta lm cng việc, ta khng thể suy tư đến gio php của chư Phật. Vậy ta phải cố gắng tinh tấn..." Vị ấy tinh tấn... Như vậy l tinh tấn sự thứ hai.

Ny cc Hiền giả, lại nữa, c con đường vị Tỷ kheo phải đi. Vị ny nghĩ: "y l con đường m ta c thể sẽ phải đi. Khi ta đi con đường ấy, khng dễ g ta c thể suy tư đến gio php của chư Phật. Vậy ta hy cố gắng tinh..." Vị ấy tinh tấn... Như vậy l tinh tấn sự thứ ba.

Ny cc Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ kheo đ đi con đường. Vị ny nghĩ: "Ta đ đi con đường ấy. Khi ta đi con đường, ta khng c thể suy tư đến gio php của chư Phật. Vậy ta hy cố gắng tinh tấn..." Vị ấy tinh tấn... Như vậy l tinh tấn sự thứ tư.

Ny cc Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ kheo trong khi đi khất thực tại lng hay tại đ thị, khng nhận được cc loại đồ ăn loại cứng hay đồ ăn loại mềm đầy đủ như muốn. Vị ny nghĩ: "Ta trong khi đi khất thực tại lng hay tại đ thị, khng nhận được cc loại đồ ăn loại cứng hay đồ ăn loại mềm, đầy đủ như muốn. Thn ta như vậy nhẹ nhng c thể lm việc. Vậy ta hy cố gắng tinh tấn..." V vị ấy tinh tấn... Như vậy l tinh tấn sự thứ năm.

Ny cc Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ kheo trong khi đi khất thực tại lng hay tại đ thị được cc loại đồ ăn loại cứng hay loại đồ ăn loại mềm, đầy đủ như muốn. Vị ny nghĩ: "Ta trong khi đi khất thực tại lng hay tại đ thị được cc loại đồ ăn loại cứng hay đồ ăn loại mềm, đầy đủ như muốn. Như vậy thn ta mạnh, c thể lm việc, vậy Ta hy cố gắng tinh tấn..." V vị ấy tinh tấn... Như vậy l tinh tấn sự thứ su.

Ny cc Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ kheo bị đau bệnh nhẹ. Vị ấy nghĩ: "Ta nay bị đau bệnh nhẹ, sự kiện ny c thể xảy ra, bệnh ny c thể trầm trọng hơn. Vậy ta hy cố gắng tinh tấn..." V vị ấy tinh tấn... Như vậy l tinh tấn sự thứ bảy.

Ny cc Hiền giả, lại nữa, vị Tỷ kheo mới đau bệnh dậy, mới khỏi bệnh khng bao lu. Vị ấy nghĩ: "Ta mới đau bệnh dậy, mới khỏi bệnh khng bao lu. Sự kiện ny c thể xảy ra, bệnh của ta c thể trở lại. Vậy ta hy cố gắng tinh tấn để đạt được điều g chưa đạt được, thnh tựu điều g chưa thnh tựu được, chứng ngộ điều g chưa chứng ngộ được". V vị ấy tinh tấn để đạt được điều g chưa đạt được, thnh tựu điều g chưa thnh tựu được, v chứng ngộ điều g chưa chứng ngộ được. l tinh tấn sự thứ tm.

 

336. Aṭṭha dānavatthūni. Āsajja dānaṃ deti, bhayā dānaṃ deti, adāsi meti dānaṃ deti, dassati meti dānaṃ deti, sāhu dānanti dānaṃ deti, ahaṃ pacāmi, ime na pacanti, nārahāmi pacanto apacantānaṃ dānaṃ na dātunti dānaṃ deti, idaṃ me dānaṃ dadato kalyāṇo kittisaddo abbhuggacchatīti dānaṃ deti. Cittālaṅkāra-cittaparikkhāratthaṃ dānaṃ deti.

336.Dānavatthūnīti dānakāraṇāni. Āsajja dānaṃ detīti patvā dānaṃ deti. Āgataṃ disvāva muhuttaṃyeva nisīdāpetvā sakkāraṃ katvā dānaṃ deti, dassāmi dassāmīti na kilameti. Iti ettha āsādanaṃ dānakāraṇaṃ nāma hoti. Bhayā dānaṃ detītiādīsupi bhayādīni dānakāraṇānīti veditabbāni. Tattha bhayaṃ nāma ayaṃ adāyako akārakoti garahābhayaṃ vā apāyabhayaṃ vā. Adāsi meti mayhaṃ pubbe esa idaṃ nāma adāsīti deti. Dassati meti anāgate idaṃ nāma dassatīti deti. Sāhu dānanti dānaṃ nāma sādhu sundaraṃ, buddhādīhi paṇḍitehi pasatthanti deti. Cittālaṅkāracittaparikkhāratthaṃ dānaṃ detīti samathavipassanācittassa alaṅkāratthaceva parivāratthaca deti. Dānahi cittaṃ mudukaṃ karoti. Yena laddhaṃ hoti, sopi laddhaṃ meti muducitto hoti, yena dinnaṃ, sopi dinnaṃ mayāti muducitto hoti, iti ubhinnampi cittaṃ mudukaṃ karoti, teneva adantadamanaṃ dānanti vuccati. Yathāha

Adantadamanaṃ dānaṃ, adānaṃ dantadūsakaṃ;

Dānena piyavācāya, unnamanti namanti cāti.

Imesu pana aṭṭhasu dānesu cittālaṅkāradānameva uttamaṃ.

 

336.

vi) Tm bố th sự: C người đến, nn bố th. V sợ, nn bố th. V "người ấy cho ti", nn bố th. V "người ấy sẽ cho ti", nn bố th. V suy nghĩ: "Bố th l tốt lnh", nn bố th. V suy nghĩ: "Ta nấu, họ khng nấu. Thật khng phải, nếu ta nấu m khng cho g những người khng nấu", nn bố th. V suy nghĩ: "Nay ta bố th, tiếng đồn tốt đẹp sẽ được truyền đi", nn bố th. V muốn trang nghim tm v tư trợ tm, nn bố th.

337. Aṭṭha dānūpapattiyo. Idhāvuso, ekacco dānaṃ deti samaṇassa vā brāhmaṇassa vā annaṃ pānaṃ vatthaṃ yānaṃ mālāgandhavilepanaṃ seyyāvasathapadīpeyyaṃ. So yaṃ deti taṃ paccāsīsati [paccāsiṃsati (sī. syā. kaṃ. pī.)]. So passati khattiyamahāsālaṃ vā brāhmaṇamahāsālaṃ vā gahapatimahāsālaṃ vā pacahi kāmaguṇehi samappitaṃ samaṅgībhūtaṃ paricārayamānaṃ. Tassa evaṃ hoti aho vatāhaṃ kāyassa bhedā paraṃ maraṇā khattiyamahāsālānaṃ vā brāhmaṇamahāsālānaṃ vā gahapatimahāsālānaṃ vā sahabyataṃ upapajjeyyanti! So taṃ cittaṃ dahati, taṃ cittaṃ adhiṭṭhāti, taṃ cittaṃ bhāveti, tassa taṃ cittaṃ hīne vimuttaṃ uttari abhāvitaṃ tatrūpapattiyā saṃvattati . Taca kho sīlavato vadāmi no dussīlassa. Ijjhatāvuso, sīlavato cetopaṇidhi visuddhattā.

Puna caparaṃ, āvuso, idhekacco dānaṃ deti samaṇassa vā brāhmaṇassa vā annaṃ pānaṃpe seyyāvasathapadīpeyyaṃ. So yaṃ deti taṃ paccāsīsati. Tassa sutaṃ hoti cātumahārājikā [cātummahārājikā (sī. syā. pī.)] devā dīghāyukā vaṇṇavanto sukhabahulāti. Tassa evaṃ hoti aho vatāhaṃ kāyassa bhedā paraṃ maraṇā cātumahārājikānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjeyyanti! So taṃ cittaṃ dahati, taṃ cittaṃ adhiṭṭhāti, taṃ cittaṃ bhāveti, tassa taṃ cittaṃ hīne vimuttaṃ uttari abhāvitaṃ tatrūpapattiyā saṃvattati. Taca kho sīlavato vadāmi no dussīlassa. Ijjhatāvuso, sīlavato cetopaṇidhi visuddhattā.

Puna caparaṃ, āvuso, idhekacco dānaṃ deti samaṇassa vā brāhmaṇassa vā annaṃ pānaṃpe seyyāvasathapadīpeyyaṃ. So yaṃ deti taṃ paccāsīsati. Tassa sutaṃ hoti tāvatiṃsā devāpe yāmā devāpe tusitā devā pe nimmānaratī devāpe paranimmitavasavattī devā dīghāyukā vaṇṇavanto sukhabahulāti. Tassa evaṃ hoti aho vatāhaṃ kāyassa bhedā paraṃ maraṇā paranimmitavasavattīnaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjeyyanti! So taṃ cittaṃ dahati, taṃ cittaṃ adhiṭṭhāti, taṃ cittaṃ bhāveti, tassa taṃ cittaṃ hīne vimuttaṃ uttari abhāvitaṃ tatrūpapattiyā saṃvattati. Taca kho sīlavato vadāmi no dussīlassa. Ijjhatāvuso, sīlavato cetopaṇidhi visuddhattā.

Puna caparaṃ, āvuso, idhekacco dānaṃ deti samaṇassa vā brāhmaṇassa vā annaṃ pānaṃ vatthaṃ yānaṃ mālāgandhavilepanaṃ seyyāvasathapadīpeyyaṃ. So yaṃ deti taṃ paccāsīsati. Tassa sutaṃ hoti brahmakāyikā devā dīghāyukā vaṇṇavanto sukhabahulāti. Tassa evaṃ hoti aho vatāhaṃ kāyassa bhedā paraṃ maraṇā brahmakāyikānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjeyyanti! So taṃ cittaṃ dahati, taṃ cittaṃ adhiṭṭhāti, taṃ cittaṃ bhāveti, tassa taṃ cittaṃ hīne vimuttaṃ uttari abhāvitaṃ tatrūpapattiyā saṃvattati. Taca kho sīlavato vadāmi no dussīlassa; vītarāgassa no sarāgassa. Ijjhatāvuso, sīlavato cetopaṇidhi vītarāgattā.

Aṭṭha parisā  khattiyaparisā, brāhmaṇaparisā, gahapatiparisā, samaṇaparisā, cātumahārājikaparisā, tāvatiṃsaparisā, māraparisā, brahmaparisā .

Aṭṭha lokadhammā  lābho ca, alābho ca, yaso ca, ayaso ca, nindā ca, pasaṃsā ca, sukhaca, dukkhaca.

337.Dānūpapattiyoti dānapaccayā upapattiyo. Dahatīti ṭhapeti. Adhiṭṭhātīti tasseva vevacanaṃ. Bhāvetīti vaḍḍheti. Hīne vimuttanti hīnesu pacakāmaguṇesu vimuttaṃ. Uttari abhāvitanti tato uttari maggaphalatthāya abhāvitaṃ. Tatrūpapattiyā saṃvattatīti yaṃ patthetvā kusalaṃ kataṃ, tattha tattha nibbattanatthāya saṃvattati.

Vītarāgassāti maggena vā samucchinnarāgassa samāpattiyā vā vikkhambhitarāgassa. Dānamatteneva hi brahmaloke nibbattituṃ na sakkā. Dānaṃ pana samādhivipassanācittassa alaṅkāro parivāro hoti. Tato dānena muducitto brahmavihāre bhāvetvā brahmaloke nibbattati. Tena vuttaṃ vītarāgassa no sarāgassāti.

Khattiyānaṃ parisā khattiyaparisā, samūhoti attho. Esa nayo sabbattha.

Lokassa dhammā lokadhammā. Etehi mutto nāma natthi, buddhānampi hontiyeva. Vuttampi cetaṃ aṭṭhime, bhikkhave, lokadhammā lokaṃ anuparivattanti, loko ca aṭṭha lokadhamme anuparivattatīti (a. ni. 8.5). Lābho alābhoti lābhe āgate alābho āgato evāti veditabbo. Yasādīsupi eseva nayo.

 

337.

vii) Tm th sanh: Ny cc Hiền giả, c người bố th cho Sa mn hay B la mn, đồ ăn, đồ uống, vải, xe cộ, hoa man, hương xng, hương thoa, sng tọa, phng x, đn sng. ồ vật vị ny bố th, vị ny mong được bố th trở lại. Người ny thấy người St đế lỵ c nhiều ti sản, người Ba la mn c nhiều ti sản, hay người gia chủ c nhiều ti sản, được sung mn, cụ tc, thụ hưởng năm mn dục lạc. Vị ny nghĩ: "Mong rằng, sau khi thn hoại mạng chung, ta sẽ được sanh l một trong những người St đế lỵ c nhiều ti sản, người B la mn c nhiều ti sản hay người gia chủ c nhiều ti sản". Vị ny nắm vững tm ấy, an tr tm ấy, tu tập tm ấy. Tm ny được giải thot trong tầm hạ liệt, khng tu tập cao hơn, nn đưa đến ti sanh trong tầm ấy. V ti xc nhận, đy l trường hợp một vị đầy đủ giới luật, khng phải vị ph giới luật. Ny cc Hiền giả, tm nguyện của một vị giữ giới được thnh tựu nhờ sự thanh tịnh. Ny cc Hiền giả, lại nữa, ở đy, c người bố th cho Sa mn hay B la mn, đồ ăn, đồ uống, vải, xe cộ, hoa man, hương xng, hương thoa, sng tọa, phng x, đn sng. ồ vật vị ny bố th, vị ny mong được trở lại. Vị ny nghe: "Tứ ại Thin vương thọ mạng lu di, đẹp trai v nhiều an lạc". Vị ny nghĩ: "Mong rằng sau khi thn hoại mạng chung, ta được sanh thnh một trong hng Tứ ại Thin vương". Vị ny nắm vững tm ấy, an tr tm ấy, tu tập tm ấy. Tm ny được giải thot trong tầm hạ liệt, khng tu tập cao hơn, nn đưa đến ti sanh trong tầm ấy. V ti xc nhận đy l trường hợp một vị đầy đủ giới luật, khng phải vị ph giới luật. Ny cc Hiền giả, tm nguyện của một vị giữ giới được thnh tựu nhờ sự thanh tịnh.

Ny cc Hiền giả, lại nữa, ở đy, c người bố th cho Sa mn hay B la mn, đồ ăn, đồ uống, vải, xe cộ, hoa man, hương xng, hương thoa, sng tọa, phng x, đn sng. ồ vật vị ny bố th, vị ny mong được trở lại. Vị ny nghe: "Chư Thin Tam thập tam thin... chư Thin Dạ ma... chư Thin u suất... chư Thin Ha Lạc... chư Thin Tha Ha Tự tại được sống lu, đẹp trai, được nhiều an lạc". Vị ny nghĩ: "Mong rằng sau khi thn hoại mạng chung, ta được sanh thnh một trong hng chư Thin Tha Ha Tự tại". Vị ny nắm vững tm ấy, an tr tm ấy, tu tập tm ấy. Tm ny được giải thot trong tầm hạ liệt, khng tu tập cao hơn, nn đưa đến ti sanh trong tầm ấy. V ti xc nhận, đy l trường hợp một vị đầy đủ giới luật, khng phải vị ph giới luật. Ny cc Hiền giả, tm nguyện của một vị giữ giới được thnh tựu nhờ sự thanh tịnh. Ny cc Hiền giả, lại nữa, ở đy, c người bố th cho Sa mn hay B la mn, đồ ăn, đồ uống, vải, xe cộ, hoa man, hương xng, hương thoa, sng tọa, phng x, đn sng. ồ vật vị ny bố th, vị ny mong được trở lại. Vị ny nghe: "Chư Thin Phạm Chng thọ mạng lu di, đẹp trai v nhiều an lạc". Vị ny nghĩ: "Mong rằng, sau khi thn hoại mạng chung, ta được sanh thnh một trong hng Phạm Chng thin". Vị ny nắm vững tm ấy, an tr tm ấy, tu tập tm ấy. Tm ny được giải thot trong tầm hạ liệt, khng tu tập cao hơn, nn đưa đến ti sanh trong tầm ấy. V ti xc nhận đy l trường hợp một vị đầy đủ giới luật, khng phải vị ph giới luật. Ny cc Hiền giả, tm nguyện của một vị giữ giới được thnh tựu nhờ sự thanh tịnh.

viii) Tm chng: Chng St đế lỵ, chng B la mn, chng Gia chủ, chng Sa mn, chng Tứ ại Thin vương, chng Tam thập tam thin, chng (Thin) Ma, chng Phạm thin.

ix) Tm thế gian php: ắc, bất đắc, danh văn, c văn, phỉ bng, tn thn, lạc, khổ.

338. Aṭṭha abhibhāyatanāni. Ajjhattaṃ rūpasaī eko bahiddhā rūpāni passati parittāni suvaṇṇadubbaṇṇāni, tāni abhibhuyya jānāmi passāmīti evaṃsaī hoti. Idaṃ paṭhamaṃ abhibhāyatanaṃ.

Ajjhattaṃ rūpasaī eko bahiddhā rūpāni passati appamāṇāni suvaṇṇadubbaṇṇāni, tāni abhibhuyya jānāmi passāmīti evaṃsaī hoti. Idaṃ dutiyaṃ abhibhāyatanaṃ.

Ajjhattaṃ arūpasaī eko bahiddhā rūpāni passati parittāni suvaṇṇadubbaṇṇāni, tāni abhibhuyya jānāmi passāmīti evaṃsaī hoti. Idaṃ tatiyaṃ abhibhāyatanaṃ.

Ajjhattaṃ arūpasaī eko bahiddhā rūpāni passati appamāṇāni suvaṇṇadubbaṇṇāni, tāni abhibhuyya jānāmi passāmīti evaṃsaī hoti. Idaṃ catutthaṃ abhibhāyatanaṃ.

Ajjhattaṃ arūpasaī eko bahiddhā rūpāni passati nīlāni nīlavaṇṇāni nīlanidassanāni nīlanibhāsāni. Seyyathāpi nāma umāpupphaṃ nīlaṃ nīlavaṇṇaṃ nīlanidassanaṃ nīlanibhāsaṃ, seyyathā vā pana taṃ vatthaṃ bārāṇaseyyakaṃ ubhatobhāgavimaṭṭhaṃ nīlaṃ nīlavaṇṇaṃ nīlanidassanaṃ nīlanibhāsaṃ. Evameva [evamevaṃ (ka.)] ajjhattaṃ arūpasaī eko bahiddhā rūpāni passati nīlāni nīlavaṇṇāni nīlanidassanāni nīlanibhāsāni, tāni abhibhuyya jānāmi passāmīti evaṃsaī hoti. Idaṃ pacamaṃ abhibhāyatanaṃ.

Ajjhattaṃ arūpasaī eko bahiddhā rūpāni passati pītāni pītavaṇṇāni pītanidassanāni pītanibhāsāni. Seyyathāpi nāma kaṇikārapupphaṃ [kaṇṇikārapupphaṃ (syā. kaṃ.)] pītaṃ pītavaṇṇaṃ pītanidassanaṃ pītanibhāsaṃ, seyyathā vā pana taṃ vatthaṃ bārāṇaseyyakaṃ ubhatobhāgavimaṭṭhaṃ pītaṃ pītavaṇṇaṃ pītanidassanaṃ pītanibhāsaṃ. Evameva ajjhattaṃ arūpasaī eko bahiddhā rūpāni passati pītāni pītavaṇṇāni pītanidassanāni pītanibhāsāni, tāni abhibhuyya jānāmi passāmīti evaṃsaī hoti. Idaṃ chaṭṭhaṃ abhibhāyatanaṃ.

Ajjhattaṃ arūpasaī eko bahiddhā rūpāni passati lohitakāni lohitakavaṇṇāni lohitakanidassanāni lohitakanibhāsāni. Seyyathāpi nāma bandhujīvakapupphaṃ lohitakaṃ lohitakavaṇṇaṃ lohitakanidassanaṃ lohitakanibhāsaṃ, seyyathā vā pana taṃ vatthaṃ bārāṇaseyyakaṃ ubhatobhāgavimaṭṭhaṃ lohitakaṃ lohitakavaṇṇaṃ lohitakanidassanaṃ lohitakanibhāsaṃ. Evameva ajjhattaṃ arūpasaī eko bahiddhā rūpāni passati lohitakāni lohitakavaṇṇāni lohitakanidassanāni lohitakanibhāsāni, tāni abhibhuyya jānāmi passāmīti evaṃsaī hoti. Idaṃ sattamaṃ abhibhāyatanaṃ.

Ajjhattaṃ arūpasaī eko bahiddhā rūpāni passati odātāni odātavaṇṇāni odātanidassanāni odātanibhāsāni. Seyyathāpi nāma osadhitārakā odātā odātavaṇṇā odātanidassanā odātanibhāsā, seyyathā vā pana taṃ vatthaṃ bārāṇaseyyakaṃ ubhatobhāgavimaṭṭhaṃ odātaṃ odātavaṇṇaṃ odātanidassanaṃ odātanibhāsaṃ. Evameva ajjhattaṃ arūpasaī eko bahiddhā rūpāni passati odātāni odātavaṇṇāni odātanidassanāni odātanibhāsāni , tāni abhibhuyya jānāmi passāmīti evaṃsaī hoti. Idaṃ aṭṭhamaṃ abhibhāyatanaṃ.

338. Abhibhāyatanavimokkhakathā heṭṭhā kathitā eva.

Ime kho, āvusotiādi vuttanayeneva yojetabbaṃ. Iti ekādasannaṃ aṭṭhakānaṃ vasena aṭṭhāsīti pahe kathento thero sāmaggirasaṃ dassesīti.

Aṭṭhakavaṇṇanā niṭṭhitā.

 

338.

x) Tm thắng xứ: Một vị qun tưởng nội sắc, thấy cc loại ngoại sắc c hạn lượng, đẹp, xấu. Vị ấy nhận thức rằng: "Sau khi nhiếp thắng chng, ta biết, ta thấy", đ l thắng xứ thứ nhất.

Một vị qun tưởng nội sắc, thấy cc loại ngoại sắc v lượng, đẹp, xấu. Vị ấy nhận thức rằng: "Sau khi nhiếp thắng chng, ta biết, ta thấy", đ l thắng xứ thứ hai.

Một vị qun tưởng v sắc ở nội tm thấy cc loại ngoại sắc c hạn lượng, đẹp, xấu. Vị ấy nhận thức rằng: "Sau khi nhiếp thắng chng, ta biết, ta thấy", đ l thắng xứ thứ ba.

Một vị qun tưởng v sắc ở nội tm thấy cc loại ngoại sắc v lượng, đẹp, xấu. Vị ấy nhận thức rằng: "Sau khi nhiếp thắng chng, ta biết, ta thấy", đ l thắng xứ thứ tư.

Một vị qun tưởng v sắc ở nội tm thấy cc loại ngoại sắc mu xanh, sắc mu xanh, tướng sắc xanh, hnh sắc xanh, nh sng xanh - như bng gai mu xanh, sắc mu xanh, tướng sắc xanh, hnh sắc xanh, nh sng xanh - như lụa Ba la nại, cả hai mặt lng trơn, mu xanh, sắc mu xanh, tướng sắc xanh, hnh sắc xanh, nh sng xanh. Như vậy vị ny qun tưởng v sắc ở nội tm, thấy cc loại ngoại sắc mu xanh, sắc mu xanh, tướng sắc xanh, hnh sắc xanh, nh sng xanh. Vị ấy nhận thức rằng: "Sau khi nhiếp thắng chng, ta biết, ta thấy", đ l thắng xứ thứ năm.

Một vị qun tưởng v sắc ở nội tm thấy cc loại ngoại sắc mu vng, tướng sắc vng, hnh sắc vng, nh sng vng - như bng kanikra mu vng, tướng sắc vng, hnh sắc vng, nh sng vng - như lụa Ba la nại cả hai mặt lng trơn mu vng, sắc mu vng, tướng sắc vng, hnh sắc vng, nh sng vng. Như vậy vị ny qun tưởng v sắc ở nội tm, thấy sắc vng, hnh sắc vng, nh sng vng, vị ấy nhận thức rằng: "Sau khi nhiếp thắng chng, ta biết, ta thấy", đ l thắng xứ thứ su.

Một vị qun tưởng v sắc ở nội tm thấy cc loại ngoại sắc mu đỏ, sắc mu đỏ, tướng mu đỏ, hnh sắc đỏ, nh sng đỏ - như bng bandhujĩvaka mu đỏ - như lụa Ba la nại cả hai mặt lng trơn mu đỏ, sắc mu đỏ, tướng mu đỏ, hnh sắc đỏ, nh sng đỏ. Như vậy vị ny qun tưởng v sắc ở nội tm, thấy cc loại ngoại sắc mu đỏ, sắc mu đỏ, tướng sắc đỏ, hnh sắc đỏ, nh sng đỏ, vị ấy nhận thức rằng: "Sau khi nhiếp thắng chng, ta biết, ta thấy", đ l thắng xứ thứ bảy.

Một vị qun tưởng v sắc ở nội tm thấy cc loại ngoại sắc mu trắng, sắc mu trắng, tướng sắc trắng, hnh sắc trắng, nh sng trắng - như sao mai osadhi mu trắng, sắc mu trắng, tướng sắc trắng, hnh sắc trắng, nh sng trắng, như lụa Ba la nại cả hai mặt lng trơn mu trắng, sắc mu trắng, tướng sắc trắng, hnh sắc trắng, nh sng trắng. Như vậy vị ny qun tưởng v sắc ở nội tm thấy cc loại ngoại sắc mu trắng, sắc mu trắng, tướng sắc trắng, hnh sắc trắng, nh sng trắng, vị ấy nhận thức rằng: "Sau khi nhiếp thắng chng, ta biết, ta thấy", đ l thắng xứ thứ tm.

339. Aṭṭha vimokkhā. Rūpī rūpāni passati. Ayaṃ paṭhamo vimokkho.

Ajjhattaṃ arūpasaī bahiddhā rūpāni passati. Ayaṃ dutiyo vimokkho.

Subhanteva adhimutto hoti. Ayaṃ tatiyo vimokkho.

Sabbaso rūpasaānaṃ samatikkamā paṭighasaānaṃ atthaṅgamā nānattasaānaṃ amanasikārā ananto ākāsoti ākāsānacāyatanaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ catuttho vimokkho.

Sabbaso ākāsānacāyatanaṃ samatikkamma anantaṃ viāṇanti viāṇacāyatanaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ pacamo vimokkho.

Sabbaso viāṇacāyatanaṃ samatikkamma natthi kicīti ākicaāyatanaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ chaṭṭho vimokkho.

Sabbaso ākicaāyatanaṃ samatikkamma nevasaānāsaāyatanaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ sattamo vimokkho.

Sabbaso nevasaānāsaāyatanaṃ samatikkamma saāvedayita nirodhaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ aṭṭhamo vimokkho.

Ime kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena aṭṭha dhammā sammadakkhātā; tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃpe atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ.

 

 

 

339.

xi) Tm giải thot: Tự mnh c sắc, thấy cc sắc; đ l giải thot thứ nhất.

Qun tưởng nội sắc l v sắc, thấy cc ngoại sắc; đ l giải thot thứ hai.

Qun tưởng sắc l tịnh, ch tm trn suy tưởng ấy; đ l giải thot thứ ba.

Vượt khỏi hon ton sắc tưởng, diệt trừ cc tưởng hữu đối, khng suy tư đến những tưởng khc biệt, với suy tư "Hư khng l v bin" chứng v tr Khng v bin xứ; đ l giải thot thứ tư.

Vượt khỏi hon ton Hư khng v bin xứ, với suy tư "Thức l v bin" chứng v tr Thức v bin xứ; đ l giải thot thứ năm.

Vượt khỏi hon ton Thức v bin xứ, với suy tư "khng c vật g" chứng v tr V sở hữu xứ; đ l giải thot thứ su.

Vượt khỏi hon ton V sở hữu xứ, chứng v tr Phi tưởng phi phi tưởng xứ, đ l giải thot thứ bảy.

Vượt khỏi hon ton Phi tưởng phi phi tưởng xứ, chứng v tr Diệt thọ tưởng, đ l giải thot thứ tm.

Ny cc Hiền giả, tm php ny được Thế Tn chơn chnh giảng dạy, vị đ biết, đ thấy, bậc A la hn, Chnh ẳng Gic. Ở đy, mọi người cần phải cng nhau tụng đọc, khng c tranh luận, để phạm hạnh ny được trường tồn, được duy tr lu ngy, v hạnh phc cho chng sanh, v an lạc cho chng sanh, v lng thương tưởng cho đời, v lợi ch, v hạnh phc, v an lạc cho chư Thin v loi Người.

Navakaṃ

340. Atthi kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena nava dhammā sammadakkhātā; tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃpe atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Katame nava?

Nava āghātavatthūni. Anatthaṃ me acarīti āghātaṃ bandhati; anatthaṃ me caratīti āghātaṃ bandhati; anatthaṃ me carissatīti āghātaṃ bandhati; piyassa me manāpassa anatthaṃ acarīti āghātaṃ bandhatipe anatthaṃ caratīti āghātaṃ bandhatipe anatthaṃ carissatīti āghātaṃ bandhati; appiyassa me amanāpassa atthaṃ acarīti āghātaṃ bandhatipe atthaṃ caratīti āghātaṃ bandhatipe atthaṃ carissatīti āghātaṃ bandhati.

Nava āghātapaṭivinayā. Anatthaṃ me acari [acarīti (syā. ka.) evaṃ carati carissati padesupi], taṃ kutettha labbhāti āghātaṃ paṭivineti ; anatthaṃ me carati, taṃ kutettha labbhāti āghātaṃ paṭivineti; anatthaṃ me carissati, taṃ kutettha labbhāti āghātaṃ paṭivineti; piyassa me manāpassa anatthaṃ acaripe anatthaṃ caratipe anatthaṃ carissati, taṃ kutettha labbhāti āghātaṃ paṭivineti; appiyassa me amanāpassa atthaṃ acaripe atthaṃ caratipe atthaṃ carissati, taṃ kutettha labbhāti āghātaṃ paṭivineti.

 

Navakavaṇṇanā

340. Iti aṭṭhakavasena sāmaggirasaṃ dassetvā idāni navakavasena dassetuṃ puna desanaṃ ārabhi. Tattha āghātavatthūnīti āghātakāraṇāni. Āghātaṃ bandhatīti kopaṃ bandhati karoti uppādeti.

Taṃ kutettha labbhāti taṃ anatthacaraṇaṃ mā ahosīti etasmiṃ puggale kuto labbhā, kena kāraṇena sakkā laddhuṃ ? Paro nāma parassa attano cittaruciyā anatthaṃ karotīti evaṃ cintetvā āghātaṃ paṭivinodeti. Atha vā sacāhaṃ paṭikopaṃ kareyyaṃ, taṃ kopakaraṇaṃ ettha puggale kuto labbhā, kena kāraṇena laddhabbanti attho. Kuto lābhātipi pāṭho, sacāhaṃ ettha kopaṃ kareyyaṃ, tasmiṃ me kopakaraṇe kuto lābhā, lābhā nāma ke siyunti attho. Imasmica atthe tanti nipātamattameva hoti.

 

 

Chn php

340. Ny cc Hiền giả, c chn php được Thế Tn chơn chnh giảng dạy, vị đ biết, đ thấy, bậc A la hn, Chnh ẳng Gic. Ở đy, mọi người cần phải cng nhau tụng đọc, khng c tranh luận, để phạm hạnh ny được trường tồn, được duy tr lu ngy, v hạnh phc cho chng sanh, v an lạc cho chng sanh, v lng thương tưởng cho đời, v lợi ch, v hạnh phc, v an lạc cho chư Thin v loi Người. Thế no l chn?

i) Chn xung đột sự: "Người ấy đ lm hại ti", xung đột khởi ln. "Người ấy đang lm hại ti", xung đột khởi ln. "Người ấy sẽ lm hại ti", xung đột khởi ln.

"Người ấy đ lm hại người ti thương, người ti mến"... "người ấy đang lm hại... " ... "người ấy sẽ lm hại...", xung đột khởi ln.

"Người ấy đ lm lợi cho người ti khng thương, khng mến"... "người ấy đang lm lợi..." ..." người ấy sẽ lm lợi...", xung đột khởi ln.

ii) Chn sự điều phục xung đột: "Người ấy đ lm hại ti. C ch lợi g m nghĩ như vậy?" Nhờ vậy xung đột được điều phục. "Người ấy đang lm hại ti. C ch lợi g m nghĩ như vậy?". Nhờ vậy xung đột được điều phục. "Người ấy sẽ lm hại ti. C ch lợi g m nghĩ như vậy?" Nhờ vậy, xung đột được điều phục.

"Người ấy đ lm hại người ti thương...", ..." người ấy đang lm hại...", ..." người ấy sẽ lm hại người ti thương, người ti mến. C ch lợi g m nghĩ như vậy?" Nhờ vậy xung đột được điều phục.

"Người ấy đ lm lợi cho người ti khng thương, khng mến...", ..." người ấy đang lm lợi...", ..." người ấy sẽ lm lợi... C ch lợi g m nghĩ như vậy?" Nhờ vậy xung đột được điều phục.

341. Nava sattāvāsā. Santāvuso, sattā nānattakāyā nānattasaino, seyyathāpi manussā ekacce ca devā ekacce ca vinipātikā. Ayaṃ paṭhamo sattāvāso.

Santāvuso, sattā nānattakāyā ekattasaino, seyyathāpi devā brahmakāyikā paṭhamābhinibbattā. Ayaṃ dutiyo sattāvāso.

Santāvuso, sattā ekattakāyā nānattasaino, seyyathāpi devā ābhassarā. Ayaṃ tatiyo sattāvāso.

Santāvuso , sattā ekattakāyā ekattasaino, seyyathāpi devā subhakiṇhā. Ayaṃ catuttho sattāvāso.

Santāvuso, sattā asaino appaṭisaṃvedino, seyyathāpi devā asaasattā [asaisattā (syā. kaṃ.)]. Ayaṃ pacamo sattāvāso.

Santāvuso, sattā sabbaso rūpasaānaṃ samatikkamā paṭighasaānaṃ atthaṅgamā nānattasaānaṃ amanasikārā ananto ākāsoti ākāsānacāyatanūpagā. Ayaṃ chaṭṭho sattāvāso.

Santāvuso, sattā sabbaso ākāsānacāyatanaṃ samatikkamma anantaṃ viāṇanti viāṇacāyatanūpagā. Ayaṃ sattamo sattāvāso.

Santāvuso, sattā sabbaso viāṇacāyatanaṃ samatikkamma natthi kicīti ākicāāyatanūpagā. Ayaṃ aṭṭhamo sattāvāso.

Santāvuso , sattā sabbaso ākicaāyatanaṃ samatikkamma [samatikkamma santametaṃ paṇītametanti (syā. kaṃ.)] nevasaānāsaāyatanūpagā. Ayaṃ navamo sattāvāso.

 

341.Sattāvāsāti sattānaṃ āvāsā, vasanaṭṭhānānīti attho. Tattha suddhāvāsāpi sattāvāsova, asabbakālikattā pana na gahitā. Suddhāvāsā hi buddhānaṃ khandhāvārasadisā. Asaṅkhyeyyakappe buddhesu anibbattantesu taṃ ṭhānaṃ suaṃ hotīti asabbakālikattā na gahitā. Sesamettha yaṃ vattabbaṃ, taṃ heṭṭhā vuttameva.

 

341.

iii) Chn chỗ an tr của loi hữu tnh: Ny cc Hiền giả, c những loi hữu tnh, thn sai biệt, tưởng sai biệt, như loi Người, một số chư Thin, một số ở tại cc đọa xứ. l hữu tnh tr xứ thứ nhất. Ny cc Hiền giả, c những loi hữu tnh, thn sai biệt, tưởng đồng nhất, như Phạm Chng thin khi mới ti sanh. l hữu tnh tr xứ thứ hai. Ny cc Hiền giả, c loi hữu tnh, thn đồng nhất, tưởng sai biệt như chư Quang m thin. l hữu tnh tr xứ thứ ba. Ny cc Hiền giả, c loi hữu tnh, thn đ