MAJJHIMANIKĀYA- TRUNG BỘ KINH

 

 

CHNH KINH PALI CH GIẢI DỊCH VIỆT

3. Mahāvedallasuttaṃ

3. Mahāvedallasuttavaṇṇanā

43 ĐẠI KINH PHƯƠNG QUẢNG

449. Evaṃ me sutaṃ

ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho āyasmā mahākoṭṭhiko sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā sāriputtena saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā mahākoṭṭhiko āyasmantaṃ sāriputtaṃ etadavoca 

 

Duppao duppaoti, āvuso, vuccati. Kittāvatā nu kho, āvuso, duppaoti vuccatīti?

Nappajānāti nappajānātīti kho, āvuso, tasmā duppaoti vuccati.

Kica nappajānāti? Idaṃ dukkhanti nappajānāti, ayaṃ dukkhasamudayoti nappajānāti, ayaṃ dukkhanirodhoti nappajānāti, ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti nappajānāti. Nappajānāti nappajānātīti kho, āvuso, tasmā duppaoti vuccatīti.

Sādhāvusoti kho āyasmā mahākoṭṭhiko āyasmato sāriputtassa bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā āyasmantaṃ sāriputtaṃ uttariṃ pahaṃ apucchi

 

Paavā paavāti, āvuso, vuccati. Kittāvatā nu kho, āvuso, paavāti vuccatīti?

Pajānāti pajānātīti kho, āvuso, tasmā paavāti vuccati.

Kica pajānāti? Idaṃ dukkhanti pajānāti, ayaṃ dukkhasamudayoti pajānāti, ayaṃ dukkhanirodhoti pajānāti, ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti pajānāti. Pajānāti pajānātīti kho, āvuso, tasmā paavāti vuccatīti.

Viāṇaṃ viāṇanti, āvuso, vuccati. Kittāvatā nu kho, āvuso, viāṇanti vuccatīti?

Vijānāti vijānātīti kho, āvuso, tasmā viāṇanti vuccati.

Kica vijānāti? Sukhantipi vijānāti, dukkhantipi vijānāti, adukkhamasukhantipi vijānāti. Vijānāti vijānātīti kho, āvuso, tasmā viāṇanti vuccatīti.

Yā cāvuso, paā yaca viāṇaṃ ime dhammā saṃsaṭṭhā udāhu visaṃsaṭṭhā? Labbhā ca panimesaṃ dhammānaṃ vinibbhujitvā [vinibbhujjitvā vinibbhujjitvā (ka.)] vinibbhujitvā nānākaraṇaṃ paāpetunti?

Yā cāvuso, paā yaca viāṇaṃ ime dhammā saṃsaṭṭhā, no visaṃsaṭṭhā. Na ca labbhā imesaṃ dhammānaṃ vinibbhujitvā vinibbhujitvā nānākaraṇaṃ paāpetuṃ.

Yaṃ hāvuso [yacāvuso (syā. kaṃ. ka.)], pajānāti taṃ vijānāti, yaṃ vijānāti taṃ pajānāti. Tasmā ime dhammā saṃsaṭṭhā, no visaṃsaṭṭhā. Na ca labbhā imesaṃ dhammānaṃ vinibbhujitvā vinibbhujitvā nānākaraṇaṃ paāpetunti.

Yā cāvuso, paā yaca viāṇaṃ imesaṃ dhammānaṃ saṃsaṭṭhānaṃ no visaṃsaṭṭhānaṃ kiṃ nānākaraṇanti?

Yā cāvuso, paā yaca viāṇaṃ imesaṃ dhammānaṃ saṃsaṭṭhānaṃ no visaṃsaṭṭhānaṃ paā bhāvetabbā, viāṇaṃ parieyyaṃ. Idaṃ nesaṃ nānākaraṇanti.

 

449.Evaṃme sutanti mahāvedallasuttaṃ. Tattha āyasmāti sagāravasappatissavacanametaṃ. Mahākoṭṭhikoti tassa therassa nāmaṃ. Paṭisallānā vuṭṭhitoti phalasamāpattito vuṭṭhito. Duppao duppaoti ettha paāya duṭṭhaṃ nāma natthi, appao nippaoti attho. Kittāvatā nu khoti kāraṇaparicchedapucchā, kittakena nu kho evaṃ vuccatīti attho. Pucchā ca nāmesā adiṭṭhajotanāpucchā, diṭṭhasaṃsandanāpucchā, vimaticchedanāpucchā, anumatipucchā, kathetukamyatāpucchāti pacavidhā hoti. Tāsamidaṃ nānākaraṇaṃ

Katamā adiṭṭhajotanāpucchā? Pakatiyā lakkhaṇaṃ aātaṃ hoti adiṭṭhaṃ atulitaṃ atīritaṃ avibhūtaṃ avibhāvitaṃ, tassa āṇāya dassanāya tulanāya tīraṇāya vibhūtāya vibhāvanatthāya pahaṃ pucchati. Ayaṃ adiṭṭhajotanāpucchā.

Katamā diṭṭhasaṃsandanāpucchā? Pakatiyā lakkhaṇaṃ ātaṃ hoti diṭṭhaṃ tulitaṃ tīritaṃ vibhūtaṃ vibhāvitaṃ, aehi paṇḍitehi saddhiṃ saṃsandanatthāya pahaṃ pucchati. Ayaṃ diṭṭhasaṃsandanāpucchā.

Katamā vimaticchedanāpucchā? Pakatiyā saṃsayapakkhando hoti vimatipakkhando, dveḷhakajāto, evaṃ nu kho, na nu kho, kiṃ nu kho, kathaṃ nu khoti, so vimaticchedanatthāya pahaṃ pucchati. Ayaṃ vimaticchedanāpucchā (mahāni. 150; cūḷani. puṇṇakamāṇavapucchāniddesa 12).

Taṃ kiṃ maatha, bhikkhave, rūpaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vāti? Aniccaṃ, bhanteti (mahāva. 21) evarūpā anumatiṃ gahetvā dhammadesanākāle pucchā anumatipucchā nāma.

Cattārome , bhikkhave, satipaṭṭhānā, katame cattāroti (saṃ. ni. 5.390) evarūpā bhikkhusaṅghaṃ sayameva pucchitvā sayameva vissajjetukāmassa pucchā kathetukamyatāpucchā nāma. Tāsu idha diṭṭhasaṃsandanāpucchā adhippetā.

Thero hi attano divāṭṭhāne nisīditvā sayameva pahaṃ samuṭṭhapetvā sayaṃ vinicchinanto idaṃ suttaṃ ādito paṭṭhāya matthakaṃ pāpesi. Ekacco hi pahaṃ samuṭṭhāpetuṃyeva sakkoti na nicchetuṃ; ekacco nicchetuṃ sakkoti na samuṭṭhāpetuṃ; ekacco ubhayampi na sakkoti; ekacco ubhayampi sakkoti. Tesu thero ubhayampi sakkotiyeva. Kasmā? Mahāpaatāya. Mahāpaaṃ nissāya hi imasmiṃ sāsane sāriputtatthero, mahākaccānatthero, puṇṇatthero, kumārakassapatthero, ānandatthero, ayameva āyasmāti sambahulā therā visesaṭṭhānaṃ adhigatā. Na hi sakkā yāya vā tāya vā appamattikāya paāya samannāgatena bhikkhunā sāvakapāramīāṇassa matthakaṃ pāpuṇituṃ, mahāpaena pana sakkāti mahāpaatāya sāriputtatthero taṃ ṭhānaṃ adhigato. Paāya hi therena sadiso natthi. Teneva naṃ bhagavā etadagge ṭhapesi etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ mahāpaānaṃ yadidaṃ sāriputtoti (a. ni. 1.189).

Tathā na sakkā yāya vā tāya vā appamattikāya paāya samannāgatena bhikkhunā bhagavatā saṃkhittena bhāsitassa sabbautaāṇena saddhiṃ saṃsanditvā samānetvā vitthārena atthaṃ vibhajetuṃ, mahāpaena pana sakkāti mahāpaatāya mahākaccānatthero tattha paṭibalo jāto, teneva naṃ bhagavā etadagge ṭhapesi etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ saṃkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṃ vibhajantānaṃ yadidaṃ mahākaccānoti (a. ni. 1.197).

Tathā na sakkā yāya vā tāya vā appamattikāya paāya samannāgatena bhikkhunā dhammakathaṃ kathentena dasa kathāvatthūni āharitvā satta visuddhiyo vibhajantena dhammakathaṃ kathetuṃ, mahāpaena pana sakkāti mahāpaatāya puṇṇatthero catuparisamajjhe alaṅkatadhammāsane cittabījaniṃ gahetvā nisinno līḷāyanto puṇṇacando viya dhammaṃ kathesi. Teneva naṃ bhagavā etadagge ṭhapesi etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ dhammakathikānaṃ yadidaṃ puṇṇo mantāṇiputtoti (a. ni. 1.196).

Tathā yāya vā tāya vā appamattikāya paāya samannāgato bhikkhu dhammaṃ kathento ito vā etto vā anukkamitvā yaṭṭhikoṭiṃ gahetvā andho viya, ekapadikaṃ daṇḍakasetuṃ āruḷho viya ca gacchati. Mahāpao pana catuppadikaṃ gāthaṃ nikkhipitvā upamā ca kāraṇāni ca āharitvā tepiṭakaṃ buddhavacanaṃ gahetvā heṭṭhupariyaṃ karonto kathesi. Mahāpaatāya pana kumārakassapatthero catuppadikaṃ gāthaṃ nikkhipitvā upamā ca kāraṇāni ca āharitvā tehi saddhiṃ yojento jātassare pacavaṇṇāni kusumāni phullāpento viya sinerumatthake vaṭṭisahassaṃ telapadīpaṃ jālento viya tepiṭakaṃ buddhavacanaṃ heṭṭhupariyaṃ karonto kathesi. Teneva naṃ bhagavā etadagge ṭhapesi etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ cittakathikānaṃ yadidaṃ kumārakassapoti (a. ni. 1.217).

Tathā yāya vā tāya vā appamattikāya paāya samannāgato bhikkhu catūhi māsehi catuppadikampi gāthaṃ gahetuṃ na sakkoti. Mahāpao pana ekapade ṭhatvā padasatampi padasahassampi gaṇhāti. Ānandatthero pana mahāpaatāya ekapaduddhāre ṭhatvā sakiṃyeva sutvā puna apucchanto saṭṭhi padasahassāni pannarasa gāthāsahassāni valliyā pupphāni ākaḍḍhitvā gaṇhanto viya ekappahāreneva gaṇhāti. Gahitagahitaṃ pāsāṇe khatalekhā viya, suvaṇṇaghaṭe pakkhittasīhavasā viya ca gahitākāreneva tiṭṭhati. Teneva naṃ bhagavā etadagge ṭhapesi etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ gatimantānaṃ yadidaṃ ānando , satimantānaṃ, dhitimantānaṃ, bahussutānaṃ, upaṭṭhākānaṃ yadidaṃ ānandoti (a. ni. 1.219-223).

Na hi sakkā yāya vā tāya vā appamattikāya paāya samannāgatena bhikkhunā catupaṭisambhidāpabhedassa matthakaṃ pāpuṇituṃ. Mahāpaena pana sakkāti mahāpaatāya mahākoṭṭhitatthero adhigamaparipucchāsavanapubbayogānaṃ vasena anantanayussadaṃ paṭisambhidāpabhedaṃ patto. Teneva naṃ bhagavā etadagge ṭhapesi etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ paṭisambhidāpattānaṃ yadidaṃ mahākoṭṭhitoti (a. ni. 1.218).

Iti thero mahāpaatāya pahaṃ samuṭṭhāpetumpi nicchetumpīti ubhayampi sakkoti. So divāṭṭhāne nisīditvā sayameva sabbapahe samuṭṭhapetvā sayaṃ vinicchinanto idaṃ suttaṃ ādito paṭṭhāya matthakaṃ pāpetvā, sobhanā vata ayaṃ dhammadesanā, jeṭṭhabhātikena naṃ dhammasenāpatinā saddhiṃ saṃsandissāmi, tato ayaṃ dvinnampi amhākaṃ ekamatiyā ekajjhāsayena ca ṭhapitā atigarukā bhavissati pāsāṇacchattasadisā, caturoghanittharaṇatthikānaṃ titthe ṭhapitanāvā viya, maggagamanatthikānaṃ sahassayuttaājaaratho viya bahupakārā bhavissatīti diṭṭhasaṃsandanatthaṃ pahaṃ pucchi. Tena vuttaṃ tāsu idha diṭṭhasaṃsandanāpucchā adhippetāti.

Nappajānātīti ettha yasmā nappajānāti, tasmā duppaoti vuccatīti ayamattho. Esa nayo sabbattha. Idaṃ dukkhanti nappajānātīti idaṃ dukkhaṃ, ettakaṃ dukkhaṃ, ito uddhaṃ natthīti dukkhasaccaṃ yāthāvasarasalakkhaṇato na pajānāti. Ayaṃ dukkhasamudayoti ito dukkhaṃ samudetīti pavattidukkhapabhāvikā taṇhā samudayasaccanti yāthāvasarasalakkhaṇato na pajānāti. Ayaṃ dukkhanirodhoti idaṃ dukkhaṃ ayaṃ dukkhasamudayo ca idaṃ nāma ṭhānaṃ patvā nirujjhatīti ubhinnaṃ appavatti nibbānaṃ nirodhasaccanti yāthāvasarasalakkhaṇato na pajānāti. Ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti ayaṃ paṭipadā dukkhanirodhaṃ gacchatīti maggasaccaṃ yāthāvasarasalakkhaṇato na pajānātīti. Anantaravārepi imināva nayena attho veditabbo. Saṅkhepato panettha catusaccakammaṭṭhāniko puggalo kathitoti veditabbo.

Ayahi ācariyasantike cattāri saccāni savanato uggaṇhāti. Ṭhapetvā taṇhaṃ tebhūmakā dhammā dukkhasaccaṃ, taṇhā samudayasaccaṃ, ubhinnaṃ appavatti nibbānaṃ nirodhasaccaṃ, dukkhasaccaṃ parijānanto samudayasaccaṃ pajahanto nirodhapāpano maggo maggasaccanti evaṃ uggahetvā abhinivisati. Tattha purimāni dve saccāni vaṭṭaṃ, pacchimāni vivaṭṭaṃ, vaṭṭe abhiniveso hoti, no vivaṭṭe, tasmā ayaṃ abhinivisamāno dukkhasacce abhinivisati.

Dukkhasaccaṃ nāma rūpādayo pacakkhandhāti vavatthapetvā dhātukammaṭṭhānavasena otaritvā, cattāri mahābhūtāni catunnaca mahābhūtānaṃ upādāya rūpaṃ rūpanti vavatthapeti. Tadārammaṇā vedanā saā saṅkhārā viāṇaṃ nāmanti evaṃ yamakatālakkhandhaṃ bhindanto viya dveva ime dhammā nāmarūpanti vavatthapeti. Taṃ panetaṃ na ahetukaṃ sahetukaṃ sappaccayaṃ, ko cassa paccayo avijjādayo dhammāti evaṃ paccaye ceva paccayuppannadhamme ca vavatthapetvā sabbepi dhammā hutvā abhāvaṭṭhena aniccāti aniccalakkhaṇaṃ āropeti, tato udayavayappaṭipīḷanākārena dukkhā, avasavattanākārena anattāti tilakkhaṇaṃ āropetvā vipassanāpaṭipāṭiyā sammasanto lokuttaramaggaṃ pāpuṇāti.

Maggakkhaṇe cattāri saccāni ekapaṭivedhena paṭivijjhati, ekābhisamayena abhisameti. Dukkhaṃ pariāpaṭivedhena paṭivijjhati. Samudayaṃ pahānapaṭivedhena, nirodhaṃ sacchikiriyāpaṭivedhena, maggaṃ bhāvanāpaṭivedhena paṭivijjhati. Dukkhaṃ pariābhisamayena abhisameti, samudayaṃ pahānābhisamayena, nirodhaṃ sacchikiriyābhisamayena, maggaṃ bhāvanābhisamayena abhisameti. So tīṇi saccāni kiccato paṭivijjhati, nirodhaṃ ārammaṇato. Tasmicassa khaṇe ahaṃ dukkhaṃ parijānāmi, samudayaṃ pajahāmi, nirodhaṃ sacchikaromi, maggaṃ bhāvemīti ābhogasamannāhāramanasikārapaccavekkhaṇā natthi. Etassa pana pariggaṇhantasseva maggo tīsu saccesu pariādikiccaṃ sādhentova nirodhaṃ ārammaṇato paṭivijjhatīti.

Tasmā paavāti vuccatīti ettha heṭṭhimakoṭiyā sotāpanno, uparimakoṭiyā khīṇāsavo paavāti niddiṭṭho. Yo pana tepiṭakaṃ buddhavacanaṃ pāḷito ca atthato ca anusandhito ca pubbāparato ca uggahetvā heṭṭhupariyaṃ karonto vicarati, aniccadukkhānattavasena pariggahamattampi natthi, ayaṃ paavā nāma, duppao nāmāti? Viāṇacarito nāmesa, paavāti na vattabbo. Atha yo tilakkhaṇaṃ āropetvā vipassanāpaṭipāṭiyā sammasanto ajja ajjeva arahattanti carati, ayaṃ paavā nāma, duppao nāmāti? Bhajāpiyamāno paavāpakkhaṃ bhajati. Sutte pana paṭivedhova kathito.

Viāṇaṃ viāṇanti idha kiṃ pucchati? Yena viāṇena saṅkhāre sammasitvā esa paavā nāma jāto, tassa āgamanavipassanā viāṇaṃ kammakārakacittaṃ pucchāmīti pucchati. Sukhantipi vijānātīti sukhavedanampi vijānāti. Uparipadadvayepi eseva nayo. Iminā thero sukhaṃ vedanaṃ vedayamāno sukhaṃ vedanaṃ vedayāmīti pajānātītiādinā (ma. ni. 1.113; dī. ni. 2.380) nayena āgatavedanāvasena arūpakammaṭṭhānaṃ kathesi. Tassattho satipaṭṭhāne vuttanayeneva veditabbo.

Saṃsaṭṭhāti ekuppādādilakkhaṇena saṃyogaṭṭhena saṃsaṭṭhā, udāhu visaṃsaṭṭhāti pucchati. Ettha ca thero maggapaaca vipassanāviāṇacāti ime dve lokiyalokuttaradhamme missetvā bhūmantaraṃ bhinditvā samayaṃ ajānanto viya pucchatīti na veditabbo. Maggapaāya pana maggaviāṇena, vipassanāpaāya ca vipassanāviāṇeneva saddhiṃ saṃsaṭṭhabhāvaṃ pucchatīti veditabbo. Theropissa tamevatthaṃ vissajjento ime dhammā saṃsaṭṭhātiādimāha. Tattha na ca labbhā imesaṃ dhammānanti imesaṃ lokiyamaggakkhaṇepi lokuttaramaggakkhaṇepi ekato uppannānaṃ dvinnaṃ dhammānaṃ. Vinibbhujitvā vinibbhujitvāti visuṃ visuṃ katvā vinivaṭṭetvā, ārammaṇato vā vatthuto vā uppādato vā nirodhato vā nānākaraṇaṃ dassetuṃ na sakkāti attho. Tesaṃ tesaṃ pana dhammānaṃ visayo nāma atthi. Lokiyadhammaṃ patvā hi cittaṃ jeṭṭhakaṃ hoti pubbaṅgamaṃ, lokuttaraṃ patvā paā.

Sammāsambuddhopi hi lokiyadhammaṃ pucchanto, bhikkhu, tvaṃ katamaṃ paaṃ adhigato, kiṃ paṭhamamaggapaaṃ, udāhu dutiya tatiya catuttha maggapaanti na evaṃ pucchati. Kiṃ phasso tvaṃ, bhikkhu, kiṃ vedano, kiṃ sao, kiṃ cetanoti na ca pucchati, cittavasena pana, kicitto tvaṃ, bhikkhūti (pārā. 135) pucchati. Kusalākusalaṃ paapentopi manopubbaṅgamā dhammā, manoseṭṭhā manomayāti (dha. pa. 1, 2) ca, katame dhammā kusalā? Yasmiṃ samaye kāmāvacaraṃ kusalaṃ cittaṃ uppannaṃ hotīti (dha. sa. 1) ca evaṃ cittavaseneva paāpeti. Lokuttaraṃ pucchanto pana kiṃ phasso tvaṃ bhikkhu, kiṃ vedano, kiṃ sao, kiṃ cetanoti na pucchati. Katamā te, bhikkhu, paā adhigatā, kiṃ paṭhamamaggapaā, udāhu dutiyatatiyacatutthamaggapaāti evaṃ paāvaseneva pucchati.

Indriyasaṃyuttepi pacimāni, bhikkhave, indriyāni. Katamāni paca? Saddhindriyaṃ vīriyindriyaṃ satindriyaṃ samādhindriyaṃ paindriyaṃ. Kattha ca, bhikkhave, saddhindriyaṃ daṭṭhabbaṃ? Catūsu sotāpattiyaṅgesu ettha saddhindriyaṃ daṭṭhabbaṃ. Kattha ca, bhikkhave, vīriyindriyaṃ daṭṭhabbaṃ? Catūsu sammappadhānesu ettha vīriyindriyaṃ daṭṭhabbaṃ. Kattha ca, bhikkhave, satindriyaṃ daṭṭhabbaṃ? Catūsu satipaṭṭhānesu ettha satindriyaṃ daṭṭhabbaṃ. Kattha ca, bhikkhave, samādhindriyaṃ daṭṭhabbaṃ? Catūsu jhānesu ettha samādhindriyaṃ daṭṭhabbaṃ. Kattha ca, bhikkhave, paindriyaṃ daṭṭhabbaṃ? Catūsu ariyasaccesu ettha paindriyaṃ daṭṭhabbanti (saṃ. ni. 5.478). Evaṃ savisayasmiṃyeva lokiyalokuttarā dhammā kathitā.

Yathā hi cattāro seṭṭhiputtā rājāti rājapacamesu sahāyesu nakkhattaṃ kīḷissāmāti vīthiṃ otiṇṇesu ekassa seṭṭhiputtassa gehaṃ gatakāle itare cattāro tuṇhī nisīdanti, gehasāmikova, imesaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ detha, gandhamālālaṅkārādīni dethāti gehe vicāreti. Dutiyassa tatiyassa catutthassa gehaṃ gatakāle itare cattāro tuṇhī nisīdanti, gehasāmikova, imesaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ detha, gandhamālālaṅkārādīni dethāti gehe vicāreti. Atha sabbapacchā rao gehaṃ gatakāle kicāpi rājā sabbattha issarova, imasmiṃ pana kāle attano geheyeva, imesaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ detha, gandhamālālaṅkārādīni dethāti vicāreti. Evamevaṃ kho saddhāpacamakesu indriyesu tesu sahāyesu ekato vīthiṃ otarantesu viya ekārammaṇe uppajjamānesupi yathā paṭhamassa gehe itare cattāro tuṇhī nisīdanti, gehasāmikova vicāreti, evaṃ sotāpattiyaṅgāni patvā adhimokkhalakkhaṇaṃ saddhindriyameva jeṭṭhakaṃ hoti pubbaṅgamaṃ, sesāni tadanvayāni honti. Yathā dutiyassa gehe itare cattāro tuṇhī nisīdanti, gehasāmikova vicāreti, evaṃ sammappadhānāni patvā paggahaṇalakkhaṇaṃ vīriyindriyameva jeṭṭhakaṃ hoti pubbaṅgamaṃ, sesāni tadanvayāni honti. Yathā tatiyassa gehe itare cattāro tuṇhī nisīdanti, gehasāmikova vicāreti, evaṃ satipaṭṭhānāni patvā upaṭṭhānalakkhaṇaṃ satindriyameva jeṭṭhakaṃ hoti pubbaṅgamaṃ, sesāni tadanvayāni honti. Yathā catutthassa gehe itare cattāro tuṇhī nisīdanti, gehasāmikova vicāreti, evaṃ jhānavimokkhe patvā avikkhepalakkhaṇaṃ samādhindriyameva jeṭṭhakaṃ hoti pubbaṅgamaṃ, sesāni tadanvayāni honti. Sabbapacchā rao gehaṃ gatakāle pana yathā itare cattāro tuṇhī nisīdanti, rājāva gehe vicāreti, evameva ariyasaccāni patvā pajānanalakkhaṇaṃ paindriyameva jeṭṭhakaṃ hoti pubbaṅgamaṃ, sesāni tadanvayāni honti.

Iti paṭisambhidāpattānaṃ agge ṭhapito mahākoṭṭhitatthero lokiyadhammaṃ pucchanto cittaṃ jeṭṭhakaṃ cittaṃ pubbaṅgamaṃ katvā pucchi; lokuttaradhammaṃ pucchanto paaṃ jeṭṭhakaṃ paaṃ pubbaṅgamaṃ katvā pucchi. Dhammasenāpatisāriputtattheropi tatheva vissajjesīti.

Yaṃ hāvuso, pajānātīti yaṃ catusaccadhammamidaṃ dukkhantiādinā nayena maggapaā pajānāti. Taṃ vijānātīti maggaviāṇampi tatheva taṃ vijānāti. Yaṃ vijānātīti yaṃ saṅkhāragataṃ aniccantiādinā nayena vipassanāviāṇaṃ vijānāti. Taṃ pajānātīti vipassanāpaāpi tatheva taṃ pajānāti. Tasmā ime dhammāti tena kāraṇena ime dhammā. Saṃsaṭṭhāti ekuppādaekanirodhaekavatthukaekārammaṇatāya saṃsaṭṭhā.

Paā bhāvetabbāti idaṃ maggapaaṃ sandhāya vuttaṃ. Taṃsampayuttaṃ pana viāṇaṃ tāya saddhiṃ bhāvetabbameva hoti. Viāṇaṃ parieyyanti idaṃ vipassanāviāṇaṃ sandhāya vuttaṃ. Taṃsampayuttā pana paā tena saddhiṃ parijānitabbāva hoti.

 

Như vầy ti nghe.

Một thời Thế Tn ở Savatthi, tại Jetavana, tịnh x ng Anathapindika. Lc bấy giờ, Tn giả Maha Kotthita (ại Cu-hy-la), vo buổi chiều, khi thiền định xong, đứng dậy, đi đến chỗ Tn giả Sariputta ở, sau khi đến ni ln với Tn giả Sariputta những lời cho đn, hỏi thăm x giao rồi ngồi xuống một bn. Sau khi ngồi xuống một bn, Tn giả Maha Kotthita ni với Tn giả Sariputta:

(Tuệ gic)

-- Ny Hiền giả, liệt tuệ, liệt tuệ (Suppanna) được gọi l như vậy. Ny Hiền giả, như thế no được gọi l liệt tuệ?

-- Ny Hiền giả, v khng tuệ tri, khng tuệ tri (Nappajanati), ny Hiền giả nn được gọi l liệt tuệ. Khng tuệ tri g? Khng tuệ tri: đy l Khổ, khng tuệ tri: đy l Khổ tập, khng tuệ tri: đy l Khổ diệt, khng tuệ tri: đy l Con đường đưa đến Khổ diệt. V khng tuệ tri, khng tuệ tri, ny Hiền giả, nn được gọi l liệt tuệ.

- -Lnh thay, Hiền giả!

Tn giả Maha Kotthita hoan hỷ, tn thọ lời Tn giả Sariputta ni, rồi hỏi Tn giả Sariputta một cu hỏi nữa:

-- Ny Hiền giả, tr tuệ, tr tuệ được gọi l như vậy. Ny Hiền giả, như thế no l được gọi l tr tuệ?

-- V c tuệ tri, c tuệ tri, ny Hiền giả, nn được gọi l tr tuệ. C tuệ tri g? C tuệ tri: đy l Khổ, c tuệ tri: đy l Khổ tập, c tuệ tri: đy l Khổ diệt, c tuệ tri: đy l Con đường đưa đến Khổ diệt. V c tuệ tri, c tuệ tri, ny Hiền giả, nn được gọi l tr tuệ.

(Thức)

-- Thức, thức, ny Hiền giả, được gọi l như vậy, Ny Hiền giả, như thế no được gọi l thức?

-- Ny Hiền giả, v thức tri, thức tri, ny Hiền giả nn được gọi l c thức. Thức tri g? Thức tri lạc, thức tri khổ, thức tri bất khổ bất lạc. V thức tri, thức tri, ny Hiền giả, nn được gọi l c thức.

-- Nầy Hiền giả, tr tuệ như vậy, thức như vậy, những php ny được kết hợp hay khng được kết hợp? C thể chăng, nu ln sự sai khc giữa những php ny, sau khi phn tch chng nhiều lần?

-- Ny Hiền giả, tr tuệ như vậy, thức như vậy, những php ny được kết hợp, khng phải khng kết hợp. Khng c thể nu ln sự sai khc giữa những php ny, sau khi phn tch chng nhiều lần. Ny Hiền giả, điều g tuệ tri được l thức tri được, điều g thức tri được l tuệ tri được. Do vậy, những php ny được kết hợp, khng phải khng kết hợp, v khng c thể nu ln sự sai khc giữa những php ny, sau khi phn tch chng nhiều lần.

-- Ny Hiền giả, tr tuệ như vậy, thức như vậy, thế no l sự sai khc giữa những php được kết hợp, khng phải khng kết hợp ny?

-- Ny Hiền giả, tr tuệ như vậy, thức như vậy, giữa những php được kết hợp, khng phải khng được kết hợp ny, tr tuệ cần phải được tu tập (Bhavetabba), cn thức cần phải được liễu tri (Parinneyyam) như vậy l sự sai khc giữa những php ny.

 

 

450. Vedanā vedanāti, āvuso, vuccati. Kittāvatā nu kho, āvuso , vedanāti vuccatīti?

Vedeti vedetīti kho, āvuso, tasmā vedanāti vuccati.

Kica vedeti? Sukhampi vedeti, dukkhampi vedeti, adukkhamasukhampi vedeti. Vedeti vedetīti kho, āvuso, tasmā vedanāti vuccatīti.

Saā saāti, āvuso, vuccati. Kittāvatā nu kho, āvuso, saāti vuccatīti?

Sajānāti sajānātīti kho, āvuso, tasmā saāti vuccati.

Kica sajānāti? Nīlakampi sajānāti, pītakampi sajānāti, lohitakampi sajānāti, odātampi sajānāti. Sajānāti sajānātīti kho, āvuso, tasmā saāti vuccatīti.

Yā cāvuso, vedanā yā ca saā yaca viāṇaṃ ime dhammā saṃsaṭṭhā udāhu visaṃsaṭṭhā? Labbhā ca panimesaṃ dhammānaṃ vinibbhujitvā vinibbhujitvā nānākaraṇaṃ paāpetunti?

Yā cāvuso, vedanā yā ca saā yaca viāṇaṃ ime dhammā saṃsaṭṭhā, no visaṃsaṭṭhā. Na ca labbhā imesaṃ dhammānaṃ vinibbhujitvā vinibbhujitvā nānākaraṇaṃ paāpetuṃ.

Yaṃ hāvuso [yacāvuso (syā. kaṃ. ka.)], vedeti taṃ sajānāti, yaṃ sajānāti taṃ vijānāti. Tasmā ime dhammā saṃsaṭṭhā no visaṃsaṭṭhā. Na ca labbhā imesaṃ dhammānaṃ vinibbhujitvā vinibbhujitvā nānākaraṇaṃ paāpetunti.

 

450.Vedanā vedanāti idaṃ kasmā pucchati? Vedanālakkhaṇaṃ pucchissāmīti pucchati. Evaṃ santepi tebhūmikasammasanacāravedanāva adhippetāti sallakkhetabbā. Sukhampi vedetīti sukhaṃ ārammaṇaṃ vedeti anubhavati. Parato padadvayepi eseva nayo. Rūpaca hidaṃ, mahāli, ekantadukkhaṃ abhavissa, dukkhānupatitaṃ dukkhāvakkantaṃ anavakkantaṃ sukhena, nayidaṃ sattā rūpasmiṃ sārajjeyyuṃ. Yasmā ca kho, mahāli, rūpaṃ sukhaṃ sukhānupatitaṃ sukhāvakkantaṃ anavakkantaṃ dukkhena, tasmā sattā rūpasmiṃ sārajjanti, sārāgā saṃyujjanti, saṃyogā saṃkilissanti. Vedanā ca hidaṃ saā saṅkhārā viāṇaca hidaṃ, mahāli, ekantadukkhaṃ abhavissape saṃkilissantīti (saṃ. ni. 3.70) iminā hi mahālisuttapariyāyena idha ārammaṇaṃ sukhaṃ dukkhaṃ adukkhamasukhanti kathitaṃ. Apica purimaṃ sukhaṃ vedanaṃ ārammaṇaṃ katvā aparā sukhā vedanā vedeti; purimaṃ dukkhaṃ vedanaṃ ārammaṇaṃ katvā aparā dukkhā vedanā vedeti; purimaṃ adukkhamasukhaṃ vedanaṃ ārammaṇaṃ katvā aparā adukkhamasukhā vedanā vedetīti evamettha attho daṭṭhabbo. Vedanāyeva hi vedeti, na ao koci veditā nāma atthīti vuttametaṃ.

Saāsaāti idha kiṃ pucchati? Sabbasaāya lakkhaṇaṃ. Kiṃ sabbatthakasaāyāti? Sabbasaāya lakkhaṇantipi sabbatthakasaāya lakkhaṇantipi ekamevetaṃ, evaṃ santepi tebhūmikasammasanacārasaāva adhippetāti sallakkhetabbā. Nīlakampi sajānātīti nīlapupphe vā vatthe vā parikammaṃ katvā upacāraṃ vā appanaṃ vā pāpento sajānāti. Imasmihi atthe parikammasaāpi upacārasaāpi appanāsaāpi vaṭṭati. Nīle nīlanti uppajjanakasaāpi vaṭṭatiyeva. Pītakādīsupi eseva nayo.

Yā cāvuso, vedanāti ettha vedanā, saā, viāṇanti imāni tīṇi gahetvā paā kasmā na gahitāti? Asabbasaṅgāhikattā. Paāya hi gahitāya paāya sampayuttāva vedanādayo labbhanti, no vippayuttā. Taṃ pana aggahetvā imesu gahitesu paāya sampayuttā ca vippayuttā ca antamaso dve pacaviāṇadhammāpi labbhanti. Yathā hi tayo purisā suttaṃ suttanti vadeyyuṃ, catuttho ratanāvutasuttanti. Tesu purimā tayo takkagatampi paṭṭivaṭṭakādigatampi yaṃkici bahuṃ suttaṃ labhanti antamaso makkaṭakasuttampi. Ratanāvutasuttaṃ pariyesanto mandaṃ labhati, evaṃsampadamidaṃ veditabbaṃ. Heṭṭhato vā paā viāṇena saddhiṃ sampayogaṃ labhāpitā vissaṭṭhattāva idha na gahitāti vadanti. Yaṃ hāvuso, vedetīti yaṃ ārammaṇaṃ vedanā vedeti, saāpi tadeva sajānāti. Yaṃ sajānātīti yaṃ ārammaṇaṃ saā sajānāti, viāṇampi tadeva vijānātīti attho.

Idāni sajānāti vijānāti pajānātīti ettha viseso veditabbo. Tattha upasaggamattameva viseso. Jānātīti padaṃ pana aviseso. Tassāpi jānanatthe viseso veditabbo. Saā hi nīlādivasena ārammaṇaṃ sajānanamattameva, aniccaṃ dukkhaṃ anattāti lakkhaṇapaṭivedhaṃ pāpetuṃ na sakkoti. Viāṇaṃ nīlādivasena ārammaṇaceva sajānāti, aniccādilakkhaṇapaṭivedhaca pāpeti, ussakkitvā pana maggapātubhāvaṃ pāpetuṃ na sakkoti. Paā nīlādivasena ārammaṇampi sajānāti, aniccādivasena lakkhaṇapaṭivedhampi pāpeti, ussakkitvā maggapātubhāvaṃ pāpetumpi sakkoti.

Yathā hi heraikaphalake kahāpaṇarāsimhi kate ajātabuddhi dārako gāmikapuriso mahāheraikoti tīsu janesu oloketvā ṭhitesu ajātabuddhi dārako kahāpaṇānaṃ cittavicittacaturassamaṇḍalabhāvameva jānāti, idaṃ manussānaṃ upabhogaparibhogaṃ ratanasammatanti na jānāti. Gāmikapuriso cittādibhāvaceva jānāti, manussānaṃ upabhogaparibhogaratanasammatabhāvaca. Ayaṃ kūṭo ayaṃ cheko ayaṃ karato ayaṃ saṇhoti pana na jānāti. Mahāheraiko cittādibhāvampi ratanasammatabhāvampi kūṭādibhāvampi jānāti, jānanto ca pana naṃ rūpaṃ disvāpi jānāti, ākoṭitassa saddaṃ sutvāpi, gandhaṃ ghāyitvāpi, rasaṃ sāyitvāpi, hatthena garukalahukabhāvaṃ upadhāretvāpi asukagāme katotipi jānāti, asukanigame asukanagare asukapabbatacchāyāya asukanadītīre katotipi, asukācariyena katotipi jānāti. Evamevaṃ saā ajātabuddhidārakassa kahāpaṇadassanaṃ viya nīlādivasena ārammaṇamattameva sajānāti. Viāṇaṃ gāmikapurisassa kahāpaṇadassanaṃ viya nīlādivasena ārammaṇampi sajānāti, aniccādivasena lakkhaṇapaṭivedhampi pāpeti. Paā mahāheraikassa kahāpaṇadassanaṃ viya nīlādivasena ārammaṇampi sajānāti, aniccādivasena lakkhaṇapaṭivedhampi pāpeti, ussakkitvā maggapātubhāvampi pāpeti. So pana nesaṃ viseso duppaṭivijjho.

Tenāha āyasmā nāgaseno dukkaraṃ, mahārāja, bhagavatā katanti. Kiṃ, bhante, nāgasena bhagavatā dukkaraṃ katanti? Dukkaraṃ, mahārāja, bhagavatā kataṃ, imesaṃ arūpīnaṃ cittacetasikānaṃ dhammānaṃ ekārammaṇe pavattamānānaṃ vavatthānaṃ akkhātaṃ, ayaṃ phasso, ayaṃ vedanā, ayaṃ saā, ayaṃ cetanā, idaṃ cittanti (mi. pa. 2.7.16). Yathā hi tilatelaṃ, sāsapatelaṃ, madhukatelaṃ, eraṇḍakatelaṃ, vasātelanti imāni paca telāni ekacāṭiyaṃ pakkhipitvā divasaṃ yamakamanthehi manthetvā tato idaṃ tilatelaṃ, idaṃ sāsapatelanti ekekassa pāṭiyekkaṃ uddharaṇaṃ nāma dukkaraṃ, idaṃ tato dukkarataraṃ. Bhagavā pana sabbautaāṇassa suppaṭividdhattā dhammissaro dhammarājā imesaṃ arūpīnaṃ dhammānaṃ ekārammaṇe pavattamānānaṃ vavatthānaṃ akkhāsi. Pacannaṃ mahānadīnaṃ samuddaṃ paviṭṭhaṭṭhāne, idaṃ gaṅgāya udakaṃ, idaṃ yamunāyāti evaṃ pāṭiyekkaṃ udakauddharaṇenāpi ayamattho veditabbo.

 

(Thọ)

-- Cảm thọ, cảm thọ, ny Hiền giả, được gọi l như vậy. Ny Hiền giả, như thế no được gọi l cảm thọ?

-- Ny Hiền giả, cảm thọ, cảm thọ (Vedeti), nn được gọi l cảm thọ. V cảm thọ g? Cảm thọ lạc, cảm thọ khổ, cảm thọ bất khổ bất lạc. Ny Hiền giả, cảm thọ, cảm thọ, nn được gọi l cảm thọ.

(Tưởng)

-- Ny Hiền giả, tưởng, tưởng (Sanna) được gọi l như vậy. Ny Hiền giả, như thế no được gọi l tưởng?

-- Tưởng tri, tưởng tri (Sanjanati), ny Hiền giả, nn được gọi l tưởng, V tưởng tri g? Tưởng tri mu xanh, tưởng tri mu vng, tưởng tri mu đỏ, tưởng tri mu trắng. Tưởng tri, tưởng tri, ny Hiền giả, nn được gọi l tưởng.

-- Ny Hiền giả, thọ như vậy, tưởng như vậy, những php ny được kết hợp hay khng được kết hợp? C thể chăng, nu ln sự sai khc giữa những php ny, sau khi phn tch chng nhiều lần?

-- Ny Hiền giả, cảm thọ như vậy, tưởng như vậy, những php ny được kết hợp, khng phải khng được kết hợp. Khng c thể nu ln sự sai khc giữa những php ny, sau khi phn tch chng nhiều lần.

Ny Hiền giả, điều g cảm thọ được l tưởng tri được, điều g tưởng tri được l cảm thọ được. Do vậy, những php ny được kết hợp, khng phải khng được kết hợp, v khng c thể nu ln sự sai khc giữa những php ny, sau khi phn tch chng nhiều lần.

 

 

451. Nissaṭṭhena hāvuso [nissaṭṭhena panāvuso (?)], pacahi indriyehi parisuddhena manoviāṇena kiṃ neyyanti?

Nissaṭṭhena āvuso, pacahi indriyehi parisuddhena manoviāṇena ananto ākāsoti ākāsānacāyatanaṃ neyyaṃ, anantaṃ viāṇanti viāṇacāyatanaṃ neyyaṃ, natthi kicīti ākicaāyatanaṃ neyyanti.

Neyyaṃ panāvuso, dhammaṃ kena pajānātīti?

Neyyaṃ kho, āvuso, dhammaṃ paācakkhunā pajānātīti.

Paā panāvuso, kimatthiyāti?

Paā kho, āvuso, abhiatthā pariatthā pahānatthāti.

451.Nissaṭṭhenāti nissaṭena pariccattena vā. Tattha nissaṭenāti atthe sati pacahi indriyehīti nissakkavacanaṃ. Pariccattenāti atthe sati karaṇavacanaṃ veditabbaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti pacahi indriyehi nissaritvā manodvāre pavattena pacahi vā indriyehi tassa vatthubhāvaṃ anupagamanatāya pariccattenāti. Parisuddhenāti nirupakkilesena. Manoviāṇenāti rūpāvacaracatutthajjhānacittena. Kiṃ neyyanti kiṃ jānitabbaṃ. Yaṃkici neyyaṃ nāma atthi dhammantiādīsu (mahāni. 69) hi jānitabbaṃ neyyanti vuttaṃ. Ākāsānacāyatanaṃ neyyanti kathaṃ rūpāvacaracatutthajjhānacittena arūpāvacarasamāpatti neyyāti? Rūpāvacaracatutthajjhāne ṭhitena arūpāvacarasamāpattiṃ nibbattetuṃ sakkā hoti. Ettha ṭhitassa hi sā ijjhati. Tasmā ākāsānacāyatanaṃ neyyantiādimāha. Atha nevasaānāsaāyatanaṃ kasmā na vuttanti? Pāṭiyekkaṃ abhinivesābhāvato. Tattha hi kalāpato nayato sammasanaṃ labbhati, dhammasenāpatisadisassāpi hi bhikkhuno pāṭiyekkaṃ abhiniveso na jāyati. Tasmā theropi, evaṃ kirame dhammā ahutvā sambhonti, hutvā paṭiventīti (ma. ni. 3.94) kalāpato nayato sammasitvā vissajjesīti. Bhagavā pana sabbautaāṇassa hatthagatattā nevasaānāsaāyatanasamāpattiyampi paropaāsa dhamme pāṭiyekkaṃ aṃguddhāreneva uddharitvā, yāvatā saāsamāpattiyo, tāvatā aāpaṭivedhoti āha.

Paācakkhunā pajānātīti dassanapariṇāyakaṭṭhena cakkhubhūtāya paāya pajānāti. Tattha dve paā samādhipaā vipassanāpaā ca. Samādhipaāya kiccato asammohato ca pajānāti. Vipassanāpaāya lakkhaṇapaṭivedhena ārammaṇato jānanaṃ kathitaṃ. Kimatthiyāti ko etissā attho. Abhiatthātiādīsu abhieyye dhamme abhijānātīti abhiatthā. Parieyye dhamme parijānātīti pariatthā. Pahātabbe dhamme pajahatīti pahānatthā. Sā panesā lokiyāpi abhiatthā ca pariatthā ca vikkhambhanato pahānatthā. Lokuttarāpi abhiatthā ca pariatthā ca samucchedato pahānatthā. Tattha lokiyā kiccato asammohato ca pajānāti, lokuttarā asammohato.

 

(Thắng tri)

-- Ny Hiền giả, thức thanh tịnh, khng lin hệ đến năm căn c thể đưa đến g?

-- Ny Hiền giả, thức thanh tịnh, khng lin hệ đến năm căn, c thể đưa đến Hư khng v bin xứ; hư khng l v bin, c thể đưa đến Thức v bin xứ; thức l v bin, c thể đưa đến V sở hữu xứ, khng c sự vật g.

-- Ny Hiền giả, php g đưa đến nhờ g c thể tuệ tri được?

-- Ny Hiền giả, nhờ tuệ nhn, php được đưa đến c thể tuệ tri.

-- Ny Hiền giả, tr tuệ c nghĩa g?

-- Ny Hiền giả, tr tuệ c nghĩa l thắng tri (Abhinnattha), c nghĩa l liễu tri (Parinnattha), c nghĩa l đoạn tận (Pahanattha).

 

452. Kati panāvuso, paccayā sammādiṭṭhiyā uppādāyāti?

Dve kho, āvuso, paccayā sammādiṭṭhiyā uppādāya parato ca ghoso, yoniso ca manasikāro. Ime kho, āvuso, dve paccayā sammādiṭṭhiyā uppādāyāti.

Katihi panāvuso, aṅgehi anuggahitā sammādiṭṭhi cetovimuttiphalā ca hoti cetovimuttiphalānisaṃsā ca, paāvimuttiphalā ca hoti paāvimuttiphalānisaṃsā cāti?

Pacahi kho, āvuso, aṅgehi anuggahitā sammādiṭṭhi cetovimuttiphalā ca hoti cetovimuttiphalānisaṃsā ca, paāvimuttiphalā ca hoti paāvimuttiphalānisaṃsā ca. Idhāvuso, sammādiṭṭhi sīlānuggahitā ca hoti, sutānuggahitā ca hoti, sākacchānuggahitā ca hoti, samathānuggahitā ca hoti, vipassanānuggahitā ca hoti. Imehi kho, āvuso, pacahaṅgehi anuggahitā sammādiṭṭhi cetovimuttiphalā ca hoti cetovimuttiphalānisaṃsā ca, paāvimuttiphalā ca hoti paāvimuttiphalānisaṃsā cāti.

452.Sammādiṭṭhiyā uppādāyāti vipassanāsammādiṭṭhiyā ca maggasammādiṭṭhiyā ca. Parato ca ghosoti sappāyadhammassavanaṃ. Yoniso ca manasikāroti attano upāyamanasikāro. Tattha sāvakesu api dhammasenāpatino dve paccayā laddhuṃ vaṭṭantiyeva. Thero hi kappasatasahassādhikaṃ ekaṃ asaṅkhyeyyaṃ pāramiyo pūretvāpi attano dhammatāya aṇumattampi kilesaṃ pajahituṃ nāsakkhi. Ye dhammā hetuppabhavāti (mahāva. 60) assajittherato imaṃ gāthaṃ sutvāvassa paṭivedho jāto. Paccekabuddhānaṃ pana sabbaubuddhānaca paratoghosakammaṃ natthi, yonisomanasikārasmiṃyeva ṭhatvā paccekabodhica sabbautaāṇaca nibbattenti.

Anuggahitāti laddhūpakārā. Sammādiṭṭhīti arahattamaggasammādiṭṭhi. Phalakkhaṇe nibbattā cetovimutti phalaṃ assāti cetovimuttiphalā. Tadeva cetovimuttisaṅkhātaṃ phalaṃ ānisaṃso assāti cetovimuttiphalānisaṃsā. Dutiyapadepi eseva nayo. Ettha ca catutthaphalapaā paāvimutti nāma, avasesā dhammā cetovimuttīti veditabbā. Sīlānuggahitātiādīsu sīlanti catupārisuddhisīlaṃ. Sutanti sappāyadhammassavanaṃ. Sākacchāti kammaṭṭhāne khalanapakkhalanacchedanakathā. Samathoti vipassanāpādikā aṭṭha samāpattiyo. Vipassanāti sattavidhā anupassanā. Catupārisuddhisīlahi pūrentassa, sappāyadhammassavanaṃ suṇantassa, kammaṭṭhāne khalanapakkhalanaṃ chindantassa, vipassanāpādikāsu aṭṭhasamāpattīsu kammaṃ karontassa, sattavidhaṃ anupassanaṃ bhāventassa arahattamaggo uppajjitvā phalaṃ deti.

Yathā hi madhuraṃ ambapakkaṃ paribhujitukāmo ambapotakassa samantā udakakoṭṭhakaṃ thiraṃ katvā bandhati. Ghaṭaṃ gahetvā kālena kālaṃ udakaṃ āsicati. Udakassa anikkhamanatthaṃ mariyādaṃ thiraṃ karoti. Yā hoti samīpe valli vā sukkhadaṇḍako vā kipillikapuṭo vā makkaṭakajālaṃ vā, taṃ apaneti. Khaṇittiṃ gahetvā kālena kālaṃ mūlāni parikhaṇati. Evamassa appamattassa imāni paca kāraṇāni karoto so ambo vaḍḍhitvā phalaṃ deti. Evaṃsampadamidaṃ veditabbaṃ. Rukkhassa samantato koṭṭhakabandhanaṃ viya hi sīlaṃ daṭṭhabbaṃ, kālena kālaṃ udakasicanaṃ viya dhammassavanaṃ, mariyādāya thirabhāvakaraṇaṃ viya samatho, samīpe valliādīnaṃ haraṇaṃ viya kammaṭṭhāne khalanapakkhalanacchedanaṃ, kālena kālaṃ khaṇittiṃ gahetvā mūlakhaṇanaṃ viya sattannaṃ anupassanānaṃ bhāvanā. Tehi pacahi kāraṇehi anuggahitassa ambarukkhassa madhuraphaladānakālo viya imassa bhikkhuno imehi pacahi dhammehi anuggahitāya sammādiṭṭhiyā arahattaphaladānaṃ veditabbaṃ.

 

(Chnh kiến)

-- Ny Hiền giả, c bao nhiu duyn khiến chnh tri kiến sanh khởi?

-- Ny Hiền giả, c hai duyn khiến chnh tri kiến sanh khởi: Tiếng của người khc v như l tc . Ny Hiền giả, do hai duyn ny, chnh tri kiến sanh khởi.

-- Ny Hiền giả, chnh tri kiến phải được hỗ trợ bởi bao nhiu chi phần để c tm giải thot quả, tm giải thot quả cng đức, v tuệ giải thot quả, tuệ giải thot quả cng đức?

-- Ny Hiền giả, chnh tri kiến phải được hỗ trợ bởi năm chi phần để c tm giải thot quả, tm giải thot quả cng đức, tuệ giải thot quả v tuệ giải thot quả cng đức. Ở đy, ny Hiền giả, chnh tri kiến c giới hỗ trợ, c văn (Suta) hỗ trợ, c thảo luận hỗ trợ, c chỉ (Samatha) hỗ trợ, c qun (Vipassana) hỗ trợ. Ny Hiền giả, chnh tri kiến được hỗ trợ bởi năm chi phần ny để c tm giải thot quả, tm giải thot quả cng đức, tuệ giải thot quả v tuệ giải thot quả cng đức.

 

 

453. Kati panāvuso, bhavāti?

Tayome, āvuso, bhavā kāmabhavo , rūpabhavo, arūpabhavoti.

Kathaṃ panāvuso, āyatiṃ punabbhavābhinibbatti hotīti?

Avijjānīvaraṇānaṃ kho, āvuso, sattānaṃ taṇhāsaṃyojanānaṃ tatratatrābhinandanā evaṃ āyatiṃ punabbhavābhinibbatti hotīti.

Kathaṃ panāvuso, āyatiṃ punabbhavābhinibbatti na hotīti?

Avijjāvirāgā kho, āvuso, vijjuppādā taṇhānirodhā evaṃ āyatiṃ punabbhavābhinibbatti na hotīti.

453.Katipanāvuso, bhavāti idha kiṃ pucchati? Mūlameva gato anusandhi, duppao yehi bhavehi na uṭṭhāti, te pucchissāmīti pucchati. Tattha kāmabhavoti kāmabhavūpagaṃ kammaṃ kammābhinibbattā upādinnakkhandhāpīti ubhayamekato katvā kāmabhavoti āha. Rūpārūpabhavesupi eseva nayo. Āyatinti anāgate. Punabbhavassa abhinibbattīti punabbhavābhinibbatti. Idha vaṭṭaṃ pucchissāmīti pucchati. Tatrātatrābhinandanāti rūpābhinandanā saddābhinandanāti evaṃ tahiṃ tahiṃ abhinandanā, karaṇavacane cetaṃ paccattaṃ. Tatratatrābhinandanāya punabbhavābhinibbatti hotīti attho. Ettāvatā hi gamanaṃ hoti, āgamanaṃ hoti, gamanāgamanaṃ hoti, vaṭṭaṃ vattatīti vaṭṭaṃ matthakaṃ pāpetvā dassesi. Idāni vivaṭṭaṃ pucchanto kathaṃ panāvusotiādimāha. Tassa vissajjane avijjāvirāgāti avijjāya khayanirodhena. Vijjuppādāti arahattamaggavijjāya uppādena. Kiṃ avijjā pubbe niruddhā, atha vijjā pubbe uppannāti? Ubhayametaṃ na vattabbaṃ. Padīpujjalanena andhakāravigamo viya vijjuppādena avijjā niruddhāva hoti. Taṇhānirodhāti taṇhāya khayanirodhena. Punabbhavābhinibbatti na hotīti evaṃ āyatiṃ punabbhavassa abhinibbatti na hoti, gamanaṃ āgamanaṃ gamanāgamanaṃ upacchijjati, vaṭṭaṃ na vattatīti vivaṭṭaṃ matthakaṃ pāpetvā dassesi.

(Hữu)

-- Ny Hiền giả, c bao nhiu hữu (Bhava)?

-- Ny Hiền giả c ba hữu: dục hữu, sắc hữu, v sắc hữu.

-- Ny Hiền giả, như thế no sự ti sanh trong tương lai được xảy ra?

-- Ny Hiền giả, bị v minh ngăn che, bị tham i tri buộc, cc loi hữu tnh thch th chỗ ny chỗ kia, như vậy, sự ti sinh trong tương lai được xảy ra.

-- Ny Hiền giả, như thế no sự ti sanh trong tương lai khng xảy ra?

-- Ny Hiền giả, v minh được xả ly, minh khởi, tham i được đoạn diệt, như vậy sự ti sanh trong tương lai khng xảy ra.

 

 

454. Katamaṃ panāvuso, paṭhamaṃ jhānanti?

Idhāvuso, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati idaṃ vuccati, āvuso, paṭhamaṃ jhānanti.

Paṭhamaṃ panāvuso, jhānaṃ katiaṅgikanti?

Paṭhamaṃ kho, āvuso, jhānaṃ pacaṅgikaṃ. Idhāvuso, paṭhamaṃ jhānaṃ samāpannassa bhikkhuno vitakko ca vattati, vicāro ca pīti ca sukhaca cittekaggatā ca. Paṭhamaṃ kho, āvuso, jhānaṃ evaṃ pacaṅgikanti.

Paṭhamaṃ panāvuso, jhānaṃ kataṅgavippahīnaṃ kataṅgasamannāgatanti?

Paṭhamaṃ kho, āvuso, jhānaṃ pacaṅgavippahīnaṃ, pacaṅgasamannāgataṃ. Idhāvuso, paṭhamaṃ jhānaṃ samāpannassa bhikkhuno kāmacchando pahīno hoti, byāpādo pahīno hoti, thīnamiddhaṃ pahīnaṃ hoti, uddhaccakukkuccaṃ pahīnaṃ hoti, vicikicchā pahīnā hoti; vitakko ca vattati, vicāro ca pīti ca sukhaca cittekaggatā ca. Paṭhamaṃ kho, āvuso, jhānaṃ evaṃ pacaṅgavippahīnaṃ pacaṅgasamannāgatanti.

 

454.Katamaṃ panāvusoti idha kiṃ pucchati? Ubhatobhāgavimutto bhikkhu kālena kālaṃ nirodhaṃ samāpajjati. Tassa nirodhapādakaṃ paṭhamajjhānaṃ pucchissāmīti pucchati. Paṭhamaṃ jhānanti idha kiṃ pucchati? Nirodhaṃ samāpajjanakena bhikkhunā aṅgavavatthānaṃ koṭṭhāsaparicchedo nāma jānitabbo, idaṃ jhānaṃ pacaṅgikaṃ caturaṅgikaṃ tivaṅgikaṃ duvaṅgikanti aṅgavavatthānaṃ koṭṭhāsaparicchedaṃ pucchissāmīti pucchati. Vitakkotiādīsu pana abhiniropanalakkhaṇo vitakko, anumajjanalakkhaṇo vicāro, pharaṇalakkhaṇā pīti, sātalakkhaṇaṃ sukhaṃ, avikkhepalakkhaṇā cittekaggatāti ime paca dhammā vattanti. Kataṅgavippahīnanti idha pana kiṃ pucchati? Nirodhaṃ samāpajjanakena bhikkhunā upakārānupakārāni aṅgāni jānitabbāni, tāni pucchissāmīti pucchati, vissajjanaṃ panettha pākaṭameva. Iti heṭṭhā nirodhapādakaṃ paṭhamajjhānaṃ gahitaṃ, upari tassa anantarapaccayaṃ nevasaānāsaāyatanasamāpattiṃ pucchissati. Antarā pana cha samāpattiyo saṃkhittā, nayaṃ vā dassetvā vissaṭṭhāti veditabbā.

(Thiền-na thứ nhất)

-- Ny Hiền giả, thế no l Thiền thứ nhất?

-- Ở đy, ny Hiền giả, vị Tỷ-kheo ly dục, ly c bất thiện php, chứng v tr Thiền thứ nhất, một trạng thi hỷ lạc do ly dục sanh, c tầm, c tứ. Như vậy, ny Hiền giả, gọi l Thiền thứ nhất.

-- Ny Hiền giả, Thiền thứ nhất c bao nhiu chi phần?

-- Ny Hiền giả, Thiền thứ nhất c năm chi phần. Ở đy, ny Hiền giả, Tỷ-kheo thnh tựu Thiền thứ nhất, c tầm, tứ, hỷ, lạc v nhất tm. Ny Hiền giả, Thiền thứ nhất c năm chi phần như vậy.

-- Ny Hiền giả, Thiền thứ nhất từ bỏ bao nhiu chi phần v thnh tựu bao nhiu chi phần?

- Ny Hiền giả, Thiền thứ nhất từ bỏ năm chi phần v thnh tựu năm chi phần. Ở đy, ny Hiền giả, vị Tỷ-kheo thnh tựu Thiền thứ nhất từ bỏ tham dục, từ bỏ sn, từ bỏ hn trầm thụy min, từ bỏ trạo hối, từ bỏ nghi, thnh tựu tầm, tứ, hỷ, lạc v nhất tm. Ny Hiền giả, như vậy Thiền thứ nhất từ bỏ năm chi phần, v thnh tựu năm chi phần.

 

 

455. Pacimāni , āvuso, indriyāni nānāvisayāni nānāgocarāni, na aamaassa gocaravisayaṃ paccanubhonti, seyyathidaṃ cakkhundriyaṃ, sotindriyaṃ, ghānindriyaṃ, jivhindriyaṃ, kāyindriyaṃ. Imesaṃ kho, āvuso, pacannaṃ indriyānaṃ nānāvisayānaṃ nānāgocarānaṃ, na aamaassa gocaravisayaṃ paccanubhontānaṃ, kiṃ paṭisaraṇaṃ, ko ca nesaṃ gocaravisayaṃ paccanubhotīti?

Pacimāni, āvuso, indriyāni nānāvisayāni nānāgocarāni, na aamaassa gocaravisayaṃ paccanubhonti, seyyathidaṃ cakkhundriyaṃ, sotindriyaṃ, ghānindriyaṃ, jivhindriyaṃ, kāyindriyaṃ. Imesaṃ kho, āvuso, pacannaṃ indriyānaṃ nānāvisayānaṃ nānāgocarānaṃ, na aamaassa gocaravisayaṃ paccanubhontānaṃ, mano paṭisaraṇaṃ, mano ca nesaṃ gocaravisayaṃ paccanubhotīti.

 

455. Idāni viāṇanissaye paca pasāde pucchanto pacimāni, āvusotiādimāha. Tattha gocaravisayanti gocarabhūtaṃ visayaṃ. Aamaassāti cakkhu sotassa sotaṃ vā cakkhussāti evaṃ ekekassa gocaravisayaṃ na paccanubhoti. Sace hi nīlādibhedaṃ rūpārammaṇaṃ samodhānetvā sotindriyassa upaneyya, iṅgha tāva naṃ vavatthapehi vibhāvehi, kiṃ nāmetaṃ ārammaṇanti. Cakkhuviāṇahi vināpi mukhena attano dhammatāya evaṃ vadeyya are andhabāla , vassasatampi vassasahassampi paridhāvamāno aatra mayā kuhiṃ etassa jānanakaṃ labhissasi, āhara naṃ cakkhupasāde upanehi, ahametaṃ ārammaṇaṃ jānissāmi, yadi vā nīlaṃ yadi vā pītakaṃ, na hi eso aassa visayo, mayheveso visayoti. Sesadvāresupi eseva nayo. Evametāni aamaassa gocaraṃ visayaṃ na paccanubhonti nāma. Kiṃ paṭisaraṇanti etesaṃ kiṃ paṭisaraṇaṃ, kiṃ etāni paṭisarantīti pucchati. Mano paṭisaraṇanti javanamano paṭisaraṇaṃ. Mano ca nesanti manodvārikajavanamano vā pacadvārikajavanamano vā etesaṃ gocaravisayaṃ rajjanādivasena anubhoti. Cakkhuviāṇahi rūpadassanamattameva, ettha rajjanaṃ vā dussanaṃ vā muyhanaṃ vā natthi. Etasmiṃ pana dvāre javanaṃ rajjati vā dussati vā muyhati vā. Sotaviāṇādīsupi eseva nayo.

Tatrāyaṃ upamā paca kira dubbalabhojakā rājānaṃ sevitvā kicchena kasirena ekasmiṃ pacakulike gāme parittakaṃ āyaṃ labhiṃsu. Tesaṃ tattha macchabhāgo maṃsabhāgo yuttikahāpaṇo vā, bandhakahāpaṇo vā, māpahārakahāpaṇo vā, aṭṭhakahāpaṇo vā, soḷasakahāpaṇo vā, bāttiṃsakahāpaṇo vā, catusaṭṭhikahāpaṇo vā, daṇḍoti ettakamattameva pāpuṇāti. Satavatthukaṃ pacasatavatthukaṃ sahassavatthukaṃ mahābaliṃ rājāva gaṇhāti. Tattha pacakulikagāmo viya paca pasādā daṭṭhabbā; paca dubbalabhojakā viya paca viāṇāni; rājā viya javanaṃ; dubbalabhojakānaṃ parittakaṃ āyapāpuṇanaṃ viya cakkhuviāṇādīnaṃ rūpadassanādimattaṃ. Rajjanādīni pana etesu natthi. Rao mahābaliggahaṇaṃ viya tesu dvāresu javanassa rajjanādīni veditabbāni.

 

(Năm căn)

-- Ny Hiền giả, năm căn ny, c cảnh giới khc nhau, c hnh giới khc nhau, khng c lẫn lộn cảnh giới, hnh giới với nhau. Tức l mắt, tai, mũi, lưỡi, thn. Ny Hiền giả, giữa năm căn ny, c cảnh giới sai khc, c hnh giới sai khc, khng c thọ lnh cảnh giới, hnh giới lẫn nhau, ci g lm sở y cho chng, ci g lnh thọ cảnh giới, hnh giới của chng?

-- Nầy Hiền giả, năm căn ny, c cảnh giới sai khc, c hnh giới sai khc, khng c lnh thọ cảnh giới, hnh giới lẫn nhau, tức l mắt, tai, mũi, lưỡi, thn. Ny Hiền giả, giữa năm căn ny, c cảnh giới sai khc, c hnh giới sai khc, khng c lẫn lộn cảnh giới, hnh giới với nhau, lm sở y cho chng, v lnh thọ cảnh giới v hnh giới của chng.

456. Pacimāni, āvuso, indriyāni, seyyathidaṃ cakkhundriyaṃ, sotindriyaṃ, ghānindriyaṃ, jivhindriyaṃ, kāyindriyaṃ. Imāni kho, āvuso, pacindriyāni kiṃ paṭicca tiṭṭhantīti?

Pacimāni, āvuso, indriyāni, seyyathidaṃ cakkhundriyaṃ, sotindriyaṃ, ghānindriyaṃ, jivhindriyaṃ, kāyindriyaṃ. Imāni kho, āvuso, pacindriyāni āyuṃ paṭicca tiṭṭhantīti.

Āyu panāvuso, kiṃ paṭicca tiṭṭhatīti?

Āyu usmaṃ paṭicca tiṭṭhatīti.

Usmā panāvuso, kiṃ paṭicca tiṭṭhatīti?

Usmā āyuṃ paṭicca tiṭṭhatīti.

Idāneva kho mayaṃ, āvuso, āyasmato sāriputtassa bhāsitaṃ evaṃ ājānāma āyu usmaṃ paṭicca tiṭṭhatīti. Idāneva pana mayaṃ, āvuso, āyasmato sāriputtassa bhāsitaṃ evaṃ ājānāma usmā āyuṃ paṭicca tiṭṭhatīti.

Yathā kathaṃ panāvuso, imassa bhāsitassa attho daṭṭhabboti?

Tena hāvuso, upamaṃ te karissāmi; upamāyapidhekacce viū purisā bhāsitassa atthaṃ ājānanti. Seyyathāpi, āvuso, telappadīpassa jhāyato acciṃ paṭicca ābhā paāyati, ābhaṃ paṭicca acci paāyati; evameva kho, āvuso, āyu usmaṃ paṭicca tiṭṭhati, usmā āyuṃ paṭicca tiṭṭhatīti.

 

456.Pacimāni, āvusoti idha kiṃ pucchati? Antonirodhasmiṃ paca pasāde. Kiriyamayapavattasmihi vattamāne arūpadhammā pasādānaṃ balavapaccayā honti. Yo pana taṃ pavattaṃ nirodhetvā nirodhasamāpattiṃ samāpanno, tassa antonirodhe paca pasādā kiṃ paṭicca tiṭṭhantīti idaṃ pucchissāmīti pucchati. Āyuṃ paṭiccāti jīvitindriyaṃ paṭicca tiṭṭhanti . Usmaṃ paṭiccāti jīvitindriyaṃ kammajatejaṃ paṭicca tiṭṭhati. Yasmā pana kammajatejopi jīvitindriyena vinā na tiṭṭhati, tasmā usmā āyuṃ paṭicca tiṭṭhatīti āha. Jhāyatoti jalato. Acciṃ paṭiccāti jālasikhaṃ paṭicca. Ābhā paāyatīti āloko nāma paāyati. Ābhaṃ paṭicca accīti taṃ ālokaṃ paṭicca jālasikhā paāyati.

Evameva kho, āvuso, āyu usmaṃ paṭicca tiṭṭhatīti ettha jālasikhā viya kammajatejo. Āloko viya jīvitindriyaṃ. Jālasikhā hi uppajjamānā ālokaṃ gahetvāva uppajjati. Sā tena attanā janitaālokeneva sayampi aṇu thūlā dīghā rassāti pākaṭā hoti. Tattha jālapavattiyā janitaālokena tassāyeva jālapavattiyā pākaṭabhāvo viya usmaṃ paṭicca nibbattena kammajamahābhūtasambhavena jīvitindriyena usmāya anupālanaṃ. Jīvitindriyahi dasapi vassānipe vassasatampi kammajatejapavattaṃ pāleti. Iti mahābhūtāni upādārūpānaṃ nissayapaccayādivasena paccayāni hontīti āyu usmaṃ paṭicca tiṭṭhati. Jīvitindriyaṃ mahābhūtāni pāletīti usmā āyuṃ paṭicca tiṭṭhatīti veditabbā.

 

-- Ny Hiền giả, năm căn ny l mắt, tai, mũi, lưỡi, thn. Ny Hiền giả, năm căn ny, do duyn g m chng an tr?

-- Ny Hiền giả, năm căn ny l mắt, tai, mũi, lưỡi, thn. Ny Hiền giả, năm căn ny, do duyn tuổi thọ (Ayu) m chng an tr.

-- Ny Hiền giả, tuổi thọ do duyn g m an tr?

-- Tuổi thọ do duyn hơi nng m an tr.

-- Ny Hiền giả, hơi nng do duyn g m an tr?

-- Hơi nng do duyn tuổi thọ m an tr.

-- Ny Hiền giả, nay chng ti được biết từ lời ni của Tn giả Sariputta l tuổi thọ do duyn hơi nng m an tr. Nay chng ti lại được biết từ lời ni của Tn giả Sariputta l hơi nng do duyn tuổi thọ m an tr. Ny Hiền giả, như thế no, cần phải hiểu nghĩa lời ni ny?

-- Ny Hiền giả, ti sẽ cho một v dụ. Nhờ v dụ, ở đy, một số người c tr sẽ hiểu nghĩa lời ni. Ny Hiền giả, v như khi một cy đn dầu được thắp sng, duyn tim đn, nh sng được hiện ra, do duyn nh sng, tim đn được thấy. Cũng vậy ny Hiền giả, tuổi thọ do duyn hơi nng m an tr, v hơi nng do duyn tuổi thọ m an tr.

 

 

457. Teva nu kho, āvuso, āyusaṅkhārā, te vedaniyā dhammā udāhu ae āyusaṅkhārā ae vedaniyā dhammāti?

Na kho , āvuso, teva āyusaṅkhārā te vedaniyā dhammā. Te ca hāvuso, āyusaṅkhārā abhaviṃsu te vedaniyā dhammā, na yidaṃ saāvedayitanirodhaṃ samāpannassa bhikkhuno vuṭṭhānaṃ paāyetha. Yasmā ca kho, āvuso, ae āyusaṅkhārā ae vedaniyā dhammā, tasmā saāvedayitanirodhaṃ samāpannassa bhikkhuno vuṭṭhānaṃ paāyatīti.

Yadā nu kho, āvuso, imaṃ kāyaṃ kati dhammā jahanti; athāyaṃ kāyo ujjhito avakkhitto seti, yathā kaṭṭhaṃ acetananti?

Yadā kho, āvuso, imaṃ kāyaṃ tayo dhammā jahanti āyu usmā ca viāṇaṃ; athāyaṃ kāyo ujjhito avakkhitto seti, yathā kaṭṭhaṃ acetananti.

Yvāyaṃ, āvuso, mato kālaṅkato, yo cāyaṃ bhikkhu saāvedayitanirodhaṃ samāpanno imesaṃ kiṃ nānākaraṇanti?

Yvāyaṃ, āvuso, mato kālaṅkato tassa kāyasaṅkhārā niruddhā paṭippassaddhā , vacīsaṅkhārā niruddhā paṭippassaddhā, cittasaṅkhārā niruddhā paṭippassaddhā, āyu parikkhīṇo, usmā vūpasantā, indriyāni paribhinnāni. Yo cāyaṃ bhikkhu saāvedayitanirodhaṃ samāpanno tassapi kāyasaṅkhārā niruddhā paṭippassaddhā, vacīsaṅkhārā niruddhā paṭippassaddhā, cittasaṅkhārā niruddhā paṭippassaddhā, āyu na parikkhīṇo, usmā avūpasantā, indriyāni vippasannāni. Yvāyaṃ, āvuso, mato kālaṅkato, yo cāyaṃ bhikkhu saāvedayitanirodhaṃ samāpanno idaṃ nesaṃ nānākaraṇanti.

 

457.Āyusaṅkhārāti āyumeva. Vedaniyā dhammāti vedanā dhammāva. Vuṭṭhānaṃ paāyatīti samāpattito vuṭṭhānaṃ paāyati. Yo hi bhikkhu arūpapavatte ukkaṇṭhitvā saaca vedanaca nirodhetvā nirodhaṃ samāpanno, tassa yathāparicchinnakālavasena rūpajīvitindriyapaccayā arūpadhammā uppajjanti. Evaṃ pana rūpārūpapavattaṃ pavattati. Yathā kiṃ? Yathā eko puriso jālāpavatte ukkhaṇṭhito udakena paharitvā jālaṃ appavattaṃ katvā chārikāya aṅgāre pidhāya tuṇhī nisīdati. Yadā panassa puna jālāya attho hoti, chārikaṃ apanetvā aṅgāre parivattetvā upādānaṃ datvā mukhavātaṃ vā tālavaṇṭavātaṃ vā dadāti. Atha jālāpavattaṃ puna pavattati. Evameva jālāpavattaṃ viya arūpadhammā. Purisassa jālāpavatte ukkaṇṭhitvā udakappahārena jālaṃ appavattaṃ katvā chārikāya aṅgāre pidhāya tuṇhībhūtassa nisajjā viya bhikkhuno arūpapavatte ukkaṇṭhitvā saaca vedanaca nirodhetvā nirodhasamāpajjanaṃ. Chārikāya pihitaaṅgārā viya rūpajīvitindriyaṃ. Purisassa puna jālāya atthe sati chārikāpanayanādīni viya bhikkhuno yathāparicchinnakālāpagamanaṃ. Aggijālāya pavatti viya puna arūpadhammesu uppannesu rūpārūpapavatti veditabbā.

Āyu usmā ca viāṇanti rūpajīvitindriyaṃ, kammajatejodhātu, cittanti ime tayo dhammā yadā imaṃ rūpakāyaṃ jahanti, athāyaṃ acetanaṃ kaṭṭhaṃ viya pathaviyaṃ chaḍḍito setīti attho. Vuttacetaṃ

Āyu usmā ca viāṇaṃ, yadā kāyaṃ jahantimaṃ;

Apaviddho tadā seti, parabhattaṃ acetananti. (saṃ. ni. 3.95);

Kāyasaṅkhārāti assāsapassāsā. Vacīsaṅkhārāti vitakkavicārā. Cittasaṅkhārāti saāvedanā. Āyūti rūpajīvitindriyaṃ. Paribhinnānīti upahatāni, vinaṭṭhānīti attho. Tattha keci nirodhasamāpannassa cittasaṅkhārāva niruddhāti vacanato cittaṃ aniruddhaṃ hoti, tasmā sacittakā ayaṃ samāpattīti vadanti. Te vattabbā vacīsaṅkhārāpissa niruddhāti vacanato vācā aniruddhā hoti, tasmā nirodhaṃ samāpannena dhammampi kathentena sajjhāyampi karontena nisīditabbaṃ siyā. Yo cāyaṃ mato kālaṅkato, tassāpi cittasaṅkhārā niruddhāti vacanato cittaṃ aniruddhaṃ bhaveyya, tasmā kālaṅkate mātāpitaro vā arahante vā jhāpayantena anantariyakammaṃ kataṃ bhaveyya. Iti byajane abhinivesaṃ akatvā ācariyānaṃ naye ṭhatvā attho upaparikkhitabbo. Attho hi paṭisaraṇaṃ, na byajanaṃ.

Indriyāni vippasannānīti kiriyamayapavattasmihi vattamāne bahiddhā ārammaṇesu pasāde ghaṭṭentesu indriyāni kilamantāni upahatāni makkhitāni viya honti, vātādīhi uṭṭhitena rajena catumahāpathe ṭhapitaādāso viya. Yathā pana thavikāyaṃ pakkhipitvā majūsādīsu ṭhapito ādāso antoyeva virocati, evaṃ nirodhaṃ samāpannassa bhikkhuno antonirodhe paca pasādā ativirocanti. Tena vuttaṃ indriyāni vippasannānīti.

 

(Php thọ hnh)

-- Ny Hiền giả, những php thọ hnh (Ayusankhara) ny l những php được cảm thọ (Vedaniya) ny, hay những php thọ hnh ny khc với những php được cảm thọ ny?

-- Ny Hiền giả, những php thọ hnh ny khng phải l những php được cảm thọ ny. Ny Hiền giả, nếu những php thọ hnh ny l những php được cảm thọ ny th khng thể nu r sự xuất khởi của vị Tỷ-kheo đ thnh tựu Diệt thọ tưởng định. Ny Hiền giả, v rằng những php thọ hnh khc, những php được cảm thọ khc nn c thể nu r sự xuất khởi của vị Tỷ-kheo đ thnh tựu Diệt thọ tưởng định.

-- Ny Hiền giả, đối với thn ny, khi no c bao nhiu php được từ bỏ, th thn ny được nằm xuống, quăng đi, vất bỏ, như một khc gỗ v tri?

-- Ny Hiền giả, đối với thn ny, khi no ba php được từ bỏ: Tuổi thọ, hơi nng v thức, th thn ny nằm xuống, được quăng đi, vất bỏ, như một khc gỗ v tri.

-- Ny Hiền giả, c sự sai khc g giữa vật chết, mạng chung ny với vị Tỷ-kheo thnh tựu Diệt thọ tưởng định?

-- Ny Hiền giả, vật chết, mạng chung ny, thn hnh của n chấm dứt, dừng lại, khẩu hnh chấm dứt, dừng lại, tm hnh chấm dứt, dừng lại, tuổi thọ diệt tận, hơi nng tiu diệt, cc căn bị bại hoại. Cn vị Tỷ-kheo thnh tựu Diệt thọ tưởng định, th thn hnh của vị ny được chấm dứt, được dừng lại, khẩu hnh được chấm dứt, được dừng lại, tm hnh được chấm dứt, được dừng lại, nhưng tuổi thọ khng diệt tận, hơi nng khng tiu diệt, cc căn được sng suốt. Ny Hiền giả, như vậy l sự sai khc giữa vật chết, mạng chung ny với vị Tỷ-kheo thnh tựu Diệt thọ tưởng định.

 

458. Kati panāvuso, paccayā adukkhamasukhāya cetovimuttiyā samāpattiyāti?

Cattāro kho, āvuso, paccayā adukkhamasukhāya cetovimuttiyā samāpattiyā. Idhāvuso, bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Ime kho, āvuso, cattāro paccayā adukkhamasukhāya cetovimuttiyā samāpattiyāti.

Kati panāvuso, paccayā animittāya cetovimuttiyā samāpattiyāti?

Dve kho, āvuso, paccayā animittāya cetovimuttiyā samāpattiyā  sabbanimittānaca amanasikāro, animittāya ca dhātuyā manasikāro. Ime kho, āvuso, dve paccayā animittāya cetovimuttiyā samāpattiyāti.

Kati panāvuso, paccayā animittāya cetovimuttiyā ṭhitiyāti?

Tayo kho, āvuso, paccayā animittāya cetovimuttiyā ṭhitiyā  sabbanimittānaca amanasikāro, animittāya ca dhātuyā manasikāro, pubbe ca abhisaṅkhāro. Ime kho, āvuso, tayo paccayā animittāya cetovimuttiyā ṭhitiyāti.

Kati panāvuso, paccayā animittāya cetovimuttiyā vuṭṭhānāyāti?

Dve kho, āvuso, paccayā animittāya cetovimuttiyā vuṭṭhānāya sabbanimittānaca manasikāro, animittāya ca dhātuyā amanasikāro. Ime kho, āvuso, dve paccayā animittāya cetovimuttiyā vuṭṭhānāyāti.

 

458.Katipanāvuso, paccayāti idha kiṃ pucchati? Nirodhassa anantarapaccayaṃ nevasaānāsaāyatanaṃ pucchissāmīti pucchati. Vissajjane panassa sukhassa ca pahānāti cattāro apagamanapaccayā kathitā. Animittāyāti idha kiṃ pucchati? Nirodhato vuṭṭhānakaphalasamāpattiṃ pucchissāmīti pucchati. Avasesasamāpattivuṭṭhānahi bhavaṅgena hoti, nirodhā vuṭṭhānaṃ pana vipassanānissandāya phalasamāpattiyāti tameva pucchati. Sabbanimittānanti rūpādīnaṃ sabbārammaṇānaṃ. Animittāya ca dhātuyā manasikāroti sabbanimittāpagatāya nibbānadhātuyā manasikāro. Phalasamāpattisahajātaṃ manasikāraṃ sandhāyāha. Iti heṭṭhā nirodhapādakaṃ paṭhamajjhānaṃ gahitaṃ, nirodhassa anantarapaccayaṃ nevasaānāsaāyatanaṃ gahitaṃ, idha nirodhato vuṭṭhānakaphalasamāpatti gahitāti.

Imasmiṃ ṭhāne nirodhakathā kathetabbā hoti. Sā, dvīhi balehi samannāgatattā tayo ca saṅkhārānaṃ paṭippassaddhiyā soḷasahi āṇacariyāhi navahi samādhicariyāhi vasībhāvatāpaā nirodhasamāpattiyā āṇanti evaṃ paṭisambhidāmagge (paṭi. ma. 1.83) āgatā. Visuddhimagge panassā sabbākārena vinicchayakathā kathitā.

Idāni valajanasamāpattiṃ pucchanto kati panāvuso, paccayātiādimāha. Nirodhato hi vuṭṭhānakaphalasamāpattiyā ṭhiti nāma na hoti, ekaṃ dve cittavārameva pavattitvā bhavaṅgaṃ otarati. Ayahi bhikkhu satta divase arūpapavattaṃ nirodhetvā nisinno nirodhavuṭṭhānakaphalasamāpattiyaṃ na ciraṃ tiṭṭhati. Valajanasamāpattiyaṃ pana addhānaparicchedova pamāṇaṃ. Tasmā sā ṭhiti nāma hoti. Tenāha animittāya cetovimuttiyā ṭhitiyāti. Tassā ciraṭṭhitatthaṃ kati paccayāti attho. Vissajjane panassā pubbe ca abhisaṅkhāroti addhānaparicchedo vutto. Vuṭṭhānāyāti idha bhavaṅgavuṭṭhānaṃ pucchati. Vissajjanepissā sabbanimittānacamanasikāroti rūpādinimittavasena bhavaṅgasahajātamanasikāro vutto.

 

(Tm giải thot)

-- Ny Hiền giả, c bao nhiu duyn để chứng nhập tm giải thot bất khổ bất lạc?

-- Ny Hiền giả, c bốn duyn để chứng nhập tm giải thot bất khổ bất lạc. Ở đy, ny Hiền giả, vị Tỷ-kheo xả lạc, xả khổ, diệt hỷ ưu đ cảm thọ trước, chứng v tr Thiền thứ tư, khng khổ, khng lạc, xả niệm thanh tịnh. Ny Hiền giả, do bốn duyn ny m chứng nhập tm giải thot bất khổ bất lạc.

-- Ny Hiền giả, c bao nhiu duyn để chứng nhập v tướng tm giải thot?

-- Ny Hiền giả, c hai duyn để chứng nhập v tướng tm giải thot: khng c tc nhất thiết tướng v tc v tướng giới. Ny Hiền giả, do hai duyn ny m chứng nhập v tướng tm giải thot.

-- Ny Hiền giả, c bao nhiu duyn để an tr v tướng tm giải thot?

-- Ny Hiền giả, c ba duyn để an tr v tướng tm giải thot: khng tc nhất thiết tướng, tc v tướng giới, v một sự sửa soạn trước. Ny Hiền giả, do ba duyn ny m an tr v tướng tm giải thot.

-- Ny Hiền giả, c bao nhiu duyn để xuất khởi v tướng tm giải thot?

-- Ny Hiền giả, c hai duyn để xuất khởi v tướng tm giải thot: tc nhất thiết tướng v khng tc v tướng giới. Ny Hiền giả, do hai duyn ny m xuất khởi v tướng tm giải thot.

 

459. Yā cāyaṃ, āvuso, appamāṇā cetovimutti, yā ca ākicaā cetovimutti, yā ca suatā cetovimutti, yā ca animittā cetovimutti ime dhammā nānātthā ceva nānābyajanā ca udāhu ekatthā byajanameva nānanti?

Yā cāyaṃ, āvuso, appamāṇā cetovimutti, yā ca ākicaā cetovimutti, yā ca suatā cetovimutti, yā ca animittā cetovimutti atthi kho, āvuso, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma ime dhammā nānātthā ceva nānābyajanā ca; atthi ca kho, āvuso, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma ime dhammā ekatthā, byajanameva nānaṃ.

Katamo cāvuso, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma ime dhammā nānātthā ceva nānābyajanā ca?

Idhāvuso, bhikkhu mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ, tathā catutthaṃ. Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyābajjhena pharitvā viharati. Karuṇāsahagatena cetasāpe muditāsahagatena cetasā upekkhāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ, tathā catutthaṃ. Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyābajjhena pharitvā viharati. Ayaṃ vuccatāvuso, appamāṇā cetovimutti.

Katamā cāvuso, ākicaā cetovimutti?

Idhāvuso, bhikkhu sabbaso viāṇacāyatanaṃ samatikkamma natthi kicīti ākicaāyatanaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ vuccatāvuso, ākicaā cetovimutti.

Katamā cāvuso, suatā cetovimutti?

Idhāvuso, bhikkhu araagato vā rukkhamūlagato vā suāgāragato vā iti paṭisacikkhati suamidaṃ attena vā attaniyena vāti. Ayaṃ vuccatāvuso, suatā cetovimutti.

Katamā cāvuso, animittā cetovimutti?

Idhāvuso, bhikkhu sabbanimittānaṃ amanasikārā animittaṃ cetosamādhiṃ upasampajja viharati. Ayaṃ vuccatāvuso, animittā cetovimutti. Ayaṃ kho, āvuso, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma ime dhammā nānātthā ceva nānābyajanā ca.

Katamo cāvuso, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma ime dhammā ekatthā byajanameva nānaṃ?

Rāgo kho, āvuso, pamāṇakaraṇo, doso pamāṇakaraṇo, moho pamāṇakaraṇo. Te khīṇāsavassa bhikkhuno pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Yāvatā kho, āvuso, appamāṇā cetovimuttiyo, akuppā tāsaṃ cetovimutti aggamakkhāyati. Sā kho panākuppā cetovimutti suā rāgena, suā dosena, suā mohena. Rāgo kho, āvuso, kicano, doso kicano, moho kicano. Te khīṇāsavassa bhikkhuno pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Yāvatā kho, āvuso, ākicaā cetovimuttiyo, akuppā tāsaṃ cetovimutti aggamakkhāyati. Sā kho panākuppā cetovimutti suā rāgena, suā dosena , suā mohena. Rāgo kho, āvuso, nimittakaraṇo, doso nimittakaraṇo, moho nimittakaraṇo. Te khīṇāsavassa bhikkhuno pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Yāvatā kho, āvuso, animittā cetovimuttiyo, akuppā tāsaṃ cetovimutti aggamakkhāyati. Sā kho panākuppā cetovimutti suā rāgena, suā dosena, suā mohena. Ayaṃ kho, āvuso, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma ime dhammā ekatthā byajanameva nānanti.

Idamavocāyasmā sāriputto. Attamano āyasmā mahākoṭṭhiko āyasmato sāriputtassa bhāsitaṃ abhinandīti.

Mahāvedallasuttaṃ niṭṭhitaṃ tatiyaṃ.

 

459.Yā cāyaṃ, āvusoti idha kiṃ pucchati? Idha aaṃ abhinavaṃ nāma natthi. Heṭṭhā kathitadhammeyeva ekato samodhānetvā pucchāmīti pucchati. Kattha pana te kathitā? Nīlampi sajānāti pītakampi, lohitakampi, odātakampi sajānātīti (ma. ni. 1.450) etasmihi ṭhāne appamāṇā cetovimutti kathitā. Natthi kicīti ākicaāyatananti neyyanti (ma. ni. 1.451) ettha ākicaaṃ. Paācakkhunā pajānātīti (ma. ni. 1.451) ettha suatā. Kati panāvuso, paccayā animittāya cetovimuttiyā ṭhitiyā vuṭṭhānāyāti ettha animittā. Evaṃ heṭṭhā kathitāva imasmiṃ ṭhāne ekato samodhānetvā pucchati. Taṃ pana paṭikkhipitvā etā tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne niddiṭṭhāvāti vatvā ae cattāro dhammā ekanāmakā atthi. Eko dhammo catunāmako atthi, etaṃ pākaṭaṃ katvā kathāpetuṃ idha pucchatīti aṭṭhakathāyaṃ sanniṭṭhānaṃ kataṃ. Tassā vissajjane ayaṃ vuccatāvuso, appamāṇā cetovimuttīti ayaṃ pharaṇaappamāṇatāya appamāṇā nāma. Ayahi appamāṇe vā satte pharati, ekasmimpi vā satte asesetvā pharati.

Ayaṃ vuccatāvuso, ākicaāti ārammaṇakicanassa abhāvato ākicaā. Attena vāti atta bhāvaposapuggalādisaṅkhātena attena suaṃ. Attaniyena vāti cīvarādiparikkhārasaṅkhātena attaniyena suaṃ. Animittāti rāganimittādīnaṃ abhāveneva animittā, arahattaphalasamāpattiṃ sandhāyāha. Nānatthā ceva nānābyajanā cāti byajanampi nesaṃ nānā atthopi. Tattha byajanassa nānatā pākaṭāva. Attho pana, appamāṇā cetovimutti bhūmantarato mahaggatā eva hoti rūpāvacarā; ārammaṇato satta paattiārammaṇā. Ākicaā bhummantarato mahaggatā arūpāvacarā; ārammaṇato na vattabbārammaṇā. Suatā bhummantarato kāmāvacarā; ārammaṇato saṅkhārārammaṇā. Vipassanā hi ettha suatāti adhippetā. Animittā bhummantarato lokuttarā; ārammaṇato nibbanārammaṇā.

Rāgokho, āvuso, pamāṇakaraṇotiādīsu yathā pabbatapāde pūtipaṇṇarasaudakaṃ nāma hoti kāḷavaṇṇaṃ; olokentānaṃ byāmasatagambhīraṃ viya khāyati. Yaṭṭhiṃ vā rajjuṃ vā gahetvā minantassa piṭṭhipādottharaṇamattampi na hoti. Evamevaṃ yāva rāgādayo nuppajjanti, tāva puggalaṃ sajānituṃ na sakkā honti, sotāpanno viya, sakadāgāmī viya, anāgāmī viya ca khāyati. Yadā panassa rāgādayo uppajjanti, tadā ratto duṭṭho mūḷhoti paāyati. Iti ete ettako ayanti puggalassa pamāṇaṃ dassento viya uppajjantīti pamāṇakaraṇā nāma vuttā. Yāvatā kho, āvuso, appamāṇā cetovimuttiyoti yattakā appamāṇā cetovimuttiyo. Kittakā pana tā? Cattāro brahmavihārā, cattāro maggā, cattāri ca phalānīti dvādasa. Tattha brahmavihārā pharaṇaappamāṇatāya appamāṇā. Sesā pamāṇakaraṇānaṃ kilesānaṃ abhāvena appamāṇā. Nibbānampi appamāṇameva, cetovimutti pana na hoti, tasmā na gahitaṃ. Akuppāti arahattaphalacetovimutti; sā hi tāsaṃ sabbajeṭṭhikā, tasmā aggamakkhāyatīti vuttā. Rāgo kho, āvuso, kicanoti rāgo uppajjitvā puggalaṃ kicati maddati palibundhati. Tasmā kicanoti vutto. Manussā kira goṇehi khalaṃ maddāpento kicehi kapila, kicehi kāḷakāti vadanti. Evaṃ maddanattho kicanatthoti veditabbo. Dosamohesupi eseva nayo. Ākicaā cetovimuttiyo nāma nava dhammā ākicaāyatanaca maggaphalāni ca. Tattha ākicaāyatanaṃ kicanaṃ ārammaṇaṃ assa natthīti ākicaaṃ. Maggaphalāni kicanānaṃ maddanānaṃ palibundhanakilesānaṃ natthitāya ākicaāni. Nibbānampi ākicaaṃ, cetovimutti pana na hoti, tasmā na gahitaṃ.

Rāgo kho, āvuso, nimittakaraṇotiādīsu yathā nāma dvinnaṃ kulānaṃ sadisā dve vacchakā honti. Yāva tesaṃ lakkhaṇaṃ na kataṃ hoti, tāva ayaṃ asukakulassa vacchako, ayaṃ asukakulassāti na sakkā honti jānituṃ. Yadā pana tesaṃ sattisūlādīsu aataraṃ lakkhaṇaṃ kataṃ hoti, tadā sakkā honti jānituṃ. Evameva yāva puggalassa rāgo nuppajjati, tāva na sakkā hoti jānituṃ ariyo vā puthujjano vāti. Rāgo panassa uppajjamānova sarāgo nāma ayaṃ puggaloti sajānananimittaṃ karonto viya uppajjati, tasmā nimittakaraṇoti vutto. Dosamohesupi eseva nayo.

Animittā cetovimutti nāma terasa dhammā vipassanā, cattāro āruppā, cattāro maggā, cattāri ca phalānīti. Tattha vipassanā niccanimittaṃ sukhanimittaṃ attanimittaṃ ugghāṭetīti animittā nāma. Cattāro āruppā rūpanimittassa abhāvena animittā nāma. Maggaphalāni nimittakaraṇānaṃ kilesānaṃ abhāvena animittāni. Nibbānampi animittameva, taṃ pana cetovimutti na hoti, tasmā na gahitaṃ. Atha kasmā suatā cetovimutti na gahitāti? Sā, suā rāgenātiādivacanato sabbattha anupaviṭṭhāva, tasmā visuṃ na gahitā . Ekatthāti ārammaṇavasena ekatthā. Appamāṇaṃ ākicaaṃ suataṃ animittanti hi sabbānetāni nibbānasseva nāmāni. Iti iminā pariyāyena ekatthā. Aasmiṃ pana ṭhāne appamāṇā honti, aasmiṃ ākicaā aasmiṃ suatā aasmiṃ animittāti iminā pariyāyena nānābyajanā. Iti thero yathānusandhināva desanaṃ niṭṭhapesīti.

Papacasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya

Mahāvedallasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.

 

-- Ny Hiền giả, v lượng tm giải thot ny, v sở hữu tm giải thot ny, khng tm giải thot ny v v tướng tm giải thot ny, những php ny nghĩa sai biệt v danh sai biệt, hay nghĩa đồng nhất v danh sai biệt.

-- Ny Hiền giả, v lượng tm giải thot, v sở hữu tm giải thot, khng tm giải thot v v tướng tm giải thot ny, c một php mn, ny Hiền giả, do php mn ny, cc php ấy nghĩa sai biệt v danh sai biệt. V ny Hiền giả, lại c một php mn, do php mn ny, cc php ấy c nghĩa đồng nhất v danh sai biệt. Ny Hiền giả, thế no l c php mn, do php mn ny cc php ấy c nghĩa sai khc v c danh sai khc? Ở đy, ny Hiền giả, vị Tỷ-kheo an tr biến mn một phương với tm cu hữu với từ, cũng vậy phương thứ hai, cũng vậy phương thứ ba, cũng vậy phương thứ tư. Như vậy, cng khắp thế giới, trn, dưới, bề ngang, hết thảy phương xứ, cng khắp v bin giới, vị ấy an tr biến mn với tm cu hữu với từ, quảng đại, v bin, khng hận, khng sn. Với tm cu hữu với bi... với tm cu hữu với hỷ... an tr biến mn một phương với tm cu hữu với xả, cũng vậy phương thứ hai, cũng vậy phương thứ ba, cũng vậy phương thứ tư. Như vậy, cng khắp thế giới, trn, dưới, bề ngang, hết thảy phương xứ, cng khắp v bin giới, vị ấy an tr biến mn với tm cu hữu với xả, quảng đại, v bin, khng hận, khng sn. Như vậy, ny Hiền giả, gọi l v lượng tm giải thot.

V ny Hiền giả, thế no l v sở hữu tm giải thot? Ở đy, ny Hiền giả, vị Tỷ-kheo vượt ln mọi Thức v bin xứ, nghĩ rằng: "Khng c vật g", chứng v tr V sở hữu xứ. Như vậy, ny Hiền giả, gọi l V sở hữu tm giải thot.

V ny Hiền giả, thế no l khng tm giải thot? Ở đy, ny Hiền giả, vị Tỷ-kheo đi đến khu rừng, hay đi đến gốc cy, hay đi đến chỗ nh trống v suy nghĩ như sau: "y trống khng, khng c tự ng hay khng c ng sở". Như vậy, ny Hiền giả, gọi l khng tm giải thot.

V ny Hiền giả, thế no l v tướng tm giải thot? Ở đy, ny Hiền giả, vị Tỷ-kheo khng tc với nhất thiết tướng, đạt v an tr v tướng tm định. Như vậy, ny Hiền giả, gọi l v tướng tm giải thot. Như vậy l c php mn v do php mn ny những php ấy nghĩa sai biệt v danh sai biệt.

V ny Hiền giả, thế no l c php mn v do php mn ny cc php ấy c nghĩa đồng nhất nhưng danh sai biệt. Tham, ny Hiền giả, l nguyn nhn của hạn lượng; sn l nguyn nhn của hạn lượng; si l nguyn nhn của hạn lượng. ối với vị Tỷ-kheo đ đoạn trừ cc lậu hoặc v tham, sn, si ny đ được chặt tận gốc như thn cy tala được chặt tận gốc, khiến chng khng thể ti sanh trong tương lai. Ny Hiền giả, khi no cc tm giải thot l v lượng, th bất động tm giải thot được gọi l tối thượng đối với cc tm giải thot ấy, v bất động tm giải thot khng c tham, khng c sn, khng c si.

Tham, ny Hiền giả, l một vật g (chướng ngại), sn l một vật g (chướng ngại), si l một vật g (chướng ngại). ối với vị Tỷ-kheo đ đoạn trừ cc lậu hoặc, th tham, sn, si ny đ được chặt tận gốc, như thn cy tala được chặt tận gốc, khiến chng khng thể ti sanh trong tương lai. Ny Hiền giả, khi no cc tm giải thot l v sở hữu, th bất động tm giải thot được gọi l tối thượng đối với cc tm giải thot ấy, v bất động tm giải thot ấy khng c tham, khng c sn, khng c si.

Tham, ny Hiền giả, l nhn tạo ra tướng, sn l nhn tạo ra tướng, si l nhn tạo ra tướng. ối với vị Tỷ-kheo đ đoạn trừ cc lậu hoặc, th tham, sn, si ny được chặt tận gốc, như thn cy tala được chặt tận gốc, khiến chng khng thể ti sanh trong tương lai. Ny Hiền giả, khi no cc tm giải thot l v tướng, th bất động tm giải thot được gọi l tối thượng đối với cc tm giải thot ấy, v bất động tm giải thot ny khng c tham, khng c sn, khng c si. Như vậy, ny Hiền giả, l php mn ny, những php ấy l đồng nghĩa nhưng danh sai biệt.

Tn giả Sariputta thuyết giảng như vậy. Tn giả Maha Kotthita hoan hỷ, tn thọ lời Tn giả Sariputta dạy.

 

Mục Lục Kinh Trung Bộ Pali -Việt

 

Kinh Trung Bộ

 

 


 


Nguồn: (web Bnh Anson)
Phn đoạn Pali-Việt: Nhị Tường

KINH ĐIỂN 
Home