ANGUTTARA NIKAYA TĂNG CHI BỘ KINH

CHƯƠNG HAI PHP (Dukanipātapāḷi)

  

CHNH KINH PALI

CH GIẢI PALI

BẢN DỊCH VIỆT

Aṅguttaranikāyo

Aṅguttaranikāye

Tăng Chi Bộ

4. Samacittavaggo

4. Samacittavaggavaṇṇanā

IV. Phẩm Tm Thăng Bằng

 

 

1-11 ất

33. Asappurisabhūmica vo, bhikkhave, desessāmi sappurisabhūmica. Taṃ suṇātha, sādhukaṃ manasi karotha. Bhāsissāmīti. Evaṃ, bhanteti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca

Katamā ca, bhikkhave, asappurisabhūmi? Asappuriso, bhikkhave, akataū hoti akatavedī. Asabbhi hetaṃ, bhikkhave, upaātaṃ yadidaṃ akatautā akataveditā. Kevalā esā, bhikkhave, asappurisabhūmi yadidaṃ akatautā akataveditā. Sappuriso ca kho, bhikkhave, kataū hoti katavedī. Sabbhi hetaṃ, bhikkhave, upaātaṃ yadidaṃ katautā kataveditā. Kevalā esā, bhikkhave, sappurisabhūmi yadidaṃ katautā kataveditāti.

33. Catutthassa paṭhame asappurisabhūmīti asappurisānaṃ patiṭṭhānaṭṭhānaṃ. Sappurisabhūmiyampi eseva nayo. Akataūti kataṃ na jānāti. Akatavedīti kataṃ pākaṭaṃ katvā na jānāti. Upaātanti vaṇṇitaṃ thomitaṃ pasatthaṃ. Yadidanti yā ayaṃ. Akatautā akataveditāti parena katassa upakārassa ajānanaceva pākaṭaṃ katvā ajānanaca. Kevalāti sakalā. Sukkapakkhepi vuttanayeneva attho veditabbo.

1.- Ny cc Tỷ-kheo, ta sẽ giảng cho cc Thầy về địa vị bậc khng phải Chn nhn v địa vị bậc Chn nhn. Hy nghe v kho tc , Ta sẽ giảng.

- Thưa vng, bạch Thế Tn.

Cc tỷ-kheo ấy vng đp Thế Tn. Thế tn ni như sau:

- Ny cc Tỷ-kheo, thế no l địa vị bậc khng phải Chn nhn? Người khng phải Chn nhn, ny cc Tỷ-kheo, khng biết ơn, khng nhớ ơn. ối với những người độc c, đy l đặc tnh của họ được biết đến, ny cc Tỷ-kheo, tức l khng biết ơn, khng nhớ ơn. y hon ton l địa vị kẻ khng Chn nhn, ny cc Tỷ-kheo, tức l khng biết ơn, khng nhớ ơn. Cn bậc Chn nhn, ny cc Tỷ-kheo, l biết ơn, l nhớ ơn. ối với những thiện nhn, đy l đặc tnh của họ được biết đến, ny cc Tỷ-kheo, tức l biết ơn, nhớ ơn. y hon ton l địa vị bậc Chn nhn, ny cc Tỷ-kheo, tức l biết ơn, nhớ ơn.

34. Dvinnāhaṃ, bhikkhave, na suppatikāraṃ vadāmi. Katamesaṃ dvinnaṃ? Mātu ca pitu ca. Ekena, bhikkhave, aṃsena mātaraṃ parihareyya , ekena aṃsena pitaraṃ parihareyya vassasatāyuko vassasatajīvī so ca nesaṃ ucchādanaparimaddananhāpanasambāhanena. Te ca tattheva muttakarīsaṃ cajeyyuṃ. Na tveva, bhikkhave, mātāpitūnaṃ kataṃ vā hoti paṭikataṃ vā. Imissā ca, bhikkhave, mahāpathaviyā pahūtarattaratanāya [pahūtasattaratanāya (sī. syā. kaṃ. pī.) tikanipāte mahāvagge dasamasuttaṭīkāyaṃ dassitapāḷiyā sameti] mātāpitaro issarādhipacce rajje patiṭṭhāpeyya, na tveva, bhikkhave, mātāpitūnaṃ kataṃ vā hoti paṭikataṃ vā. Taṃ kissa hetu? Bahukārā [bahūpakārā (ka.)], bhikkhave, mātāpitaro puttānaṃ āpādakā posakā imassa lokassa dassetāro. Yo ca kho, bhikkhave, mātāpitaro assaddhe saddhāsampadāya samādapeti niveseti patiṭṭhāpeti, dussīle sīlasampadāya samādapeti niveseti patiṭṭhāpeti, maccharī cāgasampadāya samādapeti niveseti patiṭṭhāpeti, duppae paāsampadāya samādapeti niveseti patiṭṭhāpeti, ettāvatā kho, bhikkhave, mātāpitūnaṃ kataca hoti paṭikatacāti [paṭikataca atikatacāti (sī. pī.)].

34. Dutiye mātu ca pitu cāti janakamātu ca janakapitu ca. Ekena, bhikkhave, aṃsena mātaraṃ parihareyyāti ekasmiṃ aṃsakūṭe ṭhapetvā mātaraṃ paṭijaggeyya. Ekena aṃsena pitaraṃ parihareyyāti ekasmiṃ aṃsakūṭe ṭhapetvā pitaraṃ paṭijaggeyya. Vassasatāyuko vassasatajīvīti vassasatāyukakāle jāto sakalaṃ vassasataṃ jīvanto. Idaṃ vuttaṃ hoti sace putto nāma mātāpitūnaṃ paṭikarissāmīti uṭṭhāya samuṭṭhāya dakkhiṇe aṃsakūṭe mātaraṃ, vāme pitaraṃ ṭhapetvā vassasatāyuko sakalampi vassasataṃ jīvamāno parihareyya. So ca nesaṃ ucchādanaparimaddananhāpanasambāhanenāti so ca putto nesaṃ mātāpitūnaṃ aṃsakūṭesu ṭhitānaṃyeva duggandhapaṭivinodanatthaṃ sugandhakaraṇena ucchādanena, parissamavinodanatthaṃ hatthaparimaddanena, sītuṇhakāle ca uṇhodakasītodakanhāpanena, hatthapādādīnaṃ ākaḍḍhanaparikaḍḍhanasaṅkhātena sambāhanena upaṭṭhānaṃ kareyya. Te ca tatthevāti te ca mātāpitaro tattheva tassa aṃsakūṭesu nisinnāva muttakarīsaṃ cajeyyuṃ. Natveva,bhikkhaveti, bhikkhave, evampi natveva mātāpitūnaṃ kataṃ vā hoti paṭikataṃ vā.

Issarādhipacce rajjeti cakkavattirajjaṃ sandhāyevamāha. Āpādakāti vaḍḍhakā anupālakā. Puttā hi mātāpitūhi vaḍḍhitā ceva anupālitā ca. Posakāti hatthapāde vaḍḍhetvā hadayalohitaṃ pāyetvā posakā. Puttā hi mātāpitūhi puṭṭhā bhatā annapānādīhi paṭijaggitā. Imassa lokassa dassetāroti sace hi mātāpitaro jātadivaseyeva puttaṃ pāde gahetvā arae vā nadiyaṃ vā papāte vā khipeyyuṃ, imasmiṃ loke iṭṭhāniṭṭhārammaṇaṃ na passeyya. Evaṃ akatvā āpāditattā positattā esa imasmiṃ loke iṭṭhāniṭṭhārammaṇaṃ mātāpitaro nissāya passatīti tyāssa imassa lokassa dassetāro nāma honti. Samādapetīti gaṇhāpeti. Imasmiṃ sutte saddhāsīlacāgapaā lokiyalokuttaramissakā kathitā. Dhammasenāpatisāriputtattherasadisova bhikkhu tesu patiṭṭhāpeti nāmāti veditabbo.

 

2. C hai hạng người, ny cc Tỷ-kheo, ta ni khng thể trả ơn được. Thế no l hai? Mẹ v Cha. Nếu một bn vai cng mẹ, ny cc Tỷ-kheo, nếu một bn vai cng cha, lm vậy suốt trăm năm, cho đến trăm tuổi; nếu đấm bp, thoa xức, tắm rửa, xoa gội, v dầu tại đấy, mẹ cha c vi tiểu tiện đại tiện, như vậy, ny cc Tỷ-kheo, cũng chưa lm đủ hay trả ơn đủ mẹ v cha. Hơn nữa, ny cc Tỷ-kheo, nếu c an tr cha mẹ vo quốc độ với tối thượng uy lực, trn quả đất lớn với bảy bu ny, như vậy, ny cc Tỷ-kheo, cũng chưa lm đủ hay trả ơn đủ mẹ v cha. V cớ sao? V rằng, ny cc Tỷ-kheo, cha mẹ đ lm nhiều cho con ci, nui nấng, nui dưỡng chng lớn, giới thiệu chng vo đời ny. Nhưng ny cc Tỷ-kheo, ai đối với cha mẹ khng c lng tin, khuyến khch, hướng dẫn an tr cc vị ấy vo lng tin; đối với mẹ cha theo c giới, khuyến khch, hướng dẫn, an tr cc vị ấy vo thiện giới; đối với mẹ cha xan tham, khuyến khch, hướng dẫn, an tr cc vị ấy vo bố th; đối với mẹ cha theo c tr tuệ, khuyến khch, hướng dẫn, an tr cc vị ấy vo tr tuệ. Cho đến như vậy, ny cc Tỷ-kheo, l lm đủ v trả ơn đủ mẹ v cha.

35. Atha kho aataro brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃpe ekamantaṃ nisinno kho so brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca kiṃvādī bhavaṃ gotamo kimakkhāyīti? Kiriyavādī cāhaṃ, brāhmaṇa, akiriyavādī cāti. Yathākathaṃ pana bhavaṃ gotamo kiriyavādī ca akiriyavādī cāti?

Akiriyaṃ kho ahaṃ, brāhmaṇa, vadāmi kāyaduccaritassa vacīduccaritassa manoduccaritassa, anekavihitānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ akiriyaṃ vadāmi. Kiriyaca kho ahaṃ, brāhmaṇa, vadāmi kāyasucaritassa vacīsucaritassa manosucaritassa, anekavihitānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ kiriyaṃ vadāmi. Evaṃ kho ahaṃ, brāhmaṇa, kiriyavādī ca akiriyavādī cāti.

Abhikkantaṃ, bho gotamape upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gatanti.

35. Tatiye tenupasaṅkamīti so hi brāhmaṇo samaṇo kira gotamo kathitaṃ vissajjeti, pucchāyassa virajjhanaṃ nāma natthi. Ahamassa virajjhanapahaṃ abhisaṅkharissāmīti paṇītabhojanaṃ bhujitvā gabbhadvāraṃ pidahitvā nisinno cintetuṃ ārabhi. Athassa etadahosi imasmiṃ ṭhāne uccāsaddamahāsaddo vattati, cittaṃ na ekaggaṃ hoti, bhūmigharaṃ kāressāmīti bhūmigharaṃ kāretvā tattha pavisitvā evaṃ puṭṭho evaṃ kathessati, evaṃ puṭṭho evaṃ kathessatīti ekaṃ gaṇhitvā ekaṃ vissajjento sakaladivasaṃ kici passituṃ nāsakkhi. Tassa imināva nīhārena cattāro māsā vītivattā. So catunnaṃ māsānaṃ accayena ubhatokoṭikaṃ pahaṃ nāma addasa. Evaṃ kirassa ahosi ahaṃ samaṇaṃ gotamaṃ upasaṅkamitvā kiṃvādī bhavanti pucchissāmi. Sace kiriyavādimhīti vakkhati, sabbākusalānaṃ nāma tumhe kiriyaṃ vadethāti naṃ niggaṇhissāmi. Sace akiriyavādimhīti vakkhati, kusaladhammānaṃ nāma tumhe akiriyaṃ vadethāti naṃ niggaṇhissāmi. Idahi ubhatokoṭikaṃ pahaṃ puṭṭho neva uggilituṃ sakkhissati na niggilituṃ. Evaṃ mama jayo bhavissati, samaṇassa gotamassa parājayoti uṭṭhāya apphoṭetvā bhūmigharā nikkhamma evarūpaṃ pahaṃ pucchantena na ekakena gantuṃ vaṭṭatīti nagare ghosanaṃ kāretvā sakalanāgarehi parivuto yena bhagavā tenupasaṅkami. Kiṃvādīti kiṃladdhiko. Kimakkhāyīti kiṃ nāma sāvakānaṃ paṭipadaṃ akkhāyīti pucchi. Athassa bhagavā catūhi māsehi pahaṃ abhisaṅkharitvā diṭṭho me samaṇassa gotamassa parājayapahoti mānaṃ paggayha āgatabhāvaṃ atvā ekapadeneva taṃ pahaṃ bhindanto kiriyavādī cāhaṃ, brāhmaṇātiādimāha. Atha brāhmaṇo attano mānaṃ apanetvā bhagavantaṃ āyācanto yathākathaṃ panātiādimāha. Sesamettha uttānatthamevāti.

3. Rồi một B-la-mn đi đến Thế Tn; sau khi đến, ni với Thế Tn những lời cho đn hỏi thăm... ngồi xuống một bn. B-la-mn ấy ni với Thế Tn:

- Tn giả Gotama đ ni g, đ thuyết g?

- Ny B-la-mn, Ta thuyết về hnh động v Ta thuyết về khng hnh động.

- Như thế no, Tn giả Gotama thuyết về hnh động v thuyết về khng hnh động?

- Ta thuyết khng hnh động, ny B-la-mn, đối với thn lm c, miệng ni c, nghĩ c. Ta thuyết khng hnh động đối với nhiều loại php c, bất thiện. Ta thuyết hnh động, ny B-la-mn, đối với thn lm thiện, miệng ni thiện, nghĩ thiện. Ta thuyết hnh động đối với nhiều loại php thiện. Như vậy, ny B-la-mn, ta thuyết về hnh động v thuyết về khng hnh động.

- Thật vi diệu thay, Tn giả Gotama ... từ nay cho đến mạng chung, con trọn đời quy ngưỡng!

36. Atha kho anāthapiṇḍiko gahapati yena bhagavā tenupasaṅkami ; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho anāthapiṇḍiko gahapati bhagavantaṃ etadavoca kati nu kho, bhante, loke dakkhiṇeyyā, kattha ca dānaṃ dātabbanti? Dve kho, gahapati, loke dakkhiṇeyyā sekho ca asekho ca. Ime kho, gahapati, dve loke dakkhiṇeyyā, ettha ca dānaṃ dātabbanti.

Idamavoca bhagavā. Idaṃ vatvāna [vatvā (sī. pī.) evamīdisesu ṭhānesu] sugato athāparaṃ etadavoca satthā

Sekho asekho ca imasmiṃ loke,

Āhuneyyā yajamānānaṃ honti;

Te ujjubhūtā [ujubhūtā (syā. kaṃ. ka.)] kāyena, vācāya uda cetasā;

Khettaṃ taṃ yajamānānaṃ, ettha dinnaṃ mahapphalanti.

36. Catutthe dakkhiṇeyyāti dakkhiṇā vuccati dānaṃ, tassa paṭiggahaṇayuttā kati puggalāti pucchati. Sekhoti iminā satta sekkhe dasseti. Ettha ca sīlavantaputhujjanopi sotāpanneneva saṅgahito. Āhuneyyā yajamānānaṃ hontīti dānaṃ dadantānaṃ āhunassa arahā dānapaṭiggāhakā nāma hontīti attho. Khettanti vatthu patiṭṭhā, puassa viruhanaṭṭhānanti attho.

4. Rồi gia chủ Anthapindika đi đến Thế Tn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tn rồi ngồi xuống một bn. Ngồi xuống một bn, gia chủ Anthapindika bạch Thế Tn:

- C bao nhiu người, bạch Thế Tn, đng được cng dường ở đời? V chỗ no cần phải bố th cng dường.

- C hai hạng người, ny gia chủ, đng được cng dường ở đời: Hữu học v v học. ối với hai hạng người ny đng được cng dường ở đời, ny gia chủ, ở đy cần phải bố th cng dường.

Thế Tn thuyết như vậy, Thiện Thệ ni như vậy xong, bậc ạo sư lại ni thm:

Hữu học v v học
Cả hai ở trong đời
ều đng được cng dường
ối với người dng lễ
Họ giữ thn chnh trực
Cả lời ni nghĩ
Phước điền người dng cng
y th c quả lớn.

37. Evaṃ me sutaṃ ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena āyasmā sāriputto sāvatthiyaṃ viharati pubbārāme migāramātupāsāde. Tatra kho āyasmā sāriputto bhikkhū āmantesi āvuso bhikkhaveti. Āvusoti kho te bhikkhū āyasmato sāriputtassa paccassosuṃ. Āyasmā sāriputto etadavoca ajjhattasaṃyojanaca, āvuso, puggalaṃ desessāmi bahiddhāsaṃyojanaca. Taṃ suṇātha, sādhukaṃ manasi karotha; bhāsissāmīti. Evamāvusoti kho te bhikkhū āyasmato sāriputtassa paccassosuṃ. Āyasmā sāriputto etadavoca

Katamo cāvuso, ajjhattasaṃyojano puggalo? Idhāvuso, bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati ācāragocarasampanno , aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu. So kāyassa bhedā paraṃ maraṇā aataraṃ devanikāyaṃ upapajjati. So tato cuto āgāmī hoti, āgantā itthattaṃ. Ayaṃ vuccati, āvuso, ajjhattasaṃyojano puggalo āgāmī hoti, āgantā itthattaṃ.

Katamo cāvuso, bahiddhāsaṃyojano puggalo? Idhāvuso, bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu. So aataraṃ santaṃ cetovimuttiṃ upasampajja viharati. So kāyassa bhedā paraṃ maraṇā aataraṃ devanikāyaṃ upapajjati. So tato cuto anāgāmī hoti, anāgantā itthattaṃ. Ayaṃ vuccatāvuso, bahiddhāsaṃyojano puggalo anāgāmī hoti, anāgantā itthattaṃ.

Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu sīlavā hotipe samādāya sikkhati sikkhāpadesu. So kāmānaṃyeva nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti. So bhavānaṃyeva nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti. So taṇhākkhayāya paṭipanno hoti. So lobhakkhayāya paṭipanno hoti. So kāyassa bhedā paraṃ maraṇā aataraṃ devanikāyaṃ upapajjati. So tato cuto anāgāmī hoti, anāgantā itthattaṃ. Ayaṃ vuccatāvuso, bahiddhāsaṃyojano puggalo anāgāmī hoti, anāgantā itthattanti.

Atha kho sambahulā samacittā devatā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Ekamantaṃ ṭhitā kho tā devatā bhagavantaṃ etadavocuṃ eso, bhante, āyasmā sāriputto pubbārāme migāramātupāsāde bhikkhūnaṃ ajjhattasaṃyojanaca puggalaṃ deseti bahiddhāsaṃyojanaca. Haṭṭhā, bhante, parisā. Sādhu, bhante, bhagavā yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkamatu anukampaṃ upādāyāti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena. Atha kho bhagavā seyyathāpi nāma balavā puriso samijitaṃ [sammijitaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] vā bāhaṃ pasāreyya, pasāritaṃ vā bāhaṃ samijeyya , evamevaṃ jetavane antarahito pubbārāme migāramātupāsāde āyasmato sāriputtassa sammukhe pāturahosi. Nisīdi bhagavā paatte āsane. Āyasmāpi kho sāriputto bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho āyasmantaṃ sāriputtaṃ bhagavā etadavoca

Idha, sāriputta, sambahulā samacittā devatā yenāhaṃ tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Ekamantaṃ ṭhitā kho, sāriputta, tā devatā maṃ etadavocuṃ eso, bhante, āyasmā sāriputto pubbārāme migāramātupāsāde bhikkhūnaṃ ajjhattasaṃyojanaca puggalaṃ deseti bahiddhāsaṃyojanaca. Haṭṭhā, bhante, parisā. Sādhu, bhante, bhagavā yena āyasmā sāriputto tenupasaṅkamatu anukampaṃ upādāyāti. Tā kho pana, sāriputta, devatā dasapi hutvā vīsampi hutvā tiṃsampi hutvā cattālīsampi hutvā paāsampi hutvā saṭṭhipi hutvā āraggakoṭinitudanamattepi tiṭṭhanti, na ca aamaaṃ byābādhenti [byābādhentīti (sabbattha)]. Siyā kho pana [pana te (sī. syā. kaṃ. pī.)], sāriputta, evamassa tattha nūna tāsaṃ devatānaṃ tathā cittaṃ bhāvitaṃ yena tā devatā dasapi hutvā vīsampi hutvā tiṃsampi hutvā cattālīsampi hutvā paāsampi hutvā saṭṭhipi hutvā āraggakoṭinitudanamattepi tiṭṭhanti na ca aamaaṃ byābādhentīti. Na kho panetaṃ, sāriputta, evaṃ daṭṭhabbaṃ. Idheva kho, sāriputta, tāsaṃ devatānaṃ tathā cittaṃ bhāvitaṃ, yena tā devatā dasapi hutvāpe na ca aamaaṃ byābādhenti. Tasmātiha, sāriputta, evaṃ sikkhitabbaṃ santindriyā bhavissāma santamānasāti. Evahi vo, sāriputta, sikkhitabbaṃ. Santindriyānahi vo, sāriputta, santamānasānaṃ santaṃyeva kāyakammaṃ bhavissati santaṃ vacīkammaṃ santaṃ manokammaṃ. Santaṃyeva upahāraṃ upaharissāma sabrahmacārīsūti. Evahi vo, sāriputta, sikkhitabbaṃ. Anassuṃ kho, sāriputta, aatitthiyā paribbājakā ye imaṃ dhammapariyāyaṃ nāssosunti.

37. Pacame pubbārāmeti sāvatthito puratthimadisābhāge ārāme. Migāramātupāsādeti visākhāya upāsikāya pāsāde. Sā hi migāraseṭṭhinā mātuṭṭhāne ṭhapitattāpi, sabbajeṭṭhakassa puttassa ayyakaseṭṭhinova samānanāmakattāpi migāramātāti vuccati. Tāya kārito sahassagabbho pāsādo migāramātupāsādo nāma. Thero tasmiṃ viharati. Tatra kho āyasmā sāriputtoti tasmiṃ pāsāde viharanto dhammasenāpatisāriputtatthero.

Bhikkhū āmantesīti kasmiṃ kāle āmantesi? Kānici hi suttāni purebhatte bhāsitāni atthi, kānici pacchābhatte, kānici purimayāme, kānici majjhimayāme, kānici pacchimayāme. Idaṃ pana samacittapaṭipadāsuttaṃ pacchābhatte bhāsitaṃ. Tasmā sāyanhasamaye āmantesi.

Na kevalaṃ cetaṃ thereneva bhāsitaṃ, tathāgatenāpi bhāsitaṃ. Kattha nisīditvāti? Visākhāya ratanapāsāde nisīditvā. Tathāgato hi paṭhamabodhiyaṃ vīsati vassāni anibaddhavāso hutvā yattha yattha phāsukaṃ hoti, tattha tattheva gantvā vasi. Paṭhamaṃ antovassahi isipatane dhammacakkaṃ pavattetvā aṭṭhārasa mahābrahmakoṭiyo amatapānaṃ pāyetvā bārāṇasiṃ upanissāya isipatane vasi. Dutiyaṃ antovassaṃ rājagahaṃ upanissāya veḷuvane, tatiyacatutthānipi tattheva, pacamaṃ antovassaṃ vesāliṃ upanissāya mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ, chaṭṭhaṃ antovassaṃ makulapabbate, sattamaṃ tāvatiṃsabhavane, aṭṭhamaṃ bhagge susumāragiraṃ nissāya bhesakaḷāvane, navamaṃ kosambiyaṃ, dasamaṃ pālileyyake vanasaṇḍe, ekādasamaṃ nālāyaṃ brāhmaṇagāme, dvādasamaṃ verajāyaṃ, terasamaṃ cāliyapabbate, cuddasamaṃ jetavane, pacadasamaṃ kapilavatthusmiṃ, soḷasamaṃ āḷavakaṃ dametvā caturāsītipāṇasahassāni amatapānaṃ pāyetvā āḷaviyaṃ, sattarasamaṃ rājagaheyeva, aṭṭhārasamaṃ cāliyapabbateyeva, tathā ekūnavīsatimaṃ, vīsatimaṃ pana antovassaṃ rājagahaṃyeva upanissāya vasi. Evaṃ vīsati vassāni anibaddhavāso hutvā yattha yattha phāsukaṃ hoti, tattha tattheva vasi.

Tato paṭṭhāya pana dve senāsanāni dhuvaparibhogāni akāsi. Katarāni dve? Jetavanaca pubbārāmaca. Kasmā? Dvinnaṃ kulānaṃ guṇamahantatāya. Anāthapiṇḍikassa hi visākhāya ca guṇaṃ sandhāya guṇaṃ paṭicca satthā tāni senāsanāni dhuvaparibhogena paribhuji. Utuvassaṃ cārikaṃ caritvāpi hi antovasse dvīsuyeva senāsanesu vasati. Evaṃ vasanto pana jetavane rattiṃ vasitvā punadivase bhikkhusaṅghaparivuto dakkhiṇadvārena sāvatthiṃ piṇḍāya pavisitvā pācīnadvārena nikkhamitvā pubbārāme divāvihāraṃ karoti. Pubbārāme rattiṃ vasitvā punadivase pācīnadvārena sāvatthiṃ piṇḍāya pavisitvā dakkhiṇadvārena nikkhamitvā jetavane divāvihāraṃ karoti. Tasmiṃ pana divase sammāsambuddho jetavaneyeva vasi. Yattha katthaci vasantassa cassa pacavidhakiccaṃ avijahitameva hoti. Taṃ heṭṭhā vitthāritameva. Tesu kiccesu pacchimayāmakiccakāle bhagavā lokaṃ olokento sāvatthivāsīnaca samantā ca sāvatthiyā gāvutaaḍḍhayojanayojanaparame ṭhāne aparimāṇānaṃ sattānaṃ abhisamayabhāvaṃ addasa.

Tato kasmiṃ nu kho kāle abhisamayo bhavissatīti olokento sāyanhasamayeti disvā mayi nu kho kathente abhisamayo bhavissati, sāvake kathente bhavissatīti sāriputtatthere kathente bhavissatīti addasa. Tato kattha nisīditvā kathente bhavissatīti olokento visākhāya ratanapāsāde nisīditvāti disvā buddhānaṃ nāma tayo sāvakasannipātā honti, aggasāvakānaṃ eko. Tesu ajja dhammasenāpatisāriputtattherassa sāvakasannipāto bhavissatīti addasa. Disvā pātova sarīrapaṭijagganaṃ katvā nivatthanivāsano sugatacīvaraṃ pārupitvā selamayapattaṃ ādāya bhikkhusaṅghaparivuto dakkhiṇadvārena nagaraṃ pavisitvā piṇḍāya caranto bhikkhusaṅghassa sulabhapiṇḍapātaṃ katvā vātappahatā viya nāvā paṭinivattitvā dakkhiṇadvārena nikkhamitvā bahidvāre aṭṭhāsi. Tato asīti mahāsāvakā bhikkhuniparisā upāsakaparisā upāsikāparisāti catasso parisā satthāraṃ parivārayiṃsu.

Satthā sāriputtattheraṃ āmantesi sāriputta, tayā pubbārāmaṃ gantuṃ vaṭṭati, tava ca parisaṃ gahetvā gacchāhīti. Sādhu, bhanteti thero attano parivārehi pacahi bhikkhusatehi parivuto pubbārāmaṃ agamāsi. Eteneva niyāmena asīti mahāsāvake pubbārāmameva pesetvā sayaṃ ekena ānandatthereneva saddhiṃ jetavanaṃ agamāsi. Ānandattheropi vihāre satthu vattaṃ katvā vanditvā pubbārāmaṃ gacchāmi, bhanteti āha. Evaṃ karohi ānandāti. Satthāraṃ vanditvā tattheva agamāsi. Satthā ekakova jetavane ohīno.

Taṃ divasahi catasso parisā therasseva dhammakathaṃ sotukāmā ahesuṃ. Kosalamahārājāpi balakāyena parivuto pubbārāmameva gato. Tathā pacasataupāsakaparivāro anāthapiṇḍiko. Visākhā pana mahāupāsikā dvīhi jaṅghasahassehi parivuto agamāsi. Sattapaṇṇāsāya kulasatasahassānaṃ vasanaṭṭhāne sāvatthinagare gehapālakadārake ṭhapetvā sesajano gandhacuṇṇamālādīni gahetvā pubbārāmameva agamāsi. Catūsu dvāragāmesu gāvutaaḍḍhayojanayojanaparamaṭṭhāne sabbeyeva manussā gandhacuṇṇamālādihatthā pubbārāmameva agamaṃsu. Sakalavihāro missakapupphehi abhikiṇṇo viya ahosi.

Dhammasenāpatisāriputtattheropi kho vihāraṃ gantvā vihārapariveṇe aṅgaṇaṭṭhāne aṭṭhāsi. Bhikkhū therassa āsanaṃ paāpayiṃsu. Thero tattha nisīditvā upaṭṭhākattherena vatte kate bhikkhusaṅghassa ovādaṃ katvā gandhakuṭiṃ pavisitvā samāpattiṃ appetvā nisīdi. So paricchinnakālavasena samāpattito vuṭṭhāya aciravatiṃ gantvā rajojallaṃ pavāhetvā paṭippassaddhadaratho otiṇṇatittheneva uttaritvā nivatthanivāsano saṅghāṭiṃ pārupitvā aṭṭhāsi. Bhikkhusaṅghopi sammukhasammukhaṭṭhānena otaritvā sarīre rajojallaṃ pavāhetvā paccuttaritvā theraṃ parivārayiṃsu. Antovihārepi therassa dhammāsanaṃ paāpayiṃsu. Catassopi parisā attano attano okāsaṃ atvā maggaṃ ṭhapetvā nisīdiṃsu. Sāriputtattheropi pacabhikkhusataparivāro dhammasabhaṃ āgantvā sīhamatthakappatiṭṭhite samussitasetacchatte ratanapallaṅke cittabījaniṃ gahetvā puratthābhimukho nisīdi. Nisīditvā parisaṃ oloketvā mahatī vatāyaṃ parisā, imissā na appamattikā parittakadhammadesanā anucchavikā, kataradhammadesanā nu kho anucchavikā bhavissatīti tīṇi piṭakāni āvajjamāno imaṃ saṃyojanapariyāya dhammadesanaṃ addasa.

Evaṃ desanaṃ sallakkhetvā taṃ desetukāmo bhikkhū āmantesi āvuso, bhikkhaveti. Āvusoti hi avatvā, bhikkhaveti vacanaṃ buddhālāpo nāma hoti, ayaṃ panāyasmā dasabalena samānaṃ ālapanaṃ na karissāmīti satthu gāravavasena sāvakālāpaṃ karonto, āvuso bhikkhaveti āha. Etadavocāti etaṃ ajjhattasaṃyojanaca, āvuso, puggalaṃ desessāmi bahiddhāsaṃyojanacāti dhammadesanāpadaṃ avoca.

Tasmiṃ pana ratanapāsāde adhivattho eko sotāpanno devaputto atthi, so buddhehi vā sāvakehi vā desanāya āraddhamattāyayeva jānāti ayaṃ desanā uttānikā bhavissati, ayaṃ gambhīrā. Ayaṃ jhānanissitā bhavissati, ayaṃ vipassanānissitā. Ayaṃ magganissitā ayaṃ phalanissitā, ayaṃ nibbānanissitāti. So tasmimpi divase therena desanāya āraddhamattāya evaṃ aāsi yena nīhārena mayhaṃ ayyena dhammasenāpatinā sāriputtattherena desanā āraddhā, ayaṃ desanā vipassanāgāḷhā bhavissati, chahi mukhehi vipassanaṃ kathessati. Desanāpariyosāne koṭisatasahassadevatā arahattaṃ pāpuṇissanti, sotāpannādīnaṃ pana devamanussānaṃ paricchedo na bhavissati. Desanāya anucchavikaṃ katvā mayhaṃ ayyassa sādhukāraṃ dassāmīti devānubhāvena mahantaṃ saddaṃ katvā sādhu sādhu ayyāti āha.

Devarājena sādhukāre dinne parivārakapāsādasahasse adhivatthā devatā sabbāva sādhukāraṃ adaṃsu. Tāsaṃ sādhukārasaddena sabbā pubbārāme vasanadevatā, tāsaṃ saddena gāvutamatte devatā, tato aḍḍhayojane yojaneti etenupāyena ekacakkavāḷe, dvīsu cakkavāḷesu, tīsu cakkavāḷesūti dasasahassacakkavāḷesu devatā sādhukāramadaṃsu. Tāsaṃ sādhukārasaddena pathaviṭṭhakanāgā ca ākāsaṭṭhakadevatā ca. Tato abbhavalāhakā, uṇhavalāhakā, sītavalāhakā, vassavalāhakā, cātumahārājikā cattāro mahārājāno, tāvatiṃsā devatā, sakko devarājā, yāmā devatā, suyāmo devarājā , tusitā devatā, santusito devarājā, nimmānaratī devatā, sunimmito devarājā, vasavattī devatā, vasavattī devarājā, brahmapārisajjā, brahmapurohitā, mahābrahmāno, parittābhā, appamāṇābhā, ābhassarā, parittasubhā, appamāṇasubhā, subhakiṇhā, vehapphalā, avihā, atappā, sudassā, sudassī, akaniṭṭhā devatāti asae ca arūpāvacarasatte ca ṭhapetvā sotāyatanapavattiṭṭhāne sabbā devatā sādhukāramadaṃsu.

Tato khīṇāsavamahābrahmāno mahā vatāyaṃ sādhukārasaddo, pathavitalato paṭṭhāya yāva akaniṭṭhalokaṃ āgato, kimatthaṃ nu kho esoti āvajjento dhammasenāpatisāriputtatthero pubbārāme visākhāya ratanapāsāde nisīditvā saṃyojanapariyāyadhammadesanamārabhi, amhehipi tattha kāyasakkhīhi bhavituṃ vaṭṭatīti cintetvā tattha agamaṃsu. Pubbārāmo devatāhi paripuṇṇo, samantā pubbārāmassa gāvutaṃ aḍḍhayojanaṃ, yojananti sakalacakkavāḷaṃ heṭṭhā pathavitalena tiriyaṃ cakkavāḷapariyantena paricchinnaṃ dasahi cakkavāḷasahassehi sannipatitāhi devatāhi nirantaramahosi, āragganitudanamatte ṭhāne uparimakoṭiyā saṭṭhi devatā sukhumattabhāve māpetvā aṭṭhaṃsu.

Athāyasmā sāriputto mahantaṃ vatidaṃ halāhalaṃ, kiṃ nu kho etanti āvajjento dasasahassacakkavāḷe ṭhitānaṃ devatānaṃ ekacakkavāḷe sannipatitabhāvaṃ addasa. Atha yasmā buddhānaṃ adhiṭṭhānakiccaṃ natthi, parisaparimāṇeneva passanti ceva saddaca sāventi. Sāvakānaṃ pana adhiṭṭhānaṃ vaṭṭati. Tasmā thero samāpattiṃ samāpajjitvā samāpattito vuṭṭhāya mahaggatacittena adhiṭṭhāsi cakkavāḷapariyantā parisā sabbāpi maṃ passatu, dhammaca me desentassa saddaṃ suṇātūti. Adhiṭṭhitakālato paṭṭhāya dakkhiṇajāṇupasse ca cakkavāḷamukhavaṭṭiyaca nisīditvā dhammasenāpatisāriputtatthero nāma kīdiso dīgho rasso sāmo odātoti vattabbakāraṇaṃ nāhosi, sabbesampi sabbadisāsu nisinnānaṃ abhimukheyeva paāyittha, nabhamajjhe ṭhitacando viya ahosi. Dhammaṃ desentassāpissa dakkhiṇajāṇupasse ca cakkavāḷamukhavaṭṭiyaca nisinnā sabbe ekakaṃseneva saddaṃ suṇiṃsu.

Evaṃ adhiṭṭhahitvā thero ajjhattasaṃyojanaca, āvusoti imaṃ dhammadesanaṃ ārabhi. Tattha ajjhattanti kāmabhavo. Bahiddhāti rūpārūpabhavo. Kicāpi hi sattā kāmabhave appaṃ kālaṃ vasanti kappassa catutthameva koṭṭhāsaṃ, itaresu tīsu koṭṭhāsesu kāmabhavo suo hoti tuccho, rūpabhave bahuṃ kālaṃ vasanti, tathāpi tesaṃ yasmā kāmabhave cutipaṭisandhiyo bahukā honti, appakā rūpārūpabhavesu. Yattha ca cutipaṭisandhiyo bahukā, tattha ālayopi patthanāpi abhilāsopi bahu hoti. Yattha appā, tattha appo. Tasmā kāmabhavo ajjhattaṃ nāma jātaṃ, rūpārūpabhavā bahiddhā nāma. Iti ajjhattasaṅkhāte kāmabhave chandarāgo ajjhattasaṃyojanaṃ nāma, bahiddhāsaṅkhātesu rūpārūpabhavesu chandarāgo bahiddhāsaṃyojanaṃ nāma. Orambhāgiyāni vā paca saṃyojanāni ajjhattasaṃyojanaṃ nāma, uddhambhāgiyāni paca bahiddhāsaṃyojanaṃ nāma. Tatrāyaṃ vacanattho oraṃ vuccati kāmadhātu, tattha upapattinipphādanato taṃ oraṃ bhajantīti orambhāgiyāni . Uddhaṃ vuccati rūpārūpadhātu, tattha upapattinipphādanato taṃ uddhaṃ bhajantīti uddhambhāgiyāni.

Evaṃ vuttappabhedena ajjhattasaṃyojanena saṃyutto puggalo ajjhattasaṃyojano, bahiddhāsaṃyojanena saṃyutto puggalo bahiddhāsaṃyojano. Ubhayampi cetaṃ na lokiyassa vaṭṭanissitamahājanassa nāmaṃ. Yesaṃ pana bhavo dvedhā paricchinno, tesaṃ sotāpannasakadāgāmianāgāmīnaṃ ariyasāvakānaṃ etaṃ nāmaṃ. Yathā hi mahāarae khadiravanasālavanādīni thambho tulāsaṅghāṭoti nāmaṃ na labhanti, khadiravanaṃ sālavananti nāmameva labhanti. Yadā pana tato rukkhā tiṇhāya kuṭhāriyā chinditvā thambhādisaṇṭhānena tacchitā honti, tadā thambho tulāsaṅghāṭoti nāmaṃ labhanti. Evamevaṃ aparicchinnabhavo bahalakileso puthujjano etaṃ nāmaṃ na labhati, bhavaṃ paricchinditvā kilese tanuke katvā ṭhitā sotāpannādayova labhanti.

Imassa ca panatthassa vibhāvanatthaṃ idaṃ vacchakasālopamaṃ veditabbaṃ. Vacchakasālaṃ hi katvā anto khāṇuke koṭṭetvā vacchake yottehi bandhitvā tesu upanibandhanti, yottesu appahontesu kaṇṇesupi gahetvā tattha vacchake pavesenti, antosālāya okāse appahonte bahi khāṇuke koṭṭetvāpi evameva karonti. Tattha koci antobaddho vacchako bahinipanno hoti, koci bahibaddho antonipanno, koci antobaddho antova nipanno, koci bahibaddho bahiyeva nipanno. Koci antopi abaddhova carati, bahipi abaddhova. Tattha antobaddhassa bahinipannassa bandhanaṃ dīghaṃ hoti. So hi uṇhādipīḷito nikkhamitvā bahi vacchakānaṃ abbhantare nipajjati. Bahibaddhe antonipannepi eseva nayo. Yo pana antobaddho antonipanno, tassa bandhanaṃ rassaṃ hoti. Bahibaddhe bahinipannepi eseva nayo. Ubhopi hi te divasampi khāṇukaṃ anuparigantvā tattheva sayanti. Yo pana anto abaddho tattheva vacchakānaṃ antare vicarati. Ayaṃ sīlavā vacchako kaṇṇe gahetvā vacchakānaṃ antare vissaṭṭho divasampi aattha agantvā tattheva carati. Bahi abaddhe tattheva vicarantepi eseva nayo.

Tattha vacchakasālā viya tayo bhavā veditabbā. Vacchakasālāyaṃ khāṇukā viya avijjākhāṇuko. Vacchakabandhanayottaṃ viya dasa saṃyojanāni. Vacchakā viya tīsu bhavesu nibbattasattā . Antobaddho bahisayitavacchako viya rūpārūpabhavesu sotāpannasakadāgāmino. Te hi kicāpi tattheva vasanti, saṃyojanaṃ pana tesaṃ kāmāvacarūpanibaddhameva. Kenaṭṭhena? Appahīnaṭṭhena. Rūpārūpabhavesu puthujjanopi eteheva saṅgahito. Sopi hi kicāpi tattha vasati, saṃyojanaṃ panassa kāmāvacarūpanibaddhameva. Bahibaddho antosayitavacchako viya kāmāvacare anāgāmī. So hi kicāpi kāmāvacare vasati, saṃyojanaṃ panassa rūpārūpabhavūpanibaddhameva. Antobaddho antonipanno viya kāmāvacare sotāpannasakadāgāmino. Te hi sayampi kāmāvacare vasanti, saṃyojanampi tesaṃ kāmāvacarūpanibaddhameva. Bahibaddho bahinipanno viya rūpārūpabhavesu anāgāmī. So hi sayampi tattha vasati, saṃyojanampissa rūpārūpabhavūpanibaddhameva. Antoabaddho antovicaraṇavacchako viya kāmāvacare khīṇāsavo. Bahiabaddho bahivicaraṇavacchako viya rūpārūpabhave khīṇāsavo. Saṃyojanesu pana sakkāyadiṭṭhi vicikicchā sīlabbataparāmāsoti imāni tīṇi gacchantaṃ nivārenti, gataṃ paṭiānenti. Kāmacchando byāpādoti imāni pana dve saṃyojanāni samāpattiyā vā avikkhambhetvā maggena vā asamucchinditvā rūpārūpabhave nibbattituṃ na sakkoti.

Katamo cāvusoti idaṃ thero yathā nāma puriso dve ratanapeḷā passe ṭhapetvā sampattaparisāya dve hatthe pūretvā sattavidhaṃ ratanaṃ bhājetvā dadeyya, evaṃ paṭhamaṃ ratanapeḷaṃ datvā dutiyampi tatheva dadeyya. Evamevaṃ ajjhattasaṃyojanaca, āvuso, puggalaṃ desessāmi bahiddhāsaṃyojanacāti imāni dve padāni mātikāvasena ṭhapetvā idāni aṭṭhavidhāya parisāya bhājetvā dassetuṃ vitthārakathaṃ ārabhi.

Tattha idhāti imasmiṃ sāsane. Sīlavāhotīti catupārisuddhisīlehi sīlasampanno hoti. Iti thero ettāvatā ca kira catupārisuddhisīlaṃ uddisitvā pātimokkhasaṃvarasaṃvutoti iminā tattha jeṭṭhakasīlaṃ vitthāretvā dassesīti dīpavihāravāsī summatthero āha. Antevāsiko panassa tipiṭakacūḷanāgatthero āha ubhayatthāpi pātimokkhasaṃvarova vutto. Pātimokkhasaṃvaroyeva hi sīlaṃ, itarāni pana tīṇi sīlanti vuttaṭṭhānaṃ nāma atthīti ananujānanto uttari āha indriyasaṃvaro nāma chadvārarakkhāmattakameva, ājīvapārisuddhi dhammena samena paccayuppattimattakaṃ, paccayasannissitaṃ paṭiladdhapaccaye idamatthanti paccavekkhitvā paribhujanamattakaṃ, nippariyāyena pana pātimokkhasaṃvarova sīlaṃ . Yassa so bhinno, ayaṃ chinnasīso viya puriso hatthapāde sesāni rakkhissatīti na vattabbo. Yassa pana so arogo, ayaṃ acchinnasīso viya puriso jīvitaṃ sesāni puna pākatikāni katvā rakkhituṃ sakkoti. Tasmā sīlavāti iminā pātimokkhasaṃvaraṃ uddisitvā taṃ vitthārento pātimokkhasaṃvarasaṃvutotiādimāhāti.

Tattha pātimokkhasaṃvarasaṃvutoti pātimokkhasaṃvarena samannāgato. Ācāragocarasampannoti ācārena ca gocarena ca sampanno. Aṇumattesūti appamattakesu. Vajjesūti akusaladhammesu. Bhayadassāvīti bhayadassī. Samādāyāti sammā ādiyitvā. Sikkhati sikkhāpadesūti taṃ taṃ sikkhāpadaṃ samādiyitvā sikkhati. Apica samādāya sikkhati sikkhāpadesūti yaṃkici sikkhāpadesu sikkhākoṭṭhāsesu sikkhitabbaṃ kāyikaṃ vā vācasikaṃ vā, taṃ sabbaṃ sammā ādāya sikkhati. Ayamettha saṅkhepo, vitthārato pana sabbānetāni pātimokkhasaṃvarādīni padāni visuddhimagge (visuddhi. 1.14 ādayo) vuttāni, catupārisuddhisīlaca sabbākārena vibhajitvā dassitaṃ. Aataraṃ devanikāyanti chasu kāmāvacaradevaghaṭāsu aataraṃ devaghaṭaṃ. Āgāmī hotīti heṭṭhā āgāmī hoti. Āgantā itthattanti itthattaṃ mānusakapacakkhandhabhāvameva āgantā hoti. Tatrūpapattiko vā uparūpapattiko vā na hoti, puna heṭṭhāgāmīyeva hotīti dasseti. Iminā aṅgena sukkhavipassakassa dhātukammaṭṭhānikabhikkhuno heṭṭhimaṃ maggadvayaceva phaladvayaca kathitaṃ.

Aataraṃ santaṃ cetovimuttinti aṭṭhasu samāpattīsu aataraṃ catutthajjhānasamāpattiṃ. Sā hi paccanīkakilesānaṃ santattā santā, teheva ca kilesehi cetaso vimuttattā cetovimuttīti vuccati. Aataraṃ devanikāyanti pacasu suddhāvāsadevanikāyesu aataraṃ. Anāgantā itthattanti puna imaṃ pacakkhandhabhāvaṃ anāgantā, heṭṭhūpapattiko na hoti, uparūpapattiko vā hoti tattheva vā parinibbāyīti dasseti. Iminā aṅgena samādhikammikassa bhikkhuno tayo maggā tīṇi ca phalāni kathitāni.

Kāmānaṃyeva nibbidāyāti duvidhānampi kāmānaṃ nibbindanatthāya ukkaṇṭhanatthāya. Virāgāyāti virajjanatthāya. Nirodhāyāti appavattikaraṇatthāya. Paṭipanno hotīti paṭipattiṃ paṭipanno hoti. Ettāvatā sotāpannassa ca sakadāgāmino ca pacakāmaguṇikarāgakkhayatthāya anāgāmimaggavipassanā kathitā hoti. Bhavānaṃyevāti tiṇṇaṃ bhavānaṃ. Iminā anāgāmino bhavarāgakkhayatthāya arahattamaggavipassanā kathitā hoti. Taṇhākkhayāya paṭipanno hotīti imināpi sotāpannasakadāgāmīnaṃyeva pacakāmaguṇikataṇhākkhayakaraṇatthaṃ anāgāmimaggavipassanā kathitā. So lobhakkhayāyāti imināpi anāgāmino bhavalobhakkhayatthāya arahattamaggavipassanāva kathitā. Aataraṃ devanikāyanti suddhāvāsesveva aataraṃ devanikāyaṃ. Anāgantā itthattanti imaṃ khandhapacakabhāvaṃ anāgantā, heṭṭhūpapattiko na hoti, uparūpapattiko vā hoti, tattheva vā parinibbāyati.

Iti paṭhamena aṅgena sukkhavipassakassa dhātukammaṭṭhānikabhikkhuno heṭṭhimāni dve maggaphalāni kathitāni, dutiyena samādhikammikassa tīṇi maggaphalāni, so kāmānanti iminā sotāpannasakadāgāmīnaṃ pacakāmaguṇikarāgakkhayāya upari anāgāmimaggavipassanā, so bhavānaṃyevāti iminā anāgāmissa upari arahattamaggavipassanā, so taṇhākkhayāyāti iminā sotāpannasakadāgāmīnaṃ pacakāmaguṇikataṇhākkhayāya upari anāgāmimaggavipassanā, so lobhakkhayāyāti iminā anāgāmino bhavalobhakkhayāya upari arahattamaggavipassanā kathitāti evaṃ chahi mukhehi vipassanaṃ kathetvā desanaṃ yathānusandhiṃ pāpesi. Desanāpariyosāne koṭisatasahassadevatā arahattaṃ pāpuṇiṃsu, sotāpannādīnaṃ paricchedova nāhosi. Yathā ca imasmiṃ samāgame, evaṃ mahāsamayasutte maṅgalasutte ca cūḷarāhulovādasutte ca koṭisatasahassadevatā arahattaṃ pāpuṇiṃsu, sotāpannādīnaṃ devamanussānaṃ paricchedo nāhosi.

Samacittā devatāti cittassa sukhumabhāvasamatāya samacittā. Sabbāpi hi tā attano attabhāve sukhume cittasarikkhake katvā māpesuṃ. Tena samacittā nāma jātā. Aparenapi kāraṇena samacittā therena samāpatti tāva kathitā, samāpattithāmo pana na kathito. Mayaṃ dasabalaṃ pakkositvā samāpattiyā thāmaṃ kathāpessāmāti sabbāpi ekacittā ahesuntipi samacittā. Aparampi kāraṇaṃ therena ekena pariyāyena samāpattipi samāpattithāmopi kathito, ko nu kho imaṃ samāgamaṃ sampatto, ko na sampattoti olokayamānā tathāgatassa asampattabhāvaṃ disvā mayaṃ tathāgataṃ pakkositvā parisaṃ paripuṇṇaṃ karissāmāti sabbāpi ekacittā ahesuntipi samacittā. Aparampi kāraṇaṃ anāgate kocideva bhikkhu vā bhikkhunī vā devo vā manusso vā ayaṃ desanā sāvakabhāsitāti agāravaṃ kareyya, sammāsambuddhaṃ pakkositvā imaṃ desanaṃ sabbaubhāsitaṃ karissāma. Evaṃ anāgate garubhāvanīyā bhavissatīti sabbāva ekacittā ahesuntipi samacittā. Aparampi kāraṇaṃ sabbāpi hi tā ekasamāpattilābhiniyo vā ahesuṃ ekārammaṇalābhiniyo vāti evampi samacittā.

Haṭṭhāti tuṭṭhapahaṭṭhā āmoditā pamoditā. Sādhūti āyācanatthe nipāto. Anukampaṃ upādāyāti na therassa anukampaṃ kāruaṃ anuddayaṃ paṭicca, na ca imasmiṃ ṭhāne therassa anukampitabbakiccaṃ atthi. Yasmiṃ hi divase thero sūkarakhataleṇadvāre bhāgineyyassa dīghanakhaparibbājakassa vedanākammaṭṭhāne (ma. ni. 2.206) kathiyamāne tālavaṇṭaṃ gahetvā satthāraṃ bījamāno ṭhito parassa vaḍḍhitabhojanaṃ bhujitvā khudaṃ vinodento viya parassa sajjitapasādhanaṃ sīse paṭimucanto viya ca sāvakapāramiāṇassa nippadesato matthakaṃ patto, tasmiṃyeva divase bhagavatā anukampito nāma. Avasesānaṃ pana taṃ ṭhānaṃ sampattānaṃ devamanussānaṃ anukampaṃ upādāya gacchatu bhagavāti bhagavantaṃ yāciṃsu.

Balavā purisoti dubbalo hi khippaṃ samijanapasāraṇaṃ kātuṃ na sakkoti, balavāva sakkoti. Tenetaṃ vuttaṃ. Sammukhe pāturahosīti sammukhaṭṭhāne puratoyeva pākaṭo ahosi. Bhagavā etadavocāti etaṃ idha sāriputtātiādinā nayena attano āgamanakāraṇaṃ avoca. Evaṃ kirassa ahosi sace koci bālo akataū bhikkhu vā bhikkhunī vā upāsako vā upāsikā vā evaṃ cinteyya sāriputtatthero mahantaṃ parisaṃ alattha, sammāsambuddho ettakaṃ adhivāsetuṃ asakkonto usūyāya parisaṃ uṭṭhāpetuṃ āgatoti. So imaṃ mayi manopadosaṃ katvā apāye nibbatteyyāti. Athattano āgamanakāraṇaṃ kathento etaṃ idha sāriputtātiādivacanaṃ avoca.

Evaṃ attano āgamanakāraṇaṃ kathetvā idāni samāpattiyā thāmaṃ kathetuṃ tā kho pana, sāriputta, devatā dasapi hutvātiādimāha. Tattha yasavasena vā atthaṃ āharituṃ vaṭṭati samāpattivasena vā. Yasavasena tāva mahesakkhā devatā dasa dasa ekaṭṭhāne aṭṭhaṃsu, tāhi appesakkhatarā vīsati vīsati ekaṭṭhāne aṭṭhaṃsu, tāhi appesakkhatarāpe saṭṭhi saṭṭhi ekaṭṭhāne aṭṭhaṃsu. Samāpattivasena pana yāhi paṇītā samāpatti bhāvitā, tā saṭṭhi saṭṭhi ekaṭṭhāne aṭṭhaṃsu. Yāhi tato hīnatarā, tā paāsa paāsape yāhi tato hīnatarā samāpatti bhāvitāpe tā dasa dasa ekaṭṭhāne aṭṭhaṃsu. Yāhi vā hīnā bhāvitā, tā dasa dasa ekaṭṭhāne aṭṭhaṃsu. Yāhi tato paṇītatarā bhāvitā, tā vīsati vīsati. Yāhi tato paṇītatarāpe tā saṭṭhi saṭṭhi ekaṭṭhāne aṭṭhaṃsu.

Āraggakoṭinitudanamatteti āraggakoṭiyā patanamatte okāse. Naca aamaaṃ byābādhentīti evaṃ sambādhe ṭhāne tiṭṭhantiyopi aamaaṃ na byābādhenti na ghaṭṭenti, asampīḷā asambādhāva ahesuṃ. Tava hattho maṃ bādhati, tava pādo maṃ bādhati, tvaṃ maṃ maddantī ṭhitāti vattabbakāraṇaṃ nāhosi. Tattha nūnāti tasmiṃ bhave nūna. Tathācittaṃ bhāvitanti tenākārena cittaṃ bhāvitaṃ. Yena tā devatāti yena tathābhāvitena cittena tā devatā dasapi hutvāpe tiṭṭhanti, na ca aamaaṃ byābādhentīti. Idheva khoti sāsane vā manussaloke vā bhummaṃ, imasmiṃyeva sāsane imasmiṃyeva manussaloketi attho. Tāsahi devatānaṃ imasmiṃyeva manussaloke imasmiṃyeva ca sāsane taṃ cittaṃ bhāvitaṃ, yena tā sante rūpabhave nibbattā, tato ca pana āgantvā evaṃ sukhume attabhāve māpetvā ṭhitā. Tattha kicāpi kassapadasabalassa sāsane tīṇi maggaphalāni nibbattetvā brahmaloke nibbattadevatāpi atthi, sabbabuddhānaṃ pana ekāva anusāsanī ekaṃ sāsananti katvā idheva kho, sāriputtāti aabuddhānaṃ sāsanampi imameva sāsanaṃ karonto āha. Ettāvatā tathāgatena samāpattiyā thāmo kathito.

Idāni sāriputtattheraṃ ārabbha tantivasena anusāsaniṃ kathento tasmātiha, sāriputtāti āha. Tattha tasmāti yasmā tā devatā idheva santaṃ samāpattiṃ nibbattetvā sante bhave nibbattā, tasmā. Santindriyāti pacannaṃ indriyānaṃ santatāya nibbutatāya paṇītatāya santindriyā. Santamānasāti mānasassa santatāya nibbutatāya paṇītatāya santamānasā. Santaṃyeva upahāraṃ upaharissāmāti kāyacittūpahāraṃ santaṃ nibbutaṃ paṇītaṃyeva upaharissāma. Sabrahmacārīsūti samānaṃ ekuddesatādiṃ brahmaṃ carantesu sahadhammikesu. Evahi vo, sāriputta, sikkhitabbanti iminā ettakena vārena bhagavā desanaṃ sabbaubhāsitaṃ akāsi. Anassunti naṭṭhā vinaṭṭhā. Ye imaṃ dhammapariyāyaṃ nāssosunti ye attano pāpikaṃ tucchaṃ niratthakaṃ diṭṭhiṃ nissāya imaṃ evarūpaṃ dhammadesanaṃ sotuṃ na labhiṃsūti yathānusandhinā desanaṃ niṭṭhāpesi.

5. Như vầy ti nghe.

Một thời, Thế Tn ở tại Svatthi, Thắng Lm, khu vườn ng Anthapindika. Lc bấy giờ, Tn giả Sriputta tr ở Svatthi, tại ng Vin, ngi lu đi của mẹ Migra. Tại đấy, Tn giả Sriputta gọi cc Tỷ-kheo:

- Ny chư Hiền Tỷ-kheo!

- Thưa Hiền giả.

Cc Tỷ-kheo ấy vng đp tn giả Sriputta, Tn giả Sriputta ni như sau:

- Ny chư Hiền, ti sẽ giảng về người bị nội kiết sử tri buộc v người bị ngoại kiết sử tri buộc. Hy nghe v kho tc , ti sẽ ni.

- Thưa vng, Hiền giả.

Cc Tỷ-kheo ấy vng đp tn giả Sriputta, Tn giả Sriputta ni như sau:

- Ny chư Hiền, thế no l người bị nội kiết sử tri buộc? Ở đy, ny chư Hiền, Tỷ-kheo c giới hạnh, sống hộ tr với sự hộ tr của giới bổn Ptimokkha, đầy đủ uy nghi chnh hạnh, thấy sợ hi trong những lỗi nhỏ nhặt, chấp nhận v học tập trong cc học giới. Vị ấy, sau khi thn hoại mạng chung, được sanh vo một trong cc Thin giới. Sau khi từ chỗ ấy mạng chung, vị ấy lm người lại trở về, trở về ở thế giới ny. Vị ny, ny chư Hiền, được gọi l người bị nội kiết sử tri buộc, người lại trở lại, trở lui trạng thi ny.

Thế no, ny chư Hiền, l người bị ngoại kiết sử tri buộc? Ở đy, ny chư Hiền, Tỷ-kheo c giới hạnh, sống hộ tr với sự hộ tr của giới bổn Ptimokkha, đầy đủ uy nghi chnh hạnh, thấy sợ hi trong những lỗi nhỏ nhặt, chấp nhận v học tập trong cc học giới. Vị ấy, chứng đạt v an tr tịch tịnh tm giải thot. Sau khi thn hoại mạng chung, Vị ấy sanh vo một loại chư Thin. Sau khi từ chỗ ấy mạng chung, vị ấy khng cn trở lui, khng cn trở lại trạng thi ny nữa. Vị ny, ny chư Hiền, được gọi l người bị ngoại kiết sử tri buộc, khng cn trở lui, khng cn trở lại trạng thi ny nữa.

Lại nữa, ny cc Tỷ-kheo, Tỷ-kheo c giới hạnh, sống hộ tr với sự hộ tr của giới bổn Ptimokkha, đầy đủ uy nghi chnh hạnh, thấy sợ hi trong những lỗi nhỏ nhặt, chấp nhận v học tập trong cc học giới. Vị ấy thực hiện sự yếm ly, ly tham, đoạn diệt cc dục vọng. Vị ấy thực hiện sự đoạn diệt kht i. Vị ấy thực hiện sự đoạn diệt tham. Vị ấy, sau khi thn hoại mạng chung, được sanh vo một trong cc Thin giới. Sau khi từ chỗ ấy mạng chung, vị ấy khng cn trở lui, khng cn trở lại trạng thi ny nữa. Vị ny, ny chư Hiền, được gọi l người bị ngoại kiết sử tri buộc, khng cn trở lui, khng cn trở lại trạng thi ny nữa.

Rồi một số đng chư Thin với tm thăng bằng đi đến Thế Tn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tn rồi đứng một bn. ứng một bn, chư Thin ấy bạch Thế Tn:

- Tn giả Sriputta ny, bạch Thế Tn, tại ng vin, ở lu đi mẹ Migra, thuyết php về người bị nội kiết sử tri buộc v người bị ngoại kiết sử tri buộc. Hội chng rất hoan hỷ, bạch Thế Tn. Lnh thay! Bạch Thế Tn, nếu Thế Tn v lng từ mẫn đi đến Tn giả Sriputta.

Thế Tn im lặng nhận lời. Rồi Thế Tn, rồi như người lực sĩ duỗi cnh tay đang co lại, hay co lại bn tay đang duỗi ra, cũng vậy, biến mất ở Thắng Lm, hiện ra ở tại ng vin, tại lu đi mẹ Migra, trước mặt Tn giả Sriputta. Thế Tn ngồi xuống trn chỗ đ soạn sẵn. Rồi Tn giả Sriputta đảnh lễ Thế Tn, ngồi xuống một bn. Thế Tn ni với Tn giả Sriputta đang ngồi xuống một bn:

- Ở đy, ny Sriputta, c một số đng chư Thin, với tm thăng bằng, đi đến Ta; sau khi đến, đảnh lễ Ta rồi đứng một bn. ứng một bn, chư Thin ấy thưa với Ta: "Tn giả Sriputta ny, bạch Thế Tn, tại ng vin, ở lu đi mẹ Migra, thuyết php về người bị nội kiết sử tri buộc v người bị ngoại kiết sử tri buộc. Hội chng rất hoan hỷ, bạch Thế Tn. Lnh thay! Bạch Thế Tn, nếu Thế Tn v lng từ mẫn đi đến Tn giả Sriputta". Ny Sriputta, chư Thin ấy tuy con số đến 10, 20, 30, 40, 50, 60, nhưng cng đứng chỉ trong khoảng trống đầu một cy kim, khng c chen lấn nhau. Ny Sriputta, Thầy c thể nghĩ như sau: "Chắc chắn, tại chỗ kia (trn thế giới) đ tu tập, nhờ vậy, chư Thin ấy, tuy con số đến 10, 20, 30, 40, 50, 60, nhưng cng đứng chỉ trong khoảng trống đầu một cy kim, khng c chen lấn nhau". Ny Sriputta, Thầy chớ c thấy như vậy. Chnh tại đy, ny Sriputta, chư Thin ấy đ tu tập tm, nhờ như vậy chư Thin ấy tuy con số đến ... khng chen lấn nhau. Do vậy, ny Sriputta, cần phải học tập như sau: "Chng ti sẽ c cc căn an tịnh, cc an tịnh". Ny Sriputta, cần phải học tập như vậy. Với những ai c cc căn an tịnh, ny Sriputta, với những ai c cc an tịnh, thời thn nghiệp cũng sẽ được an tịnh, khẩu nghiệp được an tịnh, nghiệp được an tịnh. "Chng ta sẽ đem tặng cho cc vị đồng Phạm hạnh một qu tặng an tịnh". Như vậy, ny Sriputta, cc Thầy cần phải học tập. Cc du sĩ ngoại đạo no, ny Sriputta, khng được nghe php mn ny, họ sẽ bị thiệt hại.

 

38. Evaṃ me sutaṃ ekaṃ samayaṃ āyasmā mahākaccāno varaṇāyaṃ viharati bhaddasāritīre [kaddamadahatīre (sī. syā. kaṃ. pī.)]. Atha kho ārāmadaṇḍo brāhmaṇo yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā mahākaccānena saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho ārāmadaṇḍo brāhmaṇo āyasmantaṃ mahākaccānaṃ etadavoca ko nu kho, bho kaccāna, hetu ko paccayo yena khattiyāpi khattiyehi vivadanti, brāhmaṇāpi brāhmaṇehi vivadanti, gahapatikāpi gahapatikehi vivadantīti? Kāmarāgābhinivesavinibandha [kāmarāgavinivesavinibaddha (sī. syā. kaṃ. pī.)] paligedhapariyuṭṭhānajjhosānahetu kho, brāhmaṇa, khattiyāpi khattiyehi vivadanti, brāhmaṇāpi brāhmaṇehi vivadanti, gahapatikāpi gahapatikehi vivadantīti.

Ko pana, bho kaccāna, hetu ko paccayo yena samaṇāpi samaṇehi vivadantīti? Diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānahetu kho, brāhmaṇa, samaṇāpi samaṇehi vivadantīti.

Atthi pana, bho kaccāna, koci lokasmiṃ yo imaceva kāmarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṃ samatikkanto, imaca diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṃ samatikkantoti? Atthi, brāhmaṇa, lokasmiṃ yo imaceva kāmarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṃ samatikkanto, imaca diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṃ samatikkantoti.

Ko pana so, bho kaccāna, lokasmiṃ yo imaceva kāgarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṃ samatikkanto, imaca diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṃ samatikkantoti? Atthi, brāhmaṇa, puratthimesu janapadesu sāvatthī nāma nagaraṃ. Tattha so bhagavā etarahi viharati arahaṃ sammāsambuddho. So hi, brāhmaṇa, bhagavā imaceva kāmarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṃ samatikkanto , imaca diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṃ samatikkantoti.

Evaṃ vutte ārāmadaṇḍo brāhmaṇo uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā dakkhiṇaṃ jāṇumaṇḍalaṃ pathaviyaṃ nihantvā yena bhagavā tenajaliṃ paṇāmetvā tikkhattuṃ udānaṃ udānesi

Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa, namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa, namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa. Yo hi so bhagavā imaceva kāmarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṃ samatikkanto, imaca diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṃ samatikkantoti.

Abhikkantaṃ, bho kaccāna, abhikkantaṃ, bho kaccāna! Seyyathāpi, bho kaccāna, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya cakkhumanto rūpāni dakkhantīti, evamevaṃ bhotā kaccānena anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṃ, bho kaccāna, taṃ bhavantaṃ gotamaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammaca bhikkhusaṅghaca. Upāsakaṃ maṃ bhavaṃ kaccāno dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gatanti.

38. Chaṭṭhe varaṇāyaṃ viharatīti varaṇā nāma ekaṃ nagaraṃ, taṃ upanissāya viharati. Kāmarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānahetūti kāmarāgābhinivesahetu, kāmarāgavinibandhahetu, kāmarāgapaligedhahetu, kāmarāgapariyuṭṭhānahetu, kāmarāgaajjhosānahetūti attho. Idaṃ vuttaṃ hoti yvāyaṃ paca kāmaguṇe nissāya uppajjati kāmarāgo, tassābhinivesādihetu. Kāmarāgena abhiniviṭṭhattā vinibaddhattā tasmiṃyeva ca kāmarāge mahāpaṅke viya paligedhattā anupaviṭṭhattā teneva ca kāmarāgena pariyuṭṭhitattā gahitattā kāmarāgeneva ca ajjhositattā gilitvā pariniṭṭhapetvā gahitattāti. Diṭṭhirāgādipadesupi eseva nayo. Diṭṭhirāgoti panettha dvāsaṭṭhi diṭṭhiyo nissāya uppajjanakarāgo veditabbo. Puratthimesu janapadesūti therassa vasanaṭṭhānato sāvatthijanapado puratthimadisābhāge hoti, thero ca nisīdantopi tatomukhova nisinno, tasmā evamāha. Udānaṃ udānesīti udāhāraṃ udāhari. Yathā hi yaṃ telaṃ mānaṃ gahetuṃ na sakkoti, vissanditvā gacchati, taṃ avasesakoti vuccati. Yaca jalaṃ taḷākaṃ gahetuṃ na sakkoti, ajjhottharitvā gacchati , taṃ oghoti vuccati, evamevaṃ yaṃ pītivacanaṃ hadayaṃ gahetuṃ na sakkoti, adhikaṃ hutvā anto asaṇṭhahitvā bahi nikkhamati, taṃ udānanti vuccati, evarūpaṃ pītimayavacanaṃ nicchāresīti attho.

6- Như vầy ti nghe.

Một thời Tn giả Mah Kaccna ở tại Vanara, trn bờ sng Kaddamada. Rồi B-la-mn Armadanda đi đến Tn giả Mah Kaccna, sau khi đến, ni ln với Tn giả Mah Kaccna những lời cho đn hỏi thăm; sau khi ni ln những lời cho đn hỏi thăm thn hữu rồi ngồi xuống một bn. Ngồi xuống một bn, B-la-mn Armadanda thưa với Tn giả Mah Kaccna:

- Do nhn g, thưa Tn giả Kaccna, do duyn g cc người St-đế-lỵ tranh chấp với cc người St-đế-lỵ, cc người B-la-mn tranh chấp với cc người B-la-mn, cc người gia chủ tranh chấp với cc người gia chủ?

- Do nhn thin chấp, bị tri buộc, bị đắm say, bị xm chiếm, bị đắm trước bởi cc dục tham, ny B-la-mn, nn cc qu tộc tranh chấp với cc qu tộc, cc người B-la-mn tranh chấp với cc người B La mn, cc người gia chủ tranh chấp với cc người gia chủ.

- Do nhn g, thưa Tn giả Kaccna, do duyn g cc Sa-mn tranh chấp với cc Sa-mn?

- Do nhn thin chấp, bị tri buộc, bị đắm say, bị xm chiếm, bị đắm trước bởi cc kiến tham, ny B-la-mn, nn cc Sa-mn tranh chấp với cc Sa-mn.

- Nhưng thưa Tn giả Kaccna, c người no ở đời c thể vượt qua thin chấp, bị tri buộc, bị đắm say, bị xm chiếm, bị đắm trước bởi cc dục tham ny, c thể vượt qua thin chấp, bị tri buộc, bị đắm say, bị xm chiếm, bị đắm trước bởi cc kiến tham ny?

- C người ở đời ny, ny B-la-mn, c thể vượt qua thin chấp, tri buộc, đắm say, xm chiếm, bị đắm trước bởi cc dục tham ny, c thể vượt qua thin chấp, tri buộc, đắm say, xm chiếm, bị đắm trước bởi cc kiến tham ny.

Vị ấy l ai, ny cc B-la-mn, c thể vượt qua thin chấp ... kiến tham ny?

Ở quốc độ phương ng, ny B-la-mn, c một thnh phố tn l Svatthi, Tại đấy, Thế Tn nay đang tr, bậc A-la-hn, Chnh ẳng Gic. Vị Thế Tn ấy, ny B-la-mn, đ vượt qua thin chấp ... kiến tham ny.

Khi được nghe ni vậy, B-la-mn Armadanda từ chỗ ngồi đứng dậy, đắp thượng y vo một bn vai, đầu gối pha hữu quỳ trn đất, chắp tay hướng về pha Thế Tn, v ni ln ba lần lời cảm hứng như sau:

- Knh lễ Thế Tn ấy, bậc A-la-hn, Chnh ẳng Gic! Knh lễ Thế Tn ấy, bậc A-la-hn, Chnh ẳng Gic! Knh lễ Thế Tn ấy, bậc A-la-hn, Chnh ẳng Gic! Vị Thế Tn ấy, đ vượt qua thin chấp ... kiến tham ny.

Thật vi diệu thay, thưa Tn giả Kaccna! Thật vi diệu thay, thưa Tn giả Kaccna! Như người dựng đứng lại những g bị quăng ng xuống, thưa Tn giả Kaccna, phơi by ra những g bị che kn, chỉ đường cho kẻ đi lạc hướng, hay đem đn vo trong bng tối để những ai c mắt c thể thấy sắc. Cũng vậy, chnh php đ được Tn giả Kaccna dng nhiều php mn để giải thch. Thưa Tn giả Kaccna, con nay xin quy y Tn giả Gotama, quy y Php, quy y chng Tỷ-kheo Tăng! Mong Tn giả Kaccna chấp nhận con lm cư sĩ, từ nay cho đến mạng chung, con trọn đời quy ngưỡng!

39. Ekaṃ samayaṃ āyasmā mahākaccāno madhurāyaṃ viharati gundāvane. Atha kho kandarāyano [kaṇḍarāyano (sī. syā. kaṃ. pī.)] brāhmaṇo yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā mahākaccānena saddhiṃpe ekamantaṃ nisinno kho kandarāyano brāhmaṇo āyasmantaṃ mahākaccānaṃ etadavoca sutaṃ metaṃ, bho kaccāna, na samaṇo kaccāno brāhmaṇe jiṇṇe vuddhe mahallake addhagate vayoanuppatte abhivādeti vā paccuṭṭheti vā āsanena vā nimantetīti. Tayidaṃ, bho kaccāna, tatheva? Na hi bhavaṃ kaccāno brāhmaṇe jiṇṇe vuddhe mahallake addhagate vayoanuppatte abhivādeti vā paccuṭṭheti vā āsanena vā nimanteti. Tayidaṃ, bho kaccāna, na sampannamevāti.

Atthi, brāhmaṇa, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena vuddhabhūmi ca akkhātā daharabhūmi ca. Vuddho cepi, brāhmaṇa, hoti āsītiko vā nāvutiko vā vassasatiko vā jātiyā, so ca kāme paribhujati kāmamajjhāvasati kāmapariḷāhena pariḍayhati kāmavitakkehi khajjati kāmapariyesanāya ussuko. Atha kho so bālo na therotveva saṅkhyaṃ gacchati. Daharo cepi, brāhmaṇa, hoti yuvā susukāḷakeso bhadrena yobbanena samannāgato paṭhamena vayasā . So ca na kāme paribhujati na kāmamajjhāvasati, na kāmapariḷāhena pariḍayhati, na kāmavitakkehi khajjati, na kāmapariyesanāya ussuko. Atha kho so paṇḍito therotveva saṅkhyaṃ gacchatīti.

Evaṃ vutte kandarāyano brāhmaṇo uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā daharānaṃ sataṃ [sudaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] bhikkhūnaṃ pāde sirasā vandati vuddhā bhavanto, vuddhabhūmiyaṃ ṭhitā. Daharā mayaṃ, daharabhūmiyaṃ ṭhitāti.

Abhikkantaṃ, bho kaccānape upāsakaṃ maṃ bhavaṃ kaccāno dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gatanti.

39. Sattame gundāvaneti evaṃ nāmake vane. Upasaṅkamīti mahākaccānatthero kira nāma attano pitumattampi ayyakamattampi disvā neva abhivādeti na paccuṭṭheti na āsanena nimantetīti sutvā na sakkā ettakena niṭṭhaṃ gantuṃ, upasaṅkamitvā naṃ pariggaṇhissāmīti bhuttapātarāso yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkami. Jiṇṇeti jarājiṇṇe. Vuddheti vayovuddhe. Mahallaketi jātimahallake. Addhagateti dīghakāladdhānaṃ atikkante. Vayoanuppatteti pacchimavayaṃ anuppatte. Tayidaṃ, bho kaccāna, tathevāti, bho kaccāna, yaṃ taṃ amhehi kevalaṃ sutameva, taṃ iminā diṭṭhena sameti. Tasmā taṃ tatheva, na aathā. Na hi bhavaṃ kaccāno brāhmaṇeti idaṃ attānaṃ sandhāya vadati. Ayaṃ kirassa adhippāyo amhe evaṃ mahallake disvā bhoto kaccānassa abhivādanamattampi paccuṭṭhānamattampi āsanena nimantanamattampi natthīti. Na sampannamevāti na yuttameva na anucchavikameva.

Thero brāhmaṇassa vacanaṃ sutvā ayaṃ brāhmaṇo neva vuddhe jānāti na dahare, ācikkhissāmissa vuddhe ca dahare cāti desanaṃ vaḍḍhento atthi brāhmaṇātiādimāha. Tattha jānatāti sabbaṃ neyyaṃ jānantena. Passatāti tadeva hatthe ṭhapitaṃ āmalakaṃ viya passantena. Vuddhabhūmīti yena kāraṇena vuddho nāma hoti, taṃ kāraṇaṃ. Daharabhūmīti yena kāraṇena daharo nāma hoti, taṃ kāraṇaṃ. Āsītikoti asītivassavayo. Nāvutikoti navutivassavayo. Kāme paribhujatīti vatthukāme kilesakāmeti duvidhepi kāme kamanavasena paribhujati. Kāmamajjhāvasatīti duvidhepi kāme ghare gharassāmiko viya vasati adhivasati. Kāmapariyesanāya ussukoti duvidhānampi kāmānaṃ pariyesanatthaṃ ussukkamāpanno. Bālo na therotveva saṅkhyaṃ gacchatīti so na thero bālo mandotveva gaṇanaṃ gacchati. Vuttaṃ hetaṃ

Na tena thero so hoti, yenassa palitaṃ siro;

Paripakko vayo tassa, moghajiṇṇoti vuccatīti. (dha. pa. 260);

Daharoti taruṇo. Yuvāti yobbanena samannāgato. Susukāḷakesoti suṭṭhu kāḷakeso. Bhadrena yobbanena samannāgatoti yena yobbanena samannāgato yuvā, taṃ yobbanaṃ bhadraṃ laddhakanti dasseti. Paṭhamena vayasāti paṭhamavayo nāma tettiṃsa vassāni, tena samannāgatoti attho. Paṇḍito therotveva saṅkhyaṃ gacchatīti so evarūpo puggalo paṇḍitoti ca theroti ca gaṇanaṃ gacchati. Vuttampi cetaṃ

Yamhi saccaca dhammo ca, ahiṃsā saṃyamo damo;

Sa ve vantamalo dhīro, thero iti pavuccatīti. (dha. pa. 261);

 

7. Một thời, Tn giả Mah Kaccna tr ở Madhur, tại rừng Gundh. Rồi B-la-mn Kandaryana đi đến Tn giả Mah Kaccna; sau khi đến, ni ln với Tn giả Mah Kaccna những lời cho đn hỏi thăm, sau khi ni ln với Tn giả Mah Kaccna những lời cho đn hỏi thăm thn hữu rồi ngồi xuống một bn. Sau khi ngồi xuống một bn, B-la-mn Kandaryana thưa với Tn giả Mah Kaccna:

- Ti c nghe như sau, thưa Tn giả Kaccna: "Sa-mn Kaccna khng knh lễ, khng đứng dậy, khng lấy ghế mời ngồi cc bậc B-la-mn gi cả, trưởng lo, cc bậc trưởng thượng đ đi qu nửa cuộc đời, đ đạt mức cuối tuổi đời". Thưa Tn giả Kaccna, c phải sự tnh l như vậy khng? Nếu Tn giả Kaccna khng knh lễ, khng đứng dậy, khng lấy ghế mời ngồi cc bậc B-la-mn gi cả, trưởng lo, cc bậc trưởng thượng đ đi qu nửa cuộc đời, đ đạt cuối mức tuổi đời, sự tnh như vậy, thưa Tn giả Kaccna, l khng được tốt đẹp.

- Ny B-la-mn, c Thế Tn, bậc Tri giả, bậc Kiến giả, bậc A-la-hn, Chnh ẳng Gic đ tuyn bố về địa vị của tuổi trưởng lo v về địa vị của tuổi trẻ. Vị trưởng lo, ny B-la-mn, 80 tuổi hay 90 tuổi, hay 100 tuổi đời, nếu vị ấy thọ hưởng cc dục vọng, sống giữa cc dục vọng, bị đốt chy bởi lửa nhiệt no của dục vọng, bị nhai nghiến bởi cc tầm tư dục vọng, cố gắng tm cầu cc dục vọng; người như vậy được gọi l kẻ ngu, khng phải l bậc trưởng lo. Dầu cho ny B-la-mn, một người cn trẻ, một thanh nin trẻ trung với tc đen nhnh, đầy đủ tuổi trẻ hiền thiện trong thời sơ khởi của tuổi đời, m người ấy khng hưởng thọ cc dục vọng, khng sống giữa cc dục vọng, khng bị đốt chy bởi lửa nhiệt no của dục vọng, khng bị nhai nghiến bởi cc tầm tư dục vọng, khng c cố gắng tm cầu cc dục vọng; người như vậy được gọi l bậc c tr, bậc trưởng lo.

- Khi được nghe ni vậy, B-la-mn Kandaryana từ chỗ ngồi đứng dậy, đắp thượng y vo một bn vai, ci đầu đảnh lễ chn cc Tỷ-kheo cn trẻ tuổi v ni:

- Trưởng lo l chư Tn giả, đ đứng trn địa vị trưởng lo. Trẻ tuổi l chng con, đ đứng trn địa vị trẻ tuổi.

Thật vi diệu, Tn giả Kaccna, ... Mong Tn giả Kaccna chấp nhận con lm cư sĩ, từ nay cho đến mạng chung, con trọn đời quy ngưỡng!

40. Yasmiṃ, bhikkhave, samaye corā balavanto honti, rājāno tasmiṃ samaye dubbalā honti. Tasmiṃ, bhikkhave, samaye rao na phāsu hoti atiyātuṃ vā niyyātuṃ vā paccantime vā janapade anusaātuṃ. Brāhmaṇagahapatikānampi tasmiṃ samaye na phāsu hoti atiyātuṃ vā niyyātuṃ vā bāhirāni vā kammantāni paṭivekkhituṃ. Evamevaṃ kho, bhikkhave, yasmiṃ samaye pāpabhikkhū balavanto honti, pesalā bhikkhū tasmiṃ samaye dubbalā honti. Tasmiṃ, bhikkhave, samaye pesalā bhikkhū tuṇhībhūtā tuṇhībhūtāva saṅghamajjhe saṅkasāyanti [saṅkamma jhāyanti (ka.), sacāyanti (sī. aṭṭha.)] paccantime vā janapade acchanti [bhajanti (sī. syā. kaṃ. pī.)]. Tayidaṃ, bhikkhave, hoti bahujanāhitāya bahujanāsukhāya, bahuno janassa anatthāya ahitāya dukkhāya devamanussānaṃ.

Yasmiṃ , bhikkhave, samaye rājāno balavanto honti, corā tasmiṃ samaye dubbalā honti. Tasmiṃ, bhikkhave, samaye rao phāsu hoti atiyātuṃ vā niyyātuṃ vā paccantime vā janapade anusaātuṃ. Brāhmaṇagahapatikānampi tasmiṃ samaye phāsu hoti atiyātuṃ vā niyyātuṃ vā bāhirāni vā kammantāni paṭivekkhituṃ. Evamevaṃ kho, bhikkhave, yasmiṃ samaye pesalā bhikkhū balavanto honti, pāpabhikkhū tasmiṃ samaye dubbalā honti. Tasmiṃ, bhikkhave, samaye pāpabhikkhū tuṇhībhūtā tuṇhībhūtāva saṅghamajjhe saṅkasāyanti, yena vā pana tena pakkamanti [papatanti (sī. syā. kaṃ. pī.)]. Tayidaṃ, bhikkhave, hoti bahujanahitāya bahujanasukhāya, bahuno janassa atthāya hitāya sukhāya devamanussānanti.

40. Aṭṭhame corā balavanto hontīti pakkhasampannā, parivārasampannā, dhanasampannā, nivāsaṭṭhānasampannā, vāhanasampannā ca honti. Rājāno tasmiṃ samaye dubbalā hontīti tasmiṃ samaye rājāno tāsaṃ sampattīnaṃ abhāvena dubbalā honti. Atiyātunti bahiddhā janapadacārikaṃ caritvā icchiticchitakkhaṇe antonagaraṃ pavisituṃ. Niyyātunti corā janapadaṃ vilumpanti maddanti, te nisedhessāmāti paṭhamayāme vā majjhimayāme vā pacchimayāme vā nikkhamituṃ phāsukaṃ na hoti. Tato uṭṭhāya corā manusse pothetvā acchinditvā gacchanti. Paccantime vā janapade anusaātunti gāmaṃ vāsakaraṇatthāya setuṃ attharaṇatthāya pokkharaṇiṃ khaṇāpanatthāya sālādīnaṃ karaṇatthāya paccantime janapade anusaātumpi na sukhaṃ hoti. Brāhmaṇagahapatikānanti antonagaravāsīnaṃ brāhmaṇagahapatikānaṃ. Bāhirāni vā kammantānīti bahigāme ārāme khettakammantāni. Pāpabhikkhū balavanto hontīti pakkhuttarā yasuttarā puavanto bahukehi upaṭṭhākehi ca upaṭṭhākīhi ca samannāgatā rājarājamahāmattasannissitā. Pesalā bhikkhū tasmiṃ samaye dubbalā hontīti tasmiṃ samaye piyasīlā bhikkhū tāsaṃ sampattīnaṃ abhāvena dubbalā honti. Tuṇhībhūtā tuṇhībhūtāva saṅghamajjhe saṅkasāyantīti nissaddā hutvā saṅghamajjhe nisinnā kici ekavacanampi mukhaṃ ukkhipitvā kathetuṃ asakkontā pajjhāyantā viya nisīdanti. Tayidanti tadetaṃ kāraṇaṃ. Sukkapakkho vuttavipallāsena veditabbo.

8. - Khi no cc người ăn trộm cường mạnh, ny cc Tỷ-kheo, trong khi ấy, cc vua cha yếu đuối, trong khi ấy, thật khng an ton cho cc vua cha để đi qua lại, đi ra, đi quan st cc bin cương. V trong khi ấy, thật khng an ton cho cc B-la-mn, cc gia chủ để đi qua lại, đi ra, đi gim st cc cng việc lm ở ngoi. Cũng vậy, ny cc Tỷ-kheo, khi cc c Tỷ-kheo cường mạnh, trong khi ấy, cc thuần tịnh Tỷ-kheo yếu đuối. Trong khi ấy, ny cc Tỷ-kheo, cc Tỷ-kheo thuần tịnh giữ thi độ im lặng, hoặc ẩn mnh giữa chng Tỷ-kheo, hoặc đi đến cc quốc độ bin địa. V như vậy, ny cc Tỷ-kheo, l bất hạnh cho đa số, l khng an lạc cho đa số, l khng lợi ch cho đa số, l bất hạnh, đau khổ cho chư Thin v loi Người.

Khi no, ny cc Tỷ-kheo, cc vua cha cường mạnh, trong khi ấy, cc trộm cướp yếu đuối, trong khi ấy, thật an ton cho cc vua cha để đi qua lại, đi ra, đi quan st cc bin cương. V trong khi ấy, thật an ton cho cc B-la-mn, cc gia chủ để đi qua lại, đi ra, đi gim st cc cng việc lm ở ngoi. Cũng vậy, ny cc Tỷ-kheo, khi cc thuần tịnh Tỷ-kheo cường mạnh, trong khi ấy, cc c Tỷ-kheo yếu đuối. Trong khi ấy, ny cc Tỷ-kheo, cc c Tỷ-kheo giữ thi độ im lặng, hoặc ẩn mnh giữa chng Tỷ-kheo, hoặc đi cc chỗ khc. V như vậy, ny cc Tỷ-kheo, l hạnh phc cho đa số, l an lạc cho đa số, l lợi ch cho đa số, l hạnh phc, an lạc cho chư Thin v loi Người.

 

41. Dvinnāhaṃ , bhikkhave, micchāpaṭipattiṃ na vaṇṇemi, gihissa vā pabbajitassa vā. Gihī vā, bhikkhave, pabbajito vā micchāpaṭipanno micchāpaṭipattādhikaraṇahetu na ārādhako hoti āyaṃ dhammaṃ kusalaṃ.

Dvinnāhaṃ, bhikkhave, sammāpaṭipattiṃ vaṇṇemi, gihissa vā pabbajitassa vā. Gihī vā, bhikkhave, pabbajito vā sammāpaṭipanno sammāpaṭipattādhikaraṇahetu ārādhako hoti āyaṃ dhammaṃ kusalanti.

41. Navame micchāpaṭipattādhikaraṇahetūti micchāpaṭipattiyā kāraṇahetu paṭipajjanahetūti attho. āyaṃ dhammaṃ kusalanti sahavipassanakaṃ maggaṃ. Evarūpo hi sahavipassanakaṃ maggaṃ ārādhetuṃ sampādetuṃ pūretuṃ na sakkoti. Sukkapakkho vuttavipallāsena veditabbo. Imasmiṃ sutte saha vipassanāya maggo kathito.

9. Ta khng tn thn hai loại t hạnh, ny cc Tỷ-kheo, ở người gia chủ hay ở người xuất gia. Người gia chủ, ny cc Tỷ-kheo, hay người xuất gia theo t hạnh, do nhn duyn t hạnh, khng thể đem lại chnh l, thiện php.

Ta tn thn hai loại chnh hạnh, ny cc Tỷ-kheo, ở người gia chủ hay ở người xuất gia. Người gia chủ, ny cc Tỷ-kheo, hay người xuất gia theo chnh hạnh, do nhn duyn chnh hạnh, c thể đem lại chnh l, thiện php.

42. Ye te, bhikkhave, bhikkhū duggahitehi suttantehi byajanappatirūpakehi atthaca dhammaca paṭivāhanti te, bhikkhave, bhikkhū bahujanāhitāya paṭipannā bahujanāsukhāya, bahuno janassa anatthāya ahitāya dukkhāya devamanussānaṃ. Bahuca te, bhikkhave, bhikkhū apuaṃ pasavanti, te cimaṃ saddhammaṃ antaradhāpenti.

Ye te, bhikkhave, bhikkhū suggahitehi suttantehi byajanappatirūpakehi atthaca dhammaca anulomenti te, bhikkhave, bhikkhū bahujanahitāya paṭipannā bahujanasukhāya, bahuno janassa atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Bahuca te, bhikkhave, bhikkhū puaṃ pasavanti, te cimaṃ saddhammaṃ ṭhapentīti.

Samacittavaggo catuttho.

42. Dasame duggahitehīti uppaṭipāṭiyā gahitehi. Byajanappatirūpakehīti byajanaso patirūpakehi akkharacitratāya laddhakehi. Atthaca dhammaca paṭibāhantīti suggahitasuttantānaṃ atthaca pāḷica paṭibāhanti, attano duggahitasuttantānaṃyeva atthaca pāḷica uttaritaraṃ katvā dassenti. Sukkapakkho vuttavipallāsena veditabbo. Imasmiṃ sutte sāsanassa vuddhi ca parihāni ca kathitāti.

Samacittavaggo catuttho.

 

10. Những Tỷ-kheo no, ny cc Tỷ-kheo, chặn đứng cả văn v nghĩa, bằng cch nắm giữ sai lạc cc kinh điển v những văn tự thch ứng, th những Tỷ-kheo ấy, ny cc Tỷ-kheo, chịu trch nhiệm về bất hạnh cho đa số, khng an lạc cho đa số, khng lợi ch cho đa số, bất hạnh, đau khổ cho chư Thin v loi Người. Ngoi ra, cc Tỷ-kheo ấy, ny cc Tỷ-kheo, chất chứa nhiều v phước lm cho diệu php biến mất.

Những Tỷ-kheo no, ny cc Tỷ-kheo, ty thuận cả văn v nghĩa, bằng cch nắm giữ đng đắn cc kinh điển v những văn tự thch ứng, th những Tỷ-kheo ấy, ny cc Tỷ-kheo, chịu trch nhiệm về hạnh phc cho đa số, an lạc cho đa số, lợi ch cho đa số, hạnh phc, v an lạc cho chư Thin v loi Người. Ngoi ra, cc Tỷ-kheo ấy, ny cc Tỷ-kheo, chất chứa nhiều phước đức, lm cho diệu php an tr.

 

 

Mục Lục Kinh Tăng Chi Bộ Pali- Việt

 


 

Aṅguttaranikāya

 

Aṅguttaranikāya (aṭṭhakathā)

 

Kinh Tăng Chi Bộ

 


 


KINH ĐIỂN 
Home

 

Phn đoạn song ngữ: Nga Tuyet

Updated 14-5-2019