MAJJHIMANIKĀYA- TRUNG BỘ KINH

 

 

 

CHNH KINH PALI

CH GIẢI PALI

BẢN DỊCH VIỆT

9. Dvedhāvitakkasuttaṃ

9. Dvedhāvitakkasuttavaṇṇanā

19. Kinh Song tầm

206. Evaṃ me sutaṃ ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi bhikkhavoti. Bhadanteti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca

Pubbeva me, bhikkhave, sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato etadahosi yaṃnūnāhaṃ dvidhā katvā dvidhā katvā vitakke vihareyyanti. So kho ahaṃ, bhikkhave, yo cāyaṃ kāmavitakko yo ca byāpādavitakko yo ca vihiṃsāvitakko imaṃ ekaṃ bhāgamakāsiṃ ; yo cāyaṃ nekkhammavitakko yo ca abyāpādavitakko yo ca avihiṃsāvitakko imaṃ dutiyaṃ bhāgamakāsiṃ.

206.Me sutanti dvedhāvitakkasuttaṃ. Tattha dvidhā katvā dvidhā katvāti dve dve bhāge katvā. Kāmavitakkoti kāmapaṭisaṃyutto vitakko. Byāpādavitakkoti byāpādapaṭisaṃyutto vitakko. Vihiṃsāvitakkoti vihiṃsāpaṭisaṃyutto vitakko. Ekaṃ bhāganti ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷāriko vā sukhumo vā sabbo pāyaṃ vitakko akusalapakkhikoyevāti tayopi kāmabyāpādavihiṃsāvitakke ekaṃ koṭṭhāsamakāsiṃ. Kāmehi nissaṭo nekkhammapaṭisaṃyutto vitakko nekkhammavitakko nāma, so yāva paṭhamajjhānā vaṭṭati. Abyāpādapaṭisaṃyutto vitakko abyāpādavitakko, so mettāpubbabhāgato paṭṭhāya yāva paṭhamajjhānā vaṭṭati. Avihiṃsāpaṭisaṃyutto vitakko avihiṃsāvitakko, so karuṇāpubbabhāgato paṭṭhāya yāva paṭhamajjhānā vaṭṭati. Dutiyaṃ bhāganti sabbopāyaṃ kusalapakkhikoyevāti dutiyaṃ koṭṭhāsamakāsiṃ. Iminā bodhisattassa vitakkaniggahaṇakālo kathito.

Bodhisattassa hi chabbassāni padhānaṃ padahantassa nekkhammavitakkādayo pujapujā mahānadiyaṃ oghā viya pavattiṃsu. Satisammosena pana sahasā kāmavitakkādayo uppajjitvā kusalavāraṃ pacchinditvā sayaṃ akusalajavanavārā hutvā tiṭṭhanti. Tato bodhisatto cintesi mayhaṃ ime kāmavitakkādayo kusalavāraṃ pacchinditvā tiṭṭhanti, handāhaṃ ime vitakke dve bhāge katvā viharāmīti kāmavitakkādayo akusalapakkhikāti ekaṃ bhāgaṃ karoti nekkhammavitakkādayo kusalapakkhikāti ekaṃ. Atha puna cintesi akusalapakkhato āgataṃ vitakkaṃ mantena kaṇhasappaṃ uppīḷetvā gaṇhanto viya amittaṃ gīvāya akkamanto viya ca niggahessāmi, nāssa vaḍḍhituṃ dassāmi. Kusalapakkhato āgataṃ vitakkaṃ meghasamaye meghaṃ viya sukhette sālakalyāṇipotakaṃ viya ca sīghaṃ vaḍḍhessāmīti. So tathā katvā akusalavitakke niggaṇhi, kusalavitakke vaḍḍhesi. Evaṃ iminā bodhisattassa vitakkaniggahaṇanakālo kathitoti veditabbo.

 

Ti nghe như vầy:

Một thời Thế Tn ở Savatthi (X-vệ), tại Jetavana (Kỳ-đ Lm), vườn ng Anathapindika (Cấp C ộc). Tại đy, Thế Tn gọi cc Tỷ-kheo: "Chư Tỷ-kheo". --"Thưa vng", cc Tỷ-kheo ấy vng đp Thế Tn. Thế Tn thuyết giảng như sau:

-- Chư Tỷ-kheo, trước khi Ta gic ngộ, khi chưa thnh Chnh Gic v cn l Bồ-tt, Ta suy nghĩ như sau: "Ta sống suy tư v chia hai suy tầm". Chư Tỷ-kheo, phm c dục tầm no, sn tầm no, hại tầm no, Ta phn thnh phần thứ nhất; phm c ly dục tầm no, v sn tầm no, v hại tầm no, Ta phn thnh phần thứ hai.

207. Tassa mayhaṃ, bhikkhave, evaṃ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato uppajjati kāmavitakko. So evaṃ pajānāmi uppanno kho me ayaṃ kāmavitakko. So ca kho attabyābādhāyapi saṃvattati, parabyābādhāyapi saṃvattati, ubhayabyābādhāyapi saṃvattati, paānirodhiko vighātapakkhiko anibbānasaṃvattaniko [anibbānasaṃvattanikoti (?)]. Attabyābādhāya saṃvattatītipi me, bhikkhave, paṭisacikkhato abbhatthaṃ gacchati; parabyābādhāya saṃvattatītipi me, bhikkhave, paṭisacikkhato abbhatthaṃ gacchati; ubhayabyābādhāya saṃvattatītipi me, bhikkhave, paṭisacikkhato abbhatthaṃ gacchati; paānirodhiko vighātapakkhiko anibbānasaṃvattanikotipi me, bhikkhave, paṭisacikkhato abbhatthaṃ gacchati. So kho ahaṃ, bhikkhave, uppannuppannaṃ kāmavitakkaṃ pajahameva [atītakālikakiriyāpadāniyeva] vinodameva [atītakālikakiriyāpadāniyeva] byantameva [byanteva (sī. syā. pī.)] naṃ akāsiṃ.

207. Idāni yathāssa te vitakkā uppajjiṃsu, yathā ca ne niggahesi, taṃ dassento tassa mayhaṃ, bhikkhavetiādimāha. Tattha appamattassāti satiyā avippavāse ṭhitassa. Ātāpinoti ātāpavīriyavantassa. Pahitattassāti pesitacittassa. Uppajjati kāmavitakkoti bodhisattassa chabbassāni padhānaṃ padahato rajjasukhaṃ vā ārabbha, pāsāde vā nāṭakāni vā orodhe vā kicideva vā sampattiṃ ārabbha kāmavitakko nāma na uppannapubbo. Dukkarakārikāya panassa āhārūpacchedena adhimattakasimānaṃ pattassa etadahosi na sakkā āhārūpacchedena visesaṃ nibbattetuṃ, yaṃnūnāhaṃ oḷārikaṃ āhāraṃ āhāreyyanti. So uruvelaṃ piṇḍāya pāvisi. Manussā mahāpuriso pubbe āharitvā dinnampi na gaṇhi, addhāssa idāni manoratho matthakaṃ patto, tasmā sayameva āgatoti paṇītapaṇītaṃ āhāraṃ upahariṃsu. Bodhisattassa attabhāvo nacirasseva pākatiko ahosi. Jarājiṇṇattabhāvo hi sappāyabhojanaṃ labhitvāpi pākatiko na hoti. Bodhisatto pana daharo. Tenassa sappāyabhojanaṃ bhujato attabhāvo na cirasseva pākatiko jāto, vippasannāni indriyāni, parisuddho chavivaṇṇo, samuggatatārāgaṇaṃ viya nabhaṃ paripuṇṇadvattiṃsamahāpurisalakkhaṇappaṭimaṇḍitasarīraṃ ahosi. So taṃ oloketvā tāva kilanto nāma attabhāvo evaṃ paṭipākatiko jātoti cintetvā attano paāmahantatāya evaṃ parittakampi vitakkaṃ gahetvā kāmavitakkoti akāsi.

Paṇṇasālāya purato nisinno camarapasadagavayarohitamigādike magagaṇe manuasaddaravane moravanakukkuṭādike pakkhigaṇe nīluppalakumudakamalādisachannāni pallalāni nānākusumasachannaviṭapā vanarājiyo maṇikkhandhanimmalajalapavāhaca nadiṃ nerajaraṃ passati. Tassa evaṃ hoti sobhanā vatime migajātā pakkhigaṇā pallalāni vanarājiyo nadī nerajarāti. So tampi evaṃ parittakaṃ vitakkaṃ gahetvā kāmavitakkamakāsi, tenāha uppajjati kāmavitakkoti.

Attabyābādhāyapīti attadukkhāyapi. Esevanayo sabbattha. Kiṃ pana mahāsattassa ubhayadukkhāya saṃvattanakavitakko nāma atthīti? Natthi. Apariāyaṃ ṭhitassa pana vitakko yāva ubhayabyābādhāya saṃvattatīti etāni tīṇi nāmāni labhati, tasmā evamāha. Paānirodhikoti anuppannāya lokiyalokuttarāya paāya uppajjituṃ na deti, lokiyapaaṃ pana aṭṭhasamāpattipacābhiāvasena uppannampi samucchinditvā khipatīti paānirodhiko. Vighātapakkhikoti dukkhakoṭṭhāsiko. Asaṅkhataṃ nibbānaṃ nāma, taṃ paccakkhaṃ kātuṃ na detīti anibbānasaṃvattaniko. Abbhatthaṃ gacchatīti khayaṃ natthibhāvaṃ gacchati. Udakapupphuḷako viya nirujjhati. Pajahamevāti pajahimeva. Vinodamevāti nīharimeva. Byantameva naṃ akāsinti vigatantaṃ nissesaṃ parivaṭumaṃ paricchinnameva naṃ akāsiṃ.

Chư Tỷ-kheo, rồi Ta sống khng phng dật, nhiệt tm, tinh cần. Khi dục tầm khởi ln, Ta tuệ tri: "Dục tầm ny khởi ln nơi Ta, v dục tầm ny đưa đến tự hại, đưa đến hại người, đưa đến hại cả hai, diệt tr tuệ, dự phần vo phiền no, khng đưa đến Niết-bn". Chư Tỷ-kheo, khi Ta suy tư: "Dục tầm ny đưa đến tự hại", dục tầm được biến mất, Chư Tỷ-kheo, khi Ta suy tư: "Dục tầm đưa đến hại người", dục tầm được biến mất. Chư Tỷ-kheo, khi Ta suy tư: "Dục tầm đưa đến hại cả hai", dục tầm được biến mất. Chư Tỷ-kheo, khi Ta suy tư: "Dục tầm diệt tr tuệ, dự phần vo phiền no, khng đưa đến Niết-bn", dục tầm được biến mất. Chư Tỷ-kheo, như vậy Ta tiếp tục trừ bỏ, xả ly v đoạn tận dục tầm.

208. Tassa mayhaṃ, bhikkhave, evaṃ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato uppajjati byāpādavitakkope uppajjati vihiṃsāvitakko. So evaṃ pajānāmi uppanno kho me ayaṃ vihiṃsāvitakko. So ca kho attabyābādhāyapi saṃvattati, parabyābādhāyapi saṃvattati, ubhayabyābādhāyapi saṃvattati, paānirodhiko vighātapakkhiko anibbānasaṃvattaniko. Attabyābādhāya saṃvattatītipi me, bhikkhave, paṭisacikkhato abbhatthaṃ gacchati; parabyābādhāya saṃvattatītipi me, bhikkhave, paṭisacikkhato abbhatthaṃ gacchati; ubhayabyābādhāya saṃvattatītipi me, bhikkhave, paṭisacikkhato abbhatthaṃ gacchati; paānirodhiko vighātapakkhiko anibbānasaṃvattanikotipi me, bhikkhave, paṭisacikkhato abbhatthaṃ gacchati. So kho ahaṃ, bhikkhave, uppannuppannaṃ vihiṃsāvitakkaṃ pajahameva vinodameva byantameva naṃ akāsiṃ.

Yaadeva, bhikkhave, bhikkhu bahulamanuvitakketi anuvicāreti, tathā tathā nati hoti cetaso. Kāmavitakkaṃ ce, bhikkhave, bhikkhu bahulamanuvitakketi anuvicāreti, pahāsi nekkhammavitakkaṃ, kāmavitakkaṃ bahulamakāsi, tassa taṃ kāmavitakkāya cittaṃ namati. Byāpādavitakkaṃ ce, bhikkhavepe vihiṃsāvitakkaṃ ce, bhikkhave, bhikkhu bahulamanuvitakketi anuvicāreti, pahāsi avihiṃsāvitakkaṃ, vihiṃsāvitakkaṃ bahulamakāsi, tassa taṃ vihiṃsāvitakkāya cittaṃ namati. Seyyathāpi, bhikkhave, vassānaṃ pacchime māse saradasamaye kiṭṭhasambādhe gopālako gāvo rakkheyya. So tā gāvo tato tato daṇḍena ākoṭeyya paṭikoṭeyya sannirundheyya sannivāreyya. Taṃ kissa hetu? Passati hi so, bhikkhave, gopālako tatonidānaṃ vadhaṃ vā bandhanaṃ vā jāniṃ vā garahaṃ vā. Evameva kho ahaṃ, bhikkhave, addasaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ ādīnavaṃ okāraṃ saṃkilesaṃ, kusalānaṃ dhammānaṃ nekkhamme ānisaṃsaṃ vodānapakkhaṃ.

208.Byāpādavitakkoti na bodhisattassa parūpaghātappaṭisaṃyutto nāma vitakko citte uppajjati, athassa ativassaaccuṇhaatisītādīni pana paṭicca cittavipariṇāmabhāvo hoti, taṃ sandhāya byāpādavitakkoti āha. Vihiṃsāvitakkoti na mahāsattassa paresaṃ dukkhuppādanappaṭisaṃyutto vitakko uppajjati, citte pana uddhatākāro anekaggatākāro hoti, taṃ gahetvā vihiṃsāvitakkamakāsi. Paṇṇasālādvāre nisinno hi sīhabyagghādike vāḷamige sūkarādayo khuddamige vihiṃsante passati. Atha bodhisatto imasmimpi nāma akutobhaye arae imesaṃ tiracchānagatānaṃ paccatthikā uppajjanti, balavanto dubbale khādanti, balavantakhāditā vattantīti kāruaṃ uppādeti. Aepi biḷārādayo kukkuṭamūsikādīni khādante passati, gāmaṃ piṇḍāya paviṭṭho manusse rājakammikehi upaddute vadhabandhādīni anubhavante attano kasivaṇijjādīni kammāni katvā jīvituṃ na labhantīti kāruaṃ uppādeti, taṃ sandhāya uppajjati vihiṃsāvitakkoti āha. Tathā tathāti tena tena ākārena. Idaṃ vuttaṃ hoti kāmavitakkādīsu yaṃ yaṃ vitakketi, yaṃ yaṃ vitakkaṃ pavatteti, tena tene cassākārena kāmavitakkādibhāvo cetaso na hi hotīti. Pahāsi nekkhammavitakkanti nekkhammavitakkaṃ pajahati. Bahulamakāsīti bahulaṃ karoti. Tassa taṃ kāmavitakkāya cittanti tassa taṃ cittaṃ kāmavitakkatthāya. Yathā kāmavitakkasampayuttaṃ hoti, evamevaṃ namatīti attho. Sesapadesupi eseva nayo.

Idāni atthadīpikaṃ upamaṃ dassento seyyathāpī tiādimāha. Tattha kiṭṭhasambādheti sassasambādhe. Ākoṭeyyāti ujukaṃ piṭṭhiyaṃ pahareyya. Paṭikoṭeyyāti tiriyaṃ phāsukāsu pahareyya. Sannirundheyyāti āvaritvā tiṭṭheyya. Sannivāreyyāti ito cito ca gantuṃ na dadeyya . Tatonidānanti tena kāraṇena, evaṃ arakkhitānaṃ gunnaṃ paresaṃ sassakhādanakāraṇenāti attho. Bālo hi gopāloko evaṃ gāvo arakkhamāno ayaṃ amhākaṃ bhattavetanaṃ khādati, ujuṃ gāvo rakkhitumpi na sakkoti, kulehi saddhiṃ veraṃ gaṇhāpetīti gosāmikānampi santikā vadhādīni pāpuṇāti, kiṭṭhasāmikānampi. Paṇḍito pana imāni cattāri bhayāni sampassanto gāvo sādhukaṃ rakkhati, taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Ādīnavanti upaddavaṃ. Okāranti lāmakaṃ, khandhesu vā otāraṃ. Saṃkilesanti kiliṭṭhabhāvaṃ. Nekkhammeti nekkhammamhi. Ānisaṃsanti visuddhipakkhaṃ. Vodānapakkhanti idaṃ tasseva vevacanaṃ, kusalānaṃ dhammānaṃ nekkhammamhi visuddhipakkhaṃ addasanti attho.

Chư Tỷ-kheo, trong khi Ta sống khng phng dật, nhiệt tm, tinh cần, sn tầm khởi ln... (như trn)... hại tầm khởi ln. Ta tuệ tri: "Hại tầm ny khởi ln nơi Ta, v hại tầm ny đưa đến tự hại, đưa đến hại người, đưa đến hại cả hai, diệt tr tuệ, dự phần vo phiền no, khng đưa đến Niết-bn". Chư Tỷ-kheo, khi Ta suy tư: "Hại tầm ny đưa đến tự hại"... "Hại tầm diệt tr tuệ, dự phần vo phiền no, khng đưa đến Niết-bn", hại tầm biến mất. Chư Tỷ-kheo, như vậy Ta tiếp tục trừ bỏ, xả ly v đoạn tận hại tầm.

Chư Tỷ-kheo, Tỷ-kheo suy tư, qun st nhiều vấn đề g, thời tm sanh khuynh hướng đối với vấn đề ấy. Chư Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo suy tư, qun st nhiều về dục tầm, vị ấy từ bỏ ly dục tầm. Khi tm đ nặng về dục tầm, thời tm vị ấy c khuynh hướng về dục tầm. Chư Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo suy tư qun st nhiều về sn tầm... (như trn)... về hại tầm, vị ấy từ bỏ v hại tầm. Khi tm đ đặt nặng về hại tầm thời tm vị ấy c khuynh hướng về hại tầm.

Chư Tỷ-kheo, v như vo cuối thng ma mưa, về ma thu, khi la đ trổ hạt, một người mục đồng chăn giữ b, cầm roi đnh cc con b bn ny, đnh bn kia, chế ngự chng, ngăn chận chng. V sao vậy? Chư Tỷ-kheo, v người mục đồng thấy do nhn duyn ny, đưa đến sự chết, sự t tội, sự đnh đập hay sự trch mc. Chư Tỷ-kheo, cũng vậy, Ta đ thấy sự nguy hại, sự hạ liệt, sự uế nhiễm của cc php bất thiện, v thấy sự viễn ly, sự lợi ch, sự thanh tịnh của cc thiện php.

  

209. Tassa mayhaṃ, bhikkhave, evaṃ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato uppajjati nekkhammavitakko. So evaṃ pajānāmi uppanno kho me ayaṃ nekkhammavitakko. So ca kho nevattabyābādhāya saṃvattati, na parabyābādhāya saṃvattati, na ubhayabyābādhāya saṃvattati, paāvuddhiko avighātapakkhiko nibbānasaṃvattaniko. Rattiṃ cepi naṃ, bhikkhave, anuvitakkeyyaṃ anuvicāreyyaṃ, neva tatonidānaṃ bhayaṃ samanupassāmi. Divasaṃ cepi naṃ, bhikkhave, anuvitakkeyyaṃ anuvicāreyyaṃ, neva tatonidānaṃ bhayaṃ samanupassāmi. Rattindivaṃ cepi naṃ, bhikkhave, anuvitakkeyyaṃ anuvicāreyyaṃ, neva tatonidānaṃ bhayaṃ samanupassāmi. Api ca kho me aticiraṃ anuvitakkayato anuvicārayato kāyo kilameyya . Kāye kilante [kilamante (ka.)] cittaṃ ūhaeyya. Ūhate citte ārā cittaṃ samādhimhāti. So kho ahaṃ, bhikkhave, ajjhattameva cittaṃ saṇṭhapemi sannisādemi ekodiṃ karomi [ekodi karomi (pī.)] samādahāmi. Taṃ kissa hetu? Mā me cittaṃ ūhaīti [ugghāṭīti (syā. ka.), ūhanīti (pī.)].

209.Nekkhammanti ca kāmehi nissaṭaṃ sabbakusalaṃ, ekadhamme saṅgayhamāne nibbānameva. Tatridaṃ opammasaṃsandanaṃ kiṭṭhasambādhaṃ viya hi rūpādiārammaṇaṃ, kūṭagāvo viya kūṭacittaṃ, paṇḍitagopālako viya bodhisatto, catubbidhabhayaṃ viya attaparūbhayabyābādhāya saṃvattanavitakko, paṇḍitagopālakassa catubbidhaṃ bhayaṃ disvā kiṭṭhasambādhe appamādena gorakkhaṇaṃ viya bodhisattassa chabbassāni padhānaṃ padahato attabyābādhādibhayaṃ disvā rūpādīsu ārammaṇesu yathā kāmavitakkādayo na uppajjanti, evaṃ cittarakkhaṇaṃ. Paāvuddhikotiādīsu anuppannāya lokiyalokuttarapaāya uppādāya, uppannāya ca vuddhiyā saṃvattatīti paāvuddhiko. Na dukkhakoṭṭhāsāya saṃvattatīti avighātapakkhiko. Nibbānadhātusacchikiriyāya saṃvattatīti nibbānasaṃvattaniko. Rattiṃ cepi naṃ, bhikkhave, anuvitakkeyyanti sakalarattiṃ cepi taṃ vitakkaṃ pavatteyyaṃ. Tatonidānanti taṃmūlakaṃ. Ohaeyyāti ugghātīyeyya, uddhaccāya saṃvatteyyāti attho. Ārāti dūre. Samādhimhāti upacārasamādhitopi appanāsamādhitopi. So kho ahaṃ, bhikkhave, ajjhattameva cittanti so ahaṃ, bhikkhave, mā me cittaṃ samādhimhā dūre hotūti ajjhattameva cittaṃ saṇṭhapemi, gocarajjhatte ṭhapemīti attho. Sannisādemīti tattheva ca naṃ sannisīdāpemi. Ekodiṃ karomīti ekaggaṃ karomi. Samādahāmīti sammā ādahāmi, suṭṭhu āropemīti attho. Mā me cittaṃ ūhaīti mā mayhaṃ cittaṃ ugghātīyittha, mā uddhaccāya saṃvattatūti attho.

Chư Tỷ-kheo, trong khi Ta sống khng phng dật, nhiệt tm, tinh cần như vậy, khi ly dục tầm khởi ln, Ta tuệ tri như vầy: "Ly dục tầm ny khởi ln nơi Ta v ly dục tầm ny khng đưa đến tự hại, khng đưa đến hại người, khng đưa đến hại cả hai, tăng trưởng tr tuệ, khng dự phần vo phiền no, đưa đến Niết-bn". Chư Tỷ-kheo, nếu ban đm Ta suy tư, qun st (về ly dục tầm) khng phải từ nhn duyn ấy Ta thấy sợ hi. Chư Tỷ-kheo, nếu ban ngy Ta suy tư, qun st (về ly dục tầm), khng phải từ nhn duyn ấy Ta thấy sợ hi. Chư Tỷ-kheo, nếu ban đm, ban ngy, Ta suy tư, qun st (về ly dục tầm), khng phải từ nhn duyn ấy Ta thấy sợ hi. V Ta suy tư, qun st qu lu, thn Ta c thể mệt mỏi; khi thn mệt mỏi th tm bị dao động; khi tm bị dao động th tm rất kh được định tĩnh. Chư Tỷ-kheo, rồi tự nội thn Ta trấn an tm, trấn tịnh tm, khiến được nhất tm, khiến thnh định tĩnh. V sao vậy? V để tm Ta khỏi dao động.

210. Tassa mayhaṃ, bhikkhave, evaṃ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato uppajjati abyāpādavitakkope uppajjati avihiṃsāvitakko. So evaṃ pajānāmi uppanno kho me ayaṃ avihiṃsāvitakko. So ca kho nevattabyābādhāya saṃvattati, na parabyābādhāya saṃvattati, na ubhayabyābādhāya saṃvattati, paāvuddhiko avighātapakkhiko nibbānasaṃvattaniko. Rattiṃ cepi naṃ, bhikkhave, anuvitakkeyyaṃ anuvicāreyyaṃ, neva tatonidānaṃ bhayaṃ samanupassāmi. Divasaṃ cepi naṃ, bhikkhave, anuvitakkeyyaṃ anuvicāreyyaṃ, neva tatonidānaṃ bhayaṃ samanupassāmi. Rattindivaṃ cepi naṃ, bhikkhave, anuvitakkeyyaṃ anuvicāreyyaṃ, neva tatonidānaṃ bhayaṃ samanupassāmi. Api ca kho me aticiraṃ anuvitakkayato anuvicārayato kāyo kilameyya. Kāye kilante cittaṃ ūhaeyya. Ūhate citte ārā cittaṃ samādhimhāti. So kho ahaṃ, bhikkhave, ajjhattameva cittaṃ saṇṭhapemi, sannisādemi, ekodiṃ karomi samādahāmi. Taṃ kissa hetu? Mā me cittaṃ ūhaīti.

Yaadeva, bhikkhave, bhikkhu bahulamanuvitakketi anuvicāreti, tathā tathā nati hoti cetaso. Nekkhammavitakkace, bhikkhave, bhikkhu bahulamanuvitakketi anuvicāreti, pahāsi kāmavitakkaṃ, nekkhammavitakkaṃ bahulamakāsi, tassaṃ taṃ nekkhammavitakkāya cittaṃ namati. Abyāpādavitakkace, bhikkhavepe avihiṃsāvitakkace, bhikkhave, bhikkhu bahulamanuvitakketi anuvicāreti, pahāsi vihiṃsāvitakkaṃ, avihiṃsāvitakkaṃ bahulamakāsi, tassa taṃ avihiṃsāvitakkāya cittaṃ namati. Seyyathāpi, bhikkhave, gimhānaṃ pacchime māse sabbasassesu gāmantasambhatesu gopālako gāvo rakkheyya , tassa rukkhamūlagatassa vā abbhokāsagatassa vā satikaraṇīyameva hoti etā [ete (ka.)] gāvoti. Evamevaṃ kho, bhikkhave, satikaraṇīyameva ahosi ete dhammāti.

210.Uppajjati abyāpādavitakkope avihiṃsāvitakkoti ettha yo so imāya heṭṭhā vuttataruṇavipassanāya saddhiṃ uppannavitakko kāmapaccanīkaṭṭhena nekkhammavitakkoti vutto. Soyeva byāpādapaccanīkaṭṭhena abyāpādavitakkoti ca vihiṃsāpaccanīkaṭṭhena avihiṃsāvitakkoti ca vutto.

Ettāvatā bodhisattassa samāpattiṃ nissāya vipassanāpaṭṭhapanakālo kathito. Yassa hi samādhipi taruṇo, vipassanāpi. Tassa vipassanaṃ paṭṭhapetvā aticiraṃ nisinnassa kāyo kilamati, anto aggi viya uṭṭhahati, kacchehi sedā muccanti, matthakato usumavaṭṭi viya uṭṭhahati, cittaṃ haati vihaati vipphandati. So puna samāpattiṃ samāpajjitvā taṃ paridametvā mudukaṃ katvā samassāsetvā puna vipassanaṃ paṭṭhapeti. Tassa puna aticiraṃ nisinnassa tatheva hoti. So puna samāpattiṃ samāpajjitvā tatheva karoti. Vipassanāya hi bahūpakārā samāpatti.

Yathā yodhassa phalakakoṭṭhako nāma bahūpakāro hoti, so taṃ nissāya saṅgāmaṃ pavisati, tattha hatthīhipi assehipi yodhehipi saddhiṃ kammaṃ katvā āvudhesu vā khīṇesu bhujitukāmatādibhāve vā sati nivattitvā phalakakoṭṭhakaṃ pavisitvā āvudhānipi gaṇhāti, vissamatipi, bhujatipi, pānīyampi pivati, sannāhampi paṭisannayhati, taṃ taṃ katvā puna saṅgāmaṃ pavisati, tattha kammaṃ katvā puna uccārādipīḷito vā kenacideva vā karaṇīyena phalakakoṭṭhakaṃ pavisati. Tattha santhambhitvā puna saṅgāmaṃ pavisati, evaṃ yodhassa phalakakoṭṭhako viya vipassanāya bahūpakārā samāpatti.

Samāpattiyā pana saṅgāmanittharaṇakayodhassa phalakakoṭṭhakatopi vipassanā bahūpakāratarā. Kicāpi hi samāpattiṃ nissāya vipassanaṃ paṭṭhapeti, vipassanā pana thāmajātā samāpattimpi rakkhati. Thāmajātaṃ karoti.

Yathā hi thale nāvampi nāvāya bhaṇḍampi sakaṭabhāraṃ karonti. Udakaṃ patvā pana sakaṭampi sakaṭabhaṇḍampi yuttagoṇepi nāvābhāraṃ karonti. Nāvā tiriyaṃ sotaṃ chinditvā sotthinā supaṭṭanaṃ gacchati, evamevaṃ kicāpi samāpattiṃ nissāya vipassanaṃ paṭṭhapeti, vipassanā pana thāmajātā samāpattimpi rakkhati, thāmajātaṃ karoti. Thalaṃ patvā sakaṭaṃ viya hi samāpatti. Udakaṃ patvā nāvā viya vipassanā. Iti bodhisattassa ettāvatā samāpattiṃ nissāya vipassanāpaṭṭhapanakālo kathitoti veditabbo.

Yaadevātiādi kaṇhapakkhe vuttānusāreneva veditabbaṃ, idhāpi atthadīpikaṃ upamaṃ dassetuṃ seyyathāpītiādimāha. Tattha gāmantasambhatesūti gāmantaṃ āhaṭesu. Satikaraṇīyameva hotīti etā gāvoti satiuppādanamattameva kātabbaṃ hoti. Ito cito ca gantvā ākoṭanādikiccaṃ natthi. Ete dhammāti ete samathavipassanā dhammāti satuppādanamattameva kātabbaṃ hoti. Iminā bodhisattassa samathavipassanānaṃ thāmajātakālo kathito. Tadā kirassa samāpattiṃ appanatthāya nisinnassa aṭṭha samāpattiyo ekāvajjanena āpāthaṃ āgacchanti, vipassanaṃ paṭṭhapetvā nisinno satta anupassanā ekappahāreneva āruḷho hoti.

Chư Tỷ-kheo, trong khi Ta sống khng phng dật, nhiệt tm, tinh cần như vậy, khi v sn tầm khởi ln... (như trn)... v hại tầm khởi ln. Ta tuệ tri như vậy: "V hại tầm ny khởi ln nơi Ta v v hại tầm ny khng đưa đến tự hại, khng đưa đến hại người, khng đưa đến hại cả hai, tăng trưởng tr tuệ, khng dự phần vo phiền no, đưa đến Niết-bn". Chư Tỷ-kheo, nếu ban đm... khng phải từ nhn duyn ấy, m Ta thấy sợ hi. V nếu Ta suy tư, qun st qu lu, thn Ta c thể mệt mỏi; khi thn mệt mỏi th tm bị dao động, khi tm bị dao động, tm rất kh được định tĩnh. Chư Tỷ-kheo, rồi tự nội thn Ta trấn an tm, trấn tịnh tm, khiến được nhất tm, khiến thnh định tĩnh. V sao vậy? V để tm Ta khỏi dao động.

Chư Tỷ-kheo, nếu vị Tỷ-kheo suy tư, qun st nhiều về vấn đề g thời tm sanh khuynh hướng đối với vấn đề ấy. Chư Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo suy tư, qun st nhiều về ly dục tầm, vị ấy từ bỏ dục tầm. Khi tm đ đặt nặng về ly dục tầm, tm vị ấy c khuynh hướng về ly dục tầm. Chư Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo suy tư, qun st nhiều về v sn tầm... (như trn)... nếu Tỷ-kheo suy tư, qun st nhiều về bất hại tầm, vị ấy từ bỏ hại tầm. Khi tm đ đặt nặng về bất hại tầm, thời tm vị ấy c khuynh hướng về bất hại tầm.

Chư Tỷ-kheo, v như vo cuối thng h, khi tất cả la gạo đ cất vo kho thc, một người mục đồng chăn giữ cc con b. Khi người mục đồng ở dưới gốc cy hay ở ngoi trời, người ấy c thể nghĩ đến c việc cần phải lm, v người ấy nghĩ: "y l những con b". Chư Tỷ-kheo, cũng vậy ở đy, c việc cần phải lm, v Ta nghĩ: "y l những php".

211. Āraddhaṃ kho pana me, bhikkhave, vīriyaṃ ahosi asallīnaṃ, upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā , passaddho kāyo asāraddho, samāhitaṃ cittaṃ ekaggaṃ. So kho ahaṃ, bhikkhave, vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja vihāsiṃ. Vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja vihāsiṃ. Pītiyā ca virāgā upekkhako ca vihāsiṃ sato ca sampajāno, sukhaca kāyena paṭisaṃvedesiṃ, yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti upekkhako satimā sukhavihārīti, tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja vihāsiṃ. Sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja vihāsiṃ.

 

Chư Tỷ-kheo, Ta pht tm dng mnh, tinh tấn, khng c tiu cực, niệm khng tn loạn được an tr, thn được khinh an, khng c cuồng nhiệt, tm được định tĩnh nhất tm.

Chư Tỷ-kheo, Ta ly dục, ly c, bất thiện php, chứng v tr Thiền thứ nhất, một trạng thi hỷ lạc do ly dục sanh, c tầm, c tứ. Diệt tầm v tứ, Ta chứng v tr Thiền thứ hai, một trạng thi hỷ lạc do định sanh, khng tầm khng tứ, nội tĩnh nhất tm. Ly hỷ tr xả, chnh niệm tỉnh gic, thn cảm sự lạc thọ m cc bậc Thnh gọi l xả niệm lạc tr, Ta chứng v an tr Thiền thứ ba. Xả lạc xả khổ, diệt hỷ ưu đ cảm thọ trước, Ta chứng v tr Thiền thứ tư, khng khổ, khng lạc, xả niệm thanh tịnh.

212. So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite ānejappatte pubbenivāsānussatiāṇāya cittaṃ abhininnāmesiṃ. So anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarāmi. Seyyathidaṃ, ekampi jātiṃpe iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarāmi. Ayaṃ kho me, bhikkhave, rattiyā paṭhame yāme paṭhamā vijjā adhigatā; avijjā vihatā vijjā uppannā; tamo vihato āloko uppanno; yathā taṃ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato.

 

Với tm định tĩnh, thuần tịnh, khng cấu nhiễm, khng phiền no, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bnh thản như vậy, Ta dẫn tm, hướng tm đến tc mạng tr. Ta nhớ đến cc đời sống qu khứ, như một đời, hai đời, ba đời, bốn đời, năm đời, mười đời, hai mươi đời, ba mươi đời, bốn mươi đời, năm mươi đời, một trăm đời, hai trăm đời, một ngn đời, một trăm ngn đời, nhiều hoại kiếp, nhiều thnh kiếp, nhiều hoại v thnh kiếp. Ta nhớ rằng: "Tại chỗ kia, Ta c tn như thế ny, dng họ như thế ny, giai cấp như thế ny, cc mn ăn như thế ny, thọ khổ lạc như thế ny, tuổi thọ đến mức như thế ny. Sau khi chết tại chỗ kia, Ta được sanh ra tại chỗ ny. Tại chỗ ny, Ta c tn như thế ny, dng họ như thế ny, giai cấp như thế ny, cc mn ăn như thế ny, thọ khổ lạc như thế ny, tuổi thọ đến mức như thế ny. Sau khi chết tại chỗ ny, Ta được sanh ra ở đy". Như vậy Ta nhớ đến nhiều đời sống qu khứ cng với cc nt đại cương v cc chi tiết.

Chư Tỷ-kheo, trong đm canh đầu Ta chứng được minh thứ nhất, v minh diệt, minh sanh; bng tối diệt, nh sng sanh, trong khi Ta sống khng phng dật, nhiệt tm, tinh cần.

213. So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite ānejappatte sattānaṃ cutūpapātaāṇāya cittaṃ abhininnāmesiṃ. So dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passāmi cavamāne upapajjamānepe ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatāpe iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passāmi cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate, yathākammūpage satte pajānāmi. Ayaṃ kho me, bhikkhave, rattiyā majjhime yāme dutiyā vijjā adhigatā; avijjā vihatā vijjā uppannā; tamo vihato āloko uppanno; yathā taṃ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato.

 

Với tm định tĩnh, thuần tịnh, khng cấu nhiễm, khng phiền no, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bnh thản như vậy, Ta dẫn tm, hướng tm đến sanh tử tr về chng sanh. Ta với thin nhn thuần tịnh siu nhn, thấy sự sống v sự chết của chng sanh. Ta tuệ tri rằng, chng sanh người hạ liệt, kẻ cao sang, người đẹp đẽ, kẻ th xấu, người may mắn, kẻ bất hạnh, đều do hạnh nghiệp của họ. Những chng sanh lm những c hạnh về thn, c hạnh về lời ni, c hạnh về , phỉ bng cc bậc Thnh, theo t kiến, tạo cc nghiệp theo t kiến. Những người ny, sau khi thn hoại mạng chung, phải sanh vo ci dữ, c th, đọa xứ, địa ngục. Cn những chng sanh no thnh tựu những thiện hạnh về thn, thnh tựu những thiện hạnh về lời ni, thnh tựu những thiện hạnh về , khng phỉ bng cc bậc Thnh, theo chnh kiến, tạo cc nghiệp theo chnh kiến, những người ny, sau khi thn hoại mạng chung, được sanh ln cc thiện th, ci Trời, trn đời ny. Như vậy với thin nhn thuần tịnh siu nhn, Ta thấy sự sống chết của chng sanh. Ta tuệ tri rằng, chng sanh, người hạ liệt, kẻ cao sang, người đẹp đẽ, kẻ th xấu, người may mắn, kẻ bất hạnh, đều do hạnh nghiệp của họ.

Chư Tỷ-kheo, trong đm canh giữa, Ta chứng được minh thứ hai, v minh diệt, minh sanh; bng tối diệt, nh sng sanh, trong khi Ta sống khng phng dật, nhiệt tm, tinh cần.

214. So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite ānejappatte āsavānaṃ khayaāṇāya cittaṃ abhininnāmesiṃ. So idaṃ dukkhanti yathābhūtaṃ abbhaāsiṃ, ayaṃ dukkhasamudayoti yathābhūtaṃ abbhaāsiṃ, ayaṃ dukkhanirodhoti yathābhūtaṃ abbhaāsiṃ, ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṃ abbhaāsiṃ . Ime āsavāti yathābhūtaṃ abbhaāsiṃ, ayaṃ āsavasamudayoti yathābhūtaṃ abbhaāsiṃ, ayaṃ āsavanirodhoti yathābhūtaṃ abbhaāsiṃ, ayaṃ āsavanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṃ abbhaāsiṃ. Tassa me evaṃ jānato evaṃ passato kāmāsavāpi cittaṃ vimuccittha, bhavāsavāpi cittaṃ vimuccittha, avijjāsavāpi cittaṃ vimuccittha, vimuttasmiṃ vimuttamiti āṇaṃ ahosi khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyāti abbhaāsiṃ. Ayaṃ kho me, bhikkhave, rattiyā pacchime yāme tatiyā vijjā adhigatā; avijjā vihatā vijjā uppannā; tamo vihato āloko uppanno; yathā taṃ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato.

 

Với tm định tĩnh, thuần tịnh, khng cấu nhiễm, khng phiền no, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bnh thản như vậy, Ta dẫn tm, hướng tm đến lậu tận tr. Ta thắng tri như thật: "y l khổ", thắng tri như thật: "y l nguyn nhn của khổ", thắng tri như thật: "y l khổ diệt", thắng tri như thật: "y l con đường đưa đến khổ diệt", thắng tri như thật: "y l những lậu hoặc", thắng tri như thật: "y l nguyn nhn cc lậu hoặc", thắng tri như thật: "y l cc lậu hoặc diệt", thắng tri như thật: "y l con đường đưa đến cc lậu hoặc diệt".

Nhờ biết như vậy, nhờ thấy như vậy, tm của Ta thot khỏi dục lậu, thot khỏi hữu lậu, thot khỏi v minh lậu. ối với tự thn đ giải thot như vậy, khởi ln tr hiểu biết: Ta đ giải thot. Ta đ thắng tri: "Sanh đ tận, phạm hạnh đ thnh, việc cần lm đ lm, khng cn trở lui trạng thi ny nữa".

Chư Tỷ-kheo, trong đm canh ba, Ta chứng được minh thứ ba, v minh diệt, minh sanh; bng tối diệt, nh sng sanh, trong khi Ta sống khng phng dật nhiệt tm tinh cần.

215. Seyyathāpi, bhikkhave, arae pavane mahantaṃ ninnaṃ pallalaṃ. Tamenaṃ mahāmigasaṅgho upanissāya vihareyya. Tassa kocideva puriso uppajjeyya anatthakāmo ahitakāmo ayogakkhemakāmo. So yvāssa maggo khemo sovatthiko pītigamanīyo taṃ maggaṃ pidaheyya, vivareyya kummaggaṃ, odaheyya okacaraṃ, ṭhapeyya okacārikaṃ. Evahi so, bhikkhave, mahāmigasaṅgho aparena samayena anayabyasanaṃ [anayabyasanaṃ tanuttaṃ (sī. syā. pī.)] āpajjeyya. Tasseva kho pana, bhikkhave, mahato migasaṅghassa kocideva puriso uppajjeyya atthakāmo hitakāmo yogakkhemakāmo. So yvāssa maggo khemo sovatthiko pītigamanīyo taṃ maggaṃ vivareyya, pidaheyya kummaggaṃ, ūhaneyya okacaraṃ, nāseyya okacārikaṃ. Evahi so, bhikkhave, mahāmigasaṅgho aparena samayena vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjeyya.

Upamā kho me ayaṃ, bhikkhave, katā atthassa viāpanāya . Ayaṃ cevettha attho mahantaṃ ninnaṃ pallalanti kho, bhikkhave, kāmānametaṃ adhivacanaṃ. Mahāmigasaṅghoti kho, bhikkhave, sattānametaṃ adhivacanaṃ. Puriso anatthakāmo ahitakāmo ayogakkhemakāmoti kho, bhikkhave, mārassetaṃ pāpimato adhivacanaṃ. Kummaggoti kho, bhikkhave, aṭṭhaṅgikassetaṃ micchāmaggassa adhivacanaṃ, seyyathidaṃ micchādiṭṭhiyā micchāsaṅkappassa micchāvācāya micchākammantassa micchāājīvassa micchāvāyāmassa micchāsatiyā micchāsamādhissa. Okacaroti kho, bhikkhave, nandīrāgassetaṃ adhivacanaṃ. Okacārikāti kho, bhikkhave, avijjāyetaṃ adhivacanaṃ. Puriso atthakāmo hitakāmo yogakkhemakāmoti kho, bhikkhave, tathāgatassetaṃ adhivacanaṃ arahato sammāsambuddhassa. Khemo maggo sovatthiko pītigamanīyoti kho , bhikkhave, ariyassetaṃ aṭṭhaṅgikassa maggassa adhivacanaṃ, seyyathidaṃ sammādiṭṭhiyā sammāsaṅkappassa sammāvācāya sammākammantassa sammāājīvassa sammāvāyāmassa sammāsatiyā sammāsamādhissa.

Iti kho, bhikkhave, vivaṭo mayā khemo maggo sovatthiko pītigamanīyo, pihito kummaggo, ūhato okacaro, nāsitā okacārikā. Yaṃ, bhikkhave, satthārā karaṇīyaṃ sāvakānaṃ hitesinā anukampakena anukampaṃ upādāya, kataṃ vo taṃ mayā. Etāni, bhikkhave , rukkhamūlāni, etāni suāgārāni; jhāyatha, bhikkhave, mā pamādattha; mā pacchā vippaṭisārino ahuvattha. Ayaṃ vo amhākaṃ anusāsanīti.

Idamavoca bhagavā. Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti.

Dvedhāvitakkasuttaṃ niṭṭhitaṃ navamaṃ.

215.Seyyathāpīti idha kiṃ dasseti? Ayaṃ pāṭiyekko anusandhi, sattānahi hitūpacāraṃ attano satthubhāvasampadaca dassento bhagavā imaṃ desanaṃ ārabhi. Tattha araeti aṭaviyaṃ. Pavaneti vanasaṇḍe. Atthato hi idaṃ dvayaṃ ekameva, paṭhamassa pana dutiyaṃ vevacanaṃ. Ayogakkhemakāmoti catūhi yogehi khemaṃ nibbhayaṭṭhānaṃ anicchanto bhayameva icchanto . Sovatthikoti suvatthibhāvāvaho. Pītigamanīyoti tuṭṭhiṃ gamanīyo. Pītagamanīyoti vā pāṭho. Pidaheyyāti sākhādīhi thakeyya. Vivareyyāti visadamukhaṃ katvā vivaṭaṃ kareyya. Kummagganti udakavanapabbatādīhi sanniruddhaṃ amaggaṃ. Odaheyya okacaranti tesaṃ oke caramānaṃ viya ekaṃ dīpakamigaṃ ekasmiṃ ṭhāne ṭhapeyya. Okacārikanti dīgharajjuyā bandhitaṃyeva migiṃ.

Migaluddako hi araaṃ migānaṃ vasanaṭṭhānaṃ gantvā idha vasanti, iminā maggena nikkhamanti, ettha caranti, ettha pivanti, iminā maggena pavisantīti sallakkhetvā maggaṃ pidhāya kummaggaṃ vivaritvā okacaraca okacārikaca ṭhapetvā sayaṃ paṭicchannaṭṭhāne sattiṃ gahetvā tiṭṭhati. Atha sāyanhasamaye migā akutobhaye arae caritvā pānīyaṃ pivitvā migapotakehi saddhiṃ kīḷamānā vasanaṭṭhānasantikaṃ āgantvā okacaraca okacārikaca disvā sahāyakā no āgatā bhavissantīti nirāsaṅkā pavisanti, te maggaṃ pihitaṃ disvā nāyaṃ maggo, ayaṃ maggo bhavissatīti kummaggaṃ paṭipajjanti. Migaluddako na tāva kici karoti, paviṭṭhesu pana sabbapacchimaṃ saṇikaṃ paharati. So uttasati, tato sabbe uttasitvā bhayaṃ uppannanti purato olokentā udakena vā vanena vā pabbatena vā sanniruddhaṃ maggaṃ disvā ubhohi passehi aṅgulisaṅkhalikaṃ viya gahanavanaṃ pavisituṃ asakkontā paviṭṭhamaggeneva nikkhamituṃ ārabhanti. Luddako tesaṃ nivattanabhāvaṃ atvā ādito paṭṭhāya tiṃsampi cattālīsampi mige ghāteti. Idaṃ sandhāya evahi so, bhikkhave, mahāmigasaṅgho aparena samayena anayabyasanaṃ āpajjeyyāti vuttaṃ.

Nandīrāgassetaṃ adhivacanaṃ, avijjāyetaṃ adhivacananti ettha yasmā ime sattā avijjāya aāṇā hutvā nandīrāgena ābandhitvā rūpārammaṇādīni upanītā vaṭṭadukkhasattiyā ghātaṃ labhanti. Tasmā bhagavā okacaraṃ nandīrāgoti, okacārikaṃ avijjāti katvā dassesi.

Migaluddako hi ekadāpi tesaṃ sākhābhaṅgena sarīraṃ puchitvā manussagandhaṃ apanetvā okacaraṃ ekasmiṃ ṭhāne ṭhapetvā okacārikaṃ saha rajjuyā vissajjetvā attānaṃ paṭicchādetvā sattiṃ ādāya okacarassa santike tiṭṭhati, okacārikā migagaṇassa caraṇaṭṭhānābhimukhī gacchati . Taṃ disvā migā sīsāni ukkhipitvā tiṭṭhanti, sāpi sīsaṃ ukkhipitvā tiṭṭhati, te amhākaṃ samajātikā ayanti gocaraṃ gaṇhanti. Sāpi tiṇāni khādantī viya saṇikaṃ upagacchati. Āraiko yūthapatimigo tassā vātaṃ labhitvā sakabhariyaṃ vissajjetvā tadabhimukho hoti.

Sattānahi navanavameva piyaṃ hoti. Okacārikā āraikassa migassa accāsannabhāvaṃ adatvā tadabhimukhīva pacchato paṭikkamitvā okacarassa santikaṃ gacchati, yattha yatthassā rajju laggati, tattha tattha khurena paharitvā moceti, āraiko migo okacaraṃ disvā okacārikāya sammatto hutvā okacare usūyaṃ katvā piṭṭhiṃ nāmetvā sīsaṃ kampento tiṭṭhati, tasmiṃ khaṇe sattiṃ jivhāya lehantopi kiṃ etanti na jānāti, okacaropi sacassa uparibhāgena taṃ migaṃ paharituṃ sukhaṃ hoti, piṭṭhiṃ nāmeti. Sacassa heṭṭhābhāgena paharituṃ sukhaṃ hoti, hadayaṃ unnāmeti. Atha luddako āraikaṃ migaṃ sattiyā paharitvā tattheva ghātetvā maṃsaṃ ādāya gacchati. Evameva yathā so migo okacārikāya sammatto okacare usūyaṃ katvā sattiṃ jivhāya lehantopi kici na jānāti, tathā ime sattā avijjāya sammattā andhabhūtā kici ajānantā rūpādīsu nandīrāgaṃ upagamma vaṭṭadukkhasattiyā vadhaṃ labhantīti bhagavā okacaraṃ nandīrāgoti, okacārikaṃ avijjāti katvā dassesi.

Iti kho, bhikkhave, vivaṭo mayā khemo maggoti iti kho, bhikkhave, mayā imesaṃ sattānaṃ hitacaraṇena sammāsambodhiṃ patvā ahaṃ buddhosmīti tuṇhībhūtena anisīditvā dhammacakkappavattanato paṭṭhāya dhammaṃ desentena vivaṭo khemo ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, pihito kummaggo , aātakoṇḍaādīnaṃ bhabbapuggalānaṃ ūhato okacaro nandīrāgo dvedhā chetvā pātito, nāsitā okacārikā avijjā sabbena sabbaṃ samugghātitāti attano hitūpacāraṃ dassesi. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

Papacasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya

Dvedhāvitakkasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.

Chư Tỷ-kheo, giống như trong khu rừng rậm rạp c một hồ nước lớn thm su, v một đon nai lớn sống gần một bn. C một người đến, khng muốn chng được lợi ch, khng muốn chng được hạnh phc, khng muốn chng được an ổn khỏi cc ch nạn. Nếu c con đường no được yn ổn, được an ton, đưa đến hoan hỷ, người ấy sẽ chận đng con đường ny lại, sẽ mở con đường nguy hiểm, sẽ đặt con mồi đực, sẽ đặt con mồi ci. Chư Tỷ-kheo, như vậy, sau một thời gian đon nai lớn ấy gặp ch nạn v hao mn dần. Chư Tỷ-kheo, c một người đến, muốn đon nai ấy được lợi ch, muốn chng được hạnh phc, muốn chng được an ổn khỏi cc ch nạn. Nếu c con đường no được yn ổn, được an ton, người ấy sẽ mở con đường ny, sẽ đng con đường nguy hiểm lại, sẽ đem con mồi đực đi, sẽ hủy bỏ con mồi ci. Chư Tỷ-kheo, như vậy đon nai lớn ấy sau một thời gian sẽ được tăng trưởng, hưng thịnh, thnh mn.

Chư Tỷ-kheo, Ta ni v dụ ấy để giải thch nghĩa như sau: Chư Tỷ-kheo, hồ nước lớn, thm su chỉ cho cc dục. Chư Tỷ-kheo, đon nai lớn chỉ cho cc loi hữu tnh. Chư Tỷ-kheo, con người khng muốn chng được lợi ch, khng muốn chng được hạnh phc, khng muốn chng được an ổn khỏi cc ch nạn chỉ cho c ma. Chư Tỷ-kheo, con đường nguy hiểm chỉ cho con đường t đạo c tm ngnh, tức l t tri kiến, t tư duy, t ngữ, t nghiệp, t mạng, t tinh tấn, t niệm, t định. Chư Tỷ-kheo, con mồi đực chỉ cho hỷ v tham. Chư Tỷ-kheo, con mồi ci chỉ cho v minh. Chư Tỷ-kheo, cn người muốn chng được lợi ch, muốn chng được hạnh phc, muốn chng được an ổn khỏi cc ch nạn chỉ cho Như Lai, bậc A-la-hn, Chnh ẳng Gic. Con đường yn ổn, an ton, đưa đến hoan hỷ chỉ cho con đường Thnh đạo Tm ngnh, tức l Chnh tri kiến, Chnh tư duy, Chnh ngữ, Chnh nghiệp, Chnh mạng, Chnh tinh tấn, Chnh niệm, Chnh định.

Chư Tỷ-kheo, như vậy Ta mở con đường yn ổn, an ton, đưa đến hoan hỷ, Ta đng con đường nguy hiểm, Ta mang đi con mồi đực, Ta hủy bỏ con mồi ci. Chư Tỷ-kheo, những g vị ạo Sư cần phải lm cho cc đệ tử v lng thương tưởng họ, những điều ấy Ta đ lm, v lng thương tưởng cc Người. Chư Tỷ-kheo, đy l cc gốc cy, đy l cc chỗ trống. Hy Thiền định, chớ c phng dật, chớ c hối tiếc về sau. l lời gio huấn của Ta.

Thế Tn thuyết giảng như vậy. Cc Tỷ-kheo ấy hoan hỷ, tn thọ lời dạy của Thế Tn.

     

 

Mục Lục Kinh Trung Bộ Pali -Việt

 

Kinh Trung Bộ

 

 


 


Nguồn: (web Bnh Anson)
Phn đoạn Pali-Việt: Nhị Tường

KINH ĐIỂN 
Home